Hận cá, chém thớt

Posted: July 26, 2013 in Uncategorized
Tags:

Xê Nho Nvp (về luận văn của Nhã Thuyên – Đỗ Thị Thoan) – Những người phê phán luận văn “Vị trí của kẻ bên lề: thực hành thơ của nhóm Mở Miệng từ góc nhìn văn hóa” của Đỗ Thị Thoan cũng rơi vào chỗ tương tự: thay vì ném sự phẫn nộ của họ vào nhóm Mở Miệng họ lại chĩa mũi dùi vào người nghiên cứu nó, tạo ra một tiền lệ chưa từng thấy: báo chí phổ thông, nhà phê bình văn học lại đi phê bình một luận văn thạc sĩ của một trường đại học. Bởi vậy họ không nói gì đến phương pháp luận, tính khoa học, cách thể hiện của luận văn, họ chỉ tìm những câu trích phục vụ cho việc phê phán nói trên.

Đáng sợ là những trường hợp, dù thú nhận chưa đọc luận văn nhưng cũng “hai lần lên diễn đàn đề nghị các cơ quan chức năng phải làm việc nghiêm khắc và xử lý thích đáng đối với tác giả bản luận văn cũng như hội đồng chấm luận văn”.

(Xem thêm: Thơ Bùi Chát và Lý Đợi – Ai phản đối thạc sĩ Đỗ Thị Thoan? – Trích Anh Ba Sàm điểm tin liên quan) …

Có lẽ nhiều người biết đến Hầu tước de Sade, một nhà văn Pháp sống ở thế kỷ 18, viết toàn tiểu thuyết dâm dục, miêu tả cặn kẽ chuyện làm tình, cảnh bạo dâm, khổ dâm còn ghê hơn nhiều truyện khiêu dâm chính cống. Nhưng dù muốn dù không người ta vẫn xem ông là nhà văn, thậm chí có người còn cho ông là tiên phong của chủ nghĩa hiện sinh, chủ nghĩa siêu thực…

Giả thử có một sinh viên cao học làm luận văn thạc sĩ về ông này, với luận đề “tình dục trong văn de Sade là biểu hiện nổi loạn của một người theo chủ nghĩa cá nhân cực đoan”. Có thể nào chê trách luận văn này tràn đầy những câu trích “trắng trợn” về tình dục? Có thể nào lên án người sinh viên cổ xúy cho lối sống phóng túng, bạo dâm?

Những người phê phán luận văn “Vị trí của kẻ bên lề: thực hành thơ của nhóm Mở Miệng từ góc nhìn văn hóa” của Đỗ Thị Thoan cũng rơi vào chỗ tương tự: thay vì ném sự phẫn nộ của họ vào nhóm Mở Miệng họ lại chĩa mũi dùi vào người nghiên cứu nó, tạo ra một tiền lệ chưa từng thấy: báo chí phổ thông, nhà phê bình văn học lại đi phê bình một luận văn thạc sĩ của một trường đại học. Bởi vậy họ không nói gì đến phương pháp luận, tính khoa học, cách thể hiện của luận văn, họ chỉ tìm những câu trích phục vụ cho việc phê phán nói trên.

Đáng sợ là những trường hợp, dù thú nhận chưa đọc luận văn nhưng cũng “hai lần lên diễn đàn đề nghị các cơ quan chức năng phải làm việc nghiêm khắc và xử lý thích đáng đối với tác giả bản luận văn cũng như hội đồng chấm luận văn”.

Có thể nói ngay luận văn của Đỗ Thị Thoan là một công trình nghiêm túc, công phu, được viết một cách cẩn trọng, với những quan sát sâu sắc, cách diễn đạt lôi cuốn, tính thuyết phục khá cao. Lớp già như tôi có thể tự hào về một lớp trẻ như Đỗ Thị Thoan, hoàn toàn không như định kiến thường có về một lớp trẻ hời hợt, chỉ biết sao chép. Toát lên từ luận văn này là nền học vấn rất tốt, sự làm việc tới nơi tới chốn, sự độc lập trong suy nghĩ, và sự thành thực trong nhiều nhận định.

