Tài sản mềm của Việt Nam

Posted: September 29, 2012 in Uncategorized
Tags:

( gocnhinAlan ) Khi tôi còn làm cho hãng Eisenberg và Hartcourt vào những năm đầu mở cửa của Trung Quốc (1975-1990), chúng tôi được tiếp đón nồng hậu và được mời đầu tư vào những công ty mà chánh phủ TQ cho là “hòn ngọc” giá trị nhất của họ. Đó là những đại công ty có nhà máy lớn như một sân vận động, hàng chục ngàn nhân công, cơ sở văn phòng bề thế… tọa lạc phần lớn tại các vùng khỉ ho gà gáy (kế hoạch tránh các phi vụ ném bom trong chiến tranh). Những doanh nghiệp nhà nước này mang rất nhiều tính chất xã hội và quản lý theo kiểu “cha chung”… nên thua lỗ thường trực. …

Trước 1990, không mấy ai trên thế giới suy nghĩ nhiều về tài sản “mềm”, mà đo lường sự thịnh vượng thành công của 1 công ty hay 1 con người qua các đồ chơi sờ mó được như bất động sản, khoáng sản, thực phẩm, xe cộ, điện máy…

Giá trị của tài sản mềm

Do đó, khi Hartcourt đem tiền đầu tư chuyên vào các công ty IT hay truyền thông, nhiều tư vấn TQ cho chúng tôi ngu, đem tiền đi đổ sông Ngô. Ngay đến hôm nay, phần lớn doanh nhân Việt vẫn không nhận ra giá trị mềm của công ty họ. Khi họ chào bán hay mời mọc, họ vẫn khoe nhiều về nhà máy hoành tráng, bao nhiêu hectares đất bao quanh, văn phòng tráng lệ ngay tại trung tâm thành phố và chiếc xe Rolls Royce họ đang lái…

Tôi có đến thăm tập đoàn Foxconn ờ Shenzen hai năm về trước. Nhà máy hiện đại với hơn 30 ngàn nhân công, hệ thống dây chuyền sản xuất và các phòng “sạch” (clean room) vĩ đại trông rất ấn tượng. Sản phẩm lớn nhất họ gia công là các Iphone, Ipad, Ipod cho Apple. Trong khi Apple làm chủ bản quyền trí tuệ và thương hiệu nên kiếm lời khoảng $140 USD mỗi đơn vị Iphone, lợi nhuận của Foxconn khoảng $7 một chiếc.

Hãng Nike có thương vụ lớn nhất toàn cầu về giầy dép và trang phục thể thao. Họ không sở hữu bất kỳ nhà máy nào trên thế giới. Tài sản quý giá nhất là thương hiệu đã xây dựng suốt 50 năm qua và những trung tâm thiết kế và các phòng thí nghiệm hiện đại nhất về công nghệ và sản phẩm. Những công ty có thị giá cao nhất trên thế giới đều là những công ty mà giá trị mềm vượt trội: Google, Microsoft, Facebook, Pfizer, Oracle, IBM… Không một công ty bất động sản nào nằm trong Top 100 (100 công ty hàng đầu).

Tài sản mềm mang giá trị quan trọng nhất trong lợi thế cạnh tranh của nền kinh tế tương lai.

Nhìn lại Việt nam, liệu chúng ta có thể đánh giá được những tài sản mềm? Vai trò của chúng sẽ ảnh hưởng như thế nào trong chiến lược kinh tế khu vực và toàn cầu? Hãy kiểm điểm.

1. Tài sản con người

Hai yếu tố tạo mũi nhọn cho đội ngũ nhân lực là sáng tạo và năng động. Đây là phạm trù của tuổi trẻ và Việt nam thường hãnh diện với một dân số mà 65% dưới 30 tuổi, trên 50 triệu người. Thêm vào đó, học sinh sinh viên Việt Nam thường tỏa sáng trên các trường trung đại học khắp thế giới. Cộng với giới trẻ trong nước, Việt Nam có 3.8 triệu kiều bào có kinh nghiệm nghề nghiệp cao, 32% tốt nghiệp đại học. Nói chung so với 9 quốc gia còn lại trong khối ASEAN, Việt Nam dẫn đầu về tiềm lực của nhân tài, trên cả Indonesia với gần 250 triệu dân.

