Sản phẩm Việt và thách thức đạt tới “đẳng cấp quốc tế”

Posted: November 4, 2014 in Uncategorized
Tags:

Như Quỳnh Theo dddn.com (SM) – Phát triển hoạt động, hàng hóa đạt tới “đẳng cấp quốc tế” để có thể vươn ra thị trường thế giới đã và đang là thách thức lớn với nhiều doanh nghiệp Việt Nam. Tuy nhiên, nếu đạt được điều này cũng đồng nghĩa mở ra cơ hội cho không chỉ hàng hóa mà còn cả văn hóa, con người, đất nước Việt Nam.

� Xem thêm (để có thể tạm thấy giữa mơ và thực) : Doanh nghiệp Việt “nóng mặt” vì không làm nổi ốc vít  + Có tiếng mà chẳng thấy… miếng


Tổng thống Obama từng chọn mua 1 chiếc áo made in Viet Nam để tặng vợ.
(Nếu ông Obama là chuyên gia lãnh vực này thì cũng đáng để tự hào VN)

Ông Vũ Tiến Lộc chủ tịch VCCI, đã chia sẻ một câu chuyện 15 năm trước khi đi ra nước ngoài gặp chủ một khách sạn 5 sao khá nổi tiếng nhưng cô ta không hề biết đến Việt Nam. Trong khi cô ấy biết đến rất nhiều quốc gia khác tại Châu Á như Nhật Bản, Thái Lan, Hàn Quốc… bởi từng nhìn thấy, mua, hay sử dụng sản phẩm của đất nước họ. Điều này đã cho thấy một quốc gia khi muốn “vươn mình” ra quốc tế cũng cần có những sản phẩm có thể khẳng định được thương hiệu của đất nước mình. Dường như sau 15 năm những sản phẩm của Việt Nam cũng đã có chỗ đứng tốt hơn trên thị trường thế giới, ví như việc tổng thống Mỹ Obama chọn 1 chiếc áo jacket làm quà tặng cho đệ nhất phu nhân là hàng sản xuất tại Việt Nam.

Nhiều sản phẩm Việt cũng đang có những nỗ lực vươn ra thị trường thế giới và  mục tiêu là có những sản phẩm “made by Viet Nam” chứ không chỉ là “made in Viet Nam”. Tuy nhiên, số lượng này còn chưa nhiều. Muốn có nhiều hơn những sản phẩm như vậy bắt buộc chúng phải đạt được tới “đẳng cấp quốc tế” và điều này cũng được coi là thách thức lớn với nhiều doanh nghiệp.

Doanh nghiệp Việt cần nâng tầm sản phẩm

Chia sẻ vấn đề “Việt Nam cần làm gì để có thể có những sản phẩm đạt chuẩn quốc tế” dưới góc độ của cơ quan quản lý kinh tế và của chính doanh nghiệp, TS. Võ Trí Thành – Phó Viện trưởng Viện nghiên cứu và quản lý kinh tế trung ương cho biết, đẳng cấp quốc tế là chuẩn mực quốc tế và là chuẩn mực chung của thế giới. Ví dụ, Việt Nam với ASEAN có nhiều cam kết quốc tế về kỹ năng, chất lượng về bằng cấp, y, dược…Đối với tiêu chuẩn quốc tế là nói đến tiêu chuẩn quốc tế về hoạt động doanh nghiệp không loại trừ cái riêng. Phải thấy được xu thế chung của thế giới như xanh, sạch, thân thiện với môi trường và được xã hội thừa nhận.

“Khi nói về một sản phẩm phải hiểu về giá trị cốt lõi của nó để mang tên chúng ta, hỗ trợ cho sự phát triển. Ví dụ cùng là Phở nhưng có nhiều thương hiệu khác nhau để làm nên thành công” – ông Thành cho biết.

