Luật sư Lê Quốc Quân: Án tù càng tô đậm lý tưởng dân chủ

Posted: July 11, 2015 in Uncategorized
Tags:

Trà Mi (VOA) – Một luật sư nhân quyền nổi tiếng tuyên bố bản án hai năm rưỡi tù giam anh vừa hoàn tất càng tô đậm thêm ý chí tranh đấu của anh cho một đất nước Việt Nam tự do – dân chủ thật sự.

� Xem thêm: Màn trình diễn hoàn hảo của Tổng Bí thư + Tấm lòng của bác Trọng.

Bức ảnh luật sư Lê Quốc Quân và vợ được đăng tải trên trang facebook của anh Lê Quốc Quyết, em trai luật sư Quân.

Luật sư vì người nghèo, Lê Quốc Quân được quốc tế biết đến kể từ sau xuất học bổng của Cơ quan Hỗ trợ Dân chủ Hoa Kỳ NED và cũng từ sau đó, anh liên tục bị nhắm mục tiêu sách nhiễu, bắt bớ, giam cầm liên quan đến các hoạt động cổ súy ôn hòa kêu gọi tự do tôn giáo và tự do chính trị cho người dân Việt Nam.

Bản án Hà Nội dành cho anh về tội danh ‘trốn thuế’ cách đây 30 tháng đã khiến cộng đồng quốc tế và rất nhiều tổ chức bảo vệ nhân quyền trên thế giới chỉ trích là có động cơ chính trị và mạnh mẽ lên án thành tích nhân quyền của Việt Nam.

Trong cuộc trao đổi với Tạp chí Thanh Niên VOA sau ngày mãn hạn tù, luật sư Lê Quốc Quân chia sẻ mơ ước và dự định của anh trên chặng đường sắp tới.

Ls Quân: Lần giam cầm này khác với mấy lần trước nhiều lắm, họ điều tra Quân về nhiều phương diện với nhiều cáo buộc khác nhau cho nên rất đau đầu và phức tạp, mãi đến sau họ mới tập trung về thuế. Tuy nhiên, trong suốt mười mấy tháng điều tra họ không hề lấy được một lời khai hay có một chữ ký nào của Quân cả. Khi có án rồi, Quân bị giam ở khu các tù nhân chính trị, điều kiện sinh hoạt đỡ hơn về mặt vật chất, nhưng về mặt tinh thần là một áp lực rất lớn vì bị giam riêng giống như một nhà tù bên trong một nhà tù nữa.

Trà Mi: Anh bị tuyên án về tội danh ‘trốn thuế’, vì sao anh bị giam chung khu với các tội danh về ‘an ninh quốc gia’?

Ls Quân: Thật ra, tội ‘trốn thuế’ chỉ là họ cáo buộc chứ bản chất đây là một án chính trị. Quân bị kết án vì các hành vi chính trị của mình và do các quyết định chính trị của cấp trên. Cho nên họ đối xử với mình như một tù nhân chính trị.

Trà Mi: Tù chính trị hay còn gọi là tù nhân lương tâm, Việt Nam là nhà tù lớn nhất giam giữ tù nhân lương tâm. Sự thật sau song sắt trại giam thế nào thưa anh?

Ls Quân: Sau Luật Thi hành án 2011 nên có những cải thiện nhất định, nhưng vì Luật này trước đây chưa được đưa vào nên nhiều người tù vẫn phải cam chịu. Đối với tù thường phạm, vợ chồng được thăm gặp 24 tiếng/tháng. Nhưng đối với tù chính trị, mỗi tháng được gặp không quá 1 tiếng, có thể chừng 5-10 phút họ đã bắt dừng, tùy theo. Khi tôi vào trại An Điềm, các bạn ban đầu phải đi lao động, nhưng sau đó tôi đấu tranh nhiều, dần dần họ bỏ luôn. Từ tháng 11 tới nay không thấy các bạn bị buộc lao động nữa.

Trà Mi: Anh là một trong những nhân vật bất đồng chính kiến được quốc tế ủng hộ có thể là mạnh mẽ nhất, nhưng vẫn không được giảm án cho dù một ngày. Theo anh việc đó nói lên điều gì?