Tuy nhiên, sự yếu kém của nền giáo dục lý thuyết từ chương đã làm què quặt tiềm năng này. Công ty Intel đã không tìm ra đủ 180 nhân viên trung cấp cho nhà máy 1 tỷ đô la của họ ở Thủ Đức và phải nhập khẩu một số lớn chuyên viên từ Malaysia và Phi Luật Tân. Các công ty FDI khác tại Việt Nam đều có những than phiền tương tự.

Thêm vào đó, tư duy sao chép nguyên bản các tư tưởng truyền thống, các công thức khoa học lỗi thời và chánh sách dùng người lấy ngoan ngoãn làm chỉ tiêu… đã gây thui chột mọi sáng kiến, mọi đổi mới, mọi tiến bộ. Dù có số lượng giáo sư tiến sĩ cao nhất ASEAN (gần 10 ngàn người), Việt Nam chỉ có 5 bằng sáng chế nộp tại Âu Mỹ trong 6 năm qua. Năm 2011, trong khi Singapore với 5 triệu dân đăng ký 648 bằng sáng chế, con số từ Việt Nam là zero cho 90 triệu dân.

2. Thương hiệu quốc gia

Các tên tuổi mà mạng truyền thông Việt không ngừng vinh danh như Vinamilk, Trung Nguyên, Dr. Thanh, Bitis… đều không có một dấu ấn gì trên thương trường quốc tế. Ngay cả Vietnam Airlines đáng lẽ phải là một đầu cầu để phát huy các thương hiệu khác cho Việt Nam trên khắp điểm đến của thế giới đã chưa hoàn thành nhiệm vụ của mình.

Nhờ vai trò lịch sử trong 2 cuộc chiến tranh Pháp-Mỹ, Việt Nam đã có tiềm năng để nổi tiếng và tạo thiện cảm với nhân dân thế giới. Tuy nhiên sau 37 năm từ ngày chấm dứt chiến tranh, hình ảnh Việt Nam đã mờ dần trong trí nhớ của những thế hệ trẻ sau này. Sự thiếu vắng những thành quả ấn tượng trên mọi lãnh vực từ kinh tế đến khoa học, từ nghệ thuật đến thể thao đã bào mòn thương hiệu Việt Nam.

Nhật Bản phải mất gần 40 năm mới tạo dựng cho Made In Japan một thương hiệu đồng nghĩa với chất lượng sản phẩm và sáng tạo. Trung Quốc cố gắng tạo một thương hiệu quốc gia suốt 35 năm qua. Cho đến nay, kết quả ngược lại với mong ước, các thực phẩm, hóa phẩm Made in China bị tẩy chay trên mọi thị trường, ngay cả tại chính quốc gia họ. Các sản phẩm tiêu dùng khác của TQ đồng nghĩa với giá rẻ và biểu hiện của hàng nhái, hàng giả, hàng dởm…

Một may mắn cho Việt Nam là dù nằm cạnh Trung Quốc và mang nhiều tính chất kinh doanh cẩu thả tương tự, sản phẩm Việt Nam vẫn chưa bị bôi đen trên thế giới. Tuy nhiên, nếu tiếp tục copy ông láng giềng về quản lý chất lượng, thương hiệu chúng ta sẽ là một gánh nặng đè trên giá cả, thay vì hưởng một mức giá cao hơn (premium) như Nhật Bản.

3. Vị thế trên thị trường

Mọi nền kinh tế cũng như doanh nghiệp đều có thể tạo cho mình một thế mạnh trong các thị trường ngách, mà không cần đến các yếu tố cạnh tranh trên. Thí dụ, Thụy Sĩ hay Singapore không có một nền tài chánh lớn mạnh như Mỹ, Anh… cũng không có đội ngũ hay công nghệ gì sáng tạo hơn; nhưng họ biết biến quốc gia nhỏ bé của họ thành một trung tâm tài chánh thế giới qua chánh sách mở rộng mà kín đáo, hiệu năng và minh bạch.

