Khủng hoảng chính trị tại Việt Nam đang ngăn cản những cải cách cần thiết

Posted: July 4, 2013 in Uncategorized
Tags:

Adam Fforde (World Politics Review)Diên Vỹ chuyển ngữ (danluan.org) – Cơn khủng hoảng chính trị ở Việt Nam đang rất sâu đậm và không thể giải quyết được nếu không có sự thay đổi cơ bản về chính trị. Phía sau bình phong của các cơ quan chính phủ, Việt Nam không có một thể chế chủ quyền nội bộ rõ ràng. Thực sự mà nói, Việt Nam đã trở thành “mảnh đất không vua.”

(Xem thêm: Lý giải vì sao tàu ngầm Hải Phòng đóng sau hai tàu ngầm Hanoi và Saigon? – Giá lúa thấp hơn giá ốc bươu vàng: sự thật đắng lòng) …

Thủ tướng Việt Nam Nguyễn Tấn Dũng vừa sống sót qua một cuộc bỏ phiếu tín nhiệm của Quốc hội cũng như từ áp lực cực kỳ căng thẳng tại hội nghị toàn thể của đảng vừa qua. Là thủ tướng của một đất nước do Đảng Cộng sản Việt Nam cầm quyền về bên ngoài, trên lý thuyết ông phải phục tùng Bộ Chính trị, nhưng quyền lực chính trị cá nhân của ông đã cho phép ông tiếp tục giữ chức vụ của mình.

Tuy nhiên, với hệ quả của tình trạng tê liệt chính trị, toàn bộ các chính sách hiện đang trong tình trạng dở chừng. Các chính quyền và doanh nghiệp nước ngoài từng xem những quyết định được Bộ Chính trị hậu thuẫn sẽ được thực thi. Điều này không còn đúng nữa. Từ vấn đề Biển Đông đến quan hệ với Hoa Kỳ hoặc với các cơ quan quốc tế khác như Ngân hàng Thế giới và Quỹ Tiền tệ Quốc tế, chẳng ai biết được tại Việt Nam một văn bản nhà nước có nghĩa gì và ai là người có quyền hành đằng sau, nếu có. Tăng trưởng kinh tế đang chậm lại, và hàng loạt những chính sách kinh tế hiện chỉ là mớ giấy lộn, đặc biệt là các biện pháp nhằm quản chế tham nhũng và tìm lại sự ổn định cho nền kinh tế vĩ mô.

Cơn khủng hoảng chính trị ở Việt Nam đang rất sâu đậm và không thể giải quyết được nếu không có sự thay đổi cơ bản về chính trị. Phía sau bình phong của các cơ quan chính phủ, Việt Nam không có một thể chế chủ quyền nội bộ rõ ràng. Thực sự mà nói, Việt Nam đã trở thành “mảnh đất không vua.”

Các cơ quan chính trị tại Việt Nam mang tính chất của một nhà nước độc đảng. Hiến pháp khẳng định rõ ràng rằng Đảng Cộng sản Việt Nam nắm độc quyền hành pháp, và trên thực thế Đảng Cộng sản Việt Nam đã tìm cách thực thi quyền lực của mình qua hàng loạt những cơ quan theo chủ thuyết Lê-nin-nít. Các cơ quan này bao gồm bộ máy an ninh, trong đó có bộ phận đang tăng cường đàn áp sự chống đối từ giới blogger, công nhân, giới nông dân bất mãn hoặc bất kỳ thành phần nào khác. Cơ chế Lê-nin-nít này vẫn hiện hữu bất chấp những thăm dò từ công chúng cho thấy nhìn chung đa phần đều nồng nhiệt ủng hộ hình thức kinh tế thị trường.

Nguyên nhân chủ yếu là trong hai thập niên qua, kinh tế Việt Nam đã phát triển tốt cùng với nguồn thu từ thuế. Cho đến khoảng 2007, quốc gia này vẫn có được một nền kinh tế vĩ mô ổn định. Nhìn theo góc độ chiến lược, giới cầm quyền Việt Nam đã nắm lợi thế trong việc giữ vững tính chính danh của chế độ qua việc theo đuổi những chính sách nhằm bảo đảm rằng người dân có được những phúc lợi từ cơ sở y tế công, hệ thống giáo dục tạm được, giới công chức tương đối trung thực và kế hoạch tốt về cơ sở hạ tầng thành thị cũng như giao thông công cộng. Quốc gia này cũng có tiềm năng về tăng trưởng nhanh khi nó tiến đến và qua “vị trí thu nhập trung bình.” Có rất nhiều phương pháp hiệu lực để thực hiện tất cả những điều trên với hàng loạt những lựa chọn về chính sách.