​Ls Quân: Ở góc độ nào đó, họ cương quyết đối với tôi lắm. Không khoan nhượng từ chỉ đạo cấp trên, nhưng trong tương tác hàng ngày với quản giáo, tôi cũng làm thay đổi nhận thức được rất nhiều người. Cũng có những người bị kỷ luật hoặc bị điều chuyển công tác vì quá thân với tôi hoặc vô tình bày tỏ quan điểm đồng ý với tôi.

Trà Mi: Đối với anh, bản án này có ý nghĩa thế nào?

Ls Quân: Thật sự đây là một bản án oan cho tôi. Trước khi ra tù, tôi đã khởi động chuyện phải đòi công lý cho chính mình. Vụ án này phản ánh một sự thất bại hoàn toàn về tư pháp, không phản ánh đúng bản chất sự việc hay đúng công việc của tôi nhưng rất nặng nề. Hình thức là họ đánh phá kinh tế gia đình tôi, bắt cả em tôi và bắt công ty tôi phải nộp tiền phạt cùng nhiều việc khác nữa. Đây là một đối sách rất lớn của họ, cho thấy cách họ nghiên cứu chúng tôi thế nào, đưa bản án thế nào, âm mưu triệt hạ cá nhân tôi rất lớn. Cũng nhờ trời và sự giúp đỡ của mọi người, tôi vẫn mạnh mẽ. Gia đình tôi cũng đã vượt qua những khó khăn nhất định.

Trà Mi: Trước khi bị bắt, anh nói anh tin một ngày không xa Việt Nam sẽ có tự do – dân chủ thật sự. Sau bản án này, niềm tin đó nhạt đi hay đậm màu thêm? Cho tới giờ này, anh thấy còn cách ‘ngày không xa’ đó bao xa nữa?

Ls Quân: Câu hỏi của chị rất hay và là điều tôi suy nghĩ hàng đêm trong tù. Niềm tin của tôi không hề phai nhạt, thậm chí đậm màu sắc hơn. Thế nhưng, chính quyền Việt Nam vẫn đang là một chính quyền trung ương tập quyền rất mạnh, chưa có đối lập. Cho nên, khả năng có một lực lượng thay thế là rất khó, ở tương lai không gần. Nhưng vì có những tác động về mặt kinh tế – chính trị-xã hội cùng ảnh hưởng từ nước lớn, đặc biệt là Trung Quốc, cho nên có thể có những diễn biến bất thường. Ngay chính trong nội bộ những người theo đảng cộng sản cũng có thể cũng ý thức rằng cần phải bảo vệ dân tộc này.

Trà Mi: Anh nói ước vọng lớn nhất của anh là tự do-dân chủ-nhân quyền cho Việt Nam. Có bao giờ anh cảm thấy ước vọng của mình lẻ loi. Nếu có sự đồng lòng của tập thể, chắc mọi việc đã khác đi rất nhiều?

Ls Quân: Mong ước tột bậc của tôi là như thế và chắc chắn nó sẽ đến được như thế ở Việt Nam vì con người Việt Nam là tốt lắm. Vì họ vướng vào cái chủ nghĩa thôi chứ về độc lập, tự do, dân chủ, nhân quyền thì người Việt Nam nhân ái, sẵn sàng chia sẻ với nhau. Một ước vọng tốt đẹp ở dân tộc có những con người tốt đẹp thì có thể tự giải quyết vấn đề tốt đẹp thôi. Hoàn toàn không thấy lẻ loi chút nào, tôi cảm thấy một sự đồng lòng chung của người dân Việt Nam. Tuy nhiên, cách thức giải quyết thì có khác nhau. Góc nhìn về phương pháp có khác nhau cho nên có thể chưa đạt được sự đồng thuận. Nhận thức về xã hội và mong ước là đồng thuận, nhưng phương pháp tiến hành, cách thức thực hiện còn những khác biệt. Chính điều đó làm cho nó hơi chậm hơn.

