Ai là người đầu tiên đưa ra định nghĩa về sức khoẻ?

Posted: March 1, 2014 in Uncategorized
Tags:

Nguyễn Văn Tuấn (DĐ XHDS) – Lời tuyên thệ khi tốt nghiệp của các sinh viên y khoa Việt Nam có phần khác với sinh viên y khoa nước ngoài. Ở Việt Nam, trong lời tuyên thệ có câu “Dưới lá cờ thiêng liêng của Tổ quốc, dưới chân dung của Hồ chủ tịch muôn vàn kính yêu”. Ở nước ngoài, phần lớn trường y dựa vào lời Tuyên thệ Geneva của Hiệp hội Y khoa Thế giới năm 1948 và những bản được chỉnh sửa sau đó. Vài năm gần đây thì nhiều trường y khuyến khích sinh viên tự soạn lời tuyên thệ. Bản Tuyên thệ Geneva và tất cả các bản tuyên thệ của các trường y của các nước phương Tây không có đề cập đến lãnh tụ chính trị, nhưng vài bản tuyên thệ có đề cập đến các tổ nghiệp ngành y (nhưng dần dần cũng không còn).

Xem thêm: Việt Nam cần học cách làm của Campuchia? + Chiếc ô 100%

Learn more: Những Phát kiến “Vĩ Đại” nhất của y khoa định hướng XHCN

Sự xuất hiện của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong bản tuyên thệ tốt nghiệp y khoa có lẽ do nhận thức (?) rằng ông là người đầu tiên đưa ra một định nghĩa về sức khoẻ. Viết trên báo trực tuyến VNMedia, GS TSKH Phạm Mạnh Hùng phát hiện rằng Hồ Chí Minh là người “đầu tiên đưa ra định nghĩa về về sức khỏe” (1). Trong bài viết, GS Phạm Mạnh Hùng cho biết năm 1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh viết về sức khỏe như sau: “ngày nào cũng tập thể dục thì khí huyết lưu thông, tinh thần đầy đủ, như vậy là sức khỏe”, và ông cho biết “Đến năm 1976, Tổ chức Y tế lần đầu tiên mới đưa ra định nghĩa về sức khỏe”, và khái niệm về sức khỏe của cụ Hồ “trước Tuyên ngôn Alma Ata gần nửa thế kỷ” (2). Nếu quả đúng như phát biểu của GS Phạm Mạnh Hùng thì đây quả là một phát kiến quan trọng, và cần công bố trên các tập san y học thế giới như New England Journal of Medicine, Lancet, BMJ, v.v. để thế giới ghi nhận đóng góp của cụ Hồ về khái niệm sức khỏe.

Tuy nhiên, tôi e rằng phát kiến trên có vài điều phải bàn thêm. Một câu nói đơn giản trong một dịp hội thảo hay gặp mặt người dân của các lãnh tụ có thể (hoặc không thể) là tiền đề cho một học thuyết. Bài nói chuyện của GS Samuel Huntington ở American Enterprise Institute năm 1992, sau này được khai triển thành một cuốn sách trên 400 trang và trở thành một học thuyết ngoại giao.  Nhưng cũng có nhiều bài nói chuyện không bao giờ trở thành một học thuyết, vì có lẽ người phát biểu không có điều kiện hay không có ý định để nghiên cứu thêm, nên không bao giờ phát triển thành một học thuyết.

Trong quá khứ, rất nhiều nhà hiền triết từ Đông sang Tây đều có những phát biểu về sức khoẻ theo cảm nhận của họ. Sức khoẻ là một khía cạnh sống dễ được cảm nhận vì nó gần gũi với cá nhân. Hàng ngàn năm trước, các danh y Đông phương đã nghĩ đến sức khoẻ như là một tình trạng lành mạnh về thể chất và tinh thần. Nhưng đó chỉ là những nhận xét, những cảm nhận trực tiếp, chứ chưa có cơ sở khoa học và chưa được triển khai thành học thuyết hay khái niệm (concept).

