Từ Việt Nam đến Myanmar và độ trễ nhân quyền

Posted: February 24, 2014 in Uncategorized
Tags:

Phạm Chí Dũng (RFA) – Ngay sau khi trở thành thành viên Hội đồng nhân quyền liên hiệp quốc, giới lãnh đạo cầm quyền ở Việt Nam rất có thể đang phải chịu mối phân tâm giằng xé trong ý thích có nên thực hiện quyền con người hay không.

Xem thêm: Cận cảnh biệt thự gây choáng ngợp của ông Trần Văn Truyền, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng

000_Hkg9457874-600.jpg

Lãnh đạo đối lập Myanmar, bà Aung San Suu Kyi (T) trong một cuộc họp báo chung
với Tổng thống Đức Joachim Gauck tại Naypyidaw hôm 10/2/2014 – AFP Photo

Ngay sau khi trở thành thành viên Hội đồng nhân quyền liên hiệp quốc, giới lãnh đạo cầm quyền ở Việt Nam rất có thể đang phải chịu mối phân tâm giằng xé trong ý thích có nên thực hiện quyền con người hay không.

Ngã ba đường

Được xem là tâm điểm trong cả hai chính sách “xoay trục” của người Mỹ sang châu Á- Thái Bình Dương và của quốc gia “Mười sáu chữ vàng” đối với mục tiêu bất di bất dịch khống chế biển Đông, cánh cửa hoen gỉ của các nhà tù Việt Nam cũng đang rơi vào tâm thế vật lộn giữa đóng và mở.

Ngay trong kỳ họp kiểm điểm định kỳ phổ quát của Hội đồng nhân quyền Liên Hiệp Quốc về nhân quyền Việt Nam tại Geneva vào đầu tháng 2/2014, nhiều phái bộ ngoại giao các nước đã xoáy đậm vào chủ đề vẫn còn đến 150-200 tù nhân lương tâm bị giam cầm ở Việt Nam. Riêng với tính cách bộc trực không thèm che giấu của mình, người Mỹ còn thẳng thắn hơn: các tù nhân lương tâm phải được trả tự do vô điều kiện và ngay lập tức, trong đó có bốn cái tên đang làm cho chính thể Hà Nội đau đầu nhất: Cù Huy Hà Vũ, Điếu Cày, Trần Huỳnh Duy Thức và Lê Quốc Quân.

Lời giải của bài toán tù nhân lương tâm thật ra khá đơn giản: cho tới chứng nào Hà Nội vẫn còn mơ màng đến chuyện “không biết đến cuối thể kỷ 21 có được chủ nghĩa xã hội hoàn thiện ở Việt Nam hay không”, chừng đó vẫn chưa thể có bất cứ một ráng hồng xóa nợ quốc gia hoặc kỳ vọng nào cho TPP đối với nhóm chính khách đặc quyền được chống đỡ bởi tâm trạng lo sợ sụp đổ từ Bắc Kinh.

Chỉ trong ba năm qua, tâm thế trên được xem là khác hoàn toàn với thế bứt phá trong câu chuyện cổ tích ở Myanmar.

Độ sớm Myanmar

Thậm chí kẻ bị xem là đi sau chót như Myanmar vẫn còn khả quan hơn nhiều so với quốc gia đã chịu mở cửa kinh tế từ hơn hai chục năm trước là Việt Nam. Không chỉ được Câu lạc bộ Paris và Nhật Bản, Na Uy, Pháp, Đức xóa nợ đến ít nhất 8 tỷ USD, chính quyền của tổng thống Thein Sein còn được hứa hẹn sẽ “đặc cách” ngồi vào bàn tròn TPP mà không phải trải qua những thử thách khắc nghiệt như đối với chính thể tại Hà Nội.

