Đừng bắt con cháu trả nợ cho chúng ta

Posted: April 16, 2014 in Uncategorized
Tags:

Lê Đăng Doanh (TT) – Các chuyên gia kinh tế đã thẳng thắn lên tiếng báo động về tình trạng nợ công của nước ta đang tăng quá nhanh và đã đến mức thiếu an toàn.

Xem thêm: Để chấm dứt lương quan chức ‘tù mù’ + Những điều cần xem lại về ODA + Chính trị VN: ‘Thả tù chỉ là chiến thuật’

Chỉ báo đồng hồ nợ công Việt Nam.

Nếu cộng cả nợ Chính phủ (năm 2012 là 55,7% GDP) với nợ của các doanh nghiệp nhà nước (51% GDP) thì tỉ lệ nợ công trên GDP của nước ta đã đạt 106,7% GDP, vượt xa ngưỡng an toàn 65% GDP mà Ngân hàng Thế giới và Quốc hội nước ta đã đặt ra.

Thực tế cho thấy doanh nghiệp nhà nước vay nợ nước ngoài, nếu không trả được thì Chính phủ phải đứng ra dàn xếp và trả nợ thay như đã xảy ra với Vinashin, Vinalines… Xu thế đáng lo ngại này đang có chiều hướng tăng lên khi Chính phủ đã phải xin Quốc hội cho phép tăng tỉ lệ bội chi ngân sách từ mức 4,8% GDP năm 2013 lên 5,4% GDP cho năm nay.

Điều đặc biệt đáng lo ngại là đã xuất hiện hiện tượng vay nợ mới
để trả nợ cũ và vay nợ để chi tiêu chứ không chỉ vay nợ để đầu tư.

.

Chính phủ vay nợ bằng phát hành trái phiếu chính phủ, tức vay trong nước và vay viện trợ phát triển, vay ODA và vay trên thị trường tài chính quốc tế. Vay trong nước thì được trả bằng tiền VN nhưng lãi suất cao, khoảng 10%/năm, chi phí trả lãi suất như vậy rất lớn. Hơn thế nữa, nếu Chính phủ huy động trái phiếu với tỉ lệ quá lớn thì phần vốn dành cho khu vực kinh tế dân doanh vay sẽ bị hạn chế và sản xuất kinh doanh sẽ bị đình trệ.

Vay ODA hiện nay, sau khi VN đã vượt qua ngưỡng các nước nghèo (thu nhập thấp), gia nhập nhóm nước có thu nhập trung bình thì điều kiện vay không còn thuận lợi như trước: lãi suất cao hơn, thời gian ân hạn ngắn hơn và thời hạn phải trả nợ cũng ngắn hơn. Vay bằng ngoại tệ thì phải trả cả vốn lẫn lãi bằng ngoại tệ, phải kiếm được bằng xuất khẩu. Nếu tỉ lệ trả nợ trên xuất khẩu quá cao thì sẽ không an toàn. Tốt nhất là hạn chế vay càng ít càng tốt.

Chính phủ phát hành trái phiếu để đầu tư vào kết cấu hạ tầng, tức là công trình phải có lãi suất cao hơn 10%/năm mới trả được vốn lẫn lãi. Nhưng nếu thực hiện đầu tư kém hiệu quả, tham nhũng, lãng phí, thất thoát lớn, công trình kém hiệu quả thì sẽ không trả được cả lãi lẫn gốc, số nợ công càng tăng thêm và con cháu chúng ta, thế hệ sau sẽ phải trả gánh nợ ấy, “đời cha ăn mặn, đời con khát nước” là như vậy. Các địa phương nợ xây dựng cơ bản lên đến 91.000 tỉ đồng là một trong những ví dụ cho thấy chi thực tế vượt xa dự toán, thi công kéo dài, công trình không đưa vào sử dụng được.