Tuy thế, chẳng có lựa chọn nào tồn tại được ở Việt Nam. Một mặt, chính sách được soạn thảo với chất lượng thấp, thường xuyên phản ánh tình trạng đầu tư nghèo nàn vào việc nghiên cứu, xây dựng tính đồng thuận và thử nghiệm. Mặt khác, việc thực thi chính sách thường quá tồi tệ, chủ yếu là vì nạn tham nhũng và thiếu kỷ luật trong guồng máy nhà nước. Trên cả là sự bất lực của giới cầm quyền Việt Nam trong việc lãnh đạo bộ máy nhà nước – ngoại trừ những khu vực “ốc đảo” cá biệt khác thường như Đà Nẵng – điều này cho thấy quốc gia đang thiếu chủ quyền nội bộ. Và dưới những điều kiện như thế, thay vì nên sử dụng chính sách công để bảo vệ chính quyền, giới lãnh đạo Việt Nam lại tăng cường sử dụng các lực lượng công an.

Vốn là một đảng có cơ sở rộng khắp ngay cả trong giai đoạn xây dựng chủ nghĩa xã hội theo phương pháp Sô Viết, tính kỷ luật của Đảng Cộng sản Việt Nam cho phép nó thực thi hàng loạt những chiến thuật từ bỏ hình thức kế hoạch tập trung và tái xuất hiện với một số trật tự chặt chẽ về chính trị trong những năm 1990. Từ đấy về sau Việt Nam đã trải qua giai đoạn tăng trưởng kinh tế nhanh chóng.

Nhưng từ giai đoạn đầu của thập niên vừa qua khi những nhân vật chính trị đầy quyền lực nắm quyền hành bên trong Đảng Cộng sản như Tổng Bí thư Đỗ Mười và Thủ tướng Võ Văn Kiệt phải về hưu và được thay thế bởi những nhân vật khác chuyên tránh né việc vận động chính trị hoặc chỉ tìm kiếm hậu thuẫn trong một môi trường ngày càng thối nát – điều này có nghĩa là “nền chính trị vì tiền”.

Đến những năm cuối 2000, Đảng Cộng sản Việt Nam đã không còn chức năng của một tổ chức chính trị chặt chẽ. Một số những nhân vật chính trị chủ chốt đã phải tìm kiếm hậu thuẫn từ những thành phần kinh tế đầy quyền lực, nổi bật là những nhân vật lớn bên trong các doanh nghiệp nhà nước. Những sự kiện mới đây cho thấy rằng những nhóm đặc lợi đang nắm quyền hành. Bộ Chính trị đã không thể nào kỷ luật những nhà lãnh đạo hàng đầu, những người này đã tìm cách vận động hậu thuẫn từ những cơ chế khác trong đảng để bảo vệ bản thân.

Với sự vắng mặt của một quyền lực chính trị rõ ràng, tình hình cho thấy cần phải có những nhà lãnh đạo nào có thể nắm được tính chính danh, tuy nhiên cho đến nay vẫn chưa có một ứng cử viên nào nổi bật. Một nhóm cá nhân nào nếu có thể biểu lộ được khả năng lãnh đạo chính quyền, áp dụng kỷ luật với hệ thống quản lý nhà nước và tránh xa trào lưu ngày càng mạnh trong việc sử dụng bộ máy an ninh thay vì chính sách để bảo đảm tính chính danh, thì nhóm ấy sẽ đạt nhiều thắng lợi. Những phần tử trong bộ máy an ninh cũng như đa số quần chúng có thể sẽ ủng hộ nhóm này. Tuy nhiên, quyền lực chính trị một khi đã bị mất đi thì khó để tái lập. Với tình hình thiếu vắng một sự lãnh đạo chính trị rõ ràng, Việt Nam chắc chắn sẽ trải qua hàng loạt những tranh chấp giữa các nhóm khác nhau cũng như sự chia rẽ giữa các vùng địa phương và các lĩnh vực kinh tế.

Khủng hoảng chính trị sẽ làm cho những cải cách cần thiết bất khả thi. Trong nước, những lĩnh vực với khó khăn âm ỉ triền miên như hệ thống y tế và giáo dục công cộng, cơ sở hạ tầng thành thị và chiến lược phát triển vẫn không được giải quyết. Tham nhũng vẫn là một đại dịch. Sự tê liệt chính trị trong nước có nghĩa là chẳng ai biết được quyền lực đang nằm trong tay ai, và liệu những chính sách được thông qua có phải thật hay chỉ đơn giản là những mảnh giấy lộn. Trong khi đó tính chính danh của nhà nước tiếp tục bị xói mòn, làm tăng thêm nỗi lo lắng về tình trạng bất ổn và mong manh.

