Bộ Mặt Quốc Gia Hay Là Niềm Tin Mong Manh Về “Sợi Dây Thần Kinh Xấu Hổ”

Nguyễn Trọng Bình (Basam) theo Viet-studies – Trước hết phải nói thật là với tôi, chuyến công du của Tổng Bí Thư Nguyễn Phú Trọng sang Hoa Kỳ lần này không có gì “ghê gớm” lắm đến mức làm nhiều người phải “đao to búa lớn” trong nhận định.

� Xem thêm: Biểu tình trước Nhà Trắng phản đối TBT Nguyễn Phú Trọng + Hoa Kỳ và Việt Nam cam kết tăng cường các quan hệ song phương + Khi lãnh đạo nhìn đồng hồ.

1.  Ai đó cho rằng chuyến đi này của ông Trọng sẽ tạo ra “bước ngoặt mang tính lịch sử” cho cả hai nước đặc biệt là với Việt Nam nhưng với cá nhân tôi, dù không bi quan nhưng thật lòng tôi hoàn toàn không tin và cũng không có sự kỳ vọng ấy. Nói như vậy không có nghĩa là tôi không có chút niềm tin hay ước mơ gì từ chuyến đi này của ông Trọng. Thật ra, tôi cũng có một niềm tin (dù rằng rất mong manh); cũng có một kỳ vọng, một ước mơ nho nhỏ. Trước khi nói về vấn đề này xin được phép trình bày lý do vì sao tôi lại nói không tin chuyến công du của ông Trọng lần này sẽ mở ra “bước ngoặt lịch sử” cho đất nước và dân tộc Việt Nam chúng ta hôm nay.

Lý do thứ nhất: Có thể thấy, truyền thông nước nhà (nhất là phía chính thống) trước chuyến công du của ông Trọng có vẻ do phải thực hiện nhiệm vụ tuyên truyền cho bộ máy Nhà nước nên đã cố ý xoáy sâu và nhấn mạnh vào chi tiết lần đầu tiên trong lịch sử ngoại giao, Hoa Kỳ đã đồng ý và chấp nhận tiếp đón một quan chức đứng đầu một tổ chức chính trị (lại là Đảng cộng sản) với nghi thức cao nhất tại Nhà trắng. Từ đó “tự sướng” và cho rằng điều này chứng tỏ Hoa Kỳ đã thực sự “tôn trọng thể chế chính trị của Việt Nam”.

Thực ra, về mặt lý thuyết mà nói thì đúng là như vậy, đúng là Hoa Kỳ đã có cái nhìn “tôn trọng” Việt Nam so với 20 năm trước đây khi hai nước chưa bình thường hóa mối quan hệ. Tuy vậy, theo tôi, vấn đề quan trọng ở đây là ở chiều ngược lại và trên thực tế thì Việt Nam có biết tận dụng cơ hội khi nhận được sự “tôn trọng” từ phía Hoa Kỳ hay không? Đây mới thực sự là mấu chốt và bản chất của vấn đề, từ đó làm cơ ở bàn chuyện chuyến đi này của ông Trọng có tạo ra một“bước ngoặt lịch sử” hay vẫn là một sự “giẫm chân tại chỗ” thậm chí “nói vậy chứ không phải vậy” từ cả hai phía?

Nghiêm túc mà nói, vì lợi ích chiến lược của mình ở Châu Á Thái Bình Dương, từ lâu Hoa Kỳ đã có những thay đổi trong cái nhìn cũng như đã thể hiện sự “tôn trọng” nhất định đối với Việt Nam; Hoa Kỳ đã từng nhiều lần tạo điều kiện và cho Việt Nam cơ hội nhưng Việt Nam có hiểu và có tận dụng được đâu. Hãy thử lại nghĩ mà xem, nếu không “tôn trọng”, không cho Việt Nam cơ hội thì Hoa Kỳ dưới thời tổng Bill Clinton có đồng ý bình thường hóa quan hệ và dỡ bỏ lệnh cấm vận đối với Việt Nam hay không? Và liên tiếp sau đó là mời hàng loạt các quan chức cấp cao của Việt Nam như: Phan Văn Khải, Nguyễn Minh Triết, Nguyễn Tấn Dũng, Trương Tấn Sang trong các năm 2005, 2007, 2008 và 2013 sang Nhà trắng để “nói chuyện”?