Việt Nam có thể tìm một lợi thế cạnh tranh theo phương thức trên. Dù công nghiệp Việt không thể sánh với Trung Quốc trên rất nhiều phương diện, nhưng các nhà sản xuất Hàn, Nhật đã đầu tư nhiều vào Việt Nam để tránh rủi ro khi bỏ tất cả trứng vào cái giỏ Trung Quốc. Về du lịch, dù không thể cạnh tranh với Thái Lan hay ngay cả xứ nhỏ như Singapore và Mã Lai, Việt Nam có thể đào sâu vào một chiến lược đặc trưng như sinh thái hay thám hiểm hay hưu trí để tạo thị trường.

Hai ngành nghề tôi tin là Việt Nam có thể dẫn đầu tại ASEAN nếu biết phát triển đồng bộ và sáng tạo. Thứ nhất là nông nghiệp công nghệ cao. Tạo ra những sản phẩm xanh, sạch, an toàn được đảm bảo bởi những cơ quan kiểm phẩm nổi danh thế giới là bước đầu. Việc giáo dục huấn luyện cho các nông dân những công nghệ mới, những quy trình dùng IT để điều hòa và tiếp liệu, sử dụng đội ngũ tiếp thị trẻ và bén nhậy từ thành phố có thể tạo nên một làn sóng thay đổi bộ mặt của nông thủy sản Việt Nam. Người tiêu dùng tại các nước Á Châu, nhất là tại các nơi có thu nhập cao như Hồng Kông, Nhật, Singapore… đang có nhu cầu rất lớn về an toàn thực phẩm.

Thứ hai là ngành IT (công nghệ thông tin) tại các thành phố lớn bao quanh bởi các đại học tiến bộ và hiện đại. Giáo trình học phải thay đổi và các trung tâm IT phải có những cơ sở hạ tầng tối tân nhất để giúp tính sáng tạo của đội ngũ phát huy đúng mức. Trên hết, luật về bản quyền trí tuệ phải được thắt chặt và nghiêm túc thực thi trên mọi cấp bực của thị trường.

4. Văn hóa gia đình và xã hội

Người Việt Nam có một gắn bó thân tình chặt chẽ với gia đình, làng xóm và đất nước, nên sự đùm bọc và tiếp sức tạo một thế đoàn kết mạnh hơn chủ nghĩa cá nhân của Âu Mỹ. Nhưng đây cũng có thể là một bất lợi vì tầm nhìn bị giới hạn, tâm lý bầy đàn rất cao và quá gần nhau thì cũng dễ gây ra xích mích mâu thuẫn. Một mặt khác, liên hệ với tha nhân ngoài xã hội lớn đang bị tha hóa và xuống cấp trầm trọng, tinh thần công dân trở nên tệ hại với những vấn nạn về tham lam, vô cảm, thói gây ô nhiễm và tư duy ích kỷ.
Nói tóm lại, cơ hội để tạo dựng những tài sản mềm cho Việt Nam hiện diện trên nhiều lãnh vực và tiềm năng của các tài sản này có thể là cú hích đưa kinh tế Việt bắt kịp các láng giềng giầu ở ASEAN trong 1 hay 2 thập kỷ sắp đến. Ba đòi hỏi quan trọng nhất trong quy trình đột phá này:

1. Tư duy của đại đa số người dân phải thay đổi để hiểu rằng cái giá phải trả cho sự thịnh vương tương lai là can đảm vất bỏ ngay lập tức những thói quen tai hại, những tư tưởng lỗi thời và những định kiến sai lầm về kinh tế, xã hội và văn hóa. Một cuộc đổi mới toàn diện từ trí tuệ của trí thức, nông nhân công, trẻ già, giàu nghèo là ưu tiên số một.

2. Thành phần ưu tú và đang được hưởng thụ những thành quả từ sự thay đổi cơ chế phải nắm lấy cơ hội để tạo cho doanh nghiệp mình đang làm chủ hay làm công lĩnh hội được những kiến thức, công nghệ hiện đại, những kỹ cương đạo đức dài hạn, những sáng tạo đột phá trên thị trường và phải bắt đầu xây dựng thương hiệu bền vững.