Ông Thành cũng cho rằng doanh nghiệp cần có 5 điều để hướng tới đẳng cấp quốc tế: Thứ nhất, cần xây dựng môi trường kinh doanh bình đẳng, minh bạch; thứ hai, chuẩn mực phải đạt được tiêu chuẩn quốc tế; thứ ba là sáng tạo, đằng sau công nghệ là sáng tạo nhưng phải đi kèm bản quyền và thực thi quyền sở hữu trí tuệ; thứ tư là thương hiệu, thương hiệu gắn với pháp lý và giá trị phải được tôn vinh; thứ năm là chắt chiu, giữ gìn lịch sử cha ông giữ lại. Điều này tạo giá trị gia tăng rất cao cho doanh nghiệp.

Tuy nhiên, cũng không thể phủ nhận trình độ quản trị, trình độ khoa học công nghệ (KHCN) của doanh nghiệp Việt còn thấp. Môi trường kinh doanh, môi trường cạnh tranh của Việt Nam còn chưa bình đẳng… Thêm nữa, các doanh nghiệp Việt hiện cũng còn đầu tư khá ít cho các hoạt động phát triển công nghệ.

Ông Vũ Thanh Thắng – Phó chủ tịch tập đoàn công nghệ Bkav cho rằng nền kinh tế Việt Nam chủ yếu dựa trên sự khai thác các nguồn tài nguyên có sẵn như tài nguyên thiên nhiên, nhân công giá rẻ, khoáng sản, tài nguyên nước. Tuy nhiên, các tài nguyên khai thác nhiều sẽ cạn kiệt, nhân công giá rẻ lợi nhuận thu về rất thấp, do đó nền kinh tế dễ rơi vào sự phụ thuộc, không thể phát triển bền vững. Do đó, các doanh nghiệp cần phải biết khai thác và đầu tư cho phát triển bền vững. Để tạo hướng đi mới cho sản phẩm Việt, các doanh nghiệp cần tạo ra công thức phát huy sức mạnh người Việt Nam và có thể tham gia vào chuỗi giá trị gia tăng cao nhất.

Phát triển có chọn lọc

Tuy vậy, việc phát triển công nghệ hay hướng tới “đẳng cấp quốc tế” cho sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ cũng cần được cân nhắc và chọn lựa bởi không phải sản phẩm nào cũng nhất thiết mang đẳng cấp quốc tế.

Chuyên gia kinh tế Vũ Đình Ánh  cho rằng: trước khi tham gia chuỗi giá trị toàn cầu phải xác định chúng ta là ai, lựa chọn  quan tâm sản phẩm nào trong chuỗi giá trị đó và tham gia vào đâu trong chuỗi giá trị toàn cầu. Tôi rất mong doanh nghiệp vươn lên, đạt được sản phẩm Việt trong chuỗi giá trị toàn cầu. Nếu chúng ta tham gia và sản xuất chỉ con ốc vít và hơn thế nữa thì chúng ta chỉ chạy theo đuôi chuỗi giá trị toàn cầu. Cho nên tôi khẳng định chúng ta thừa khả năng để sản con ốc vít, nhưng vấn đề là chúng ta có đáng làm hay không, có đúng sản phẩm then chốt hay không. Câu chuyện lại trở về việc lợi thế so sánh và lợi thế tương đối với sản phẩm mà doanh nghiệp lựa chọn trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Vươn tới thị trường thế giới luôn là mục tiêu phấn đấu của nhiều doanh nghiệp Việt. Tuy nhiên, xác định sản phẩm chủ lực để nâng tầm thương hiệu và đẳng cấp thay vì đổ xô phát triển thiếu định hướng.

Doanh nghiệp Việt “nóng mặt” vì không làm nổi ốc vít

C.V.Kình (TT) – Vẫn không có doanh nghiệp nào khẳng định làm được ốc vít theo tiêu chuẩn Samsung. Hàng loạt lý do, khó khăn và đề xuất được đưa ra để hàng VN tiến lên được đẳng cấp thế giới…


Dây chuyền sản xuất của Samsung Thái Nguyên. Vẫn rất ít doanh nghiệp VN
tham gia được vào chuỗi cung ứng cho Samsung, chủ yếu chỉ cung ứng được bao bì.