Tất cả đều có nguyên do, và nguyên cớ lại tạo nên mối quan hệ nhân quả không thể chi li hơn trong các nền chính trị đương thời có qua có lại. Khi lắng nghe bài diễn văn nhậm chức tổng thống đầy khuôn sáo của Thein Sein vào đầu năm 2011, khó ai hình dung được một tương lai sán lạn sẽ mở ra chỉ 6 tháng sau đó. Nhưng mọi việc đã khởi nguồn đầy triển vọng với vụ giải chế thủ lãnh đảng đối lập Aung San Suu Kyi.

Không thể có một xã hội phát triển nếu ít nhất không biết chấp nhận những kẻ nói ngược quan điểm. Bài học gần gũi nhất với nền chính trị Việt Nam là đảng Liên đoàn quốc gia vì dân chủ của Aung San Suu Kyi đã thực sự có chỗ đứng với tư cách là một phe đối lập, nhưng lại là một tình cảm đối lập ôn hòa và còn phần nào hỗ trợ chính quyền Thein Sein giải quyết những bất đồng chính trị giữa các phe phái, bất công xã hội và chiêu dụ đầu tư nước ngoài.

Tồn đọng số lượng tù nhân chính trị còn nhiều hơn cả Việt Nam, nhưng Myanmar với nhà lãnh đạo cách tân Thein Sein đã gần như thoát hẳn cái bóng quân phiệt ròng rã hàng chục năm. Những đợt thả người nhanh chóng vào năm 2012 của chế độ cầm quyền quốc gia này đã dẫn tới chuyến nhập cảnh bất ngờ của người đứng đầu nước Mỹ Barak Obama vào Myanmar ngay cuối năm đó.

Nhưng cùng trong năm 2012, giới chức Bộ Chính trị ở Hà Nội dường như vẫn bất động, im lặng theo dõi diễn tiến ở đất nước chỉ cách họ chưa đầy một trăm cây số đường chim bay. Họ có thể mích lòng vì Obama đã không màng tới chuyện đặt chân lên mảnh đất ngàn năm văn hiến. Song vẫn không một cá nhân chính khách cao cấp nào, từ Tổng bí thư đến Chủ tịch nước và Thủ tướng chính phủ, dám liều lĩnh đưa ra một quyết định vượt thoát khỏi hàng rào tập thể truyền thống được dán nhãn “xã hội chủ nghĩa”.

Chỉ đến năm 2013, khi cuộc hội kiến được báo chí phương Tây ca ngợi giữa tổng thống Thein Sein với Nghị viện châu Âu, cùng lễ đón tiếp Aung San Suu Kyi tại Nhà trắng tương đương cấp nguyên thủ quốc gia, mới có vẻ khiến cho Bộ chính trị đảng Việt Nam nao lòng. Gần như cùng thời điểm, cuộc đối thoại nhân quyền Việt – Mỹ được nối lại, sau khi đã bị hoãn một thời gian dài trước đó do vấn đề “nhân quyền Việt Nam thụt lùi sâu sắc”.

Độ trễ Việt Nam

Dù khởi hành sớm hơn rất nhiều so với Myanmar, nhưng giờ đây Hà Nội lại bị thụt lùi rất đáng kể so với người hàng xóm cùng khu vực Đông Nam Á. Vì sao vậy?

Bất chấp điều luôn được cơ chế độc đảng và độc quyền kinh tế ở Việt Nam coi là “thành tích kinh tế”, độ trễ về não trạng chính trị giữa Hà Nội với Myanmar lại là hố phân cách không thể chấp nhận được, nếu xét về tính cố chấp đến mức mất hẳn óc sáng suốt.

Khoảng cách đó càng trở nên tôn bật khi vào cuối năm 2013, Then Sein đã hoàn thiện lời hứa của ông trước Cộng đồng châu Âu không thể tốt đẹp hơn: toàn bộ tù chính trị, có đến hơn 300 người, đã được phóng thích khỏi các nhà tù ở Myanmar. Đến lúc này, một làn sóng đầu tư nước ngoài đang chờ chực đổ vào đất nước còn gần như nguyên vẹn sự thuần phác tính cách và tương lai phát triển này.