Lý do thứ hai: Tuy bây giờ ông Trọng sang thăm Mỹ với tư cách là người đứng đầu ĐCS Việt Nam nhưng mọi người cần nên nhớ một điều, ở Việt Nam lâu nay mọi vấn đề dù lớn hay nhỏ của đất nước đều được quyết định bởi một “tập thể lãnh đạo” với tên gọi là “Bộ chính trị Ban chấp hành Trung ương Đảng cộng sản Việt Nam” (gọi tắt là “Bộ chính trị”). Mà Bộ chính trị này bao gồm những ai? Xin thưa hiện nay, ngoài ông Trọng thì còn có Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng, chủ tịch nước Trương Tấn Sang, chủ tịch Quốc hội Nguyễn Sinh Hùng cùng mười mấy vị khác nữa. Cho nên, nhìn bề ngoài ông Trọng sang thăm Hoa Kỳ lần này tuy là với tư cách là người đứng đầu Đảng cộng sản Việt Nam nhưng thực chất ông cũng chỉ là người đại diện cho Bộ chính trị giống như các vị lãnh đạo trước đây từng sang thăm Hoa Kỳ mà thôi. Chắc chắn một điều, để có được chuyến đi chính thức hôm nay, thời gian qua những người trong Bộ chính trị đã họp bàn và chuẩn bị mọi vấn đề “đâu vào đó” hết cả rồi và ông Tổng Bí Thư chắc chắn cũng chỉ được phép nói, được phép trao đổi trong khuôn khổ những vấn đề đã chuẩn bị ấy.

Trước khi chính thức đặt chân lên xứ sở của Nữ Thần Tự Do, ông Tổng Bí Thư cũng nói rằng sẽ “trao đổi thẳng thắn” với Tổng thống Obama. Thế thì một câu hỏi đặt ra là như thế nào mới được gọi là “thẳng thắn” hay “thẳng thắn” tới đâu, “thẳng thắn” trong vấn đề gì, cách tiếp cận ra sao…? Cá nhân tôi cho rằng, về cơ bản sự “thẳng thắn” mà ông Trọng nói chẳng qua cũng nằm trong khuôn khổ những vấn đề mà lãnh đạo cấp cao hai nước trước đây đã từng đề cập, sẽ không có gì mới mẽ và đột phá cả.

Cho nên, theo tôi, sau chuyến đi này của ông Trọng, về cơ bản tình hình Việt Nam “đâu sẽ lại vào đấy” (giống như những chuyến công du của các lãnh đạo cấp cao trước đây) là khả năng dễ xảy ra nhất.

2. Bây giờ xin được phép nói về niềm tin mong manh cũng như sự kỳ vọng và ước mơ bình dị, nho nhỏ của cá nhân tôi về chuyến công du của ông Tổng Bí Thư.

‘Chúng ta theo các hệ thống khác nhau, nhưng có
rất nhiều điều có thể làm cùng nhau,’ ông Biden nói.

Có thể thấy, không riêng gì lần gặp gỡ này trên đất Mỹ, lâu nay ông Trọng và những lãnh đạo Việt Nam nói chung bao giờ cũng mong muốn phía Hoa Kỳ tôn trọng “thể chế chính trị” của Việt Nam. Điều này xét trên mối quan hệ về lập trường và quan điểm chính trị của mỗi quốc gia là chính đáng. Tuy vậy và cũng từ chỗ này, nếu phải nói về một ước mơ, sự kỳ vọng gửi cho ông Trọng trong chuyến công du này thì điều đầu tiên tôi muốn nói là: ông Trọng khi sang xứ sở của Nữ Thần Tự Do hãy làm sao thể hiện mình như là một chính khách ngoại giao thực thụ bởi dù muốn dù không ông cũng đang đại diện cho cái “bộ mặt quốc gia”, bộ mặt của đất nước Việt Nam với lịch sử 4000 năm văn hiến; mong ông hãy cố gắng và nhớ là đừng quá căng thẳng, đừng quá “khuôn mẫu”, hãy cho phép bản thân mình (có thể là 1 lần duy nhất trong đời mà thôi) cái quyền được suy nghĩ, được nói, được thở, được sống, được cảm nhận cuộc sống trong bầu không khí của một xã hội tự do và văn minh bậc nhất trên thế giới. Mong ông trong lúc tiếp chuyện với các chính khách ở Hoa Kỳ hãy vận dụng và phát huy tất cả vốn liếng về văn hóa, tri thức, tầm nhìn trí tuệ, sự tự tin của người đứng đầu đất nước để 90 triệu dân Việt Nam có được vài phút giây tự hào trong khi xem chương trình thời sự lúc 19 giờ trên sóng đài truyền hình quốc gia.