Một số điểm làm tôi khâm phục cô giáo trẻ này:

– Không dùng lý thuyết phương Tây để lòe người đọc vì hiểu rõ hạn chế của cách tiếp cận này. (Cho nên đừng nghĩ luận văn nói về chuyện hậu hiện đại, nó thấm đằng sau những câu chuyện thực tế của văn học Việt Nam).

– Hiểu rõ tính nhạy cảm của đề tài khi phải gắn với chính trị, kể cả sự xứng đáng hay chưa của đối tượng nghiên cứu nhưng biết dùng nó làm đòn bẩy cho lập luận của mình.

– Hiểu rõ những sự lợi dụng hiện tượng Mở Miệng ở một số người bên ngoài, dùng nó như một cách thúc đẩy ý đồ riêng của họ.

Để đánh giá một luận văn, cần xem thử luận đề nó là gì, sau đó cách tác giả triển khai chứng minh, biện giải, thuyết phục người đọc tin vào luận đề đó như thế nào, có thành công không.

Luận văn xác định, “vấn đề then chốt là tra vấn về vị thế bên lề như một điểm tham chiếu để bình luận về những cách tân và tính cách mạng trong tư tưởng và nghệ thuật [thực hành thơ của Mở Miệng]”.

Mặc dù chương về vị thế bên lề khá dài, phần bối cảnh “hậu đổi mới” dễ gây phản ứng ở những người đọc thuộc “dòng chính” (đây là đoạn được trích dẫn nhiều nhất để gán nhãn “phản động” cho luận văn, có thể tóm tắt lập luận của người viết ở phần này như thế này: Nhóm Mở Miệng chọn vị thế bên lề như là điều kiện để có thể cách tân một cách trọn vẹn bởi “cách tân như một lẽ sống còn của nghệ thuật mới là lý do tồn tại thực sự” của họ. Như vậy mọi sự phản kháng chỉ là biểu hiện của chọn lựa vị thế bên lề, còn cách tân mới là mục đích.

Cách tân trước hết thể hiện ở hình thức tự xuất bản với những phá cách, tạo ra một không gian hoạt động riêng, là nội dung chương hai. Phần còn lại của luận văn miêu tả, bình giải những nỗ lực mà khi miêu tả chi tiết sẽ làm hoảng sợ những người bình thường vì sự vô nghĩa của ngôn từ, sự tục tĩu, bế tắc, giễu nhại, giải thiêng… khi Mở Miệng thực hành thơ.

Nếu xét về góc độ học thuật, hoàn toàn không có gì ngạc nhiên khi thấy Hội đồng chấm luận văn cho điểm 10 tuyệt đối.

Tuy nhiên, sự phẫn nộ của một số nhà phê bình, nhà văn, nhà báo là điều cũng dễ hiểu. Bởi Đỗ Thị Thoan đã chọn sai thời điểm để công bố luận văn. Như cô tự nhận xét cô không giữ được sự khách quan khi viết luận văn vì phải can dự, vì phải chọn làm kẻ ngoài lề, vì thế luận văn chọn vị trí của người nhìn vào bối cảnh đời sống chính trị hiện đại như một người bên ngoài dòng chính thống. Chỉ cần một sự phân tích khách quan, tỉnh táo, hơi lạnh lùng như thế cũng đủ làm luận văn là cái gai trong cách nhìn "chính thống".

Khách quan mà nói, thời nào, nơi nào cũng sẽ có những nhóm như Mở Miệng. Lúc nào cũng có sự phản kháng, sự tác động của kẻ ngoài lề dội vào dòng chính. Để phá vỡ cái trì trệ của dòng chính, kẻ ngoài lề phải phá phách, quậy nát, phải ồn ào, tức phải đẩy tới chỗ cực đoan, quá khích. Và như một quy luật, dòng chính nhờ vậy tiến lên một mức độ mới, rồi lại rơi vào trì trệ, cần sự thúc đẩy của kẻ ngoài lề phá phách mới. Đó có thể là sự trói buộc của thần quyền thời Sade, của chủ nghĩa tư bản, của tư duy toàn cầu hóa, của các thiết chế xã hội; chứ đâu nhất thiết là thể chế hiện nay. Kẻ ngoài lề vì vậy luôn luôn là kẻ ngoài lề, khó được chấp nhận rộng rãi, chưa kể là sẽ gây dị ứng cho nhiều người (tôi đoán 10 người bạn của tôi sẽ có 9 người trong đó có tôi, dị ứng với Mở Miệng) nhưng nó phải đóng trọn vai trò của nó, rồi thôi. Dù gì đi nữa nó cũng cần được nghiên cứu và Đỗ Thị Thoan đã làm được điều đó, không khích lệ thì thôi sao lại vùi dập.

