Ngành tư pháp Việt Nam và những bức bách cần cải tổ

Posted: January 21, 2015 in Uncategorized
Tags:

Gia Minh (RFA) – Tình trạng án oan khá nhiều với những vụ tử hình lâu nay được gia đình nạn nhân kêu oan đang là những bức bách đòi hỏi phải cải tổ ngành tư pháp Việt Nam. Thực tiễn thế nào? Và công cuộc cải cách tư pháp có dễ dàng thực hiện hay không?

� Xem thêm: Tác hại muôn mặt của nạn mua bán quan chức.

nguyen-van-chuong-2-622.jpgCháu Nguyễn Thị Thanh Hải con gái của tử tù Nguyễn Văn Chưởng, khi bố bị bắt còn đang nằm trong bụng mẹ, lớn lên đi đi kêu oan cho bố. Courtesy photo
Your browser does not support the audio element.

Thực tế

Gia đình hai tử tù Nguyễn Văn Chưởng và Hồ Duy Hải đang hằng ngày chờ đợi các cấp cao nhất có biện pháp giải oan cho người thân của họ. Tuy nhiên, theo trình bày của gia đình thì sau nhiều năm kêu oan đến nay họ vẫn chưa chính thức nhận được phúc đáp nào từ cơ quan chức năng.

Bà Nguyễn thị Loan, mẹ của Hồ Duy Hải vào ngày 20 tháng 1 cho biết:

Chưa, gia đình không biết gì hết, có nộp đơn xin gặp cháu nhưng ở trên không cho phép. Tòa án Long An có thông báo cho biết họ không có thẩm quyền giải quyết vấn đề đó.

Trường hợp của tử tù Nguyễn Văn Chưởng cũng được người cha là ông Nguyễn Trường Chinh cho hay:

“Đến nay chưa có cơ quan nào trả lời bằng văn bản cả. Trên thông tin đại chúng, trên báo nói rà soát lại nhưng chính thức chưa có bằng chứng gì cho gia đình thấy rà soát lại cả. Gia đình không có văn bản nào là vụ án của tử tù Nguyễn Văn Chưởng được rà soát ra sao. Chưa có gì hết!”

    Theo tôi nghĩ phải xét xử theo hướng căn cứ vào kết quả tranh tụng. Điều này người ta đã nói nhiều rồi, cả chục năm đến hai chục năm nay rồi, chứ không phải mới. Nhưng tôi thấy gần như không có chuyển biến trong thực tiễn cũng như trong nhận thức của các cán bộ trong lĩnh vực tư pháp.
– Trần Hồng Phong   

Luật sư Trần Hồng Phong, người tham gia làm đơn kêu oan cho tử tù Hồ Duy Hải nói về tình trạng xét xử tại Việt Nam lâu nay:

“Theo tôi thấy, tư pháp của Việt nam về tòa án xét xử đều có vấn đề. Theo nghĩa không tốt về chất lượng. Nhưng tôi chỉ nói riêng trong lĩnh vực án hình sự thì các vụ án hình sự hiện nay đều xét xử theo phương pháp xét hỏi và có sự thống nhất bàn bạc giữa các cơ quan tiến hành tố tụng của Nhà nước. Cụ thể là từ Cơ quan Điều tra của Công an, cho đến cơ quan công tố Viện Kiểm sát, cho đến Tòa án thì trước khi đưa ra xét xử gần như cả ba cơ quan này đều có họp hành, trao đổi nghiệp vụ với nhau. Tôi không nói khía cạnh tiêu cực ở đây, nhưng việc mà ba bên trong đó có những động tác phối hợp, thống nhất với nhau trước như vậy thì rõ ràng đã loại trừ ra vai trò của luật sư. Khi ra tòa, theo nguyên tắc lẽ ra phải theo kết quả tranh tụng tại phiên tòa, căn cứ vào các ý kiến gỡ tội của luật sư; nhưng gần như ý kiến của luật sư không được coi trọng đúng mức; thậm chí còn bỏ qua không cần nghe tới. Trong khi đó do có sự thống nhất trước của các cơ quan bên tiến hành tố tụng cho nên có thể dẫn đến oan sai.

Theo tôi nghĩ phải xét xử theo hướng căn cứ vào kết quả tranh tụng. Điều này người ta đã nói nhiều rồi, cả chục năm đến hai chục năm nay rồi, chứ không phải mới. Nhưng tôi thấy gần như  không có chuyển biến trong thực tiễn cũng như trong nhận thức của các cán bộ trong lĩnh vực tư pháp.

