Chưa thức tỉnh thì mãi mãi tụt hậu

Posted: September 23, 2014 in Uncategorized
Tags:

Nam Nguyên (RFA) – Tại diễn đàn Phát triển Châu Á (ADF) tổ chức ngày 19/9/2014 tại Hà Nội, đại diện Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) đánh giá Việt Nam sẽ mất 40 năm tức tới 2058 mới vượt ngưỡng thu nhập trung bình. Điều này phản ánh thực trạng kinh tế Việt Nam hay là một đánh giá quá bi quan.


.
Xem thêm: Không có tự do thì không có sáng tạo

@@images/09f19b78-a79c-4cb4-89d3-34191ed283ba.jpegXích lô đợi khách hàng bên ngoài quán cà phê Starbucks đầu tiên tại TPHCM hôm 31/1/2013 AFP photo

.
Theo Ngân hàng Thế giới, một quốc gia có thu nhập trung bình có nghĩa là lợi tức bình quân đầu người ở trong khoảng 1.000 USD đến 12.000 USD một năm. Tuy vậy Việt Nam mới chỉ bước vào các nấc thang đầu tiên của nhóm các nước thu nhập trung bình, vì người Việt Nam mới chỉ đạt GDP đầu người khoảng 1.900 USD. Đây là cách tính máy móc lấy tổng sản phẩm nội địa chia cho dân số.

Để người Việt Nam tiến tới mức GDP đầu người 12.000 USD/năm thì có lẽ đã quá tầm mơ ước của Đảng và Nhà nước Việt Nam; vượt qua ngưỡng này và bước vào câu lạc bộ các nước thu nhập cao vào năm 2058 được xem là một đánh giá có phần lạc quan chứ không phải bi quan.

Trả lời chúng tôi, Phó Giáo sư Tiến sĩ Ngô Trí Long chuyên gia kinh tế từ Hà Nội nhận định rằng Việt Nam có thể bị ách tắc trong bẫy thu nhập trung bình. Ông nói:

   … nếu không được giải quyết một cách quyết liệt, thì chắc chắn nền kinh tế Việt Nam sẽ còn tụt hậu, 40 năm nữa không những không thể đuổi kịp mà còn tụt hậu xa hơn nữa so với các nước trong khu vực.
– PGS TS Ngô Trí Long    

“Hoàn toàn có thể xảy ra nếu không thực hiện cải cách thể chế, cải cách quyết liệt tạo sự bình đẳng sân chơi giữa các thành phần kinh tế; coi con người là nhân tố quyết định, cốt lõi là phải tạo ra năng suất cao. Hiện nay năng suất lao động so với thế giới và khu vực thì Việt Nam đứng vào loại thấp nhất. Đây là mối nguy hiểm tạo một rào cản rất lớn cho động lực phát triển kinh tế. Cho nên nếu tất cả những thách thức, những khó khăn tồn tại bất cập hiện nay nếu không được giải quyết, không được xử lý một cách quyết liệt triệt để, thì chắc chắn nền kinh tế Việt Nam sẽ còn tụt hậu, 40 năm nữa không những không thể đuổi kịp mà còn tụt hậu xa hơn nữa so với các nước trong khu vực.”

So với láng giềng Việt Nam tụt hậu khá xa, cụ thể năm 2013 Malaysia có GDP đầu người 10.514 USD, Thái Lan 5.779 USD. Những láng giềng này cũng đang nằm trong mức thu nhập trung bình, nhưng theo OECD Malaysia sẽ là quốc gia Đông Nam Á tiến lên nước thu nhập cao vào năm 2020, Thái Lan và năm 2031. Trung Quốc, nền kinh tế lớn thứ nhì thế giới có GDP đầu người 6.807 USD và có khả năng thoát ngưỡng thu nhập trung bình vào năm 2026.

Theo VnExpress, phát biểu tại Diễn đàn Phát triển Châu á tổ chức ở Hà Nội, Giáo sư Keun Lee thuộc Đại học Quốc gia Hàn Quốc, lấy kinh nghiệm phát triển thành công của quốc gia mình và lập luận: “yếu tố có thể giúp các nước vươn lên thoát bẫy thu nhập trung bình là con người và sự đổi mới sáng tạo.”

