Có bất thường khi công khai ngân sách Việt Nam xếp vào nhóm cuối?

Posted: October 14, 2014 in Uncategorized
Tags:

(TP) – Công bố phần lớn tài liệu liên quan đến ngân sách nhà nước, nhưng Việt Nam vẫn bị xếp ở nhóm cuối trên bảng xếp hạng Chỉ số Công khai Ngân sách (OBS) do tổ chức Hợp tác Ngân sách quốc tế (IBP) khảo sát. Vì sao vậy? Chuyên gia kinh tế cao cấp IBP Joel Friedman trả lời riêng Tiền Phong về việc này.

Xem thêm: Khi ‘nhà nghèo’ vung tay trăm tỷ, nghìn tỷ + Đầu tư hàng loạt công trình tiền tỉ để… nhốt trâu bò! + Làm bảo tàng từ tiền thuế của dân, làm không nên hồn lại còn bày đặt cái hòm công đức + Số liệu “lạ”: Việt Nam nhập khẩu rau, củ tăng 300% +  Nông dân “chết” dần vì tôm, cá tra! + Bằng Đại học Sư phạm sai chính tả tiếng Anh ngớ ngẩn + Hưng Yên: CSGT chém cán bộ trại giam trọng thương vì cho rằng… nhìn đểu


Ông Joel Friedman

Minh bạch không phải để lấy điểm

Ông đánh giá thế nào về kết quả khảo sát tại Việt Nam?

– Việt Nam là trường hợp rất bất thường. Công khai tới 5 trên 8 tài liệu ngân sách, nhưng chỉ có được 19 điểm trong thang điểm 100; nằm trong nhóm có số điểm thấp nhất (nhóm quốc gia không công khai hoặc chỉ công khai 1 tài liệu ngân sách). Ngược lại, có những nước công bố ít tài liệu, nhưng lại được điểm rất cao. Tài liệu có hệ số điểm quyết định là dự thảo ngân sách.

Đây là tài liệu quan trọng nhất trong khảo sát của chúng tôi. Bởi vì tài liệu này cho biết chính phủ có kế hoạch chi ngân sách như thế nào, tăng thu ra sao. Tức, người dân có thể thảo luận, thậm chí tranh luận trước khi đưa ra Quốc hội quyết định.

Tài liệu này chiếm đến hơn một nửa câu hỏi của cuộc điều tra. Các lần khảo sát gần đây tại Việt Nam (2006 đến 2012), Việt Nam không công khai chi tiết dự thảo ngân sách, nên điểm thấp.

Vừa rồi, tổ chức của ông gửi kết quả này tới các cơ quan chức năng Việt Nam? Phản ứng của các cơ quan này đến nay thế nào?

Trước đó, trong buổi giới thiệu công cụ theo dõi khảo sát và công khai ngân sách do IBP và CDI tổ chức, tư vấn cao cấp Đỗ Thị Bích Thủy (Tổ chức Phát triển Cộng đồng -CECEM) kể lại câu chuyện trong xây dựng nông thôn mới: “Nơi cần xây cầu lại đi xây nhà văn hóa“.

– Chúng tôi đã gửi tài liệu tới đại diện Bộ Tài chính, cơ quan nhà nước và Quốc hội. Lần này, chúng tôi sang Việt Nam để giải thích mối quan hệ giữa cuộc khảo sát đối với hiệu quả việc công khai, minh bạch ngân sách.

Họ cho biết đáng ra Việt Nam phải nhận được điểm cao hơn. Song chúng tôi nói rằng, điều quan trọng là Việt Nam không công khai chi tiết dự thảo ngân sách và đó là lý do Việt Nam có điểm thấp.

Chúng tôi cũng giải thích vì sao nói trường hợp Việt Nam bất thường và đây là cơ hội để thay đổi về tính công khai, minh bạch dự toán ngân sách.

Trước đây, khảo sát có đem lại tác dụng cụ thể đối với quốc gia nào khác không, thưa ông?