Sẵn đây tôi muốn nói cải cách mạnh hơn nữa, Việt Nam phải nghiên cứu mô hình xét xử như các nước trên thế giới, tức là mô hình thông qua bồi thẩm đoàn; chủ tọa phiên tòa- thẩm phán- chỉ nên giữ quyền điều khiển phiên tòa thôi, còn các phiếu bỏ là kết tội hay không kết tội bị can bị cáo nên dành cho bồi thẩm đoàn với thành phần nhiều hơn, có thể 13, 11 người; thay vì có hai hội thẩm nhân dân như hiện nay và gần như được dẫn dắt bởi thẩm phán chỉ đạo phiên tòa.”

Kêu gọi

Vào ngày 19 tháng giêng vừa qua, chủ tịch nước Việt Nam, ông Trương Tấn Sang, khi đến dự Hội nghị Triển khai Công tác năm 2015 của Tòa án Nhân dân Tối cao tại Hà Nội, lại lên tiếng kêu gọi thẩm phán, hội thẩm xét xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật. Ông Trương Tấn Sang nói rõ trong quá trình xét xử, yêu cầu cao nhất là bảo đảm ra bản án, quyết định đúng pháp luật, mang lại công lý cho mọi người, không để xảy ra oan sai và bỏ lọt tội phạm.

Điều mà ông Trương Tấn Sang nhắc nhở không có gì mới vì theo những người trong ngành thì tất cả đều được qui định trong Hiến pháp và luật pháp của Việt Nam.

ntk-250Một trong năm người công an đánh chết người vẫn cười trước tòa (ảnh bên trái) và gia đình nạn nhân khóc tức tưởi cũng tại tòa hôm 27/3/2014 (ảnh bên phải).

Luật sư Võ An Đôn, người tham gia bào chữa miễn phí cho vụ án công an dùng nhục hình giết chết nạn nhân Ngô Thanh Kiều tại đồn Công an ở Tuy Hòa, Phú Yên, nói về điều này:

“Từ lâu nay Luật Tố tụng Hình sự cũng như những bộ luật khác liên quan qui định về hội đồng xét xử đã có qui định rõ ràng thẩm phán và hội thẩm nhân dân xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật. Qui định này đã có từ lâu trong luật pháp rồi nhưng thực tế áp dụng không đúng như vậy. Bởi vì các cơ quan tư pháp chưa thực sự độc lập nên trên mặt giấy tờ thì nói độc lập, nhưng khi xử án thì ông này chỉ đạo, ông kia chỉ đạo. Ví dụ có nhiều vụ án, đặc biệt là những vụ án liên quan đến an ninh an ninh chính trị, tôn giáo, dân tộc hoặc vụ án dư luận quan tâm đều có sự chỉ đạo của bên Đảng. Cho nên nói thẩm phán và hội thẩm nhân dân độc lập và chỉ tuân theo pháp luật là lời nói suông thôi, chứ thực tế rất khó!”

Điều mà luật sư Võ An Đôn nhắc lại cũng được luật sư Hà Huy Sơn ở Hà Nội đồng ý:

“Điều này cũng chẳng có gì mới, trong các qui định của Luật Tố tụng cũng đều qui định như thế và trong Điều 4 của Hiến pháp người ta cũng ghi là ‘tổ chức đảng tuy lãnh đạo xã hội nhưng phải thực hiện theo pháp luật’. Cho nên cũng chẳng có gì mới.”

Mong muốn của người dân

Những người dân đang có người thân bị án oan như hai gia đình của các tử tù Nguyễn Văn Chưởng và Hồ Duy Hải đều mong muốn pháp luật được thi hành chứ không phải như bấy lâu nay những người ‘cầm cân, nảy mực’ lại chính là người không tuân thủ các qui định của Hiến pháp và pháp luật.

Ông Nguyễn Trường Chinh, cha của tử tù Nguyễn Văn Chưởng bày tỏ mong muốn:

    Theo tôi nó cũng theo nguyên tắc phổ quát của các nước mà có nhà nước pháp quyền thôi; tức các bộ phận lập pháp, hành pháp, tư pháp phải độc lập với nhau. Và muốn như vậy phải có đối trọng về mặt chính trị.
– LS Hà Huy Sơn    

“Tất nhiên tôi cũng muốn thay đổi luật pháp công bằng, dân chủ; tức mọi người dân từ những cán bộ cao cấp đến người dân đen như chúng tôi đều phải bình đẳng như nhau.”