  Mong ước tột bậc của tôi là như thế và chắc chắn nó sẽ đến được như thế ở Việt Nam vì con người Việt Nam là tốt lắm. Vì họ vướng vào cái chủ nghĩa thôi chứ về độc lập, tự do, dân chủ, nhân quyền thì người Việt Nam nhân ái, sẵn sàng chia sẻ với nhau. Một ước vọng tốt đẹp ở dân tộc có những con người tốt đẹp thì có thể tự giải quyết vấn đề tốt đẹp thôi.
– Luật sư Lê Quốc Quân    

Trà Mi: Có những bài báo của nhà nước nói anh ‘khoác áo’ yêu nước để chống nhà nước, đòi thay đổi chế độ, rằng động cơ thật sự của anh đi ngược lại với lợi ích của đất nước, của nhân dân. Họ đặt câu hỏi ‘Có thể đóng góp được gì khi mục đích và hành động chỉ nhằm ‘đạp đổ’ mà thôi?’ Anh phản hồi thế nào?

Ls Quân: Tôi đã đóng thuế, tạo công ăn việc làm, xây dựng đất nước này. Tôi không chỉ lo cho cá nhân mình, mà tôi khát khao một cơ chế để đất nước mình phát triển, trở nên thịnh vượng để đảm bảo chủ quyền. Nghèo khó làm sao bảo vệ chủ quyền. Vì sao nghèo khó? Vì cơ chế, vì quan liêu, vì tham nhũng, vì không có một cơ chế kinh tế-xã hội-chính trị dung hợp và tự do hơn để người ta phát huy khả năng của mình. Khi người ta có tự do, dân chủ, đối lập, tức là không có độc tài thì kinh tế phát triển, đất nước hùng cường hơn. Tôi đã viết, đã làm, và chịu đựng tù đày vì điều đó. Không chỉ tôi mà tất cả anh em gia đình tôi đều bị đối mặt với khó khăn.

Trà Mi: Phải chăng vì có sự khác biệt trong niềm tin và lý tưởng về dân chủ? Có người nói vì thể chế chính trị, vì môi trường xã hội khác nhau giữa xã hội chủ nghĩa và xã hội tư bản nên phải chấp nhận dân chủ xã hội chủ nghĩa khác với dân chủ tư bản. Từng nghiên cứu về dân chủ ở Cơ quan Hỗ trợ Dân chủ Hoa Kỳ và kinh qua thực tế ở Việt Nam, anh suy nghĩ thế nào?

Ls Quân: Trong các hình thức dân chủ, dân chủ tư bản đang áp dụng tại phần lớn các nước trên thế giới hiện nay là ưu việt hơn, tiến bộ hơn. Ở Việt Nam, những người lãnh đạo đảng cộng sản trung thành với lý tưởng Mác-Lê và lý tưởng của cộng sản. Lẽ ra họ chỉ lãnh đạo trong đảng mà thôi, nhưng họ lại đồng thời lãnh đạo đất nước, giữ vị trí rất cao trong cơ quan dân cử. Rõ ràng đây là dấu hiệu của sự độc tài. Tất cả chỉ do bên đảng vì Hiến pháp quy định đảng độc quyền lãnh đạo. Mặc dù chỉ những người cộng sản bầu lên các lãnh đạo đó, nhưng các lãnh đạo đó lại lãnh đạo toàn bộ đất nước. Như vậy, tính dân chủ và đại diện nhân dân đã bị cướp mất.

Trà Mi: Bằng luật sư không còn nữa, công việc kinh doanh thì phá sản, con đường phía trước của anh sau án tù này thế nào?

Ls Quân: Ngoài án tù, họ còn bắt phạt tôi trên 1,2 tỷ nữa. Có rất nhiều áp lực khác nữa không chỉ lên tôi mà còn lên các em và gia đình của tôi. Đối với tôi, tôi không bao giờ từ bỏ những điều tôi đã nói, nhưng phương pháp bây giờ, tôi có cái nhìn rộng lượng hơn đối với những người đối lập với mình để cách thức làm việc sao cho ôn hòa và chuẩn mực nhất. Còn việc ra nước ngoài, tôi cũng đã có cơ hội nhưng tôi không muốn. Tôi lạc quan về tương lai đất nước và yêu quý con người Việt Nam.

Trà Mi: Nhân quyền Việt Nam lại được nhắc tới nhân chuyến Mỹ du của Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng. Là luật sư bảo vệ nhân quyền, anh muốn nhìn thấy điều gì sau sự kiện quan trọng này?