– Tổng kết lại cho thấy có 24 nước có số điểm tăng mạnh sau mỗi lần khảo sát. Như Honduras, Afganistan hay một số quốc gia tại Tây Phi đều có sự cải thiện rõ rệt và điểm trên 40. Ở đây, chúng tôi không nghĩ các quốc gia này cải thiện sự minh bạch ngân sách chỉ để lấy điểm cao hơn, mà thực tế họ có rất nhiều lợi ích trong việc này.

Chúng tôi nghĩ việc công khai, minh bạch ngân sách sẽ mang lại nhiều hiệu quả và tác động tích cực tới nền kinh tế cho bất cứ nước nào. Qua nhiều kênh tuyên truyền kết quả, trong đó có truyền thông, chính phủ sẽ để ý nhiều hơn đến việc công khai, minh bạch ngân sách.


Mặc dù được đầu tư hàng trăm tỷ đồng, nhưng sân vận động
Hoài Đức (Hà Nội) thiếu cơ chế khai thác hiệu quả. Ảnh: Hà Anh

Giảm chi tiêu tốn kém

Đang có hiện tượng đầu tư công ở Việt Nam tràn lan và thiếu hiệu quả, vậy công khai ngân sách sẽ có tác động như thế nào đến việc này?

– Tôi nghĩ rằng việc công khai, minh bạch ngân sách sẽ giảm sự chi tiêu tốn kém không cần thiết, mà sẽ hiệu quả hơn và thực tế hơn. Khi đó, chi cho đầu tư công sẽ đúng với những gì nó cần. Có thể nói rằng đầu tư công là một phần quan trọng của ngân sách. Luôn đặt câu hỏi quyết định làm sao để chi tiêu công công khai hơn nữa và cụ thể hơn, thì mới nhận được kết quả tốt từ việc đầu tư công.

Thời gian tới, ông có hoạt động nào khác liên quan đến ngân sách Việt Nam?

– Tại Việt Nam, ngoài thực hiện OBS với Trung tâm Phát triển và Hội nhập (CDI), chúng tôi còn phối hợp làm công cụ trực tuyến theo dõi minh bạch ngân sách (OBS Tracker).

OBS Tracker cung cấp thông tin về việc liệu chính phủ có công bố các tài liệu ngân sách quan trọng cho công chúng hay không. Việt Nam là một trong 30 quốc gia có trong danh sách ban đầu của OBS Tracker – nhóm có thứ hạng công khai ngân sách thấp nhất theo OBS.

Ông có thể giải thích cụ thể hơn về mục đích của OBS?

– OBS đo lường mức độ minh bạch ngân sách quốc gia, được thực hiện hai năm một lần.

Cuộc khảo sát gồm 125 câu hỏi được thực hiện bởi các tổ chức nghiên cứu độc lập tại hơn 100 quốc gia. Đa số câu hỏi liên quan đến việc công bố ngân sách và trách nhiệm giải trình 8 tài liệu ngân sách chính phủ cần công bố tại nhiều thời điểm trong chu kỳ ngân sách.

Một số câu hỏi khác liên quan đến cơ hội cho các bên công chúng tham gia trong suốt chu trình ngân sách, cũng như vai trò các nhà làm luật, các tổ chức giám sát, kiểm toán ngân sách. Hai năm một lần, khi có kết quả, chúng tôi cung cấp để các tổ chức xã hội, truyền thông công bố và đưa ra những lời khuyên cho chính phủ sở tại.

Cảm ơn ông!

Joel Friedman là Phó Chủ tịch Chính sách Tài khóa Liên bang thuộc Trung tâm Ngân sách và Chính sách ưu tiên Mỹ (CBPP) đảm trách các vấn đề ngân sách liên bang và thuế.

Trước đây, ông này có 6 năm làm việc tại Ủy ban Ngân sách Thượng viện Mỹ (2006-2012), phụ trách các vấn đề chính sách thuế và thu nhập. Trước đó, Joel Friedman làm cố vấn cho Bộ Tài chính Nam Phi về cải cách ngân sách.

Khi ‘nhà nghèo’ vung tay trăm tỷ, nghìn tỷ

Nguyễn Anh Thi (VNN) – Đến nay, chuyện những công trình chục, trăm thậm chí hàng ngàn tỷ đồng xây xong “đắp chiếu” hoặc sử dụng nhỏ giọt đã không còn xa lạ.