Định nghĩa về sức khoẻ mà thế giới công nhận được “thai nghén” bởi Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) từ năm 1946. Nhưng đến năm 1948 thì mới được công bố (3). Theo định nghĩa của WHO, sức khoẻ (health) là trạng thái hoàn toàn lành mạnh về thể chất, tinh thần, và quan hệ xã hội, chứ không phải đơn thuần không mắc bệnh hay ốm yếu (“a state of complete physical, mental, and social well-being and not merely the absence of disease or infirmity”). Còn tuyên ngôn về sức khoẻ của WHO là một công trình lí thuyết được nghiên cứu rất kĩ, soạn thảo rất cẩn thận, sau khi đã tham khảo rất nhiều các chuyên gia về y tế, các nhà xã hội học, và lấy ý kiến của công chúng. Định nghĩa này dài gần 20 trang, và đã trải qua 45 lần chỉnh sửa.

Dù đã được chỉnh sửa rất nhiều lần nhưng nhiều chuyên gia vẫn chưa xem định nghĩa về sức khoẻ của WHO là hoàn chỉnh. Một trong những vấn đề của định nghĩa của WHO là chữ “complete” (hiểu theo nghĩa “hoàn toàn” – hoàn toàn lành mạnh). Trong thực tế thì không một ai mà không có vấn đề về sức khoẻ, hoặc về thể chất, hoặc tinh thần, hoặc căng thẳng ngoài xã hội. Định nghĩa về sức khoẻ của WHO vô hình chung làm cho đại đa số chúng ta đều … có bệnh hay không khoẻ mạnh. Định nghĩa của WHO cũng vô tìnhy khoa hoá xã hội, biến xã hội phụ thuộc vào thuốc, và đó là một khía cạnh tiêu cực.  Do đó, định nghĩa này không thể thực hiện được và cũng không thể đo lường hay đánh giá được.

Một trong những định nghĩa (hay khái niệm) về sức khoẻ được nhiều chuyên gia bàn luận nhiều là khả năng thích ứng (4). Theo khái niệm mới, sức khoẻ nên được hiểu là khả năng thích ứng và tự quản trước những thách thức về thể chất, tinh thần, và quan hệ xã hội. Thay vì định nghĩa “hoàn toàn lành mạnh”, định nghĩa mới nhấn mạnh đến “khả năng thích ứng và tự quản”. Khả năng thích ứng với thách thức về thể chất là duy trì một tình trạng quân bình sinh lí trong điều kiện môi trường bị thay đổi.  Đối với khía cạnh tâm thần, khả năng thích ứng đề cập đến năng lực đối phó, phục hồi, và ngăn ngừa các tổn hại và căng thẳng về tâm lí và rối loạn tâm lí. Về khía cạnh xã hội, khái niệm mới về sức khoẻ đề cập đến khả năng quản lí cuộc sống với một mức độ độc lập nào đó, và qua thích ứng tốt với bệnh tật, cá nhân có thể tham gia vào các hoạt động xã hội và cảm thấy khoẻ mạnh. Kết quả của khái niệm mới về sức khoẻ có thể định lượng.

Câu văn của Chủ tịch Hồ Chí Minh có thể nói là khá chung chung, rất khó xem đó là một triết lí hay khái niệm được. Những ý như “Khí huyết lưu thông và tinh thần thoải mái” có thể hiểu một cách hẹp (vd: “khí huyết” là không tính đến sức khoẻ của xương?), nhưng cũng có thể hiểu rộng hơn (vd: “khí huyết” là ám chỉ thể chất). Vả lại, câu đó không nói gì đến khía cạnh xã hội, vốn là một phần trong định nghĩa về sức khoẻ của WHO. Do đó, nếu không có triển khai gì thêm câu văn đó, rất khó mà hiểu đó có phải là một định nghĩa hoàn chỉnh.  Như đề cập trên, các nhà hiền triết ở Hi Lạp, Tàu, Ấn Độ, và VN (Hải Thượng Lãn Ông) đã viết về sức khỏe như thế, nhưng đó không phải là những khái niệm hay định nghĩa, mà chỉ là cảm nhận. Do đó, cho rằng cụ Hồ là người đầu tiên đưa ra khái niệm về sức khỏe thì tôi e rằng ngay cả ông cụ nếu còn sống cũng không dám nhận.