Cũng như mong ước mà bà Nguyễn Thị Rưỡi, một người dân bình thường tại Long An, bày tỏ về cải cách tư pháp tại Việt Nam, luật sư Hà Huy Sơn nêu ra tiêu chí ‘thượng tôn pháp luật’ và ‘tam quyền phân lập’ mà nhiều quốc gia trên thế giới đang áp dụng.

“Tôi là người dân ‘thấp cổ, bé họng’ và đó cũng chỉ là mong ước thôi, cũng cầu mong cho đất nươc Việt Nam cũng như các nước bạn có nền tư pháp cải cách.”

Luật sư Hà Huy Sơn nêu ra tiêu chí ‘thượng tôn pháp luật’ và ‘tam quyền phân lập’ mà nhiều quốc gia trên thế giới đang áp dụng:

“Theo tôi nó cũng theo nguyên tắc phổ quát của các nước mà có nhà nước pháp quyền thôi; tức các bộ phận lập pháp, hành pháp, tư pháp phải độc lập với nhau. Và muốn như vậy phải có đối trọng về mặt chính trị.”

Luật sư Võ An Đôn cũng nêu lại nguyên tắc này:

“Để làm được chuyện đó thì các cơ quan tư pháp phải độc lập. Có nghĩa là các cơ quan điều tra, viện kiểm sát, tòa án phải độc lập với nhau. Chứ nếu không độc lập thì không làm được chuyện đó. Mà muốn độc lập thì phải áp dụng mô hình tam quyền phân lập của Montesquieu người Pháp mới làm được. Còn không làm được điều đó thì không bao giờ độc lập được!”

Chính quyền Hà Nội cũng đề cập đến cải cách tư pháp, tuy nhiên tiến trình cải cách; tuy nhiên tiến trình cải cách vẫn còn rất chậm. Trong khi yêu cầu của người dân trong xã hội rất cấp bách. Họ yêu cầu phải thực thi chứ không chỉ hô hào và nói suông như bấy lâu nay.

Tác hại muôn mặt của nạn mua bán quan chức

Nguyễn Đình Cống (Basam) Theo BVN – Mua bán quan chức là viết theo thời xưa, theo thói quen, còn ngày nay ở một số nơi, đến cái việc lao công và hộ lý trong bệnh viện cũng phải bỏ ra vài chục triệu để lo lót chứ chẳng phải là quan chức gì cả. Lại nghe chuyện tốn hàng trăm triệu để chạy một chỗ đứng ngoài đường, để có một chỗ làm trong trường mầm non là khá phổ biến, còn để có chức quan, có khi phải chi hàng tỷ, hàng chục tỷ.

Tệ nạn nói trên có sức mạnh phá hoại xã hội một cách ngấm ngầm đến tận gốc, làm mất ổn định xã hội một cách toàn diện, từ đó tạo ra tác hại muôn mặt trong mọi lĩnh vực đời sống.

Để xã hội ổn định và phát triển cần thực hiện nguyên lý cơ bản là “Ai làm việc gì phải lo làm cho tốt, cho đầy đủ trách nhiệm công việc đó”. Thế nhưng với tệ nạn trên nhiều người không lo làm công việc theo chức năng mà phải để nhiều tâm trí và sức lực cho một việc quan trọng hơn, cần thiết hơn, đó là việc lợi dụng chức vụ, quyền hạn để moi tiền của công, để bóp nặn người khác nhằm thu hồi vốn đã bỏ ra. Trong các lý thuyết về kinh tế có khái niệm “thời gian thu hồi vốn”. (Hẳn ba trăm lạng kém đâu. Ấy là vừa vốn, còn sau thì lời- Truyện Kiều). Đã tự nguyện hoặc bị bắt buộc bỏ vốn ra để làm cái gì đó mong kiếm lợi thì việc đầu tiên là lo thu hồi vốn, tránh “mất cả chì lẫn chài”.

Tại sao một hộ lý tìm cách moi tiền bệnh nhân. Tại sao một cảnh sát tìm cách bóp nặn lái xe. Tại sao…, tại sao…, có thể đặt hàng trăm câu hỏi tại sao tương tự. Câu trả lời chung cho phần lớn trường hợp là “để thu hồi vốn”. Nhưng sau khi thu hồi được vốn rồi thì việc moi tiền, bóp nặn trở thành thói quen. Mà “gieo thói quen thì gặt tính cách”. Trong số những người buộc phải chi tiền để chạy việc làm, chạy chức vụ, chạy bằng cấp có không ít nguyên là người tử tế. Thời gian đầu khi phải moi tiền, phải bóp nặn người khác họ tự thấy xấu hổ, tự thấy ngượng ngùng nhưng rồi dần dần quen, một số trở thành những kẻ vô cảm, những tội phạm được bảo lãnh.