Ls Quân: Điều tôi mong muốn nhìn thấy nhất là sự cải thiện nhân quyền Việt Nam. Đây là khát khao thật sự của tôi. Tôi nghĩ Mỹ đang có vị trí hết sức quan trọng, hết sức lớn đối với chính phủ Việt Nam. Cho nên, Hoa Kỳ có thể làm rất nhiều để tác động cho sự cải thiện nhân quyền của Việt Nam ngày càng tốt hơn.

Trà Mi: Xin cảm ơn anh về thời gian dành cho cuộc trao đổi này.

Màn trình diễn hoàn hảo của Tổng Bí thư

Nam Nguyên (RFA) – Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam Nguyễn Phú Trọng kết thúc chuyến thăm chính thức Hoa Kỳ từ 6 đến 10/7/2015. Tuy không phải là quốc khách nhưng ông Trọng đã được tiếp đón trọng thị và đã gặp gỡ Tổng thống Barack Obama tại phòng Bầu Dục Nhà Trắng ở Washington DC. Chuyến đi chưa từng có của một Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam đến thủ đô Hoa Kỳ được đánh giá như thế nào là chủ đề tạp chí Đọc báo trên mạng tuần này.

Tổng thống Hoa Kỳ Barack Obama và Tổng bí thư đảng CSVN Nguyễn Phú Trọng gặp gỡ báo chí sau cuộc hội đàm ở Tòa Bạch Ốc hôm 7/7/2015.AFP photo

Những việc được thỏa thuận từ trước

Những gì Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng và phái đoàn Việt Nam đạt được trong những ngày ở Mỹ là những việc đã được thỏa thuận từ trước, qua những chuyến đi con thoi của các giới chức cao cấp Mỹ đến Việt Nam và những khoảng thời gian thảo luận chặt chẽ giữa hai chính phủ Việt-Mỹ. Thế nhưng dư luận cho rằng Nhà Trắng và Chính phủ Hoa Kỳ đã giữ lời hứa, thực hiện những điều mà Đại sứ Ted Osius tuyên bố trước đó trên báo chí Việt Nam, Hoa Kỳ sẽ tiếp đón người đứng đầu Đảng Cộng sản Việt Nam một cách trọng thị.

  Ít nhất cuộc gặp gỡ này với việc hai lãnh đạo gặp nhau là một bước đi lịch sử trong quan hệ song phương giữa hai nước. Tôi đặc biệt mừng về phần nội dung của tuyên bố hai bên vì có rất nhiều nội dung liên quan đến vấn đề cải cách ở Việt Nam.
– GS Jonathan London   

Và ông Nguyễn Phú Trọng có vẻ gây ngạc nhiên cho nhiều người về phong thái được cho là ung dung và tự tin của ông, nếu so sánh với 4 nhà lãnh đạo Việt Nam là Khải-Triết-Dũng-Sang đã từng vào Nhà Trắng trước ông. Ông Nguyễn Phú Trọng người sắp rời cương vị Tổng Bí Thư sau kỳ Đại hội Đảng XII vào sang năm, từng được biết đến như một nhà lãnh đạo bảo thủ giáo điều với những phát ngôn gây thất vọng cho người Việt Nam. Những điều này không chỉ thể hiện trên các trang mạng xã hội như blog hay facebook mà còn được chính các báo do nhà nước quản lý trích thuật.

Người đọc báo chưa thể quên những phát biểu điển hình của ông Nguyễn Phú Trọng như “Đến hết thế kỷ này không biết đã có chủ nghĩa xã hội hoàn thiện ở Việt Nam hay chưa” hoặc “Cương lĩnh Đảng cao hơn Hiến Pháp”. Tuy vậy, tác dụng của phương tiện đa truyền thông tường thuật hoạt động của ông Nguyễn Phú Trọng ở thủ đô Hoa Kỳ được cho là đã giúp ông lấy lại một chút uy tín.

Nội dung bản Tuyên bố về tầm nhìn chung Việt Nam – Hoa Kỳ được Nhà Trắng phổ biến sau cuộc hội đàm Barack Obama – Nguyễn Phú Trọng tuy không có những đột phá quan trọng, nhưng cũng sẽ được biết tới như thành quả của chuyến đi Mỹ của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng.