Thơ Bùi Chát và Lý Đợi    

:: Cùng khổ (Bùi Chát)

Chúng ta cùng tồn tại trong một môi trường
Chúng ta được tạo ra làm những cỗ máy
Chúng ta cùng nhai một loại thực phẩm
Chúng ta cùng chảy một Hồ nước mắt
Chúng ta cùng nói thứ tiếng lạ tai
Chúng ta phải đi cùng một con đàng
Chúng ta cùng mơ một giấc giống nhau
Một khổ áo mặc vừa cho tất cả

Chúng ta cùng nhau đọc một cuốn sách
Chúng ta thải ra cùng một chất thải
Chúng ta nhớ nhung cùng một xác chết
Chúng ta cùng nâng bi cho hàng lãnh cảm
Đang điều khiển chúng ta, những kẻ khác khổ

Bùi Chát      (Trích tập thơ: Bài thơ một vần)  (Eva Tas Books)

:: Hoa sữa (Bùi Chát)

Đến từ đâu
Nồng, tanh. Hoa sữa
Nào phải ai cũng đều được biết

Trông thấy dáng cây từ xa, tôi thiệt sự muốn chết
Hoa sữa gợi nỗi đau chuyện bị chèn ép
Chúng cướp dưỡng khí, dường cô lập tôi giữa rừng người

Trong những bài thơ và những bài hát
Ngợi ca hoa sữa. Khiến thời gian nực cười
Vẻ lãng mạn tồi tàn
Mùi hoa nhắc nhớ mùa thu đương trị

Đã quen với việc hiện diện của chúng
Người ta có thể dễ chấp nhận. Trên mảnh đất này
Một kiểu chánh trị đậm mùi. Hoa sữa

Bùi Chát      (Trích tập thơ: Bài thơ một vần)  (Eva Tas Books)

:: Bài thơ một vần (Bùi Chát)

Màu đỏ
Như loài cỏ

Ngỡ là chuyện nhỏ
Nên không ai dọn bỏ

Chúng tôi luôn hốt hoảng nhưng biết làmthế nào!?
Đành bỏ ngỏ…!!!

Bùi Chát      (Trích tập thơ: Bài thơ một vần)  (Eva Tas Books)

:: Đèn đỏ (Bùi Chát)

Tôi đứng trước một ngã tư
Đèn đỏ ngăn tôi lại
Những dòng người ra đi tất bật
Gió mát sau lưng họ

Chúng tôi nhiều thế hệ
Bị giữ lại bởi đèn đỏ
Chúng tôi không cất bước được
Chúng tôi không bay lên được
Giao lộ ở khắp nơi
Không ai có thể vượt qua màu đỏ

Chúng tôi đứng trước ngã tư
Nhiều thế hệ

Chỉ một con đường đầy bụi đỏ trước mắt

Bùi Chát      (Trích tập thơ: Bài thơ một vần)  (Eva Tas Books)

:: Ai? (Bùi Chát)

Tôi gặp gỡ những người cộng sản
Những người anh em của chúng tôi
Những người làm chúng tôi mất đi kí ức
Mất đi tiếng nói bản thân
Mất đi những cái thuộc về giá trị
Chúng tôi còn sở hữu duy nhất một điều
Nỗi sợ

Tôi trò chuyện với những người cộng sản
Những người anh em
Những người muốn chăn dắt chúng tôi
Luôn biến chúng tôi thành đồ hộp
Hy vọng chúng tôi đời đời biết ơn

Những người cộng sản
Anh em chúng tôi

Chưa bao giờ thấy họ tự hỏi
Trong ngôi nhà đen đủi này
Ai muốn thừa kế di sản của họ?

Bùi Chát      (Trích tập thơ: Bài thơ một vần)  (Eva Tas Books)

:: Những người đáng trọng & những kẻ đáng khinh (Lý Đợi)

Nòi giống nào đáng trọng?
Thưa nòi giống con người.