Bên cạnh đó, tôi cũng mong rằng sau chuyến công du trở về ông Tổng Bí Thư sẽ báo cáo lại một cách trung thực với toàn thể nhân dân về tất cả những chuyện ông đã nói, đã “trao đổi thẳng thắn” với người đứng đầu Nhà trắng. Mong ông và “đoàn tùy tùng” hãy nói thật một lần cái cảm xúc và suy nghĩ của mình sau khi đã có những trải nghiệm tại xứ ở của “bọn tư bản giãy chết” trong cái nhìn so sánh với cái “thiên đường XHCN” ở nước ta hiện nay.

Cái thể chế chính trị, cách tổ chức bộ máy Nhà nước của Việt Nam do ông Tổng Bí Thư và những người tiền nhiệm trước đây điều khiển và cái thể chế chính trị, cách tổ chức bộ máy Nhà nước của Hoa Kỳ do Tổng thống Obama hiện nay làm đại diện đương nhiên có sự khác biệt rất lớn và rất rõ ràng, thế giới ai cũng nhìn thấy. Vì thế, một ước mơ nhỏ nhoi nữa của cá nhân tôi là mong ông Tổng Bí Thư hãy tự vấn và lý giải tại sao, vì lý do gì mà suốt 40 năm qua đất nước Việt Nam dưới dẫn dắt của các ông vẫn không thể phát triển, không thể “hóa rồng”? Tại sao Việt Nam hiện nay lại bị người “anh em”, “đồng chí”, “láng giềng hữu hảo” Trung Quốc coi thường, bắt nạt và nhất là ngày một ngang ngược, hung hăng không những xâm phạm chủ quyền mà còn uy hiếp, tấn công đồng bào ta trên Biển Đông?

Qua đây, cũng mong sao ông Tổng Bí Thư và tất cả các thành viên trong Bộ chính trị hiện nay nghiêm túc và thẳng thắn nhìn lại con đường mà các ông (cũng như các thế hệ lãnh đạo trước đây) đã lựa chọn và bắt buộc cả dân tộc này phải đi chung trong ròng rã 40 năm trời kể từ ngày thống nhất đất nước. Phải chăng đây là sự lựa chọn thể hiện sự “tài tình” và “sáng suốt”?

Nói cách khác, một cách thẳng thắn nhất, về mặt nhận thức tôi cho rằng nếu muốn “tạo ra bước ngoặt mang tính lịch sử” cho dân tộc và đất nước Việt Nam sau chuyến đi này trước hết chỉ cần ông Tổng Bí Thư và các thành viên trong Bộ chính trị phải biết tự xấu hổ với bản thân và trước nhân dân về tất cả sự lạc hậu, bảo thủ và yếu kém của mình trong tư cách là những lãnh đạo trực tiếp điều hành và quản lý đất nước thời gian qua. Đồng ý là Việt Nam và Hoa Kỳ cần thể hiện sự tôn trọng lẫn nhau về thể chế chính trị. Tuy vậy, theo tôi điều quan trọng là chúng ta phải biết tự xấu hổ về sự thua sút của mình để từ đó học tập và thay đổi cho tốt hơn. Và tốt hơn không phải là vì một cá nhân hay một nhóm người nào mà là cho cả dân tộc, cả đất nước.