Vì đâu nên nỗi?

000_Hkg9412954-400.jpg/imageMột người buôn bán vỉa hè đang đếm tiền. Ảnh chụp ngày 27/1/2014 tại Hà Nội. AFP photo

Phải chăng những vấn đề vừa nêu đã cản trở sự phát triển của Việt Nam. Phó Giáo sư Ngô Trí Long nhận định:

“Đây là cách nhận định hoàn toàn đúng mà nhiều chuyên gia cũng đã có kiến nghị với các cơ quan chức năng cũng như với chính phủ. Bởi vì cho tới hiện nay nếu không có sức sáng tạo, cũng như đặc biệt về năng suất lao động mà không phát huy, không đổi mới thể chế thì chắc chắn Việt Nam sẽ rơi vào bẫy thu nhập trung bình và sẽ tụt hậu hơn nữa so với các nước trong khu vực. Đây là điều nhà nước Việt Nam cũng đã nhìn thấy và đang quyết tâm đẩy mạnh. Thế thì giữa quyết tâm đấy và việc có thực hiện được hay không hãy chờ xem xét ở phía trước.”

Yếu tố con người và tinh thần đổi mới sáng tạo có thể hiểu như thế nào trong hoàn cảnh Việt Nam. Gần bốn thập niên sau khi Cộng sản Việt Nam thống nhất đất nước và thiết lập thể chế một đảng toàn trị, nền kinh tế Việt Nam được Ngân hàng phát triển Châu Á đánh giá kém sáng tạo và xếp một bậc sau nước Lào. Đánh giá này có thể máy móc dựa vào một số yếu tố, chỉ tiêu và có thể không mang nhiều ý nghĩa lắm.

Thạc sĩ Bùi Ngọc Sơn thuộc Viện Nghiên cứu Kinh tế và Chính trị thế giới được báo Đất Việt Online trích lời, đã đề cập đến nhược điểm của người Việt Nam là thích ăn sổi, không thích sáng tạo trong sản xuất, cho đến nay từ cây kim sợi chỉ, cái lược chải đầu cũng nhập từ Trung Quốc. Thạc sĩ Bùi Ngọc Sơn nhấn mạnh, chỉ số thông minh IQ của người Việt cao hơn nhiều nước khác, IQ xét về xử lý bộ não nhưng xử lý cái gì lại là chuyện khác. Theo lời vị chuyên gia Việt Nam có tiềm năng nhưng không đi vào thực tế.

Nhà giáo Đỗ Việt Khoa ở Hà Nội nhìn nhận vấn đề theo cách riêng của mình. Ông nói:

   Tư duy bao cấp, tư duy làm ăn dối trá đối phó đó của người Việt nó nặng nề lắm và bây giờ ảnh hưởng nhiều thế hệ, đặc biệt giới lãnh đạo thì nói dối kinh khủng…
– Nhà giáo Đỗ Việt Khoa    

“Nguyên nhân chính là do cả cái cơ chế này ở Việt Nam, người ta sống trong một thời kỳ giả dối thời gian rất dài. Giả dối biểu hiện rõ nhất là trong thời kỳ làm ăn hợp tác xã, việc công người ta làm ẩu. Làm hợp tác xã kẻng rồi mãi bà con mới đi, đi thì làm qua quýt chưa kẻng đã thấy về nhà. Tư duy bao cấp, tư duy làm ăn dối trá đối phó đó của người Việt nó nặng nề lắm và bây giờ ảnh hưởng nhiều thế hệ, đặc biệt giới lãnh đạo thì nói dối kinh khủng…

Trong ngành giáo dục chúng tôi tỷ lệ nói dối thật khủng khiếp, thầy cô cũng nói dối, học sinh sẽ học được bệnh nói dối ngay từ sớm và như thế thì còn cái gì là sáng tạo nữa, còn cái gì là động lực trung thực nữa.”

Việc Việt Nam sập bẫy thu nhập trung bình là điều đã được dự báo từ lâu. Nhưng dự báo thẳng thắn là Việt Nam có thể mất 40 năm mới ra khỏi cái “ao” thu nhập trung bình, thì quả là một thông tin gây sốc cho người dân.