Giống nòi nào đáng quý?
Thưa giống nòi biết tôn trọng dân chủ.

Nòi giống nào đáng khinh?
Thưa, cũng nòi giống con người

Nòi giống nào đáng phỉ nhổ?
Thưa nòi giống làm chó săn.

Giống nòi nào đáng loại bỏ?
Thưa giống nòi miệt thị tự do, miệt thị nhân tính và khoe khoang sự ngu dốt …
Còn nữa?
Thưa, làm sao kể hết.

Tại sao?
Thưa, vì bọn chúng chỉ cần tiền-cần quyền-cần danh
Nên sẵn sàng bán rẻ lương tâm
Bán rẻ liêm sỉ
Bán rẻ danh tiết cùng sự hàm hồ …
Để lấy vài xu lẻ của giới quyền lực.

Bọn nó có biết điều này?
Thưa, ban đầu thì biết
Sau thì hết biết, vì bọn nó biến thành máy
Bọn nó biến thành gậy trong tay kẻ khác.

Lời của Doi Ly:
Hỡi những kẻ vi phạm các quy ước về quyền tự do làm người
Hỡi những kẻ không biết kính trọng dân chủ
Hỡi những kẻ khinh miệt tự do ngôn luận
Hỡi những kẻ miệt thị tầng lớp lao động bình dân
Hỡi bọn cơ hội mà bị mất cơ hội …

Rồi bọn bay sẽ được toại nguyện vì được
đóng hai chữ: 'đần độn' trên trán
Rồi bọn bay sẽ được toại nguyện về lương tri thối rữa …

Ta luôn chờ bọn ngươi bên bờ vực thẳm
Ta luôn thấy bọn ngươi dưới đáy chảo dầu …

Nòi giống nào đáng trọng? Giống nòi nào đáng khinh?
Dân tộc này sẽ thay bọn ngươi để chọn.

Lý Đợi      (Trích tập thơ: Khi kẻ thù ta buồn ngủ)  (Eva Tas Books)

Mời xem phần Anh ngữ từ nguồn: Học Xá hoặc Huỳnh Ngọc Chênh

Upon rereading Hồ Chí Minh's biography, which mentions Le Paria, the journal in French that he and some of his comrades started in 1922 in Paris.

 ONE SIZE FITS ALL

We all exist in the same environment
We are created to be machines
We chew the same kind of food
We shed a Lake of tears (1)
We all speak an exotic language
We must travel on the same road
We dream together the same dream
One shirt size fits all


We read together one book
We excrete the same excrement
We miss the same corpse
We all worship the balls of our frigid leaders
Who are controlling us, the other ones of different sizes
One miserable size fits all.
English translation by Lê Đình Nhất-Lang
(One-rhyme Poems, Eva Tas Books)

Ai phản đối thạc sĩ Đỗ Thị Thoan?

Lê Chính Duật (Pro&Contra||Bolap Quechoa) – Bài của phóng viên Mặc Lâm trên RFA liên quan đến cuộc phê bình tập thể luận văn của thạc sĩ Đỗ Thị Thoan, tức nhà văn Nhã Thuyên, hé lộ một chi tiết mới. Nhà phê bình Chu Giang trong phần trả lời phỏng vấn đã cho biết, sở dĩ “sự việc bị bùng ra” là bởi vì “sinh viên họ phản đối dữ dội” việc thạc sĩ Đỗ Thị Thoan, trên cương vị giảng viên, “chắc là cũng do hăng hái quá, phát biểu cái quan niệm của cô quá khích”, dẫn tới việc “các cơ quan phải can thiệp”.

Khác với cách đặt vấn đề của những bài báo trước, vốn chỉ rào đón liệu thứ thơ rác rưởi này có được truyền bá trên giảng đường, những tư tưởng phản văn hóa và phi chính trị có được truyền lại cho thế hệ trẻ, nhà phê bình Chu Giang lần này đã trực tiếp đặt vai trò mở màn lên vai của các sinh viên. Bởi không có “sự phản đối dữ dội” của họ thì “ai biết được bên trong nó như thế”.

