Không có gì…

Posted: September 18, 2012 in Uncategorized
Tags:

Lê Thiết Cương ( Tia Sáng ) Trước tiên là không có ai, dù là có rất nhiều người, nhiều ban bệ từ trên xuống dưới: Cục di sản (Bộ VHTTDL), SởVHTTDL Hà Nội, Huyện Chương Mỹ, xã Tiên Phương; từ Cục trưởng Cục di sản đến ông Trưởng ban quản lý di tích Chùa Trăm gian. Tóm lại đầy đủ hết nhưng vẫn không có ai, không ai chịu nhận trách nhiệm, không ai làm việc nên nhà tổ, gác khánh, tam cấp bị phá đi để làm mới là đúng rồi. …

Tất nhiên bên cạnh không ai là cũng có ai đấy nhưng vẫn không coi ai ra gì bởi vì Luật di sản đã có nhưng không ai buồn làm theo luật, có một vị lãnh đạo huyện nói rằng khi việc xảy ra rồi tôi mới tìm luật Di sản đọc để biết mình phạm lỗi gì. Bà sư trụ trì thì “vô tư” hơn: tôi nghĩ chùa hỏng thì dỡ ra làm lại, thế thôi. Chính ra phải gọi là vô tâm mới đúng. Sắc sắc không không, có tâm vô tâm rất khó lường cho nên nước mình mới vô phúc thế, mới phá chùa như thế.

Không có ai còn được hiểu thế này: vẫn có vài ba người biết nhưng bé cổ thấp họng nên biết việc phá chùa là sai, phá di sản là sai và dù mở miệng kêu ca cũng không ai quan tâm, không ai thèm nghe.

Có rất nhiều người, nhưng toàn là người vô cảm, không có ai có cảm cả. Nên mới xây bệ tượng bằng xi măng cốt thép để bịt hết những tác phẩm nghệ thuật bằng đất nung 500 năm tuổi đi, mới dùng sơn công nghiệp sơn phết lòa loẹt lên những bức Thập điện Diêm Vương, mới thay toàn bộ bậc đá 1000 tuổi được đẽo gọt bằng tay bằng những phiến đá cắt bằng máy.

Đâu phải chỉ có “vụ Chùa Trăm Gian". Đình Ngu Nhuế (Vĩnh Khúc, Văn Giang, Hưng Yên) bị dỡ ra, chuyển sang chỗ khác, sai lệch, mất mát các chi tiết kiến trúc cổ trong quá trình thi công. Rồi vụ con tầu đắm ở Quảng Ngãi, có chính quyền (Công an, dân phòng) mà có cũng như không. Ngư dân vẫn thoải mái ngụp lặn lấy đi hết cổ vật. Với cái đà di sản như cha chung không ai khóc thế này thì sẽ đến ngày không còn gì. Chân dung một quốc gia chính là những di sản văn hóa của quốc gia đó. Chả chóng thì chầy sẽ đến ngày “không có gì … "

Sau khi Bảo tàng Lịch sử và Bảo tàng Cách mạng sáp nhập, tôi rủ mấy người bạn nước ngoài đến xem, thật hài hước, thật buồn cười, đương nhiên vừa cười vừa buồn. Chuyện thế này: “Không có gì quý hơn độc lập tự do” lời kêu gọi của Bác Hồ (năm 1966) có thể coi như slogan của cả dân tộc, bảo tàng lịch sử “viết” câu đó bằng nhựa mầu, dán lên trên bức tường của gian trưng bày hình ảnh giai đoạn chống Mỹ. Rất nhiều cán bộ nhân viên hàng ngày cần mẫn làm việc 8 tiếng nhưng không ai buồn để ý, vài ba chữ và dấu của câu đó rơi rụng mất từ bao giờ nhưng cũng không ai biết, thậm chí biết, thậm chí nhìn thấy cũng không ai muốn sửa lại. Đúng là không có ai, không có gì và buồn hơn nữa, thê thảm và nhếch nhác hơn nữa là một dự án nhiều nghìn tỷ đang được đề nghị duyệt để xây Bảo tàng lịch sử Quốc gia mới. Có lẽ người ta chỉ thích hình thức, thích làm to thôi, chứ còn những di sản quốc gia như đình chùa, cổ vật họ còn chả coi ra gì,chả quý trọng gì, họ ngang nhiên phá thì nói thế nào nhỉ, chả nhẽ lại bảo họ là những người theo “chủ nghĩa không có gì quý…”.

Cận cảnh chùa Trăm Gian ngàn tuổi 'mới tinh'
Anh Tuấn ( VNN ) Vụ việc ngôi chùa Trăm Gian (huyện Chương Mỹ, Hà Nội) bỗng dưng bị phá dỡ, xây mới thay vì được trùng tu theo hướng bảo vệ di tích khiến dư luận và nhân dân vô cùng bức xúc.
Ngôi chùa này ra đời từ khoảng năm 1185. Đây là một công trình kiến trúc có giá trị nghệ thuật cao, được xếp hạng Di tích quốc gia từ hơn 40 năm qua. Qua tìm hiểu, chùa Trăm Gian đã "bị" trùng tu kiểu phá di tích nhiều lần. Tuy nhiên chưa lần nào chùa Trăm Gian bị làm hỏng nghiêm trọng như lần này.