Trong khi đó, Hà Nội vẫn loay hoay trong mớ hỗn độn về não trạng tư tưởng, giữa hai “nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa” và khái niệm “một nền kinh tế thị trường hoàn chỉnh, cạnh tranh sòng phẳng và minh bạch” mà họ rất cần để có thể được chấp nhận vào TPP. Ở vào thế quá khó với nợ công quốc gia lên đến ít nhất 95% GDP cùng ít nhất 25 tỷ USD nợ xấu đang tồn đọng trong ít nhất 1/3 số ngân hàng thương mại, toàn bộ nền kinh tế Việt Nam như nằm trên một thùng thuốc súng có thể nổ tung vào bất cứ lúc nào.

Nền chính trị cũng bởi thế đang trở nên mẫn cảm không kém. Bất cứ một tia lửa kích phát nào từ khối quần chúng trong xã hội cũng có thể khiến cho các quan chức trong Bộ Chính trị mất ngủ.

Tình thế hỗn mang quốc nội lại đang có dấu hiệu biến diễn đặc biệt xáo trộn kể từ đầu năm 2014 – năm con Ngựa theo phong thủy châu Á và cũng là năm mà một viên sĩ quan công an mang cấp hàm thượng tướng cầm tinh Quý Ngọ ra đi vĩnh viễn.

Sau những “thành tích nổi bật về đối ngoại” vào năm con Rắn, thế trườn bò của nền chính trị trong năm ngoái đã bất ngờ chuyển sang trạng thái phi mã vào năm Giáp Ngọ này với những cuộc tranh đấu không khoan nhượng giữa các nhóm lợi ích – thân hữu.

Lời chứng về tham nhũng có thể là lời kết cho số phận một chế độ tham lam vô độ. Đã từ quá lâu nay, độc đảng đã gây ra độc quyền, còn nạn độc đoán điều hành lại tạo ra các nhóm lợi ích và nhóm thân hữu mà đã bít chặt gần hết các lối thoát của dân chúng.

Gần đây nhất, một trong những lối thoát cho chế độ đã hiển hiện, nhưng tiếc thay lại không được vận dụng “linh hoạt và uyển chuyển” như cụm tính từ đặc thù trong các báo cáo của Đảng và Chính phủ. Trong khi kỳ Kiểm điểm định kỳ phổ quát (UPR) ở Thụy Sĩ vào đầu tháng 2/2014 là một cơ hội hiếm hoi cho Hà Nội để trình báo lòng thành của họ trong con mắt của thế giới, nhưng đã chẳng có bất cứ một phát tiết nào từ hành vi “đọc báo cáo” của phái bộ Việt Nam  – một cử chỉ được giới quan sát quốc tế bình luận chẳng khác gì “nói như vẹt”.

Hai tuần sau UPR Geneva, cơ hội giải tỏa cho trường hợp dễ dàng nhất là Lê Quốc Quân cũng bị chà đạp với thái độ xét xử còn lâu mới được xem là thức thời.

Giờ đây và hơn bao giờ hết, điều oái oăm là gần như toàn bộ số phận của nền chính trị và tương lai có ổn định hay không của xã hội Việt Nam lại phụ thuộc vào sứ mệnh của “phe lợi ích”. Nếu sự ra đi vĩnh hằng và có vẻ được trông đợi của viên tướng công an Phạm Quý Ngọ có thể là một dấu mốc khiến xoay chuyển cả đại cục, những người của “phe lợi ích” sẽ đánh mất cơ hội cuối cùng nếu không thể lợi dụng được thời gian cuối cùng trước đại hội 12 của đảng để làm nên một hình ảnh nhân quyền tối thiểu như Thein Sein đã kiến tạo ở Myanmar.

Phạm Chí Dũng, Việt Nam 23-02-2014

*Nội dung bài viết không phản ảnh quan điểm của RFA.