3. Chánh phủ nên tránh mọi can thiệp vào vận hành kinh tế của tư nhân, hãy tin vào khả năng kinh doanh của người dân. Họ dư sức đưa nền kinh tế này vào quỹ đạo của các nước tiến bộ và qua mặt những đối thủ cạnh tranh tại ASEAN cũng như toàn cầu. Hãy cởi trói cho họ để họ tự lực cánh sinh và đừng áp đặt thêm những gánh nặng không cần thiết qua chánh sách thuế khóa công bằng và thủ tục hành chánh đơn giản minh bạch.

Như Milon Friedman đã nhận xét, ”qua bao nhiêu thời đại với nhiều thể chế kinh tế, không có một hệ thống xã hội nào có thể cải thiện mức sống của người dân nhanh chóng bằng hệ thống tự do để mặc cho người dân tự tỏa sáng sự sáng tạo và lao động của họ“

T/S Alan Phan, Chủ Tịch Quỹ Đầu Tư Viasa
Ba cách tăng quyền lực của Nhà Đầu Tư
Ngọc Thủy (ĐTCK) Thay vì trông đợi những giải pháp từ Chính phủ, chuyên gia Alan Phan cho rằng, nhà đầu tư (NĐT) có thể tự hành động để cải thiện TTCK.

Cổ phiếu ngân hàng rớt giá, hai sàn tiếp tục mất điểm (An Huy)

Tuy là người tổ chức “Ngày hội Chứng khoán” (21/9, TP. HCM) nhưng chuyên gia Alan Phan – Chủ tịch Quỹ đầu tư Viasa lại là một trong những người thuyết trình sau cùng. Chủ đề “Quyền lực của NĐT trong cải thiện chất lượng ban quản lý và tạo niềm tin” mà ông trình bày không mới nhưng vẫn thu hút người nghe, bởi ông đã nói được điều NĐT trăn trở.

Ai cũng thấy TTCK đang èo uột về thanh khoản. Đa số NĐT trông đợi Nhà nước và các cơ quan chức năng có hành động để cải thiện tình trạng này. Nhưng ông Alan Phan cho rằng, chờ đợi các giải pháp từ Nhà nước không khôn ngoan bằng việc chủ động hành động. Khi NĐT thực thi hiệu quả các quyền của mình, không chỉ tiền trong túi NĐT được bảo vệ mà TTCK cũng sẽ tốt lên.

Sử dụng hiệu quả lá phiếu trong ĐHCĐ

Luật Doanh nghiệp, Luật Chứng khoán và các nguyên tắc quản trị công ty đều ghi nhận, cổ đông có những quyền rất cơ bản như quyền giao dịch cổ phiếu, quyền tiếp cận thông tin, quyền nhận cổ tức… Nhưng quyền quan trọng của NĐT là tham dự, phát biểu và thực hiện biểu quyết trong ĐHCĐ.

Báo chí là một phương tiện hữu hiệu để NĐT thể hiện quyền lực của mình với DN

Thông thường, trong ĐHCĐ, DN sẽ phải báo cáo và lấy ý kiến cổ đông về kết quả kinh doanh đã thực hiện, kế hoạch kinh doanh dự kiến, kế hoạch phân chia lợi nhuận, trả cổ tức, chính sách thù lao cho ban lãnh đạo, lựa chọn kiểm toán, bầu chọn thành viên HĐQT… Ngoài ra, trong những trường hợp đặc biệt, DN sẽ trình cổ đông các kế hoạch phát hành cổ phiếu tăng vốn, các kế hoạch chuyển nhượng/bán cổ phần, tài sản, các kế hoạch đầu tư, việc thay đổi ngành nghề kinh doanh, bổ sung, điều chỉnh điều lệ công ty…