Bên cạnh sự kiện Diễn đàn Phát triển Châu Á diễn ra hôm 19/9 tại Hà Nội. Cùng ngày Chủ tịch Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) ông Takehiko Nakao có họp báo ở Thủ đô Việt Nam nhân chuyến viếng thăm hai ngày. Ông Nakao khuyến cáo Việt Nam cần thực hiện hiệu quả những luật lệ và qui định trong kinh doanh để tạo sân chơi bình đẳng cho tất cả các doanh nghiệp và hỗ trợ phát triển một môi trường cạnh tranh lành mạnh hơn. Theo lời Chủ tịch ADB, khu vực tư nhân đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy năng lực cạnh tranh của Việt Nam và tránh bẫy thu nhập trung bình.

Thế nhưng Việt Nam dường như đã bỏ lỡ một cơ hội để sửa sai thể chế kinh tế ngược đời của mình. Việt Nam kiên định với kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và bản Hiến pháp sửa đổi năm 2013 vẫn minh định kinh tế Nhà nước là chủ đạo nền kinh tế.

[:-/] Vay nước ngoài ngàn tỷ, vẫn tiêu xài kiểu “tù mù” (VNN) – Hầu hết các dự án đường sắt đô thị hiện nay đều dùng vốn vay, con số lên cả ngàn tỷ nhưng do VN chưa nắm được công nghệ nên mọi tính toán đều “tù mù”. Kết quả hầu hết các dự án đề chậm tiến độ từ 3-5 năm thậm chí hàng chục năm và đội vốn từ 60-170%.


Tất cả các dự án đường sắt đô thị đều chậm tiến độ.

Nguyên nhân đội vốn được ông Vũ Hoằng cho là do sự thay đổi về cơ chế chính sách, biến động tiền lương, do GPMB và khâu lập dự án ban đầu còn quá sơ sài. Tuy nhiên, nhiều người thẳng thắn cho rằng, do Việt Nam chưa có công nghệ, không nắm bắt và thiếu hiểu biết đầy đủ về ĐSĐT nên gần như là tính toán tù mù.

“Ngay từ ban đầu chúng ta đã không nắm được kỹ thuật. Nhà tài trợ, Tư vấn họ phê duyệt ra sao thì chúng ta đồng ý như thế”, đại diện Ban QLDA ĐSĐT TP. HCM phản ánh.

Trong khi đó đại diện Vụ kết cấu hạ tầng (Bộ Kế hoạch đầu tư) cũng cho rằng, Chính phủ phê duyệt dự án nhưng đến khi thi công lại có sự chậm trễ đã dẫn đến việc tăng mức vốn đầu tư. Trong khi đó từ bước lập dự án đến khi vay vốn, thi công có nhiều vấn đề làm tăng vốn đầu tư. Trong đó lý do cốt yếu là hiểu biết của ta về loại hình ĐSĐT rất kém, chỉ dựa vào tư vấn nhưng tư vấn lại của nhà tài trợ nên khi ký hợp đồng chúng ta phải chấp nhận phải đội vốn, vay thêm một khoản.

“Dù là vốn nào thì người dân vẫn phải nộp thuế để trả nợ. Bây giờ chúng ta chưa có để trả nợ thì đời con cháu chúng ta sẽ phải trả” Đinh La Thăng chia sẻ.

Đây đều là những dự án lớn, chưa có thông lệ ở Việt Nam, chưa có con người đủ kiến thức, để bản lĩnh để nghiên cứu thấu đáo. Trong khi việc nghiên cứu quá trình chuẩn bị đầu tư lại sơ sài, đưa ra tổng mức ban đầu rất thấp.

Đáng nói, tất cả các dự án này đều phải điều chỉnh tổng mức đầu tư, mà số tiền đi vay không nhỏ.

Không có tự do thì không có sáng tạo

Lê Diễn Ðức (NV) – Người ta hay nói dân tộc Việt Nam cần cù, sáng tạo, nhưng tôi e rằng chỉ đúng cho vế đầu. Lĩnh vực sáng tạo cần xem xét lại, bởi vì nói như thế là không đầy đủ. Sự sáng tạo phụ thuộc vào môi trường sống.