– Cận cảnh biệt thự gây choáng ngợp của ông Trần Văn Truyền, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng – Giữa khu dân cư thưa thớt là căn biệt thự đồ sộ được thiết kế hiện đại với cổng sắt, bao xung quanh là tường rào xen họa tiết rồng bay, mặt trống đồng tinh xảo…

Ông Trần Văn Truyền cũng khẳng định, căn nhà của ông cũng chỉ là căn nhà rất bình thường, có chăng thì chỉ rộng rãi hơn so với những nhà xung quanh một chút, và nhờ có kiến trúc mà người cháu ở ĐH Kiến trúc TP.HCM thiết kế cho nên ngôi nhà trông cũng có phần sang trọng. Còn chi tiết chiếc giường có giá trị cả tỷ đồng thì hoàn toàn không có. (Xem nhiều hình khác theo link …)

Từ ‘thằng cu ôm bàn thờ’ đến tận thu nơi cửa Thánh (VNN) – Từ sau thời kỳ đổi mới năm 1986, đời sống tâm linh tín ngưỡng trong xã hội nói chung được cởi mở, tự do hơn so với thời kỳ bao cấp XHCN. Theo đà thời gian, bộ mặt tín ngưỡng hỗn dung của người Việt lại được dịp phục hưng với đủ mọi sắc thái. (…)

Nhiều năm qua, báo chí cùng các phương tiện truyền thông liên tục phản ánh mọi thực trạng đáng quan ngại, được xem như hệ lụy của phong trào đua chen tín ngưỡng với nhiều vấn nạn nhức nhối. Ở đây, hệ thống quản lý Nhà nước dường như phải mở cuộc chạy đua với đời sống tín ngưỡng trong xã hội mới.

Cấm/ cho phép/ cấm… luôn là quá trình vận động vá víu, đối phó với thực tiễn từ nhiều chục năm nay của các nhà quản lý. Chuyện “bắt cóc bỏ đĩa” là thực trạng thường thấy.

Trên thực tế, việc đòi hỏi khâu tổ chức lễ hội trở nên quy củ, an toàn lành mạnh và trong sáng dường như là nhiệm vụ bất khả thi. Thứ nhất, xưa các lễ hội chủ yếu chỉ quy tụ dân cư thu hẹp trong từng vùng. Nay với sự quảng bá hấp dẫn của truyền thông, số lượng người hành lễ, chơi hội đổ về luôn quả tải trên mọi địa bàn. Do vậy, việc khống chế, kiểm soát lượng người trong những không gian nhỏ hẹp là điều bất khả kháng với ban tổ chức.

Thứ hai, khi phục hưng các lễ hội, rất nhiều tín ngưỡng dân dã có dấu vết từ thời nguyên thủy cũng đồng thời “hồi sinh”, đánh thức sự trục lợi bản năng của con người với thần linh. Thực tế cho thấy, sự mê đắm của đám đông tín ngưỡng khổng lồ rất dễ biến thành thảm họa bởi hiệu ứng tâm lý đám đông, khả năng kiểm soát an ninh dường như là điều không thể.

Nhiều năm qua, việc hàng vạn người từ quan chức tới dân đen dẫm đạp lên nhau để cướp ấn đền Trần, hay lượng người hành lễ khổng lồ tràn ngập chặn đứng giao thông Ngã Tư Sở trước cổng chùa Phúc Khánh để dâng lễ xin sao giải hạn, cầu tài lộc… đã chứng minh sức mạnh kinh hoàng của niềm tin tín ngưỡng “hồn nhiên” như thế nào! Ở đây, vấn đề không chỉ nằm ở khâu tổ chức, mà điều quan ngại chính là trình độ tín ngưỡng, tạm coi như “tín ngưỡng trí” của xã hội, hiện đang ở mức không thể kiểm soát.