Hiện nay, nền kinh tế nước ta tăng trưởng chủ yếu dựa vào đầu tư vốn, khai thác tài nguyên, sử dụng lao động giá rẻ làm gia công, lắp ráp là chính nên tỉ suất lợi nhuận và giá trị gia tăng thấp. Để sản xuất ra lúa gạo ta phải nhập phân bón, thuốc trừ sâu, xăng dầu; để sản xuất ximăng ta chỉ có đá vôi, đất sét, toàn bộ trang thiết bị phải nhập khẩu, nên giá trị gia tăng bị hạn chế. Mô hình tăng trưởng này đã gặp giới hạn của nó: tăng trưởng kinh tế đang chậm lại trong khi ô nhiễm môi trường tăng lên, tài nguyên rừng, khoáng sản đã được khai thác khá nhiều, nếu không chuyển sang nền kinh tế tăng trưởng dựa vào sáng tạo, công nghệ tiên tiến thì sẽ rất khó trở thành nền kinh tế có thu nhập cao. Tham nhũng, tiêu cực làm tăng thêm chi phí của doanh nghiệp, làm năng lực cạnh tranh của sản phẩm VN thấp.

Đã đến lúc phải đảo ngược xu thế này, phải giảm bội chi ngân sách, cắt giảm chi tiêu thường xuyên, chấm dứt vay để chi tiêu. Việc vay để đầu tư cần được kiểm soát chặt chẽ, hạn chế tham nhũng, tiêu cực để có thể trả được nợ.

Trên thế giới đã có những bài học. Hi Lạp, Argentina là những nền kinh tế vung tay quá trán, giấu nợ xấu làm cho cộng đồng tài chính thế giới không còn tin tưởng để cho vay tiếp dẫn đến vỡ nợ và người dân phải gánh chịu hậu quả rất nặng nề, cay đắng. VN cần kịp thời cải cách thể chế, tái cơ cấu nền kinh tế để tránh đi theo vết xe đổ này.

Những điều cần xem lại về ODA

Phạm Chi Lan (QuêChoa) theo Tia Sáng – Đáng buồn và đau nhất là khi trả lời phỏng vấn, hầu hết những người được hỏi, từ đại biểu Quốc hội, cựu quan chức cao cấp, đến các chuyên gia kinh tế…, đều nói rằng họ “không ngạc nhiên” trước thông tin về vụ tham nhũng “xuyên biên giới” này.

“Không ngạc nhiên”, nghĩa là họ thừa nhận rằng tham nhũng là phổ biến, là khó tránh khỏi trong các dự án đầu tư công, rằng đây chỉ là một trường hợp mới bị lộ bên cạnh vô vàn các trường hợp chưa bị lộ. “Không ngạc nhiên”, cũng có nghĩa là mọi người đang mất niềm tin, đang đắng cay, chua xót trước khoảng cách xa vời vợi giữa những qui định pháp luật, những lời hứa hẹn, hô hào, với sự bất lực trên thực tế trong việc chống tham nhũng ở nước ta, kể cả trong các dự án sử dụng ODA với những qui định tưởng chừng đã hết sức chặt chẽ và được cả bên nước ngoài cùng giám sát.

Người ta rất dễ nhìn ra cơ hội tham nhũng, xin-cho, chia chác trong các dự án ODA, nhưng không dễ kiềm chế lòng tham trước những cơ hội đó, hoặc chí ít cũng dễ thỏa hiệp mà bỏ qua các chuẩn mực, chấp nhận những tính toán sơ sài để “vay lấy được”, để có thêm thành tích và công trình trong nhiệm kỳ của mình, hoặc để được lòng ai đó, và để mặc món nợ đó cho người phụ trách ở những nhiệm kỳ sau giải quyết.