Toàn bộ công trình nhà Tổ, gác Khánh và bậc cấp từ gác chuông lên sân tiền đường đã bị nhà chùa dỡ bỏ hoàn toàn và đang được xây mới. Nhà Tổ cơ bản đã được lợp mái, gác Khánh đã lắp dựng xong bộ khung gỗ, ngổn ngang gạch, đá, ngói từ trong ra ngoài chùa.

VietNamNet đã ghi lại hình ảnh cận cảnh ngôi chùa bị phá dỡ, xây mới

Toàn bộ gác Khánh và nhà Tổ cổ kính bị đập bỏ, thay bằng những công trình mới.

Ngôi chùa giờ ngổn ngang gạch, đá và ngói.

Cả lối đi lên các bậc đá dẫn vào chùa Trăm Gian cũng vậy.

Nền nhà bị đào lên, lớp ngói cũ rêu phong
mang đậm nét cổ kính xưa giờ thay bằng ngói mới đỏ chót.

Các bức phù điêu La Hán này đã được sơn vẽ lại từ hơn chục năm nay…
Hiếm hoi lắm mới tìm thấy những bức phù điêu của ngôi chùa
còn nguyên nét xưa cũ, chưa có dấu vết của sự tô vẽ như thế này.


Ngôi chùa giờ lẫn lộn cũ-mới, mái ngói rêu phong cổ kính hàng trăm năm
lẫn lộn giữa màu gạch, ngói, sơn mới nguyên, đỏ chót..

Nét chạm khắc tinh xảo, có hồn, cổ kính xưa nay đã được vứt bỏ toàn bộ
thay bằng những nét chạm trổ vô hồn, vô cảm.


Mái đình cong vút giờ đây xen lẫn với mái bằng, mái cụt…

Đá xanh ôm trụ cột xưa giờ thay bằng những phiến đá được cắt xẻ vô hồn

Tấm bia đá dựng ở một xó tường.

Cả ngôi chùa dường như chỉ còn tháp Chuông này giữ được vẻ cổ kính.

Quản lý di tích – Lỏng lẻo từ trên xuống dưới
Phương Hà ( Tin Tức ) Những vi phạm liên tiếp xảy ra ở nhiều địa phương, nhưng câu trả lời của các đơn vị liên quan, từ lãnh đạo địa phương, lãnh đạo sở, cục… đều là “không được báo cáo nên không biết”… Điều này bộc lộ lỗ hổng lớn trong công tác quản lý, trùng tu, tôn tạo di tích, và cũng cho thấy sự lỏng lẻo, thiếu trách nhiệm của các đơn vị liên quan.

Việc sai phạm trong trùng tu nhà Tổ, gách Khánh chùa Trăm Gian diễn ra trong hơn 3 tháng, nhưng cơ quan quản lý lại không hay biết gì, chỉ đến khi báo chí lên tiếng, các cơ quan quản lý mới cấp tập vào cuộc, đình chỉ thi công, kiểm tra liên tục… Lúc đó mới vỡ lở ra nhiều chuyện: Chính quyền xã biết nhưng làm ngơ, thậm chí còn “giúp” nhà chùa thông báo kêu gọi nhân dân đến hạ giải; lãnh đạo huyện thì khẳng định xã không báo cáo nên không biết; rồi Sở VH, TT&DL, Cục Di sản… hết thảy đều khẳng định không nhận được thông báo nên không biết gì. Những điều đó đã bộc lộ vấn đề: Công tác quản lý di tích nói chung và quản lý việc trùng tu nói riêng còn quá nhiều lỗ hổng.

Sự việc tương tự cũng diễn ra tại ngôi đình Ngu Nhuế ở Hưng Yên, phải sau 3 tháng ngôi đình bị phá dỡ, di chuyển, chỉ khi có đơn khiếu kiện của dân, cơ quan quản lý văn hóa mới biết. Trước sự việc đã rồi, Sở VH, TT & DL Hưng Yên vội vàng báo cáo UBND tỉnh Hưng Yên, sau đó UBND tỉnh Hưng Yên mới có công văn gửi Bộ VH, TT&DL, đề nghị cho di chuyển đình Ngu Nhuế để “tránh ảnh hưởng đến quy hoạch và thuận lợi cho các hoạt động tín ngưỡng, tâm linh của nhân dân”.