Công viên Hòa Bình Hàn – Việt đang bị tàn phá. Ảnh: Chí Phan/ VnExpress

Từ công viên hoang phế đến ký túc xá… một người ở

Chẳng hạn, Công viên Hòa Bình Hàn – Việt ở Đông Hòa, Phú Yên do một tạp chí Hàn Quốc kêu gọi tiền đóng góp xây dựng hết 100.000 USD từ 2003. Xây xong 1 tháng, công viên này đã bị phá hoại. Và 10 năm sau, Nơi vui chơi giải trí lớn nhất tỉnh Phú Yên này vẫn bị bỏ hoang, xuống cấp trầm trọng, nhiều hạng mục như tượng đài, hàng rào, lối đi, các tác phẩm nghệ thuật nằm phơi mưa gió. Lý do được đưa ra là thiếu ngân sách cho việc bảo vệ, duy tu, tôn tạo công viên.

Trong khi đó, tại Đà Lạt Lâm Đồng, một ký túc xá sinh viên trị giá 227,8 tỷ đồng, có 2.000 chỗ ở mà chỉ có… 1 sinh viên đăng ký ở. Lý do ế ẩm vì khi xây dựng vào năm 2009 chủ đầu tư đã dự báo nhầm là lượng học sinh, sinh viên ở Đà Lạt sẽ tăng lên thêm 20.000 người nữa vào 2015. Ngoài ra, ký túc xá xây dựng khá xa so với nơi đào tạo, chưa kể đường xá chung quanh vẫn lầy lội, xuống cấp… nên dù giá thuê rất rẻ, sinh viên vẫn không vào ở mà trụ lại trong thành phố với giá thuê lên đến 600.000- 1 triệu đồng/phòng trọ/tháng.

Tại Hà Tĩnh, nhà máy bia Việt Trung có tổng chi phí lên đến 264 tỷ đồng, nằm tại khu đất vàng cũng đã bị bỏ hoang từ 2006 đến nay, nhiều chỗ thành điểm chăn thả bò của người dân. Lý do dự án đang xây dở dang này hoang phế vì chủ đầu tư khó khăn về kinh tế, trong khi người dân địa phương lại phản đối dự án vì sợ ô nhiễm môi trường…

Còn ngay ở TPHCM, trường tiểu học Phú Định, quận 6, xây dựng từ 2004 với kinh phí gần 20 tỷ, sau 4 năm sử dụng đã bị lún sụt, hư hỏng, thiệt hại lên đến 6,5 tỷ đồng. Tốc độ hư hỏng gia tăng nhanh nên để an toàn cho học sinh, các em được chuyển sang nơi khác. Hiện nay trường vẫn hoang phế trong khi TPHCM đang vẫn thiếu nhiều phòng học cho trẻ em.

Còn hoành tráng phải kể đến dự án bệnh viện 700 giường trị giá 40 triệu USD ở Nam Định, được kỳ vọng sẽ trở thành bệnh viện hiện đại bậc nhất ở vùng Đồng Bằng Sông Hồng. Lẽ ra phải hoàn tất từ 2011, nhưng nay sau 7 năm kể từ ngày khởi công, bệnh viện vẫn là công trình dở dang, sắt thép hoen gỉ, cỏ mọc lút đầu vì không đủ vốn để hoàn thiện. Trong khi Nam Định và nhiều vùng lân cận vẫn đang chịu sức ép của quá tải về y tế.

Rồi còn ngổn ngang những trường hợp lãng phí “nổi tiếng” như bảo tàng, công viên nghìn tỷ ở HN thì thiết nghĩ không cần kể thêm.

Trăm lý do, ngàn lý trấu… và việc buông lỏng giám sát đầu tư công

Những công trình bị bỏ hoang, hư phế này nếu điểm mặt đặt tên thì có mặt ở rất nhiều địa phương trong cả nước và ở đủ chủng loại. Nào bệnh viện, trường học, nhà máy, sân vận động, chợ, trung tâm thương mại, công trình nước sạch nông thôn, biệt thự, nhà song lập… . Ngoài một số dự án của tư nhân và doanh nghiệp FDI phải tự chịu trách nhiệm trên đồng vốn của mình, phần lớn những công trình hoang phí này đang là các dự án đầu tư công.