Nói tóm lại, dù thế nào thì cũng mong ông Tổng Bí Thư nếu thực sự nghĩ về tương lai và vận mệnh của dân tộc và đất nước (chứ không phải tương lai và vận mệnh của khoảng 4 triệu Đảng viên) cố gắng đừng bao giờ để đứt “sợi thần kinh xấu hổ”. Đây cũng là niềm tin mong manh mà bản thân tôi dành cho cá nhân ông trong chuyến công du lần này. (Cần Thơ, 6/7/2015)

Tổng thống Mỹ tiếp lãnh đạo đảng Cộng sản Việt Nam tại Nhà Trắng (RFI) – Hôm nay 07/07/ 2015, Tổng Bí thư đảng Cộng sản Việt Nam Nguyễn Phú Trọng hội kiến Tổng thống Mỹ Barack Obama tại Phòng Bầu dục, Nhà Trắng. Nghi lễ tiếp đón mang ý nghĩa biểu tượng và trọng thị, cho dù khách mời không phải là nguyên thủ quốc gia.

Sự kiện bất thường gây chú ý là ông Nguyễn Phú Trọng được đón tiếp trong Phòng Bầu dục, một vinh dự hiếm khi dành cho khách mời không phải là nguyên thủ quốc gia.

Giới bảo vệ nhân quyền và nhiều dân biểu Mỹ chỉ trích Tổng thống Mỹ tiếp ông Nguyễn Phú Trọng một cách trọng thị, trong khi tại Việt Nam còn hơn 100 tù nhân chính trị.

Theo dân biểu Zoe Lofgren, bang California, nhân chuyến viếng thăm Việt Nam hồi tháng 3, bà đã trao cho ông Nguyễn Phú Trọng danh sách các tù nhân chính trị và đòi Hà Nội phải trả tự do cho những tù nhân này.

Biểu tình trước Nhà Trắng phản đối TBT Nguyễn Phú Trọng (RFA) – Sáng thứ Ba ngày 7 tháng 7, vào khi Nhà Trắng ở Washington sẵn sàng cho cuộc gặp gỡ giữa tổng thống Barack Obama với tổng bí thư đảng cộng sản Việt Nam Nguyễn Phú Trọng theo lịch trình, thì bên ngoài hơn 500 người Mỹ gốc Việt các tiểu bang xa cũng như vùng thủ đô và kể cả phái đoàn Canada gốc Việt, đã biểu tình trước Nhà Trắng để phản đối chuyến thăm viếng được đánh gía là lịch sử trong mối bang giao Hoa Kỳ Việt Nam 20 năm qua. Thanh Trúc tường trình về cuộc biểu tình như sau: (…)

Hàng trăm người Việt từ nhiều tiểu bang ngoài ra còn có một phái đoàn từ Canada đã tập trung biểu tình trước Nhà Trắng để phản đối chuyến thăm Hoa Kỳ của tổng bí thư đảng cộng sản Việt Nam Nguyễn Phú Trọng ngày 7/7/2015

.
Hoa Kỳ và Việt Nam cam kết tăng cường các quan hệ song phương (RFA) – Tổng thống Hoa Kỳ Barack Obama hôm nay thứ Ba 7 tháng 7/2015 đã tiếp đón và hội đàm với Tổng bí thư đảng cộng sản Việt Nam, ông Nguyễn Phú Trọng tại phòng Bầu Dục của Tòa Bạch Ốc.

Theo tường thuật của hãng thông tấn AFP, tại cuộc gặp Tổng thống Obama và Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng cam kết hai bên sẽ tăng cường hơn nữa các quan hệ đối tác toàn diện Việt – Mỹ, thúc đẩy quan hệ quốc phòng giữa hai nước, đẩy nhanh tiến trình đàm phán Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương TPP.