‘Tàn dư thực dân’ thì phải phá bỏ? (VNN) – Có những giai đoạn nhận thức của chúng ta ấu trĩ, chúng ta kỳ thị cả những gì cha ông để lại, cho rằng cái gì của phong kiến cũng xấu. Chúng ta kỳ thị với dĩ vãng của chính chúng ta.

Tuần Việt Nam tiếp tục chuyên đề với góc nhìn của Gs.TS, kiến trúc sư Hoàng Đạo Kính.

Người Pháp làm được điều đáng kinh ngạc

Thưa kiến trúc sư, nhân chuyện bảo tồn cầu Long Biên trở thành tiêu điểm của dư luận,ông có bao giờ hình dung nếu không có cầu Long Biên, không có Nhà Hát Lớn, không có những biệt thự Pháp cổ, hay không có những hàng cây cổ thụ mà người Pháp đã trồng cách đây cả trăm năm, thì Hà Nội sẽ như thế nào?

-Người Pháp đã khởi đầu một công cuộc đô thị hóa mới. Về phương diện kiến trúc, họ đã mở rộng nhiều đô thị vốn có và xây dựng ra nhiều đô thị mới như Sài Gòn, Hà Nội, Hải Phòng, Đà Lạt, Nha Trang. Dấu ấn đó vẫn còn đến ngày nay, để lại cho chúng ta một di sản lớn.

Nói về thành phố Hà Nội mà người ta yêu mến, người ta ghi nhớ, thì chắc chắn là di sản kiến trúc đô thị thời Pháp. Nhiều người nói Hà Nội là thành phố Pháp, cách nói đó cũng không phải không có lý. Vì kiến trúc Việt là kiến trúc phố thị với nhiều phố gộp lại, không quy hoạch, điển hình là khu phố cổ.  Nhưng người Pháp đã biến Hà Nội thành một thành phố có quy hoạch  đô thị rõ ràng: có đại lộ, có quảng trường, có vườn hoa, có biệt thự, có công sở, khách sạn, nhà thương, ga tàu hỏa, có phòng hòa nhạc, thư viện, bảo tàng, hệ thống bưu điện.

Ở Hà Nội, ngay khi người Pháp đặt ách cai trị, những công trình dân sinh rất lớn đã được người Pháp xây dựng. Nhiều công trình trong đó đến giờ ta vẫn sử dụng và ta vẫn chưa thể làm được công trình nào hơn. Dĩ nhiên của cải để làm những công trình đó là cái người Pháp khai thác được từ việc đô hộ nước ta, nhưng phải công bằng nói rằng không hiểu bằng cách nào mà trong thời gian ngắn họ lại làm được nhiều công trình lớn như thế.

Hà Nội bị Pháp chiếm chính thức năm 1888, chỉ vài năm sau họ đã làm cầu Long Biên (xây dựng và hoàn thành từ năm 1889 đến 1893). Đó là công trình hiện đại cả về kỹ thuật và kiến trúc, chưa từng có ở Đông Dương. Vậy mà ngay cùng lúc đó người Pháp làm đường tàu hỏa, đường quốc lộ xuyên Việt. Cũng trong thời gian đó họ làm Nhà Hát Lớn. Chỉ riêng về thiết kế, quy hoạch, chứ chưa nói đến vấn đề đầu tư, xây dựng, thì đó đã là việc kinh ngạc. Mà ở Việt Nam hồi đó chỉ có vài kiến trúc sư người Pháp. Vậy mà người ta làm ra một Hà Nội đẹp và quy củ như thế.

Ngôi biệt thự nào cũng được thiết kế cẩn thận và đến bây giờ ta vẫn phải khen đẹp. Ngôi biệt thự nào cũng có hồ sơ thiết kế đến giờ vẫn được lưu trữ ở Pháp. Họ còn chi tiết đến mức những ngôi nhà đó được xây dựng từ những năm bao nhiêu và đến năm bao nhiêu thì nó hết hạn sử dụng. Chúng ta làm chủ ngôi nhà nó mấy chục năm nay, nhưng chúng ta cũng không biết điều đó.  (…)

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.