(…) Cũng đã đến lúc phải nghĩ xem nước ta có cần phải cố vay thêm thật nhiều vốn ODA nữa không, hay có những cách nào khác để phát triển, để sẵn sàng “tốt nghiệp ODA”. Việc các nước cung cấp ODA quyết định giảm nguồn cung, tăng điều kiện cho vay hoặc chấm dứt cung cấp ODA cho những nước đã đạt mức thu nhập trung bình để dành nguồn vốn cho các nước còn nghèo là hoàn toàn hợp đạo lý. Điều đó cũng thúc đẩy các nước đạt mức thu nhập trung bình phải cố gắng tự đứng trên đôi chân của mình, tự khai thác, phát huy các nguồn lực bên trong cũng như tận dụng các kênh hợp tác quốc tế khác để tiếp tục vươn lên đạt mức phát triển cao hơn. Khai thác, phát huy các nguồn lực này đồng thời cũng là tạo cơ hội cho người dân, doanh nghiệp trong nước tham gia đầu tư, phát triển, làm giàu cho mình và góp phần làm giàu cho đất nước.

Những lãng phí, mất mát lớn ở nước ta như cú sụp đổ của Vinashin, mức thua lỗ, nợ nần ghê gớm ở nhiều doanh nghiệp nhà nước, tỉ lệ thất thoát vài chục phần trăm trong các công trình xây dựng, sự tăng chi phí gấp 2-3 lần dự toán ban đầu trong vô số dự án đầu tư công, hay sự đóng băng của thị trường bất động sản trị giá hàng triệu tỷ đồng, hay việc đào bới tài nguyên đi bán thô… cho thấy nước ta đâu có quá thiếu vốn! Vấn đề chính là vốn ở nước ta bị sử dụng quá kém hiệu quả thôi. Chỉ cần giảm đi một nửa những mất mát kiểu này, có lẽ chúng ta đã có đủ nguồn vốn cần thiết cho đầu tư phát triển mà không cần vay ODA nữa!

Để chấm dứt lương quan chức ‘tù mù’

(BBC||QChoa) – Hệ thống lương bổng và thu nhập ngoài luồng của quan chức ở Việt Nam rất ‘tù mù’, thiếu minh bạch, là điều có thể vừa gây thiệt hại cho việc thu thuế và công quỹ nhà nước, vừa làm cho người dân sút giảm lòng tin vào chế độ, theo nhà quan sát từ trong nước.

Trao đổi với BBC từ Hà Nội, ông Trần Tiến Đức, nhà tư vấn độc lập các dự án xã hội và phát triển trong lĩnh vực dân sự nói với BBC tình trạng thiếu công khai, minh bạch trong thông tin về thu nhập và lương bổng của các công chức nhà nước, đặc biệt là quan chức lãnh đạo đã phổ biến trong nhiều năm và cần được thay đổi.

“Tôi cũng đi một số nước và không có nước nào mà tôi coi là lý tưởng, nhưng tôi quan sát thấy rằng ở nước nào mà có dân chủ nhiều, người dân được quyền nói nhiều, người dân được quyền tham gia, trong việc điều hành nhà nước cũng như trong việc giám sát các hoạt động của nhà nước, thì ở đấy đạo đức xã hội tốt hơn”
Trần Tiến Đức, nhà tư vấn độc lập các dự án xã hội và phát triển trong lĩnh vực dân sự

Theo ông Trần Tiến Đức, tình trạng nhiều quan chức vừa thiếu minh bạch về thu nhập, tài sản, vừa ‘nói một đằng, làm một nẻo’ sẽ gây ra những tác hại về xã hội. Ông nói: “Rõ ràng người ta thấy rằng một xã hội mà sự nói dối nó trở thành một chuẩn mực, thì chúng ta cũng không thể đòi hỏi được người dân và nhất là giới trẻ ứng xử theo một tiêu chuẩn đạo đức bình thường của một xã hội văn minh.”

Chính trị VN: ‘Thả tù chỉ là chiến thuật’

(QC) theo BBC – Nhà quan sát Carl Thayer nói việc thả các nhà bất đồng chính kiến mới đây chỉ là chiến thuật thay vì là chiến lược của Hà Nội.