Tùy nội dung mà các kế hoạch này sẽ cần 65% hay 75% cổ phần có quyền biểu quyết thông qua. Ông Alan Phan kêu gọi NĐT có trách nhiệm với lá phiếu của mình. Nếu thấy các kế hoạch, trình bày của DN còn lấn cấn, chưa rõ ràng, chưa thuyết phục…, NĐT cần phản đối thay vì giơ phiếu ủng hộ. Trong nhiều trường hợp, quyền phủ quyết của NĐT rất hiệu nghiệm. Điển hình như mới đây, CTCP Dược Traphaco (TRA) đã không thể tiếp tục triển khai kế hoạch phát hành 12,34 triệu cổ phần tăng vốn do chỉ 50,86% cổ phần có quyền biểu quyết đồng ý với kế hoạch trên. Hay kế hoạch thưởng vượt chỉ tiêu kinh doanh năm 2011 cho lãnh đạo Công ty tài chính cổ phần Vinaconex-Viettel (VVF) cũng phải dẹp bỏ trước sự phản đối của 44,04% cổ phần có quyền biểu quyết.

Tích cực lên tiếng

Thay vì ấm ức bực bội trước các bê bối từ DN, ông Alan Phan cho rằng, NĐT nên tìm cách chia sẻ các thông tin này đến cộng đồng NĐT. NĐT có thể chia sẻ thông tin trên diễn đàn, blog… Nhưng cách chia sẻ hiệu quả nhất là thông tin đến báo chí các thắc mắc, nghi ngờ, các bằng chứng có được của mình. Từ phản ánh và chia sẻ của NĐT, báo chí sẽ tìm hiểu để có những bài viết bao quát, kịp thời.

Thực tế, thời gian qua, những bài viết sâu về hoạt động DN trên các báo đài đều ít nhiều xuất phát từ các phát hiện của NĐT. Qua những bài viết này, tình hình ở DN được “soi” kỹ hơn, giúp NĐT có thêm cơ sở tham khảo trước khi ra quyết định đầu tư. Những bài viết liên quan đến các dấu hiệu vi phạm luật cũng tạo được chú ý và thôi thúc nhà quản lý vào cuộc. Rõ ràng, bằng cách truyền thông, NĐT đã gián tiếp thực hiện được việc giám sát hoạt động ở DN, giúp sàng lọc lại hàng hoá trên TTCK. Nếu NĐT tích cực lên tiếng và trở thành nguồn tin quan trọng của báo đài, DN có ý định vi phạm luật hay vi phạm quyền lợi cổ đông chắc chắn phải dè dặt hơn.

Sẵn sàng khiếu kiện

Lâu nay, NĐT Việt Nam vẫn được đánh giá là hiền, bởi NĐT thường xuề xòa trong việc bỏ phiếu và quan trọng là họ ít khiếu kiện. Con số khiếu kiện chỉ đếm trên đầu ngón tay. Các khiếu kiện trong lĩnh vực chứng khoán cũng chỉ mới tập trung vào tố cáo CTCK như việc NĐT tố cáo CTCK SBS, CTCK Trường Sơn… Trong khi đó, không ít DN thực hiện giao dịch nội gián, lạm dụng mua bán tư lợi, thiếu tôn trọng các quyền của NĐT như quyền bình đẳng trong tiếp cận thông tin, quyền bầu cử – bãi nhiệm thành viên HĐQT, quyền tham dự ĐHCĐ… lại bình an vô sự.

Ông Alan Phan cho biết, nếu mạnh dạn khiếu kiện, quyền của NĐT chắc chắn sẽ tăng lên. Bởi cho dẫu kết quả kiện tụng có không như kỳ vọng của NĐT do gặp vướng mắc về luật chẳng hạn, thì việc dính vào kiện tụng, gây chú ý là điều không DN nào mong muốn.

Khi DN biết rằng, họ có thể bị NĐT “soi” bất cứ lúc nào, bị tố cáo bất cứ lúc nào, DN sẽ phải hoạt động theo hướng chuẩn mực hơn, tôn trọng NĐT hơn. Từ đây, TTCK cũng sẽ minh bạch, cải thiện hơn.

Xem thêm những bài viết ĐTCK khác tại: Báo Mới

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s