Lý do của sự lãng phí này đối với từng công trình, từng khâu chắc chắn cần sự thẩm định, điều tra của các cơ quan chức năng: kinh tế khó khăn hay sự vô trách nhiệm, đầu tư không theo quy trình, làm theo dự đoán trên trời, tính toán sai lầm, bất chấp hậu quả, v.v… Nhưng dù trăm lý do, ngàn lý trấu, thì “bệnh” chung hẳn cũng không nằm ngoài những gì đã được các chuyên gia, người có thẩm quyền chỉ ra, là quản lý yếu kém, tham nhũng, lãng phí, chuyện “vẽ” dự án để trục lợi.

Ví như hồi tháng 3 đầu năm nay, Bộ trưởng Bộ KHĐT Bùi Quang Vinh đã thừa nhận có tình trạng lãng phí ngay từ chủ trương đầu tư. Nhiều nơi có quyền, quyết là làm ngay, không thẩm định dự án ấy hiệu quả thế nào, tại sao phải làm… Có khi muốn làm con đường rất to, cảng rất lớn, ban đầu chỉ là ý định cá nhân, nhưng sau đó đánh giá đơn giản, rồi phê duyệt chủ trương đầu tư, làm nảy sinh tình trạng có cảng mà không có hàng, gây lãng phí. “Lãng phí trong chủ trương đầu tư mới lớn, có khi hàng trăm tỉ…”, ông Vinh khẳng định.

Và tiền cho các khoản đầu tư vô tội vạ ấy tất nhiên lấy từ những khoản nộp thuế của dân, giữa bối cảnh nợ công tăng cao và ngân sách hạn hẹp… Trong khi đó, giám sát đầu tư công để đảm bảo trách nhiệm và hiệu quả với mỗi công trình tiền tấn vẫn đang là một vấn đề nhức nhối bởi sự mù mờ.

Số liệu trong Hội thảo Định hướng chiến lược về giám sát và đánh giá đầu tư công của Bộ KHĐT tổ chức ngày 1/10/2014 mới đây cho thấy, trong năm 2013, chỉ có 66,75% các dự án đầu tư công (trong tổng số 35.359 dự án) có nộp báo cáo. Như vậy, có tới hơn 33% các dự án chưa có báo cáo. Đó là chưa kể trong số những dự án đã có báo cáo thì số liệu, đánh giá đúng sai thế nào còn phải xem lại.

Công luận chỉ biết đến những vụ việc này qua báo chí, nhưng phần nhiều vẫn theo kiểu “ném đá ao bèo”. Nghĩa là sự việc được khơi lên rồi đâu lại hoàn đấy.

Bởi một trong những điểm mấu chốt chính là vai trò trách nhiệm cá nhân đến nay vẫn là khoảng trống mênh mông. Một bài viết trên báo Thanh tra cuối tháng 9 vừa qua chỉ ra: “Không một cơ quan chức năng nào kiểm tra và thống kê xem có bao nhiêu công trình lãng phí và chưa có một hình thức kỷ luật nào cho những người gây ra sự lãng phí đó. Vì thế, lãng phí cứ tự do phát triển để lòng dân ngao ngán”.

Để giải quyết vấn nạn này, Chính phủ đã ban hành Luật thực hành tiết kiệm, chống lãng phí (có hiệu lực từ ngày 1/7/2014) và Luật  Đầu tư công (có hiệu lực từ 01/01/2015). Nhưng để các Luật này hữu hiệu, hẳn là trách nhiệm cá nhân phải được vạch ra và thực thi minh bạch, rõ ràng.

Chẳng hạn, như nhiều ý kiến chỉ ra từ Luật thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, đó là xác định trách nhiệm người đứng đầu cơ quan, đơn vị được coi là vấn đề cốt lõi trong việc ngăn chặn lãng phí cũng như trách nhiệm khi xảy ra lãng phí.

Còn đối với Luật đầu tư công, việc thể chế hóa quy trình quyết định chủ trương đầu tư được coi là nội dung đổi mới quan trọng nhất nhằm ngăn ngừa sự tùy tiện, chủ quan, duy ý chí và một chiều trong việc quyết định chủ trương đầu tư, nâng cao trách nhiệm của người ra quyết định chủ trương đầu tư.

