Quan hệ Việt – Mỹ sang kỷ nguyên mới, nhân quyền vẫn là trở ngại

Posted: August 8, 2015 in Uncategorized
Tags:

Pam Dockins, Trà Mi (VOA) – Ngoại trưởng Mỹ nhận xét quá trình hàn gắn giữa hai nước Việt – Mỹ đã trải qua một thời gian và “không dễ dàng cho cả đôi bên”.

� Xem thêm: Tiết kiệm là quốc sách + Quan hệ Việt-Mỹ có đồng sàng dị mộng?


Ngoại trưởng Mỹ John Kerry gặp Chủ tịch nước Trương Tấn Sang tại Hà Nội hôm 7/8/2015.

Tuyên bố của ông John Kerry được đưa ra tại Hà Nội hôm nay 7/8 trong bài diễn văn đánh dấu kỷ niệm 20 năm Việt – Mỹ bình thường hóa quan hệ ngoại giao.

Tại một diễn đàn xã hội dân sự, Ngoại trưởng Kerry lưu ý rằng đôi bên đã mất 2 thập niên để bình thường hóa quan hệ:

“Chúng ta đã mất 20 năm để chuyển từ hàn gắn sang xây dựng quan hệ. Hãy nghĩ về những gì chúng ta sẽ đạt được trong 20 năm sắp tới”.

Quan hệ giữa Hoa Kỳ và Việt Nam bị cắt đứt 40 năm trước, khi cuộc chiến tranh kéo dài ở Việt Nam được chấm dứt.

Trong những năm gần đây, Hoa Kỳ và Việt Nam đã tiến lên các mối quan hệ kinh tế mạnh mẽ, với thương mại hai chiều đạt 36 tỷ đô la trong năm ngoái.

Cùng phát biểu tại diễn đàn, Phó Thủ tướng Việt Nam Phạm Bình Minh bày tỏ tin tưởng quan hệ đôi bên sẽ được nâng lên một mức cao hơn nữa.

Nhân quyền Việt Nam

Dù có các mối quan hệ thương mại mạnh mẽ với Việt Nam, Hoa Kỳ vẫn tiếp tục nêu các mối quan ngại về thành tích nhân quyền của Hà Nội.

Trong báo cáo nhân quyền thường niên công bố hồi tháng 6, Bộ Ngoại giao Mỹ đã nhắc tới các vấn đề nhân quyền của Việt Nam bao gồm “giới hạn chặt chẽ quyền chính trị của công dân” và “các vụ cuộc tấn công, bắt giữ và giam cầm tùy tiện của công an”.

Ngoại trưởng Mỹ nhấn mạnh tiến bộ về nhân quyền và thượng tôn pháp luật “sẽ tạo nền tảng cho mối quan hệ đối tác sâu xa hơn và bền vững hơn giữa Hoa Kỳ với Việt Nam” và “nhất định sẽ phục vụ cho quyền lợi của chính Việt Nam”.

VOAquote Chúng ta đã mất 20 năm để chuyển từ hàn gắn sang xây dựng quan hệ. Hãy nghĩ về những gì chúng ta sẽ đạt được trong 20 năm sắp tới.
Ngoại trưởng Hoa Kỳ John Kerry

Ông Kerry nói thêm rằng: “Đôi bên càng có thêm điểm chung, càng dễ thuyết phục nhân dân hai nước siết chặt hơn các mối liên hệ và hy sinh cho nhau”.

Việt Nam lâu nay vẫn bác bỏ các cáo giác về vi phạm nhân quyền. Hà Nội nói còn những khác biệt về quan điểm trong vấn đề này và mong thu hẹp các cách biệt đó qua đối thoại ngoại giao.

Trong bài phát biểu tại Hà Nội hôm nay, Ngoại trưởng Hoa Kỳ khẳng định:

“Mỗi một quốc gia và một nền văn hóa đều có đặc thù riêng và chúng tôi tôn trọng khác biệt trong các cấu trúc quản trị căn bản khác nhau nhưng quan điểm về quyền tự do của con người là điều được toàn cầu công nhận. Nó xuất phát từ nhu cầu căn bản của con người là có phẩm giá và được đối xử một cách tôn trọng”.