Không có tự do, con người không thể có sáng tạo.

Tư chất của người Việt thông minh, điều này đúng, và nếu được sống trong một xã hội lành mạnh thì họ rất sáng tạo. Rất nhiều người Việt ở Mỹ và các nước phương Tây đạt được những thành tựu cao trong khoa học, thương mại, chính trị – nói lên điều đó.

Từ 40 năm nay đất nước Việt Nam bị cai quản bởi chế độ Cộng Sản, một hệ thống chính trị với giáo lý khuôn mẫu lỗi thời, với nền kinh tế bị định hướng “xã hội chủ nghĩa” lạc điệu không giống ai, và một nền giáo dục nhồi sọ, dối trá, thủ tiêu quyền tự do tư tưởng và tự do cá nhân. Tất cả những điều này đã làm triệt tiêu đầu óc sáng tạo của con người. Ðó là tất yếu.

Ngày 13 tháng 9 năm 2014, Ngân Hàng Phát Triển Châu Á (ADB) và tổ chức nghiên cứu Economist Intelligence Unit (EIU) công bố báo cáo Chỉ Số Năng Suất Sáng Tạo (CPI) của 22 nền kinh tế Châu Á, bổ sung thêm Mỹ và Phần Lan (nhằm mục đích so sánh).

Khả năng sáng tạo của các nước được xác định bằng chỉ số CPI dựa trên “Ðầu vào” và “Ðầu ra.” “Ðầu vào” được tính theo 3 nhóm lớn: mức độ sáng tạo, động cơ sáng tạo và độ thuận lợi của môi trường cho sáng tạo. “Ðầu ra” được cân nhắc trên các tiêu chí truyền thống, như số bằng sáng chế, và các tiêu chí nhằm tạo ra tri thức.

Trong bảng xếp hạng này, Việt Nam đứng thứ 16 trên 24 nước. Khả năng sáng tạo được đánh giá chỉ ở mức trung bình, với cả “Ðầu vào” và “Ðầu ra” đứng ở nửa cuối danh sách. Tính riêng khu vực Ðông Nam Á, Việt Nam xếp thứ 6, sau Lào, Singapore, Indonesia, Malaysia và Thái Lan. [1]

ADB nhận xét Việt Nam dù hơn 90% dân số biết chữ, hệ thống trường lớp và chương trình học của Việt Nam được đánh giá đã lỗi thời.

Trong bảng Top 500 trường Ðại học trên thế giới, không có trường nào của Việt Nam lọt vào mặc dù trong những năm gần đây, hàng trăm trường đại học được mở ra áo ạt, bất chấp cơ sở hạ tầng và đội ngũ giáo viên.Tuy nhiên hệ thống này đã cho ra lò hàng ngàn tiến sĩ mỗi năm. Chưa có nước nào trên thế giới mà học vị tiến sĩ đi kèm với tên họ nhiều như quan chức Việt Nam trên mặt báo chí. Thói sĩ hão, háo danh – căn bệnh của sự dốt nát và tự ti, đã dẫn đến hiện tượng bất thường ấy.

Chỉ số CPI tập trung vào “hiệu suất,” đo cách thức các nền kinh tế chuyển yếu tố “Ðầu vào” (kỹ năng, cơ sở vật chất) thành “Ðầu ra” (số bằng sáng chế, ấn bản khoa học).

Theo số liệu nghiên cứu hàng năm trên thế giới có khoảng 80 vạn bài báo khoa học được ghi nhận, và 100 nghìn phát minh sáng chế được cấp bằng. Về dân số Việt Nam xếp hàng thứ 13, nhưng số lượng công bố khoa học của nước ta khoảng 700 bài (khoảng 1/1000 ) và số lượng bằng phát minh sáng chế chỉ đếm trên đầu ngón tay.