Khi Thanh tra Bộ VH, TT & DL khẳng định việc di chuyển sang vị trí mới của di tích lịch sử đình Ngu Nhuế chưa được phép của cơ quan có thẩm quyền là vi phạm Luật Di sản, yêu cầu dừng ngay việc thi công, giữ nguyên hiện trạng đình Ngu Nhuế, rồi Thứ trưởng Bộ VH, TT & DL Lê Khánh Hải có văn bản yêu cầu UBND tỉnh Hưng Yên chỉ đạo các cơ quan chức năng của tỉnh làm rõ trách nhiệm của các cơ quan chức năng ở địa phương và yêu cầu chủ đầu tư thực hiện nghiêm chỉnh việc tu bổ di tích theo quy định của pháp luật… thì lúc đó, đình cũng đã bị phá dỡ, đình mới dựng lại đã gần xong rồi, việc khôi phục chắc chắn không thể được như xưa.

Sai phạm xảy ra, người quản lý trực tiếp là người đầu tiên phải chịu trách nhiệm, nhưng các cơ quan quản lý về văn hóa như Sở VH, TT & DL, Cục Di sản Văn hóa… cũng không thể chối bỏ trách nhiệm của mình. Lấy ví dụ từ vụ chùa Trăm Gian, nhà Tổ, gác Khánh của chùa hư hỏng đã lâu, nhà chùa đã có đơn gửi các cơ quan chức năng, báo cáo thực trạng, xin được tu bổ, sửa chữa. Nhưng kiến nghị nhiều lần mà cơ quan quản lý không kịp thời triển khai, thế nên mới dẫn đến việc nhà chùa tự ý tháo dỡ để tránh gây tai nạn cho người đến lễ chùa… Không ít người khi biết chuyện đã xót xa, giá như cơ quan quản lý văn hóa không thờ ơ, tắc trách, giá như cơ quan quản lý sớm vào cuộc thì vụ việc đáng tiếc đã không xảy ra.

Trên thực tế, những chuyện thờ ơ, tắc trách đối với việc bảo vệ di sản như vậy vẫn đang diễn ra. PGS.TS Nguyễn Văn Huy kể một câu chuyện tương tự, đó là di tích lịch sử nhà thờ họ Nguyễn Khả ở Mai Dịch (Cầu Giấy, Hà Nội) từ thế kỷ 17 thời Lê – Trịnh, trải qua một thời gian dài di tích không được tu bổ đã bị xuống cấp trầm trọng, do nền di tích thấp hơn những ngôi nhà xung quanh, mỗi lần mưa nước lại tràn vào gây ngập úng. Mấy năm nay, dòng họ Nguyễn Khả đã trình đơn xin được tu bổ, tôn tạo lại nhà thờ, nhưng vẫn chưa được phép. Thế là dù có kinh phí, cả dòng họ vẫn phải xót xa đứng nhìn di tích của tổ tiên ngày một hư hỏng… Vậy thì ai là người có trách nhiệm trong việc này, nếu không phải là Sở VH, TT & DL Hà Nội, nếu không phải là Cục Di sản…?

Bên cạnh việc thờ ơ, tắc trách, việc phân cấp quản lý những di tích đã được xếp hạng của Bộ VH, TT & DL hiện nay cũng đang có những bất cập, chồng chéo. Theo quy định, trách nhiệm quản lý di tích cấp quốc gia thuộc về cấp xã và cấp sở, nhưng trách nhiệm trùng tu di tích lại thuộc cấp cao hơn là Cục Di sản và Bộ VH, TT & DL, còn địa phương quản lý di tích thì… đứng ngoài cuộc. Chính vì vậy, rất nhiều di tích, nhất là di tích kiểu nhà thờ họ, trong tình trạng xuống cấp nghiêm trọng, nhưng vẫn phải chờ được ý kiến thẩm định trùng tu của cấp trên, nếu cấp trên không quan tâm, thì di tích cứ tiếp tục… xuống cấp. Chính vì thế nhiều dòng họ hiện nay không muốn nhà thờ của mình trở thành di tích do họ mất quyền chủ động trùng tu, sửa chữa.

Việc các di tích liên tiếp bị xâm hại khi trùng tu trong thời gian qua đã cho thấy sự thiếu hiểu biết, thiếu trách nhiệm của những người trông coi di sản, của một số cán bộ từ Trung ương đến địa phương. Đồng thời bộc lộ lỗ hổng lớn và sự lỏng lẻo từ trên xuống dưới trong công tác quản lý di tích ở nước ta hiện nay. Lỗ hổng này nếu không nhanh chóng được “vá” lại, bằng việc siết chặt công tác quản lý, bằng việc chú trọng giáo dục cộng đồng nâng cao ý thức bảo vệ di sản… thì với tốc độ xã hội hóa không được kiểm soát như hiện nay, chẳng bao lâu nữa nhiều di tích rêu phong cổ kính, giàu giá trị lịch sử, văn hóa, nghệ thuật sẽ chỉ còn là hoài niệm, và sẽ không còn di tích để trùng tu.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.