Chi chú:

(1) “Ai là người đưa ra định nghĩa về sức khoẻ” của GS TSKH Phạm Mạnh Hùng:

http://vnmedia.vn/VN/suc-khoe/tin-tuc/73_2218447/ai_la_nguoi_dua_ra_dinh_nghia_dau_tien_ve_suc_khoe.html

(2) Thật ra, Tổ chức Y tế Thế giới công bố định nghĩa về sức khoẻ năm 1948, chứ không phải năm 1976. Còn Tuyên bố Alma-Ata được công bố vào tháng 12/1978, chứ không phải sau gần nửa thế kỉ bài báo của Chủ tịch Hồ Chí Minh (năm 1946). Thật ra, cụ Hồ chỉ nói đến thể chất (?) và tinh thần, chứ chưa nói đến xã hội như tác giả viết.

(3) Có thể xem nguyên văn tuyên ngôn của WHO về sức khỏe ở đây:http://www.who.int/governance/eb/who_constitution_en.pdf

(3) Xem bài phê bình định nghĩa của WHO trên BMJ ở đây:

How should we define health? BMJ 2011; 343 doi: http://dx.doi.org/10.1136/bmj.d4163

(4) What is health? The ability to adapt. Lancet 7/3/2009 (page 781).

– Khoảng cách ấy không phải là tiền nữa rồi (LĐ).

– Cầu Lai Châu: ‘Tiền Đan Mạch, VN tự làm’ (BBC). – Vụ sập cầu treo: Ốc neo quá thô sơ (PLTP). – Cầu treo lật do làm ẩu! (NLĐ).

Việt Nam cần học cách làm của Campuchia?

Nam Nguyên (RFA) – Việt Nam tụt hậu với Singapore, Malaysia hoặc Thái Lan là sự thật hiển nhiên, nhưng ngay với Campuchia có một số lãnh vực mà người Việt cần tự thức tỉnh chính mình.

Còn gì để nói?

000_Hkg9479109-305.jpg

Một kỹ sư cơ khí sử dụng điện thoại thông minh khởi động chiếc xe hơi điện “Angkor EV 2014” do Campuchia sản xuất, ảnh chụp hôm 14 tháng 2 năm 2014 tại Kandal, Campuchia.
AFP PHOTO/TANG CHHIN SOTHY

Campuchia hồi sinh sau chế độ diệt chủng Khmer Đỏ, người Khmer làm lại từ đầu từ những cánh đồng chết sau khi được bộ đội Việt Nam giải cứu và lưu lại lãnh thổ Xứ Chùa Tháp một thập niên. Nhà nước Cộng sản Việt Nam xem đó là làm nghĩa vụ quốc tế, còn phương tây thì mô tả việc lực lượng Việt Nam lưu lại Campuchia là sự chiếm đóng.

Báo chí Việt Nam trong những ngày qua đưa nhiều tin bài cho thấy nước bạn Campuchia đã thể hiện sự tiến bộ đáng ngạc nhiên so với Việt Nam, quốc gia từng bảo hộ mình. Những lãnh vực được nêu ra làm thí dụ như sản xuất thương mại ô tô điện thương hiệu Ankor giá 5.000 USD; cũng như chiến lược sản xuất và xuất khẩu gạo vào các thị trường giá cao.