Tuy nhiên, mở cửa chính trị trong khuôn khổ của quá trình dân chủ hoá chính thức dường như không cần thiết để giải quyết được cơn khủng hoảng, và Việt Nam vẫn chưa có được áp lực tổng thể từ quần chúng đòi hỏi việc dân chủ hoá. Một khi Dũng vẫn còn nắm giữ được hậu thuẫn từ những nhóm lợi ích kinh tế then chốt và vẫn chưa có một giải pháp nào cho cơn khủng hoảng quyền lực chính trị, vị thế của ông, dù sao đi nữa sẽ vẫn an toàn. Nhưng sẽ không có một bảo đảm nào rằng những nhóm kinh tế đang ủng hộ ông sẽ không bỏ rơi ông một khi họ thấy gió đang đổi chiều. Nguyên lý căn bản của chính trị cho thấy rằng mọi việc đều có thể thay đổi rất nhanh ở Việt Nam.

Trích ABS News 04/7:

– Chuyện vui: LÝ GIẢI VÌ SAO TÀU NGẦM HẢI PHÒNG ĐÓNG SAU HAI TÀU NGẦM HÀ NỘI VÀ SÀI GÒN? (FB JB Nguyễn Hữu Vinh). “Lý giải hiện tượng này, một chuyên gia vớt xác lâu năm, có nhiều kinh nghiệm nghề nghiệp giải đáp như sau: Trước hiện tượng ngập lụt thường xuyên xảy ra tại hai thành phố lớn nhất nước. Nhiều mạng người đã ra đi. Trước tình hình đó, để ứng cứu hai thành phố này kịp thời trong mùa mưa bão sắp tới. Nhà nước ta quyết định ưu tiên hai tàu ngầm Hà Nội và Tp HCM trước, sau đến Hải Phòng và Đà Nẵng“.

Phố ngập nước, xe quân dụng chở thí sinh đi thi(VnMedia). – Xe thiết giáp của quân đội đưa thí sinh qua vùng lụt (VOV). Ngó hình ảnh xe thiết giáp đón thí sinh trên VTV Thời sự tối qua (từ phút thứ 16’10″), với lý do “thời tiết có mưa”, thấy mắc cười quá. Xe chạy không phải ở nơi lũ cuốn, suối sâu, mà là trên … phố, dưới trời mưa … lắc rắc, mà mấy xe ba bánh của các bác thương binh cũng dư sức lao phăm phăm. Dùng những phương tiện quân sự chuyên dụng, rất tốn kém kiểu đó vào một việc không thật cần thiết như vậy có đáng không, giữa lúc quân đội ta còn rất thiếu thốn, từ những lít xăng dầu phục vụ huấn luyện, tập trận? Hay đây chỉ là màn “lấy le”, thậm chí mang tính cá nhân do một tướng tá binh chủng, địa phương quân nào đó có con cái đi thi, hoặc có “bà xã” làm bên ngành giáo dục?

Giá lúa thấp hơn giá ốc bươu vàng: sự thật đắng lòng

Nguyễn Văn Tuấn – Xin giới thiệu các bạn một bài tôi viết trong [nói theo kiểu thời thượng] bức xúc. Đó là vấn đề giá lúa và tầm ảnh hưởng của nó đến cả vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Câu chuyện giá lúa tôi biết được khi về thăm nhà vào cuối tháng 6 vừa qua. Nghe bà con trong làng nói chuyện giá lúa không bằng giá ốc bươu vàng tôi cứ tưởng họ nói chơi cho vui, chứ có ai ngờ đó là sự thật. Một sự thật đắng lòng.

Tôi hứa với bà con là sẽ viết một bài để cho cả nước biết về tình trạng này. Hứa xong rồi loanh quanh với công việc nên … quên. Mãi đến khi đọc bản tin ông bộ trưởng thương mại Thái Lan bị cách chức, tôi mới nhớ lại và viết ngay. Tôi gửi cho mấy bác trong sgtt.vn vì họ đang có một loạt bài về nông dân và nông thôn. Hình như bài sẽ đăng trong số báo ra ngày hôm nay, nên bây giờ tôi có thể chia sẻ cùng các bạn cái sự thật đắng lòng đó. Viết bài này mà tay tôi cứ run run vì giận.