Chỉ khi ấy, tình trạng công trình “đắp chiếu”, thả bò may ra mới “thuyên giảm”.

[:-/] Đầu tư hàng loạt công trình tiền tỉ để… nhốt trâu bò! (MTG) – Được khởi công xây dựng từ những năm 2010-2011 và theo kế hoạch sẽ hoàn thành trong vòng 1 đến 2 năm, thế nhưng, hàng loạt công trình trường học, nhà ở cho học sinh có giá trị tiền tỉ ở huyện nghèo Minh Hóa (Quảng Bình) sau nhiều năm khởi công mà không đưa vào sử dụng.


Công trình Trường Mầm non Minh Hóa, điểm trường Tân Lý có
tổng mức đầu tư gần 3,4 tỉ đồng dừng thi công và bị bỏ hoang 2 năm.

Thay vào đó các chủ đầu tư đã nhận được những công trình bị bỏ hoang từ nhiều năm qua và ước mơ được học, được ở trong những ngôi trường, ngôi nhà khang trang của các em học sinh vùng cao tan theo nhà hoang.

(…) Một nguồn tin cho biết, mặc dù mới thi công xong phần thô của tầng 1, song nhà thầu đã được chủ đầu tư nghiệm thu và thanh toán đã hoàn thiện tất cả các hạng mục của tầng 1 (đưa vào sử dụng được công trình tầng 1 – PV). Và sau khi ứng quá số tiền thực tế đã thi công khoảng 700 triệu đồng, nhà thầu này đã trốn biệt tăm hơn 1 năm qua khi không cho nhân công tiếp tục thi công công trình.

Ông Hồ Tuân – Chủ tịch xã Dân Hóa vô tư cho hay: Do sợ bị cắt nguồn vốn ngân sách cấp cho nên mặc dù khối lượng thực tế thi công nhà thầu mới làm được vài trăm triệu, song phía chủ đầu tư đã chuyển gần 1,6 tỉ đồng cho nhà thầu. Ai ngờ chuyển tiền xong họ trốn luôn không quay lại làm.


Trong khi những công trình tiền tỷ bị bỏ hoang thì nhiều em
học sinh mầm non phải học trong những dãy nhà học cấp 4
đang xuống cấp nghiêm trọng và không đảm bảo điều kiện.

(…) Trong khi những công trình lớp học, nhà ở cao tầng được đầu tư xây dựng có giá trị hàng tỷ đồng đáng lẽ ra được đưa vào sử dụng từ nhiều năm qua lại bị bỏ hoang để mặc cho cỏ mọc, chất lượng công trình xuống cấp trở thành nơi nuôi nhốt trâu bò cho nhiều gia đình và rêu phong bám đầy công trình một hình ảnh hết sức phản cảm ở môi trường giáo dục.


Công trình lớp học 2 tầng của Trường Mầm non xã Quy Hóa có tổng mức đầu tư 2,5 tỉ đồng
bước vào giai đoạn hoàn thiện, song nhà thầu dừng thi công khiến công trình bị bỏ hoang 2 năm qua.


Công trình khu bán trú dân nuôi xã Dân Hóa có tổng mức đầu tư 3,5 tỉ đồng,
đây là công trình có dấu hiệu nghiệm thu khống gần 1 tỉ đồng và bị bỏ hoang 3 năm qua.

[:-/] Làm bảo tàng từ tiền thuế của dân, làm không nên hồn lại còn bày đặt cái hòm công đức (FB Bui Hoa Mai) – Đang ở Sơn La. tranh thủ buổi chiều đến thăm bảo tàng tỉnh và nhà tù Sơn La. Bước vào cửa bảo tàng bị choáng bởi một cái két sắt đồ sộ án ngữ có một khe nhỏ trên nóc có ghi là hòm công đức. Phần trưng bày có ba phòng được bày rất ẩu, hiện vật đơn điệu trông giống một phòng truyền thống của một cơ quan nào đó. Nghĩ bụng, các ông làm bảo tàng từ tiền thuế của dân, làm không nên hồn lại còn bày đặt cái hòm công đức tổ chảng rất phản cảm. Sang đến nhà tù Sơn La bên cạnh, được nghe chuyện khủng kiếp của nhưng người tù đã chết trong đau đớn để ngày hôm nay có được sản phẩm như vậy mà xấu hổ.