Báo Lao Động ngày 25/2 đưa lên mạng bài “Tụt hậu so với Lào, Campuchia: Còn gì để nói? ” các báo mạng khác đã lấy lại như VietnamNet và mạng thông tin Yahoo góp phần phổ biến. Tuổi Trẻ Online cùng ngày có bài “Sốc với ô tô điện made in Campuchia 5.000 USD”. Báo chí Việt Nam có vẻ đụng chạm vào điều gọi là ‘tình tự dân tộc’ khi chỉ trích sự thất bại của ngành sản xuất ô tô Việt Nam, theo đó chỉ lắp ráp và ngay cả ốc vít cũng phải nhập khẩu. (…)

Báo chí cũng chú ý đến một lĩnh vực khác là sản xuất và xuất khẩu gạo của Xứ Chùa Tháp, dù sản lượng lúa gạo của nước này không nhiều như Việt Nam. Tờ báo mạng Đất Việt ngày 21/2 đưa lên mạng bài “Gạo Campuchia tấn công Hàn, Mỹ, Việt Nam vẫn dựa Trung Quốc.” Tờ báo trích lời ông doanh nhân Song Saran Chủ tịch của Amru Rice Cambodia nói với báo Phnompenh Post là, chắc chắn doanh nghiệp ông sẽ xuất khẩu gạo sang Hoa Kỳ và Hàn Quốc.

Theo tìm hiểu, năm 2012 các doanh nghiệp Campuchia xuất khẩu được 200.000 tấn gạo và tiến tới xuất khẩu 1 triệu tấn vào năm 2015. Điểm khác biệt về chiến lược của Campuchia là đã tạo ra các thương hiệu gạo thơm chất lượng cao như Phka Malis, Rumduol… cách làm của doanh nghiệp Campuchia cũng đáng chú ý, họ có vùng nguyên liệu nên phẩm chất đồng nhất, chiến lược tiếp thị thành công nên hạt gạo Campuchia đã có mặt tại 34 quốc gia ở Châu âu, Châu Á và Châu Phi. Năm 2013 doanh nghiệp Campuchia đã dọ dẫm thị trường Hoa Kỳ với khoảng vài ngàn tấn. Các loại gạo thơm của Campuchia được nông dân Việt Nam gọi là gạo sóc Miên, mỗi năm chỉ làm một vụ và sử dụng rất ít phân bón cũng như nước tưới, mùi thơm ngang ngửa gạo jasmine Thái Lan. Gạo thơm Phka Malis chào giá 890 USD/tấn giao hàng theo điều kiện FOB tại Phnompenh hoặc cảng Sihanoukville, trong khi gạo thơm Việt Nam bán vào Hong Kong chỉ 650-670 USD/tấn. Riêng loại gạo organic tức gạo sạch không sử dụng thuốc trừ sâu và phân bón hóa học, doanh nghiệp Campuchia ra giá tới 1.375 USD/tấn. Việt Nam thì chưa nghe nói có sản xuất gạo sạch để xuất khẩu. (…)

Chiếc ô 100%

Nguyễn Trung Nguyên (TT) – 100% học sinh lên lớp; 100% tốt nghiệp tiểu học, THCS; 100% hạnh kiểm trung bình trở lên… những chỉ tiêu ngặt nghèo đối với giáo viên này lại đang là chiếc ô an toàn đối với học sinh cá biệt.

Không biết dựa trên cơ sở khoa học nào mà mấy năm gần đây, người dạy học chúng tôi phải tuân thủ nhiều quy định khó hiểu từ trên giao xuống. Thứ nhất là duy trì sĩ số học sinh. Chỉ tiêu được phổ biến cho toàn thể giáo viên là không thể để học sinh nghỉ học vượt 1% trên tổng số học sinh của trường. Nếu lớp có học sinh nghỉ học là coi như kết quả thi đua của giáo viên chủ nhiệm lớp năm đó có nguy cơ về số 0.