Bằng sáng chế ở đây được hiểu là bằng sáng chế Mỹ (US patent) bởi uy tín của nó. Thống kê cho thấy, trong 5 năm gần đây nhất 2006-2010, Việt Nam chỉ có 5 bằng sáng chế, đứng chót bảng trong các nước thuộc khu vực Ðông Nam Á. [2]

Theo ADB, Việt Nam còn gặp nhiều thách thức trong việc cung cấp nhân lực, các kỹ năng của lao động trong ngành dịch vụ, IT và tài chính – ngân hàng cũng còn thiếu.

Trong hai thập niên qua, Việt Nam đã thu hút được đầu tư nước ngoài FDI đáng kể nhờ thị trường mới mở và nhân công lao động rẻ. Công nhân Việt Nam cần mẫn, khéo tay, chỉ cần được đào tạo, huấn luyện một thời gian ngắn họ có thể đảm đương các khâu của dây chuyền sản xuất công nghiệp, như một thứ robot sống. Tiền lương chỉ hơn 100 USD/tháng, làm việc cật lực, ăn ở trong điều kiện khổ cực và không được đình công, bãi công, là những ưu thế của Việt Nam mà các ông chủ tư bản mặc sức khai thác.

Tuy nhiên,nhìn chung, lao động thiếu chuyên môn, chưa được đào tạo, các kỹ năng được trang bị không phù hợp với đòi hỏi của thị trường và nhiều lao động phải đào tạo lại& Ðây là một trong những lý do khiến năng suất lao động của người Việt Nam ở mức thấp nhất Châu Á, chỉ bằng 1/5 lao động Malaysia và 1/15 lao động Singapore. [3]

Về lĩnh vực xuất khẩu, Việt Nam chẳng có gì đáng nói về công nghệ, hầu như chỉ xuất khẩu tài nguyên thô. Gạo và cà phê là những mặt hàng đứng nhất nhì thế giới, nhưng cũng chỉ về số lượng, chủ yếu xuất qua Trung Quốc và theo các chương trình nhân đạo của Liên Hiệp Quốc.

Hầu hết nông dân Việt Nam vẫn thu hoạch bằng tay hoặc các máy móc thô sơ, phơi phóng cũng thường “phó mặc cho trời” nên phẩm chất sản phẩm sau cùng bị ảnh hưởng khá nhiều. Gạo cấp thấp của Việt Nam thì không thể cạnh tranh với gạo cấp thấp của Ấn Ðộ về giá, còn gạo cấp cao của Việt Nam khó vượt qua gạo cấp cao của Thái Lan về chất lượng.

Tương tự như vậy với cà phê. Cà phê hạt Robusta của Việt Nam chỉ được xem như một thứ vật liệu để các tập đoan cà phê thế giới pha trộn, không thể nào nhảy được vào các thị trường lớn như Mỹ hay Châu Âu, Úc với thương hiệu của mình. Cà phê Trung Nguyên đang khó khăn tìm cách thâm nhập trường Mỹ nhưng cũng bị cạnh tranh gay gắt ngay trên mảnh đất của mình bởi Starbuck Coffee của Mỹ hay Caffe Bene của Hàn Quốc.

Trong năm nay, 10 tháng đầu năm, Việt Nam xuất khẩu điện thoại và linh kiện đạt 5,12 tỷ USD, chỉ sau các nhóm ngành hàng là dệt may (hơn 11,6 tỷ USD), dầu thô (6 tỷ USD) và ngang ngửa với nhóm hàng giày dép các loại (5,19 tỷ USD). Nói Việt Nam đã xuất khẩu sản phẩm công nghệ điện tử là lấy của người làm của ta. Thực tế đó là sản phẩm của Samsung Electronics Việt Nam. Còn các doanh nghiệp Việt Nam chưa sản xuất được cái sạc pin hay ốc vít.

Dưới đầu đề “Việt Nam tiến chậm, các đối thủ bay nhanh” tờ VietNamNet, ngày 07 tháng 9 cho biết, Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) vừa công bố Báo cáo Năng lực cạnh tranh Toàn cầu (GCI) 2014-2015.