Giáo sư Jonathan London chuyên gia về các vấn đề Việt Nam và thông thạo Việt ngữ từ Hong Kong nhận định:

“Ít nhất cuộc gặp gỡ này với việc hai lãnh đạo gặp nhau là một bước đi lịch sử trong quan hệ song phương giữa hai nước. Tôi đặc biệt mừng về phần nội dung của tuyên bố hai bên vì có rất nhiều nội dung liên quan đến vấn đề cải cách ở Việt Nam.”

Câu chuyện Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng được Tổng thống Barack Obama tiếp đón và đàm luận ở Nhà Trắng được giới quan sát cho là một sự kiện lịch sử. Tuy vậy họ không chờ đợi một sự đột phá nào. TS Nguyễn Thanh Giang một nhà phản biện độc lập ở Hà Nội nhận định:

“Những chuyến đi trước của ông Trương Tấn Sang và ông Nguyễn Tấn Dũng đã đẩy lên được một quan hệ hợp tác toàn diện. Đáng lẽ chuyến này đi phải đẩy lên một bước tiến mới là hợp tác chiến lược toàn diện, nhưng tôi không tin là ông Nguyễn Phú Trọng có thể làm được. Hơn nữa, trong tình hình này thì phải thiết lập được liên minh toàn diện với Hoa Kỳ trong đó có liên minh về quân sự và có việc đàm phán mở cửa cho Hoa Kỳ vào Cam Ranh. Nhưng tôi không tin rằng ông Nguyễn Phú Trọng có thể làm được những việc cần phải làm đó.”

Không có đột phá?

Sau cuộc gặp giữa Tổng thống Barack Obama và Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng, Nhà Trắng công bố là Việt Nam và Hoa Kỳ đạt tới Hiệp định tránh đánh thuế hai lần, việc cấp giấy phép thành lập Viện Đại học Fulbright tại Việt Nam; cũng như nhiều thỏa thuận khác mà giới quan sát cho là không có tầm mức quan trọng.

Một trong những vấn đề được quan tâm rất nhiều trước chuyến đi là sẽ có đột phá về việc Mỹ công nhận qui chế kinh tế thị trường của Việt Nam, tuy nhiên điều này đã không xảy ra. Trong Tuyên bố tầm nhìn chung Việt-Mỹ, Nhà Trắng dùng lời lẽ ngoại giao ghi nhận sự quan tâm của Việt Nam mong muốn đạt được kinh tế thị trường, mà không có hứa hẹn gì cụ thể.

TS Vũ Quang Việt, chuyên gia kinh tế từng có nhiều năm làm việc cho Liên Hiệp Quốc từ New York nói về khúc mắc quan trọng khiến Việt Nam vẫn chưa được Hoa Kỳ công nhận là nền kinh tế thị trường:

  Việt Nam ngay cả trong Hiến pháp và các văn bản quyết định khác đều coi kinh tế quốc doanh là chủ đạo. Nếu quốc doanh chủ đạo thì có nghĩa là nó được hưởng rất nhiều ưu tiên. Cái đó là một trong 5 lý do mà người ta không chấp nhận kinh tế Việt Nam là kinh tế thị trường.
– TS Vũ Quang Việt  

“Việt Nam ngay cả trong Hiến pháp và các văn bản quyết định khác đều coi kinh tế quốc doanh là chủ đạo. Nếu quốc doanh chủ đạo thì có nghĩa là nó được hưởng rất nhiều ưu tiên. Cái đó là một trong 5 lý do mà người ta không chấp nhận kinh tế Việt Nam là kinh tế thị trường. Với chế độ cộng sản và với nền kinh tế họ coi là quốc doanh chủ đạo thì như vậy họ sẽ làm lợi nhất cho những người ở trong Đảng và những người cầm quyền, đặc biệt việc sử dụng đất đai…họ sẽ tạo ra những cơ sở để cho đảng viên những người liện quan đến Đảng, liên quan đến chính quyền được hưởng lợi ích và giới tư nhân khó lòng mà cạnh tranh lại những người đang nắm quyền… ”

Vấn đề TPP cũng vậy, trong Tuyên bố tầm nhìn chung Việt-Mỹ, Nhà Trắng cho thấy sẽ còn các cuộc đàm phán khác và Việt Nam cần tiến hành những cải cách để đáp ứng tiêu chuẩn cao của TPP, kể cả khi cần thiết đối với các cam kết liên quan tới Tuyên bố của Tổ chức Lao động Quốc tế ILO năm 1998 về Nguyên tắc cơ bản và Quyền tại nơi làm việc.