Đó là nội dung tại Diễn đàn bàn về việc VN không làm nổi con ốc vít cho Samsung được Phòng Thương mại Công nghiệp VN (VCCI) và báo Diễn đàn doanh nghiệp tổ chức ngày 1-11.

 Công nghệ lạc hậu, không giám sát chất lượng

Ông Vũ Tiến Lộc, Chủ tịch VCCI cho rằng việc Samsung công bố gần 170 linh kiện, như ốc vít, sạc pin và nêu doanh nghiệp VN không đáp ứng được không phải là cá biệt. Bởi vì Canon, hay trước đây là Sony cũng chỉ có thể sử dụng doanh nghiệp VN trong việc làm bao bì…

Ông Lộc công nhận thông tin trên đã đụng đến lòng tự ái. Nên cần bàn thảo kỹ nguyên nhân và đưa giải pháp để doanh nghiệp VN đạt đẳng cấp thế giới.

Theo ông Lộc, thời gian vừa qua nguyên nhân sâu xa là môi trường kinh doanh tại VN chưa thực bình đẳng, nhiều doanh nghiệp không nhất thiết đầu tư vào công nghệ, quản trị nhưng vẫn cạnh tranh được nhờ vào mối quan hệ. Chừng nào còn tình trạng đó, theo ông Lộc, sẽ khó cho đầu tư vào công nghệ, nâng cao năng lực cạnh tranh.

Ông Trần Việt Thanh, Thứ trưởng Bộ KHCN, thừa nhận phần lớn doanh nghiệp VN đang dùng công nghệ lạc hậu so với mức trung bình thế giới 2-3 thế hệ.

Nhóm doanh nghiệp có trình độ tiên tiến chỉ 12%, chủ yếu là doanh nghiệp FDI. 88% còn lại thuộc trung bình, lạc hậu. Doanh nghiệp VN đầu tư đổi mới công nghệ chỉ dưới 0,5% doanh thu, trong khi Hàn Quốc là 10% – gấp khoảng 20 lần.

VN nhập máy móc về đổi mới công nghệ nhưng theo ông Thanh, nguồn gốc lại chủ yếu từ… Trung Quốc.

Dù pháp luật hiện hành bắt buộc doanh nghiệp nhà nước phải trích thu nhập tính thuế vào quỹ phát triển khoa học công nghệ nhưng rất ít doanh nghiệp thành lập.

“Với tình hình như thế, khó có khả năng cạnh tranh, khó tồn tại bền vững trên thị trường nội địa, chưa nói thế giới”, ông Thanh nói.

Ông Vũ Thanh Thắng, Phó Chủ tịch Tập đoàn công nghệ BKAV cũng chỉ thẳng nguyên nhân: khi làm sản phẩm Smart home, đặt hàng các doanh nghiệp phụ trợ trong nước thì lúc đầu họ hào hứng. Nhưng khi đem đến thì có hàng chục lỗi. Đem về sản xuất lại, vẫn chỉ ra được cả chục lỗi. Kết quả, thay vì đi đặt, Bkav phải tự đầu tư làm nhà máy cơ khí. “Doanh nghiệp VN thường làm không đến nơi đến chốn”– ông Thắng nói.

Trần Đăng Thái, một nhân viên kỹ thuật cũng góp ý: “cháu đã từng làm ở cả doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp VN. Tại sao không làm được, cháu thấy VN không quản lý chất lượng sản phẩm dù áp dụng mô hình quản lý của Nhật. Giờ công nghệ ta thua Campuchia, họ làm được ô tô, ta có làm được đâu”…

Ông Nguyễn Mạnh Quân, Viện trưởng Viện nghiên cứu doanh nghiệp thuộc VCCI khẳng định năng lực nhận thức của VN thì không nghi ngờ, thi quốc tế thường giải cao là ví dụ. Nhưng khi tham gia mạng lưới toàn cầu, ốc vít VN không biết lắp vào đâu. Bàn tay tài hoa người thợ VN không tham gia được vào các chi tiết đòi hỏi chính xác tuyệt đối.