Trước khi Ngoại trưởng Kerry đặt chân tới Hà Nội, tổ chức bảo vệ nhân quyền Phóng viên Không biên giới (RSF) có trụ sở tại Pháp đã gửi thỉnh nguyện thư tới nhà ngoại giao hàng đầu của Hoa Kỳ, yêu cầu thúc đẩy chính phủ Việt Nam cải thiện nhân quyền, phóng thích tất cả ký giả hay blogger đang bị giam cầm và ngưng sách nhiễu, tấn công các nhà báo công dân, những người cung cấp thông tin độc lập không theo “lề Đảng”.

Trong cuộc phỏng vấn với Trà Mi VOA Việt ngữ hôm nay, RSF hoan nghênh phát biểu của ông Kerry về vấn đề nhân quyền Việt Nam, nhưng nhấn mạnh rằng cần phải có hành động cụ thể song hành với lời tuyên bố.

Ông Benjamin Ismail, trưởng đặc trách khu vực Châu Á – Thái Bình Dương trong RSF:

“Phát biểu của Ngoại trưởng Mỹ tại Hà Nội hôm nay là một khởi điểm tốt, nhưng RSF chúng tôi trông chờ những yêu sách cụ thể từ Mỹ trong vấn đề nhân quyền Việt Nam. Trong thư gửi Ngoại trưởng Kerry trước khi ông sang Việt Nam, chúng tôi nhấn mạnh rằng Hiệp định TPP là một đòn bẩy quan trọng cụ thể nhất hiện nay có thể giúp cải thiện nhân quyền tại Việt Nam, đặc biệt là về quyền tự do bày tỏ quan điểm và tự do báo chí. Ông Kerry nên tận dụng TPP làm công cụ để yêu cầu nhà cầm quyền Hà Nội phải thật sự tôn trọng nhân quyền”.

Phóng viên Không biên giới cho biết sẽ tiếp tục kêu gọi các nền dân chủ lớn trên thế giới như Hoa Kỳ và các nước EU lưu tâm hơn nữa và thúc đẩy mạnh mẽ hơn đối với vấn đề nhân quyền của Việt Nam.

Ông Benjamin Ismail:

“Điều chúng tôi cần thấy là hồi đáp của nhà cầm quyền và các bước cụ thể chứng tỏ cải thiện và tôn trọng nhân quyền”.

Trưởng khu vực Châu Á – Thái Bình Dương trong RSF nói thực tế cho thấy các chính phủ độc tài trong khu vực vẫn có thể phát triển kinh tế và thắt chặt quan hệ đối tác với các nước mà không cần phải nới lỏng sự kiểm soát các quyền dân sự và chính trị của công dân là một kiểu phát triển phản nhân quyền. Ông Ismail khẳng định:

“Nhiệm vụ của các nước như Mỹ hay Pháp là phải chứng tỏ cho các chính phủ độc tài thấy rõ rằng kiểu phát triển này sẽ không được chấp nhận. Cần phải thay đổi thực tế này.”

Hiệp định TPP

Cả Hoa Kỳ và Việt Nam đều đang tham gia các cuộc đàm phán về Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP), một thỏa thuận thương mại rộng lớn bao gồm 12 quốc gia.

VOAquoteĐiều chúng tôi cần thấy là hồi đáp của nhà cầm quyền và các bước cụ thể chứng tỏ cải thiện và tôn trọng nhân quyền.
Ông Benjamin Ismail.

Ông Greg Poling, nhà phân tích Châu Á thuộc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế CSIS nhận định: “Cho tới nay, Việt Nam là nước được hưởng lợi nhiều nhất từ TPP”.

Ông nói Việt Nam không chỉ hưởng lợi vì được tiếp cận thị trường Mỹ, mà còn vì được tiếp cận với các thị trường của Canada và Nhật Bản.

Trong chuyến thăm Việt Nam lần này, Ngoại trưởng Kerry cũng hội kiến Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng của đảng cộng sản Việt Nam.

Tháng 7 vừa qua, ông Trọng đã được Tổng thống Mỹ Barack Obama tiếp tại Tòa Bạch Ốc.

Trong buổi xuất hiện chung với Tổng thống Obama dịp đó, ông Trọng đã phát biểu rằng: “Trong lịch sử hai nước đã có một chương khó khăn, cay đắng, nhưng chúng ta đã có thể vượt lên trên quá khứ để khắc phục những khác biệt, phát huy lợi ích chung và hướng tới tương lai”.