Hòm công đức cơ động

[:-/] Số liệu “lạ”: Việt Nam nhập khẩu rau, củ tăng 300% (ĐV) – Theo số liệu thống kê, trong 8 tháng của năm 2014, Việt Nam nhập khẩu hơn 772 triệu USD rau quả các loại, tăng 299,57% so với cùng kỳ năm 2013.

Trong 8 tháng 2014 Việt Nam đã thu về trên 1 tỷ USD từ việc xuất khẩu hàng rau quả tăng 47,4%, ngược lại Việt Nam cũng nhập khẩu trên 772 triệu USD, tăng 299,57% so với cùng kỳ năm trước.

Tính riêng tháng 8/2014, Việt Nam đã nhập khẩu 135,5 triệu USD, tăng 2,7% so với tháng 7/2014.

Việt Nam nhập khẩu rau quả nhiều nhất từ Thái Lan (125,1 triệu USD, tăng 166,82% so với cùng kỳ). Kế đến là Trung Quốc (83,8 triệu USD, tăng 91,55%), ngoài ra còn các thị trường như: Hoa Kỳ, Myanma, Hàn Quốc, Nam Phi, New Zealand, Ấn Độ, Hàn Quốc, Israel…


Thái Lan, Trung Quốc là 2 thị trường có kim ngạch NK rau, quả lớn nhất

Điều đáng nói ở đây là Việt Nam dù phải nhập khẩu một lượng lớn rau quả từ các nước, trong đó phần lớn là từ Trung Quốc, nhưng hầu như không kiểm soát được chất lượng. Đây là một thực tế đáng báo động trong bối cảnh chất lượng an toàn vệ sinh thực phẩm còn nhiều tồn tại.

[:-/] Nông dân “chết” dần vì tôm, cá tra! (TBKTSG) – Trước áp lực siết nợ từ ngân hàng, đã có không ít hộ nông dân nuôi tôm, cá tra ở ĐBSCL quyết định chuyển sang nuôi gia công, thậm chí bán một phần tư liệu sản xuất để giải quyết nợ. Trong khi đó, chính sách khoanh nợ cho đối tượng này, có hiệu lực vào đầu tháng 11-2014, liệu có rơi vào “vết xe đổ” của những chính sách tương tự?


Nông dân nuôi tôm, cá ở ĐBSCL đang gặp nhiều khó khăn trong việc trả nợ. Ảnh: Trung Chánh.

[:-/] Bằng Đại học sai chính tả tiếng Anh ngớ ngẩn (ĐV) – Bằng tốt nghiệp loại giỏi của 18 sinh viên ngành Sư phạm tiếng Anh, trường Đại học Tây Nguyên bị sai chính tả phần tiếng Anh.

“Sinh viên có thể quay lại trường để được chỉnh sửa cho đúng. Việc sai sót thông tin trên các văn bằng vẫn thường xuyên xảy ra và nhà trường đều chỉnh sửa cho sinh viên. Đối với lỗi sai sót này việc chỉnh sửa khá đơn giản, có thể thực hiện nhanh và sinh viên không mất bất cứ chi phí nào” – TS Nguyễn Văn Hòa – trưởng phòng đào tạo nhà trường – hướng dẫn.

[:-/] Hưng Yên: CSGT chém cán bộ trại giam trọng thương vì cho rằng… nhìn đểu (DV) – Trần Đình Hiển (25 tuổi, CSGT thuộc Công an huyện Phù Cừ, tỉnh Hưng Yên) cho rằng Phạm Văn Điệp (25 tuổi, quê tại xã Hiệp Cường, huyện Kim Động, Hưng Yên, cán bộ Trại tạm giam Công an tỉnh Hưng Yên) nhìn đểu nên khó chịu. Khi Điệp đỗ xe vào một cửa hàng thì nhóm của Hiển đi đến và Hiển dùng dao chém Điệp gây thương tích nặng.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.