Chính vì vậy, người thầy bị áp lực rất lớn khi các em thôi học. Một số phụ huynh biết được quy định về bảo đảm sĩ số lớp đã lấy việc cho con em thôi học để uy hiếp, yêu sách thầy cô, nhà trường. Khi học sinh có vi phạm, được nhà trường thông báo mời vào để bàn cách giáo dục các em thì phụ huynh chỉ cần lạnh lùng trả lời: Tui cho nó nghỉ học luôn. Thế là nhà trường và thầy cô phải trở thành người năn nỉ phụ huynh cho con tiếp tục học. Tất nhiên, các lỗi vi phạm kia sẽ nhẹ đi và dần dần biến mất.

Kế đến là chỉ tiêu tất cả học sinh đều lên lớp 100%. Điều đó có nghĩa là đã đến trường, không hề có học sinh nào học lực bị xếp loại yếu. Trên mười môn học có kết quả bằng điểm số và các môn chỉ xếp loại bằng đánh giá đạt hay chưa đạt là thể dục, nhạc, mỹ thuật, nhà trường chỉ chấp nhận mức độ từ trung bình trở lên. Vì vậy, người dạy phải tìm mọi cách để “cứu” các em chưa đạt. Từ tổ chức phụ đạo, cho kiểm tra lại nhiều lần với mức độ thấp hơn đến làm lơ cho các em chép bài lẫn nhau chỉ để đừng vướng quy định.

Giáo viên nào có học sinh không đạt yêu cầu sẽ bị nhắc nhở, tổ bộ môn phê bình. Nếu kiểm tra lại mà không đạt dẫn đến phải kiểm tra lại vào cuối năm, gọi là thi lại, giáo viên đó không thể đạt tiên tiến. Và càng không thể có việc học sinh ở lại lớp vì học yếu nên thầy cô bằng mọi giá phải tạo khoảng cách an toàn thông qua việc cho điểm số hằng tháng ở mức cao để bù đắp khi điểm thi của các em kém.

Nguyen Hong Trung tâm giáo dục học sinh cá biệt – Tôi muốn chia sẻ cách một nước phát triển, cụ thể là Canada, đào tạo con người như thế nào thông qua lời kể của bạn tôi, một giáo viên cấp II người Canada. Ở đâu cũng có những học sinh cá biệt và phụ huynh cá biệt… Họ không thể kiểm soát nổi con em mình. Khi đó phải làm gì?

Thứ nhất, họ không có chuyện đánh giá thành tích cho các trường kiểu bao nhiêu em đạt loại giỏi, khá các loại, nên giáo viên không hề bị áp lực kiểu phải cho những em cá biệt này lên lớp.

Thứ hai, họ có trung tâm giáo dục cho những em cá biệt. Một khi nhà trường không thể đào tạo và phụ huynh bất lực thì xem như phụ huynh mất quyền nuôi con. Chính trung tâm giáo dục sẽ đảm trách đào tạo các em.

Một điều quan trọng hàng đầu trong đào tạo con người là phải từ thuở lọt lòng, từ gia đình và gia đình luôn luôn giữ trách nhiệm chính. Trẻ em phương Tây rất tự lập. Vì sao? Vì chúng được rèn từ nhỏ. Cứ đến giờ buổi tối, các em bé được đặt vào giường, ba mẹ tắt đèn. Các em sẽ tự ngủ. Thói quen này hình thành từ 3-4 tháng. Khoảng 16 tháng, các em tự ăn. Không có chuyện ba mẹ năn nỉ kiểu ăn thêm một miếng nữa đi rồi mẹ mua cho cái này cái nọ. Ăn là phải ngồi một chỗ, không được rời khỏi bàn khi chưa ăn xong. Chứ làm gì có chuyện cả nhà từ ba đến mẹ đến bà bưng cái tô đi khắp làng trên xóm dưới. Tôi muốn kể ra đây để thấy rằng ý thức con người, tính kỷ luật phải được rèn giũa từ thuở nhỏ. Có như vậy mới bớt đi được những học sinh cá biệt.

– “Noi gương” tham nhũng như thầy (KT).  – Xử lý nợ xấu: Mua 40.000 tỉ đồng, thu hồi vẻn vẹn… 200 tỉ (LĐ).

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.