Năng lực cạnh tranh của các nước Ðông Nam Á tăng khá ấn tượng. Philippines tăng 07 bậc lên vị trí 52; Thái Lan tăng 06 bậc lên vị trí thứ 31; Malaysia tăng 04 bậc lên vị trí 20; Indonesia tăng 04 bậc lên vị trí thứ 34. Trong khi đó, Việt Nam chỉ tăng 02 bậc, lên vị trí 68 (năm ngoái, vị trí 70). Singapore tiếp tục duy trì vị trí á quân trong bảng xếp hạng tổng 144 nước trên toàn thế giới.

Trong khi Campuchia sản xuất được ô tô điều khiển bằng Smartphone, tại Việt Nam nhiều dự án đầu tư của các tập đoàn sản xuất ô tô hàng đầu thế giới phải rời bỏ Việt Nam với lý do họ không thể tìm mua các linh kiện đơn giản như ốc vít, dây điện hay đồ nhựa.

Trên tờ “Ðất Việt” ngày 17 tháng 2 năm 2014, một số độc giả đã thẳng thắn nói:

“Không biết giáo sư ,tiến sĩ của ta nhiều như vậy để đi đâu hết rồi mà chịu thua kém họ vậy? Có ai tự ái vì điều đó không hay thấy họ phát triển mặc họ,còn ta cứ táng tàng.”

“Việt Nam có cả viện hàn lâm, viện hoa học này nọ… Tiến sĩ, kỹ sư của Việt Nam nhiều như nấm, thế mà xe đạp điện vẫn nhập khẩu, nồi cơm điện, bàn ủi vẫn phải lắp ráp từ linh kiện của nước ngoài.”

“Thì là bởi Việt Nam có quá nhiều giáo sư, tiến sĩ, kỹ sư giấy, ăn tục nói phét giỏi, đụng một tí mở miệng ra là cơ sở khoa học này, luận cứ khoa học nọ, ai làm thì gièm pha đố kỵ người ta, còn mình thì chẳng có một cái sản phẩm nào. Bản chất tự ti nhưng thừa đố kỵ. Năng lực thì đừng nói thực tiễn mà ngay cả lý thuyết cũng ú ớ nhưng chém gió thét lác thì thành thần.” [4]

Sức “sáng tạo” của Việt Nam thực chất chỉ nhìn thấy rõ nhất ở sự đua đòi, ăn chơi, sử dụng các sản phẩm của phương Tây. Một giai cấp nhỏ trong xã hội giàu lên nhanh chóng nhờ tham nhũng, đầu cơ bất động sản, buôn lậu, đã tỏ ra rất “sáng tạo” trong việc xài tiền hoang phí, lập dị. Thói huênh hoang, kiêu ngạo cũng cùng lúc phát triển.

Với toàn bộ cấu trúc của một nền kinh tế và hệ thống chính trị giết chết sáng tạo như thế mà ông Nguyễn Tấn Dũng huênh hoang rằng, “Ðến năm 2030, Việt Nam trở thành một nước sản xuất lớn về thiết bị điện tử với công nghệ mới, thông minh và thân thiện với môi trường.”

Cứ nhìn sau 40 năm hòa bình Việt Nam vẫn đang đứng áp chót trong bảng xếp hạng “Good Country Index” của Liên Hiệp Quốc (2014) về sự đóng góp cho nhân loại, thì đủ thấy. Cho nên nhân gian mới mỉa mai:

“Bốn ngàn năm ta vẫn là ta
Từ trong hang đá chui ra
Vươn vai một cái rồi ta chui vào!”

Ghi chú:

[1]: http://kinhdoanh.vnexpress.net/tin-tuc/doanh-nghiep/adb-kinh-te-viet-nam-khong-sang-tao-bang-lao-3079095.html13-09-2014
[2]:
http://bee.net.vn/channel/2981/201201/Viet-Nam-co-bao-nhieu-bang-sang-che-My-cong-nhan-1822969
[3]: http://dantri.com.vn/kinh-doanh/nang-suat-lao-dong-cua-15-nguoi-viet-bang-1-nguoi-singapore-939227.htm?mobile=true5-9-2014
[4]:
http://baodatviet.vn/kinh-te/thi-truong/cong-nghiep-oto-viet-nam-thua-kem-cung-vi-tien-sy-giay-3001248/

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.