Có người vì nhờ vào hoàn cảnh hoặc điều kiện nào đó mà không phải chi tiền lo công việc, họ tiến thân bằng quan hệ, bằng sự may mắn hoặc bằng năng lực, họ không có nhu cầu thu hồi vốn. Tuy vậy trong số họ có một ít nhờ vào địa vị thuận lợi vẫn tìm cách moi tiền, bóp nặn người khác. Khi được hỏi tại sao làm thế, họ trả lời: “cả xã hội làm thế, cấp trên làm thế, mình dại gì không làm khi có điều kiện, xã hội nhơ bẩn, riêng ta giữ mình trong sạch mà làm gì, lại mang tiếng dại khờ”.

Những người vì buộc phải thu hồi vốn mà vẫn còn một chút lương tâm đáng được xem vừa là thủ phạm vừa là nạn nhân còn những kẻ đã mất hết lương tâm hoặc không có nhu cầu thu hồi vốn mà vẫn tìm cách moi tiền và bóp nặn thì chỉ là một lũ đê hèn, không những đáng bị loại bỏ mà còn đáng bị phỉ nhổ.

Nạn mua bán quan chức (chỗ làm, điểm số, bằng cấp, danh hiệu, vinh dự…) có cùng nguồn gốc với tệ nạn tham nhũng, được sinh ra và nuôi dưỡng bởi chế độ độc quyền, toàn trị. Đến lượt mình, chúng lại sinh ra hàng muôn vạn con, cháu, chắt, chút là những tệ nạn cụ thể ở các mức độ khác nhau, tất cả đều có tác dụng chung làm phá hoại xã hội từ gốc. Rất nhiều những việc xấu xa hàng ngày, từ việc để nước ngoài thao túng và lấn chiếm, việc để bị thất thoát hàng ngàn tỷ đồng, việc công trình vừa làm xong hoặc đang làm đã bị hư hỏng, gây tai nạn, việc có nhiều vụ án oan sai, nhiều cái chết không rõ ràng trong các trại giam, việc để hàng giả, sách lậu tràn lan, việc nạn trộm chó hoành hành, nạn bạo hành gia đình, nạn chảy máu chất xám và rất nhiều việc xấu xa khác khó kể hết đều có nguồn gốc là nạn tham nhũng và mua bán quan chức

Thử phân tích chuyện hoành hành của nạn sách lậu và nạn trộm chó. Nhìn rất gần không thấy những chuyện này liên quan gì đến tham nhũng, có nhìn xa một chút mới thấy. Trong hệ thống chính quyền có người, có tổ chức được giao nhiệm vụ ngăn chặn, loại bỏ các tệ nạn này để giữ ổn định xã hội nhưng họ đã không làm hoặc làm chưa tròn nhiệm vụ. Vì sao vậy, vì họ đang phải lo làm việc quan trọng hơn là tìm cách thu hồi vốn.

Chuyện ông bố bạo hành, đánh đứa con 10 tuổi thâm tím mặt mày. Người ta càng thương đứa bé bao nhiêu càng lên án sự độc ác của người bố bấy nhiêu và chẳng thấy nó liên quan gì đến việc mua bán quan chức. Nhưng hãy thử phân tích nguyên nhân sâu xa.Tôi tạm dựng lên kịch bản như sau : Ông là thương binh, rất yêu thương con mình. Chiều hôm ấy ông đi xe máy lên cơ quan huyện để xin giải quyết chế độ thương tật . Người cán bộ ông gặp đang tìm cách thu hồi vốn nhưng từ sáng đến chiều chưa nhận được đồng nào mà ông cũng không mang theo phong bì, thế là ông bị hoạnh họe, bị hạch sách, phải kìm nén tức giận ra về. Khi lấy xe lại thấy mất mũ bảo hiểm, đang tức giận nên cứ thế đi về. Đi được một đoạn lại bị tuýt còi. Anh cảnh sát đang lo thu hồi vốn mà từ sáng đến giờ mới túm được con mồi đầu tiên, tưởng kiếm được ít nhiều nhưng chẳng có gì, anh không chịu nghe ông trình bày mà còn xỉ nhục, tạm giữ xe, đuổi ông đi bộ về . Tức quá mà không làm gì được ai, cổ họng khô rát mà không có tiền giải khát. Ông hy vọng về đến nhà, thấy cửa nhà sạch sẽ, con ông rót nước bưng cho ông. Thế nhưng về đến nhà thấy nhà cửa bẩn thỉu, con ông đang chúi mũi vào trò chơi điện tử bên hàng xóm, trong nồi, trong ấm không còn giọt nước nào. Thế là cái giận này chồng lên cái giận khác và con ông trở thành nạn nhân gián tiếp của hai người đang lo thu hồi vốn. Trong chuyện trên, nói ông đánh con vì quá nóng giận là không sai, nói con bị đánh vì ham chơi cũng có phần đúng nhưng cơn nóng giận của ông có xuất phát từ hai con người là thủ phạm của tệ mua bán quan chức. Nếu người cán bộ nọ, anh cảnh sát kia không vì lo thu hồi vốn mà đối xử tử tế thì đâu đến nỗi.