Ông Quân nêu một ý khác là các nhà sản xuất lớn rất khôn ngoan khi viện dẫn những áp lực từ thị trường để từ chối doanh nghiệp VN.

Phải liên kết với nhau để làm…

Chuyên gia kinh tế Nguyễn Minh Phong cho rằng nếu sản phẩm Việt không có đẳng cấp quốc tế sẽ ngày càng thu hẹp thị phần. Theo ông Phong, muốn làm được con ốc vít, hay sản phẩm đẳng cấp quốc tế, ngoài việc phải có công nghệ, mẫu mã, quy trình giám sát chất lượng thì cần cả quản lý nhà nước, tư duy, thể chế… cũng ở tầm quốc tế…

Người Việt ra nước ngoài đều thấy không thua người nước ngoài. Plappy bird đã đạt chuẩn quốc tế. Khó khăn ta chưa có tư duy, thể chế tầm quốc tế, chưa có thị trường công nghệ thuận lợi cho doanh nghiệp…

Lấy ví dụ có người VN  làm tàu ngầm bán được cho nước ngoài, ông Phong cho rằng phải coi họ là báu vật, nhưng thể chế ta vẫn… để họ ở ngoài. “Cần có bộ máy tốt hỗ trợ công nghệ, phát triển tập đoàn tư nhân, tạo cơ hội bình đẳng về vốn cho những người có sáng kiến”, ông Phong nói.

Ông Nguyễn Anh Tuấn, chủ tịch công ty Thăng Long Teach tự đứng dậy “cướp diễn đàn” nêu khi thấy có thông tin không làm nổi con ốc vít cho Samsung thì doanh nghiệp ngạc nhiên, tự ái.

Nhưng ông Tuấn công nhận trước ta tư duy cái gì  cũng làm được. Thực tế, sau mở cửa ta hầu như VN không làm được cái gì. Tuy nhiên, ông Tuấn nêu thực tế VN trải thảm đỏ ưu đãi những doanh nghiệp nước ngoài như Samsung những thứ không bao giờ doanh nghiệp VN dám… mơ.

Giải pháp, theo ông Tuấn, doanh nghiệp nên tự cứu mình, đừng chờ chính sách, đừng chờ nhà nước ép Samsung: Thay vì độc lập, các doanh nghiệp cần liên kết với nhau, để tham gia chuỗi.

PGS. TS. Tạ Lợi, Đại học Kinh tế quốc dân nêu các mô hình, các nước đều hoạch định chiến lược như Hàn Quốc lấy ngành điện tử mũi nhọn, hỗ trợ mạnh; Đài Loan chọn tham gia chuỗi, không làm sản phẩm cuối cùng, nhưng điện thoại Iphone họ có phần giá trị gia tăng lớn.

Trong khi đó, theo ông Lợi, tại VN, doanh nghiệp và cơ quan chức năng vẫn như hai bánh răng chạy hai hướng.

Ông Vũ Tiến Lộc cho biết đã đề nghị Samsung giúp tạo ra những nhà cung cấp. Tuy nhiên, theo ông Lộc, VN cần hỗ trợ mạnh cho doanh nghiệp của mình…

Có tiếng mà chẳng thấy… miếng

Trần Vũ Nghi (TT) – VN trở thành quốc gia đứng đầu trong khu vực ASEAN xuất khẩu vào thị trường Mỹ với kim ngạch lên tới hàng chục tỉ USD, nhưng rất tiếc “phần thực hưởng” còn hết sức khiêm tốn.


VN trở thành quốc gia đứng đầu trong khu vực ASEAN xuất khẩu vào thị trường Mỹ. Ảnh tư liệu.