Theo các chuyên gia vấn đề vừa nêu có thể tóm tắt là Việt Nam phải cải cách chính trị và pháp luật, chấp nhận quyền tự do nghiệp đoàn. Đã có những tin không chính thức nói là Việt Nam mong muốn giảm nhẹ vấn đề này trong giai đoạn chuyển tiếp, chấp nhận hình thức người lao động có thể thành lập nghiệp đoàn riêng của mình tại cơ sở, tức là ở nhà máy, hãng xưởng nơi họ làm việc. Pháp luật hiện hành của Việt Nam cấm tự do nghiệp đoàn và cả nước chỉ có một loại nghiệp đoàn trực thuộc Đảng và Nhà nước đó là Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam.

Vấn đề nhân quyền luôn là một vướng mắc trong quan hệ Việt Nam Hoa Kỳ, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng trong phát biểu vào chiều 8/7 tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế CSIS ở Washington DC đã nhấn mạnh, không để vấn đề nhân quyền cản trở quan hệ Việt Mỹ. Ông nói:

“Tôi hiểu trong vấn đề này, hai bên còn có những khác biệt về nhận thức và cần tiếp tục thông qua đối thoại thẳng thắn, xây dựng để có cách nhìn tổng thể về những thay đổi cơ bản mang tính hệ thống, từ đó có đánh giá khách quan hơn về vấn đề nhân quyền và tự do tôn giáo ở Việt Nam, không để vấn đề này cản trở đà tiến triển tốt đẹp của quan hệ, cũng như ảnh hưởng tới việc xây dựng lòng tin giữa hai nước.”

Ghi nhận tín hiệu cải cách qua chuyến đi của Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam Nguyễn Phú Trọng, Giáo sư Jonathan London từ Hong Kong phát biểu bằng tiếng Việt là ông tán dương việc Hoa Kỳ đặt nặng vấn đề nhân quyền và ông Nguyễn Phú Trọng cũng có đề cập tới.

“Tôi nghĩ Việt Nam càng tiến bộ về vấn đề nhân quyền thì quan hệ song phương giữa hai nước sẽ gần nhau hơn. Chẳng hạn nếu Việt Nam làm một số điều quan trọng như thả những người nên thả và chấm dứt hành vi sách nhiễu… thì tôi có thể tưởng tượng Obama sẽ sang thăm Việt Nam trong năm nay…nhưng vẫn cần có một số tiến bộ.”

Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng làm được gì và chưa làm được gì trong chuyến đi lịch sử tới Hoa Kỳ sẽ có thể là đề tài mà các nhà bình luận mổ xẻ. Thế nhưng trong tương lai khi người dân hai quốc gia Việt-Mỹ tránh được việc bị đánh thuế hai lần, hay các sinh viên theo học tại Trường Đại học Hoa kỳ không vụ lợi đầu tiên ở Việt Nam mang tên Fulbright, thì lúc ấy họ có thể nhớ lại một vài điều tốt đẹp của sứ mạng Nguyễn Phú Trọng.

Tấm lòng của bác Trọng

Nguyễn Văn Tuấn (Basam) – Phải nói một cách khách quan là chuyến Mĩ du của bác Trọng lần này “êm thuyền xuôi mái” hơn các vị trước như các bác Triết, Khải, Phiêu, Nghị. Bác Trọng không vấp phải những “sự cố” linh tinh như các bác ấy. Những phát biểu của bác Trọng trong Oval Office và các cuộc gặp mặt khác, dù chỉ là ngôn ngữ ngoại giao, làm cho nhiều người có lí do để hi vọng. Tuy nhiên, hôm nay xem qua bài diễn văn bác Trọng đọc trước CSIS (1) về người Việt trên đất Mĩ làm tôi rất … tâm tư.

Nói về cộng đồng người Việt ở Mĩ, bác Trọng nhắn nhủ chính quyền Mĩ là nên lo lắng cho “thần dân” Việt của bác ấy. Bác nói: “Tôi mong chính quyền Hoa Kỳ quan tâm, tạo điều kiện thuận lợi cho cuộc sống, công việc và học tập của người Việt Nam tại Hoa Kỳ, tạo điều kiện để họ hội nhập tốt và đóng góp tích cực cho sự phát triển của Hoa Kỳ và cho quan hệ Việt Nam-Hoa Kỳ.”