Ông Thayer nói các nhà lãnh đạo Việt Nam chỉ thay đổi vì lợi ích trước mắt

Trả lời BBC từ Hà Nội, nơi ông đang tham dự hội nghị về Việt Nam với sứ mạng gìn giữ hòa bình của Liên Hiệp Quốc, giáo sư Thayer từ Đại học New South Wales, Australia, nói:

“Việt Nam chịu sức ép của Hoa Kỳ liên quan tới TPP (Hiệp định Đối tác Kinh tế Xuyên Thái Bình Dương) và Hiệp định [hạt nhân dân sự giữa Hoa Kỳ và Việt Nam] 123 do nhân quyền được coi là điều kiện của cả hai văn bản này. – “Bởi vậy Việt Nam đã hành động nhanh chóng để gỡ bỏ những rào cản vốn có thể khiến Quốc hội Hoa Kỳ không thông qua hai hiệp định này.”

Ông Thayer cũng nói Bộ Chính trị Việt Nam đã ra nghị quyết từ năm ngoái về việc gia nhập càng nhiều tổ chức đa phương càng tốt và chuyện thả tù nhân của Hà Nội là cố gắng để thực hiện nghị quyết này.

Mặc dù vậy vị giáo sư cũng nói việc thả người chỉ là chiến thuật chứ không phải chiến lược của Việt Nam.

Ông nhận định chính trị nội bộ ở Việt Nam có thể làm cho mọi thứ thay đổi kể cả sự nhượng bộ tạm thời hiện nay. “Trước khi vào Tổ chức Thương mại thế giới WTO Việt Nam cũng thả một số nhà bất đồng chính kiến. – “Nhưng sau đó họ bắt còn nhiều hơn.”

Ông Thayer cho rằng tình hình càng phức tạp và dễ thay đổi khi chỉ còn hai năm nữa là đến Đại hội Đảng sắp tới. “Có thể sẽ có những tiếng nói chỉ trích mà họ không thể chấp nhận được. – “Và khi đó sẽ có sức ép phải dập tắt những chỉ trích đó.”

Kiếm ghế tổng bí thư?

Giáo sư Carl Thayer:
“Họ vừa thả những người bất đồng chính kiến
vừa dò xét phản ứng của Hoa Kỳ.”

Nhà quan sát Việt Nam lâu năm cho rằng Việt Nam đang mặc cả với Hoa Kỳ và cũng đang để ý tới tư cách mới của họ trong Hội đồng Nhân quyền Liên Hiệp Quốc.

“Họ vừa thả những người bất đồng chính kiến vừa dò xét phản ứng của Hoa Kỳ. – “Bởi vì cũng sẽ có những ý kiến nói rằng thả để làm gì nếu cuối cùng Quốc hội Hoa Kỳ vẫn không thông qua TPP và Hiệp định 123.”

Ông Thayer cũng cho rằng Việt Nam sẽ chỉ có những động thái vừa đủ để Washington có thể nói với Quốc hội rằng Hà Nội đã có những cố gắng và Hà Nội cũng hiểu Hoa Kỳ cũng có những lợi ích và quan tâm ngoài nhân quyền.

Ông chỉ ra rằng Chủ tịch Trương Tấn Sang đã được mời tới Nhà Trắng ngay cả khi Việt Nam không đạt những tiến bộ về nhân quyền mà Hoa Kỳ đòi hỏi.

Về lâu về dài, ông Thayer nói, Việt Nam sẽ giữ chính sách bảo thủ cố hữu với những người chỉ trích họ. Vị giáo sư nói ông không tin rằng nhân sự mới trong dịp Đại hội Đảng sẽ diễn ra trong hai năm tới sẽ có những thay đổi cấp tiến.

Ông cũng bình luận rằng Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng muốn chuyển sang làm tổng bí thư Đảng Cộng sản sau hai nhiệm kỳ thủ tướng và ông muốn là một “tổng bí thư mạnh”.

Điều đó đồng nghĩa với chuyện ông Dũng phải có một ‘thủ tướng đồng minh’, người mà hiện chưa có dấu hiệu rõ ràng nào về chuyện ai sẽ là một thủ tướng như thế nếu ông Dũng thực sự có thể trở thành tổng bí thư tại đại hội Đảng tới đây.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s