Từ một nước phải xin hạn ngạch để xuất khẩu hàng dệt may vào Mỹ, chập chững thu vài chục ngàn USD xuất khẩu từ con cá, con tôm, đôi giày… sau 15 năm VN đã trở thành quốc gia đứng đầu trong khu vực ASEAN xuất khẩu vào thị trường Mỹ với kim ngạch lên tới hàng chục tỉ USD, mở ra khả năng VN trở thành một trong số ít quốc gia nằm trong nhóm có “quyền lực” chi phối sản phẩm cung ứng cho toàn cầu.

VN hiện xếp thứ hai về năng lực cung ứng hàng dệt may, thứ hai về da giày, thứ nhất về cá ba sa, thứ ba cho con tôm, thứ ba cho sản phẩm gỗ… vào thị trường Mỹ, với giá trị xuất khẩu phải tính bằng đơn vị hàng tỉ USD mỗi năm, chứ không còn nhỏ lẻ vài ba triệu USD như trước.

Nhưng niềm vui này dường như chưa thể trọn vẹn khi trong các sản phẩm chủ lực xuất khẩu sang Mỹ, như dệt may và da giày, phần thực hưởng mang lại cho cộng đồng doanh nghiệp trong nước vẫn còn hết sức khiêm tốn, khi xu hướng lấy công làm lời gần như vẫn giữ vai trò then chốt trong cơ cấu sản xuất của rất nhiều tầng lớp doanh nghiệp xuất khẩu.

Thay vì bán được những bộ áo vest, đôi giày có giá trị 300-400 USD trở lên, các doanh nghiệp may mặc, da giày tiếp tục chọn con đường nhận tiền công vài USD, mà nói như ông Diệp Thành Kiệt, phó chủ tịch Hiệp hội Da giày VN, “công nhân phải làm bở hơi tai, sôi máu mắt” mới có được chút tiền công còm đó.

Cũng phải thôi, khi phần lớn các đơn hàng có độ phức tạp cao, kỹ thuật khó, đòi hỏi trình độ tay nghề nhân công chuyên nghiệp mới làm nổi, lại dần dần được chuyển sang VN, thay vì để lại ở Trung Quốc.

Cũng chẳng trách được nhà đặt hàng khi họ đã “nhìn” ra được chỉ mất một đồng tại VN để làm ra được sản phẩm bán tới hàng trăm đồng, thay vì phải mất gấp đôi chi phí để làm ra sản phẩm tương tự ở Trung Quốc, mà chưa chắc chất lượng tốt bằng sản xuất tại VN.

Sự dịch chuyển này sẽ là niềm vui, sự tự hào, và đi kèm theo đó là giá trị gia tăng sẽ được cộng hưởng thêm trên từng món hàng xuất khẩu, nếu nó được đặt trong bối cảnh ngành công nghiệp phụ trợ của hai ngành xuất khẩu chủ lực nói trên đã được xây những nền móng vững chắc.

Chiếm đến 60-70% trong cơ cấu giá thành sản phẩm, nhưng nguồn cung nguyên phụ liệu phục vụ cho sản xuất dệt may, da giày trong nước hiện chỉ đáp ứng chưa tới 30%, một mức rất thấp sau gần hai thập kỷ cơ quan chức năng vẫn chỉ loay hoay đi tìm giải pháp phát triển cho ngành công nghiệp hỗ trợ!

Hệ quả cho thấy cũng khá rõ, dù xuất khẩu được gần 10 tỉ USD hàng dệt may, gần 3 tỉ USD hàng da giày vào thị trường Mỹ trong năm nay, nhưng thặng dư thương mại VN thực hưởng chỉ bằng 1/10 so với doanh số xuất khẩu ghi nhận, vì đã bị nhà đặt hàng “móc túi” bớt khi toàn bộ nguyên phụ liệu sản xuất đều được chỉ định nơi nhập khẩu.

Niềm vui trở thành quốc gia xuất khẩu trong khu vực Đông Nam Á sẽ… bớt vui rất nhiều nếu nghịch lý trên không được giải quyết một cách rốt ráo, triệt để hơn mức có thể so với hiện tại.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.