Câu này nghe quen quen. Thật vậy, bác Trọng không phải là người lãnh đạo VN nói câu này lần đầu; trước bác đã có các vị khác cũng nói tương tự khi đi công cán bên Âu châu và Úc châu. Điều này chứng tỏ rằng cái câu văn đó là sản phẩm của một người nào đó chuyên soạn diễn văn cho các bác lãnh đạo. Người đó chỉ việc cắt và dán câu văn kinh điển đó cho bất cứ ai đi thăm chính thức một nước có đông người Việt cư ngụ. Nói cách khác, nó không chỉ là câu văn sáo ngữ (rhetoric), mà còn là một câu văn vô hồn (mới có chuyện cắt và dán), chứ nó không thể hiện cái tâm thật của người viết, càng chưa chắc phản ảnh cái suy nghĩ thật của người nói.

Nhưng công bằng mà nói, tôi nghĩ với sự hiện diện của gần 2 triệu người Việt trên nước Mĩ, bác Trọng cảm thấy cần thiết nói một câu gì đó. Một câu để chứng tỏ cho người Mĩ thấy là bác cũng là một người lãnh đạo đang hội nhập thế giới văn minh, cái thế giới thân thiện và quan tâm đến sự an sinh và lợi ích của con người (chứ không dùng con người như là một công cụ chiến tranh). Tôi nghĩ câu phát ngôn của bác Trọng ra đời trong bối cảnh đó.

Sẽ chẳng có gì đáng bàn câu nói kinh điển đó, nếu 40 năm trước đa số người Việt định cư ở Mĩ ra đi một cách êm thắm và trật tự, và còn giữ tình cảm đẹp với nhà cầm quyền. Nhưng trong thực tế, chúng ta biết rằng đại đa số người Việt định cư ở Mĩ đã ra đi trong tình cảnh đau đớn, đau khổ, cay đắng, và đầy nước mắt. Họ mất cha, mất chồng, mất người thân, mất nhà cửa, mất tài sản, có khi mất tất cả. Họ ra đi trong bối cảnh “vĩnh biệt” quê hương. Thử nghe một ca khúc nổi tiếng thời thập niên 1980 thì biết:

Sài Gòn ơi, ta có ngờ đâu rằng
Một lần đi là một lần vĩnh biệt
Một lần đi là mất lối quay về
Một lần đi là mãi mãi thương đau.


Sài Gòn ơi, ta có ngờ đâu rằng
Một ngày qua là một ngày li biệt
Một ngày qua là ta mất nhau rồi
Một ngày qua là muôn kiếp chia phôi.

Rồi họ sống sót. Một thời gian sau, bằng đôi tay cùng ý chí tự lực cánh sinh cũng như sự bao dung của cộng đồng người Mĩ, người Việt cũng ổn định cuộc sống, lập ra những khu phố phồn thịnh như ngày nay. Người Việt ở Mĩ ngày nay đã ổn định, và đóng góp nhiều tỉ USD cho bên nhà. Đó là số tiền có thể xem là “viện trợ không hoàn lại” lớn nhất so với các nước khác tài trợ. Thật vậy, chưa có một nước nào trên thế giới đã và đang “viện trợ” bền bỉ cho VN mỗi năm hơn 15 tỉ USD như người Việt ở nước ngoài.

Trong thời gian 40 năm qua, người Việt ở Mĩ và khắp nơi trên thế giới đã định cư và phát triển hoàn toàn chẳng có dính dáng gì với chính quyền trong nước, chứ nói gì đến “giúp đỡ” của chính quyền hiện hành. Đó là chưa kể đến lúc người Việt bỏ nước ra đi, vị thủ tướng thời đó là Phạm Văn Đồng đã phỉ báng rằng họ là thành phần ma cô, đĩ điếm. Trớ trêu thay, ngày nay bác Trọng, người trong hệ thống chính quyền đó, lại nhắn nhủ chính quyền Mĩ là nên chăm sóc cộng đồng người Việt ở Mĩ! Thật không có gì trớ trêu hơn, nếu không muốn nói là … trơ trẽn.