Tổng thống Hoa Kỳ Barack Obama và Tổng bí thư đảng CSVN Nguyễn Phú Trọng
gặp gỡ báo chí sau cuộc hội đàm ở Tòa Bạch Ốc hôm 7/7/2015. AFP photo

Vấn đề Biển Đông cũng được 2 nhà lãnh đạo đề cập đến trong cuộc gặp lần này. Tại cuộc gặp với Tổng thống Mỹ, ông Nguyễn Phú Trọng đã bày tỏ sự quan ngại của Việt Nam trước những diễn tiến về tình hình Biển Đông. Đáp lại, Tổng thống Obama cho biết Hoa Kỳ cũng quan tâm đến những hoạt động bất hợp pháp tại Biển Đông và yêu cầu các bên tranh chấp hãy tìm cách giải quyết bằng phương pháp hòa bình, dựa trên các công ước và luật pháp quốc tế.

Tường thuật của AFP và AP cũng cho biết, tình trạng nhân quyền tại Việt Nam cũng đã được Tổng thống Obama nêu ra với Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng. Ông Nguyễn Phú Trọng nhấn mạnh hội nhập quốc tế là chủ trương nhất quán của Việt Nam. Đồng thời cho rằng Việt Nam là nước có trình độ phát triển thấp nhất nên cũng gặp nhiều thách thức và phải sửa đổi nhiều quy định pháp luật trong quá trình hội nhập.

Ông Nguyễn Phú Trọng cũng bày tỏ mong muốn Hoa Kỳ mở rộng thị trường cho hàng hóa Việt Nam và sớm công nhận Việt Nam là nền kinh tế thị trường. Nhân dịp này, Tổng Bí thư đảng cộng sản Việt Nam cũng cho biết là ông rất vui mừng khi Tổng thống Obama đã nhận lời mời sang thăm Việt Nam trong thời gian tới.

Trong lúc Tổng thống Obama tiếp đón ông Nguyễn Phú Trọng, hàng trăm người Việt hải ngoại đã tập trung biểu tình ở công viên Lafayess phía trước Tòa Bạch Ốc, phản đối sự hiện diện của lãnh đạo đảng cộng sản Việt Nam, đồng thời yêu cầu Hà Nội hãy trả tự do cho các tù nhân lương tâm, tôn trọng các quyền tự do dân chủ và nhân quyền của người dân trong nước.

Trực tiếp: Chuyến thăm Hoa Kỳ của Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng (VOA) – Trưa hôm nay 7 tháng 7, giờ Washington, Tổng thống Hoa Kỳ Barack Obama và Phó tổng thống Joe Biden tiếp đón Tổng bí thư đảng Cộng sản Việt Nam Nguyễn Phú Trọng tại Phòng Bầu dục của Tòa Bạch Ốc (xem thêm tin và video…)

Tổng thống Obama phát biểu sau cuộc gặp Tổng bí thư đảng Cộng sản Việt Nam:

“Tôi nghĩ rằng cuộc gặp gỡ này là chỉ dấu cho thấy sự tiến bộ vượt bậc đã diễn ra trong mối quan hệ giữa hai nước chúng ta trong hai mươi năm qua.”

“Tôi muốn chào đón Tổng Bí thư Trọng đến Phòng Bầu dục cho chuyến thăm đầu tiên của ông tới Hoa Kỳ trong dịp kỷ niệm 20 năm bình thường hóa quan hệ giữa Hoa Kỳ và Việt Nam.”

“Rõ ràng đã có một lịch sử khó khăn giữa hai nước chúng ta trong thế kỷ 20 và vẫn tiếp tục có những khác biệt đáng kể trong triết lý chính trị và hệ thống chính trị giữa hai nước chúng ta, nhưng tôi nghĩ rằng nhờ nỗ lực của các nhà lãnh đạo ở cả hai đảng ở Mỹ, và cũng như của các nhà lãnh đạo ở Việt Nam trong nhiều năm qua, những gì chúng ta đã chứng kiến là sự xuất hiện một mối quan hệ mang tính xây dựng dựa trên sự tôn trọng lẫn nhau, làm lợi cho nhân dân hai nước.”

“Chỉ riêng trong hai năm qua, chúng tôi đã đạt được những tiến bộ to lớn trong việc làm sâu sắc hơn sự hợp tác trong những lĩnh vực khoa học, giáo dục, biến đổi khí hậu, công nghệ, y tế công cũng như những vấn đề an ninh.”