Chi tiết mới này đã phần nào giúp tôi củng cố cách giải thích của mình cho cuộc tấn công trễ tràng một luận văn kích động phản loạn. Nếu thạc sĩ Đỗ Thị Thoan không nhận công việc giảng dạy ở Đại học Sư phạm Hà Nội vào tháng 9 năm ngoái, không có cơ hội tiếp xúc và chia sẻ tri thức cũng như niềm say mê văn chương của mình cho sinh viên, thì bản luận văn ba năm tuổi của cô chắc đã không phải chịu đựng những quy chụp tào lao đến vậy.

Chi tiết mới này cũng đặt cho tôi một câu hỏi chính và một câu hỏi phụ. Liệu có hay không việc “sinh viên phản đối dữ dội” những quan điểm mà cô Thoan truyền đạt? Và những quan điểm đó là gì? Không ai đáng tin cậy hơn ngoài chính Nhã Thuyên và những sinh viên mà cô đứng lớp lên tiếng.
Về phần mình, tôi không tin có sinh viên nào ở thời đại này, nếu không vì một lý do phản hoặc phi giáo dục, lại có ý định tố cáo giảng viên vì những quan điểm phi chính thống. Từng kinh qua nền giáo dục Việt Nam, tôi đã trải thấy cái cảm giác sung sướng của mình và bạn bè khi được hít hà dù chỉ chút ít những mùi vị bị cấm đoán.

Và nếu niềm tin của tôi tin là đúng, đùn đẩy trách nhiệm châm ngòi tấn tuồng bôi nhọ và dọa nạt bẩn thỉu cho sinh viên, những người cũng gánh phần tổn thất khi cô giáo của họ bị đuổi việc, là một điều thực sự đáng phẫn nộ.

ABS:

Báo CÔNG AN TPHCM chỉnh huấn Luận văn Thạc sĩ về Nhóm MỞ MIỆNG (Lê Thiếu Nhơn). – Đã phi chính trị thì nguy hiểm chỗ nào? (Chu Mộng Long). “Trích không chú dẫn nguồn lời của Lenin: ‘Đứng ngoài văn hóa tức là đứng ngoài chính trị’, ông Vũ Hạnh cho Luận văn của Nhã Thuyên là một luận văn phi văn hóa, phi chính trị. Thế là bao nhiêu người vác gậy đuổi đánh cho bằng được đối tượng vì cái tội ‘đứng ngoài văn hóa’, ‘ngoài chính trị’ ấy!  Hết Chu Giang, Vũ Hạnh, rồi đến Văn Chinh, Phạm Tuấn Kiệt, chưa kể những nặc danh, bí danh khác nhau nhưng đồng thanh một giọng...”.  - Thư gửi Giáo sư Phong Lê (Boxitvn).

– Còn đây là tiếng nói chính thức đầu tiên từ phía “người nhà” của người bị tấn công, tuy mới chỉ là một bài trên blog thay vì một bài đăng chính thức trên báo chí. Dù muộn, nhưng có còn hơn không: Cuộc phê phán luận văn của Đỗ Thị Thoan hay là sự xung đột về khung tri thức và thế hệ (Trần Đình Sử). Về vấn đề lý thuyết trung tâm ngoại vi nói chung, xin mời đọc lại bài đã điểm, một bài viết công phu và có chất lượng của Lê Nguyên Long: Trung tâm và Ngoại biên: Từ hệ hình cấu trúc luận đến hệ hình hậu cấu trúc luận (PBVH). Những vị phán quan văn nghệ nào muốn tâng công với các quan thầy của mình thì cũng nên chịu khó học cho tử tế và đọc các bài như thế này, thay vì đánh đấm bằng ba thứ võ lăng nhăng.

Đất nước này thừa tính thỏa hiệp và giỏi luồn lách(Nguyễn Hoàng Huy). “Đất nước này thiếu tính cực đoan. Đất nước này thừa tính thỏa hiệp và giỏi luồn lách. Đất nước này ăn tạp đủ thứ tư tưởng tới văn hóa ngoại nhập, nhưng nó thì vốn dĩ chả có gì hết. Chả có gì hết. Tồn tại những người Việt Nam rất kinh khủng (tôi bội phục). Nhưng bản thân Việt Nam là một sinh thể quá đáng buồn. Tôi có thể nói gì về một thứ như thế? Một thứ mà tôi không có. Trong khi tôi lại có cái khác?

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.