Tôi tưởng tượng rằng sáng nay, mấy bác HO và tị nạn ở Quận Cam đang nhâm nhi cà phê và bàn râm ran câu phát ngôn của bác Trọng. Có lẽ họ xem đó là một câu tiếu lâm hiện đại. Đối với những người đã về VN làm việc hay kinh doanh hay nghỉ hưu, có lẽ câu đó nên là câu của ông Obama: “Tôi mong chính quyền Việt Nam quan tâm, tạo điều kiện thuận lợi cho các người Mĩ gốc Việt có một cuộc sống an bình, làm việc và kinh doanh, để họ đóng góp tích cực cho sự mối bang giao giữa Hoa Kì và Việt Nam.” Dĩ nhiên, tôi chỉ nói đùa, chứ ông Obama đâu có nói theo kiểu… hối lộ như thế.

Thật ra, tôi nghĩ câu nhắn nhủ đó không cần thiết. Thứ nhất, đó là một câu phát biểu mang tính nhờ vả, hối lộ. Nó cũng giống như cách nói gửi gắm: này, chúng nó là thần dân của tôi đấy nhé, các anh nhớ quan tâm chăm sóc chúng nó dùm tôi. Nó cũng giống như quan lớn gửi gắm con cháu cho một cơ quan khác dưới quyền. Thành ra, đó cũng là cách nói của một kẻ có quyền cao chức trọng nói với kẻ có quyền thế thấp hơn, và như thế là trịch thượng. Thứ hai là nó không thích hợp, bởi vì ở Mĩ, nơi các thiết chế pháp lí khá hoàn chỉnh, nơi mọi người đều bình đẳng trước pháp luật, nơi có chế độ an sinh đàng hoàng, thì chuyện gửi gắm chỉ làm cho người Mĩ khó chịu, nếu không muốn nói là mỉm cười. Mang cái tư duy Việt Nam (gửi gắm) sang một xã hội văn minh rất ư là không thích hợp, và hành động đó nói lên rằng thời gian hội nhập hình như chưa đủ. Và, sau cùng là câu nói đó chỉ làm cho người Việt ở nước ngoài nhìn bác Trọng một cách tội nghiệp, vì bác ấy bị mấy người viết diễn văn làm người khác nhìn bác ấy như chẳng biết gì về quá khứ và lịch sử của cộng đồng người Việt ở Mĩ.

Lần sau, tôi đề nghị các vị lãnh đạo đi công cán ở nước ngoài, và nếu họ muốn nói câu gì đó đến người Việt ở địa phương, họ nên tự mình viết ra. Không nên để cho những người soạn diễn văn chuyên nghiệp chấp bút, vì họ chỉ là những cái máy viết, mà cái máy thì nó vô hồn, vô cảm, và không hay.

Tôi thử tưởng tượng mình là bác Trọng, và đang công cán bên Mĩ, tôi sẽ viết gì cho đồng hương bên đó. Có lẽ tôi sẽ viết: “Nhân danh là một người Việt, tôi muốn chân thành gửi đến tất cả đồng hương người Việt trên đất Mĩ lời chúc sức khoẻ. Tôi biết và hiểu rằng một số trong các bạn vẫn còn bị quá khứ chi phối đến tình cảm của các bạn dành cho Việt Nam ngày nay. Tôi không kêu gọi các bạn quên đi quá khứ đau buồn, tôi chỉ mong muốn các bạn hãy bỏ quá khứ sau lưng, và cùng chúng tôi ở trong nước chung tay bảo vệ và xây dựng một nước Việt Nam hùng cường, tự do, dân chủ, và bác ái. Tôi cũng hi vọng các bạn đóng vai trò cầu nối tích cực cho mối bang giao Việt – Mĩ đang càng ngày càng tốt đẹp.

Tôi muốn lặp lại câu Kiều mà ông Biden đã nói với tôi (nhưng thiết nghĩ giữa người Việt với nhau, câu đó không cần thiết), nhưng tôi muốn nói với các bạn rằng các bạn và tôi đang ở ngay một thời điểm lịch sử, khởi đầu cho cuộc hành trình vì một Việt Nam tươi sáng. Tôi chân thành kính mời các bạn cùng tôi tham dự vào cuộc hành trình lịch sử này.”

Các bạn đọc những ‘rhetoric’ đó thấy thuyết phục chưa? 🙂

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.