“Đây là một cơ hội tuyệt vời cho chúng tôi làm sâu sắc thêm các cuộc thảo luận của hai nước quanh viễn kiến của chúng tôi cho một mối quan hệ đối tác toàn diện.”

“Chúng tôi đã thảo luận về TPP và tiềm năng to lớn của một thỏa thuận thương mại tiêu chuẩn cao mà sẽ nâng cao những tiêu chuẩn lao động, những tiêu chuẩn về môi trường, và có tiềm năng tạo nên tăng trưởng việc làm và sự thịnh vượng to lớn cho cả người Việt Nam và người Mỹ.”

“Chúng tôi đã thảo luận về tầm quan trọng của việc giải quyết những tranh chấp hàng hải ở Biển Đông và khắp châu Á-Thái Bình Dương theo luật pháp quốc tế để đảm bảo sự thịnh vượng và tự do hàng hải, vốn đã tạo điều kiện cho tăng trưởng kinh tế to lớn diễn ra trong khu vực, tiếp tục trong nhiều thập kỷ tới. Chúng tôi đã thảo luận về việc tiếp tục làm sâu sắc hơn những trao đổi giữa người dân với người dân, như Tổng Bí thư Trọng đã nói, “Chúng tôi có người Mỹ gốc Việt và những người yêu nước cũ gốc Việt ở đây nhiều hơn bất kỳ nước nào trên thế giới, họ đã có những đóng góp hết sức to lớn cho đất nước của chúng tôi. Chúng tôi muốn tiếp tục làm sâu sắc thêm những trao đổi này, kể cả thông qua Đại học Fulbright sắp được mở và vừa được phê duyệt.”

“Chúng tôi cũng thảo luận về tầm quan trọng của việc chúng tôi hợp tác về những vấn đề toàn cầu, đặc biệt là biến đổi khí hậu, có thể có tác động sâu sắc tới cả hai nước chúng ta, an ninh y tế toàn cầu, đối phó với đại dịch tiềm năng, gìn giữ hòa bình toàn cầu. Ở tất cả những lĩnh vực này, Việt Nam cho thấy họ là một đối tác rất có tính xây dựng. Vẫn còn có những khác biệt trong mối quan hệ song phương và chúng tôi đã thảo luận thẳng thắn một số khác biệt quanh vấn đề nhân quyền và tự do tôn giáo, nhưng điều mà tôi tin tưởng là cuộc đối thoại ngoại giao và những bước thiết thực mà chúng tôi đang cùng nhau thực hiện sẽ có lợi cho cả hai nước, và rằng những căng thẳng có thể được giải quyết theo một cung cách hữu hiệu, không chỉ thông qua song phương mà còn thông qua hợp tác trong những tổ chức đa phương, như ASEAN và Diễn đàn Đông Á.”

“Chúng tôi có thể tiếp tục có những bước tiến đáng kể.”

“Một lần nữa tôi muốn cảm ơn Tổng Bí thư Trọng về chuyến thăm của ông. Tôi hy vọng rằng ông cảm nhận được sự nồng ấm và sự hiếu khách mà người dân Mỹ dành cho tất cả người dân Việt Nam. Và tôi chắc chắn mong được đến thăm đất nước xinh đẹp của quý vị một lúc nào đó trong tương lai.”

Khi lãnh đạo nhìn đồng hồ (VOA) – Một số ý kiến trên mạng xã hội bình luận về bức hình ông Nguyễn Phú Trọng xem đồng hồ khi nói chuyện với Tổng thống Obama và cho rằng hành động này là bất nhã.

Thật ra không chỉ riêng ông Trọng mà cả ông Obama cũng nhìn vào đồng hồ vào lúc kết thúc phần phát biểu chung trong Phòng Bầu dục. Hai hình ảnh dưới đây do hãng tin AP và Reuters cung cấp cho thấy điều này. VOA xem lại video và nhận thấy Tổng thống Obama dường như đã nói điều gì đó rồi giơ tay nhìn đồng hồ trước, ông Trọng sau đó nhìn thấy cử chỉ này, hoặc nghe lời phiên dịch, mới nhìn đồng hồ của mình.