Bài này đã đăng trên sgtt.vn.

Bộ trưởng thương mại Thái Lan, Boonsong Teriyapirom, bị Thủ tướng Yingluck Shinawatra cách chức, vì ông là tác giả của một chương trình nông nghiệp dẫn đến giá gạo Thái cao hơn giá gạo Ấn Độ và Việt Nam, và làm giảm lượng xuất khẩu của gạo Thái. Đọc bản tin này tôi không thể không nghĩ đến và ngậm ngùi cho thân phận của bà con nông dân ở quê tôi, nơi mà giá lúa đang bị hạ thấp đến độ vô lí, nhưng không ai chịu trách nhiệm.

Ốc bươu vàng hại lúa bán còn được giá hơn lúa. An ninh lương thực ở đâu?

Quê tôi ở vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL). Đó là vùng đất được ví von là vựa lúa của Việt Nam, và có thể là một vựa lúa lớn trong vùng Đông Nam Á. Để có cái danh hiệu đó, người dân quê tôi phải bán mặt cho đất bán lưng cho trời trên những cánh đồng. Suốt năm này sang năm khác, người nông dân ở đây phải đương đầu với rất nhiều thiên tai, thảm họa, và vì thế cuộc sống của họ càng ngày càng chật vật hơn.

Vài năm trước, vùng ĐBSCL kinh qua một thảm nạn có tên là "ốc bươu vàng". Đó là loại ốc do ai đó vì lí do nào đó đã "du nhập" từ China hoặc Đài Loan về Việt Nam. Những con ốc sinh sôi nảy nở với tốc độ chóng mặt. Nhưng chúng cũng tàn phá ruộng lúa theo tốc độ cấp số nhân. Những cây lúa chưa kịp lớn đã bị chúng “cắt” ngang. Trong một thời gian dài, Nông dân quê tôi khốn đốn với chúng, nhìn lúa bị huỷ hoại mà không làm gì được. Có năm, như 2010, có hàng chục ngàn ha bị chúng phá sạch. Chẳng ai chịu trách nhiệm. Trong khi đó thì người dân phải tìm cách đối phó. Đến vài năm sau người ta mới tìm thấy "tác dụng" của ốc bươu vàng: làm thức ăn cho vịt. Thế là bà con nông dân, kể cả trẻ con, đi ruộng bắt ốc bươu vàng bán cho các trại nuôi vịt. Nhưng ốc bươu vàng được xem là thứ "rác rưởi", như cây cỏ, nên giá bán cũng rất thấp.

Nhưng điều trớ trêu ngày nay là ốc bươu vàng có giá trị hơn … lúa. Lần đầu tiên trong lịch sử, giá lúa rẻ hơn giá ốc bươu vàng! Khi nghe bà con chòm xóm bàn tán và so sánh một cách hài hước, tôi nghĩ họ chỉ nói đùa cho vui. Nhưng không, lúa ở quê tôi (và vùng ĐBSCL nói chung) có giá trị thấp hơn ốc bươu vàng. Đó là một thực tế. Một kílô ốc bưu vàng giá 15000 đồng. Ba kí lô lúa chỉ khoảng 10000-12000 đồng. Ba kílô lúa không bằng 1 kílô ốc bươu vàng. Tôi không biết có nơi nào mà người ta có thể ăn ốc bươu vàng thay cho gạo. Tôi cũng không biết có nơi nào trên thế giới mà giá lúa thấp hơn giá ốc bươu vàng vốn được xem là một loại rác sinh học.

Người nông dân quê tôi vốn nghèo nay càng nghèo hơn. Trước khi sạ lúa, bà con đã phải vay tiền (từ ngân hàng hay bạn bè, thân nhân) để mua phân bón, thuốc trừ sâu. Giá phân bón và thuốc trừ sâu lúc nào cũng gia tăng theo thời gian. Thành ra, bây giờ khi thu hoạch lúa xong, với cái giá bèo đó thì họ hoặc là lỗ hoặc là huề vốn. Có người sau một mùa vụ thì trắng tay vẫn hoàn trắng tay. Tình trạng này rất nhất quán với con số của Tổng cục Thống kê, rằng trong số những người nghèo nhất nước, 83% là nông dân. Đó là con số đáng báo động.