Ngoài việc tạo nên một số đông công chức ở mọi cấp, mọi ngành mất đạo đức vì chỉ chăm chú vào moi tiền và bóp nặn, không thể và không muốn làm tốt công việc chính , nạn mua bán quan chức còn làm cho :

+Nhiều người mất hết niềm tin vào đạo lý, vào chế độ. Nhiều người không lo tập trung vào lao động sáng tạo mà tốn công sức và trí tuệ cho việc tìm cách né tránh hoặc lợi dụng sự đểu cáng.

+ Nhiều gia đình nghèo điêu đứng vì đã phải vay nợ cho con đi học, chưa trả được, nay không thể vay thêm nợ lo việc làm.

+Nhiều ứng viên vào các công việc không lo trau dồi chuyên môn mà lo chạy tiền đút lót. Điều này kéo theo việc hạ thấp năng lực của các tổ chức, dẫn đến việc làm sai, làm bậy khá phổ biến, khi bị phát hiện và lên án thì đổ lỗi cho năng lực yếu kém.

+Phát triển nạn chảy máu chất xám, những người tài giỏi mà biết tự trọng không chịu bỏ tiền để chạy việc mà tìm cách làm cho nước ngoài.

+ Nạn mua bán quan chức không công khai, không minh bạch làm nặng thêm thói dối trá, gian lận. Có nhận xét cho rằng hiện nay thói dối trá, gian lận đã trở thành cứu cánh của người dân và biện pháp của quyền lực. Nếu quả thật như vậy thì quá nguy hiểm.

Rất nhiều… rất nhiều tệ nạn, khi truy tìm nguyên nhân sâu xa thường tìm thấy bộ mặt của tham nhũng, của việc mua bán quan chức. Nhưng càng chống , càng có nhiều biện pháp quyết liệt và rộng khắp thì nó càng phát triển, chống được chỗ này thì lại thò ra chỗ khác nhiều hơn, lớn hơn. Vì sao vậy. Theo tôi vì mới chỉ chống ở ngọn, chống một cách hình thức chứ chưa chống tại gốc, chưa có quyết tâm hoặc chưa muốn, chưa dám “đào tận gốc, trốc tận rễ”. Trong bài “Nguyên nhân gốc của nhiều tệ nạn” tôi đưa ra phán đoán, nguyên nhân gốc là sự kết hợp giữa tính xấu của con người và sự độc quyền sai lầm của nhà nước. Trong các tính xấu thì tính tham lam, tranh giành nhằm lợi cho riêng mình, không quan tâm đến thiệt hại cho người khác là nặng nề nhất. Trong sự độc quyền thì độc quyền về tư tưởng là nguy hiểm nhất, mà sự độc quyền này lại có nguồn gốc từ chuyên chính vô sản của chủ nghĩa Mác-Lênin.

Tôi ngẫm nghĩ và thấy vẫn còn may cho đất nước, cho dân tộc vì nhìn ra xung quanh thỉnh thoảng còn thấy ở địa phương này, ở cơ quan nọ, ở những người kia vẫn còn giữ được phần nào sự liêm chính, không để cho nạn tham nhũng, nạn mua bán quan chức làm hủy hoại đạo đức và năng lực. Trong số những người đi tiên phong đấu tranh vì một nền dân chủ chân chính có nhiều người dũng cảm, rất đáng khâm phục. Những nơi đó, những người đó là những ngọn nến, những đốm sáng. Hy vọng những nguồn sáng ấy sẽ phát triển để dần dần xua tan bóng tối.

Advertisements
Comments
  1. vivi099 says:

    Đừng nghĩ và tin csVN cải tổ. Nếu cải tố ắt bị sụp đổ.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s