Chính phủ có Nghị quyết “Về đảm bảo an ninh lương thực quốc gia” và “đảm bảo người sản xuất lúa gạo có lãi trên 30% so với giá thành sản xuất.” Con số lời 30% có lẽ ru ngủ nhiều người và đẹp trên trang giấy, nhưng trong thực tế thì giá lúa tính chung giảm 30% từ năm 2011 đến 2012. Sở dĩ có tình trạng này là người nông dân bị ép giá khi mới thu hoạch. Nhưng vì phải thanh toán nợ nần nên họ đành phải bán lúa dưới giá sàn. Hậu quả là những con thương hưởng lợi. Thống kê cho thấy trong hai năm 2008-2009, Việt Nam xuất khẩu gần 11 triệu tấn gạo trị giá 5.5 tỉ USD, và tính trung bình giá xuất khẩu là 10,360 đồng một kílô. Trong khi đó giá mua thì chỉ 7000 đồng / kílô gạo. Như vậy, giá xuất khẩu và giá mua chênh lệch đến 3360 đồng mỗi kílô lúa!

Ai là người hưởng lợi? Để trả lời câu hỏi này, có thể nhìn qua qui trình buôn bán lúa và xuất khẩu gạo. Xong mùa vụ, nông dân bán lúa cho các thương lái nhỏ (thường đi bằng ghe trên sông). Các thương lái nhỏ này bán cho thương lái lớn. Trong quá trình đó lúa có thể bị pha trộn và giảm chất lượng. Thêm vào đó là chính sách tạm trữ lúa gạo của Nhà nước vô hình chung tạo cơ hội cho các doanh nghiệp mua lúa và tạm trữ. Các doanh nghiệp này, dù đã được hưởng lợi từ Nhà nước, chọn thời điểm để ép giá lúa, và hệ quả là người nông dân lãnh đủ. Đã có người đề cập đến “nhóm lợi ích nông nghiệp”, và đã đến lúc phải xác minh và nhận dạng nhóm này để thực thi Nghị quyết của Chính phủ.

Với tình trạng như thế thì chẳng ai ngạc nhiên khi thấy cha mẹ "quyết không để con làm ruộng". Thu nhập của nông dân nếu tính ra còn thấp hơn thu nhập của công nhân trong các hãng xưởng. Do đó, không ai ngạc nhiên khi phụ nữ xếp hàng đi lấy chồng Tàu, Hàn (một số thì bị chết thảm), và vấn nạn này là một quốc nhục. Trong khi đó, nam thanh niên thì đi lang bạt làm thuê ở các khu kĩ nghệ khắp nước. Có nơi (như Thới Bình, Cà Mau) chỉ trong vòng 6 tháng có hàng ngàn thanh niên bỏ huyện đi làm ở các tỉnh khác. Ngày nay, đến mùa gặt lúa nông thôn rất khó tìm nhân công. Thêm vào đó là sự tăng trưởng dân số cộng với sự thiếu qui hoạch đã gây nên sức ép môi trường ghê gớm. Hệ quả là môi trường sống và môi trường canh tác càng ngày càng xấu đi một cách nghiêm trọng. Ở quê tôi, không ai dám tắm sông. Có thể nói không ngoa rằng nền tảng nông thôn vùng ĐBSCL đã và đang lung lay.

Những người dân thuộc vùng Đồng bằng sông Cửu Long đã đưa Việt Nam thành một trong những nước xuất khẩu gạo và nông sản hàng đầu thế giới. Họ đã đóng góp và đem về cho ngân sách hàng tỉ USD mỗi năm. Ấy thế mà người dân vùng ĐBSCL bị thiệt thòi nhất nước. Đánh giá qua bất cứ chỉ tiêu nào (giáo dục, y tế, cơ sở hạ tầng, đường xá, nhà ở, v.v.) ĐBSCL đứng hạng chót hay áp chót. Đối với người dân ở đây, câu nói ĐBSCL là “vùng đất trù phú” chỉ là huyền thoại và là một sỉ nhục.

Một quan chức cao cấp thuộc vùng ĐBSCL từng giải thích sự sa sút của vùng đất lúa gạo này: “ĐBSCL ở xa trung ương quá, lâu lâu Bộ mới vào một lần. Trung ương mà không sớm thay đổi chánh sách, bỏ rơi thì miền Tây không thoát nghèo được”. Có lẽ chính vì “xa mặt trời” nên tình trạng lúa có giá trị thấp hơn ốc bươu vàng ở vùng ĐBSCL chẳng ai chú ý và chịu trách nhiệm. Người nông dân Thái được ông Bộ trưởng thương mại Boonsong Teriyapirom hỗ trợ về giá cả, và ông bị cách chức. Tôi nghĩ nông dân Đồng bằng sông Cửu Long đang cần một Boonsong Teriyapirom.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.