Biển Đông

Ngoài thương mại, các vấn đề về an ninh hàng hải ở Biển Đông đã trở thành một trọng tâm chính trong quan hệ Việt – Mỹ. Trong chuyến thăm lần trước tới Hà Nội vào năm 2013, ông Kerry đã công bố rằng Hoa Kỳ sẽ cung cấp 5 tàu tuần tra cao tốc giúp Việt Nam cải thiện lực lượng tuần duyên.

Chuyến công du lần này của ông Kerry tới Việt Nam là chặng dừng chân cuối cùng trong chuyến thăm 5 nước ở Trung Đông và Nam Á.

Ngoại trưởng Mỹ đến Hà Nội từ Kuala Lumpur (Malaysia), nơi ông tham dự diễn đàn khu vực ASEAN.

An ninh hàng hải là một trong những vấn đề mà Ngoại trưởng các nước tham dự diễn đàn đã nêu lên, đặc biệt xoay quanh hoạt động xây đảo gây tranh cãi của Trung Quốc trong vùng biển mà các nước xung quanh cũng có tuyên bố chủ quyền.

Ngoại trưởng Mỹ nhấn mạnh duy trì tự do hàng hải và hàng không trong khu vực là điều “thiết yếu”.

Ông Kerry phát biểu rằng “Mặc dù có cam đoan rằng những quyền tự do này sẽ được tôn trọng, trong những tháng gần đây chúng ta vẫn thấy có những cảnh báo và những hạn chế”.

Ông kêu gọi các nước phải cam kết ngưng xây dựng và quân sự hóa các đảo trong khu vực để hạ giảm căng thẳng.

Tiết kiệm là quốc sách

Nguyễn Thông – Từ hồi còn bé tí tôi đã nghe những người trong bộ máy cai trị xứ này nói thế. Tôi sướng lắm bởi thày (bố) tôi cũng luôn nhắc con cái phải tiết kiệm, và đừng có màu mè hình thức. Vậy nên tôi góp ý với đảng và nhà nước:

Ngoại trưởng Mỹ John Kerry đang thăm và làm việc ở xứ ta. Mà chẳng phải chỉ riêng ông Kerry, nước này từng đón tiếp rất nhiều ông to bà nhớn. Đáng lưu ý, đáng nhẽ những người đứng đầu bộ máy cầm quyền nước này (nhất là tứ trụ, mà sao lắm trụ thế) hoặc tụ họp nhau lại, hoặc cử một vị nào đó ra để thay mặt đón tiếp, trò chuyện, hội kiến, hội đàm chi chi đó, thì lại cứ tách riêng lẻ, mỗi ông tiếp một lúc, có khi chỉ trong một buổi chiều mà cả 4 ông tiếp, quanh đi quẩn lại vẫn dăm ba câu xã giao, vẫn vài nội dung mà các ông ấy đã quán triệt để nói với khách. Nhìn chung giống nhau đến 90%, chỉ khác cái bản mặt. Rất nhàm chán, lãng phí bởi một cuộc tiếp như vậy rất tốn kém tiền bạc, công sức, thời gian…

Tôi nhận thấy chỉ xứ ta mới màu mỡ riêu cua kiểu vậy, nước khác ít có bởi họ rất thực chất. Theo tôi, các vị nên gộp làm một lần, chỉ trừ trường hợp mỗi vị có những riêng tư muốn thì thào với khách. Nhưng làm gì có chuyện ấy, nhỉ.

Quan hệ Việt-Mỹ có đồng sàng dị mộng?

Luật sư Vũ Đức Khanh Gửi cho BBC từ Ottawa, Canada – Sáng ngày 7/8/2015, Ngoại trưởng Hoa Kỳ, John Kerry đã có buổi tiếp kiến với Chủ tịch nước Trương Tấn Sang tại Phủ Chủ tịch.


Tổng bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam bắt tay với các thành viên
phái đoàn ngoại giao của Hoa Kỳ do Ngoại trưởng John Kerry dẫn đầu hôm 7/8

Đây là chuyến thăm Việt Nam lần thứ hai của ông trong cương vị Ngoại trưởng Mỹ từ khi ông nhậm chức vào tháng 2 năm 2013.

Các cơ quan truyền thông cho biết Ngoại trưởng John Kerry đến Việt Nam lần này nhân kỷ niệm 20 năm ngày Hoa Thịnh Đốn và Hà Nội thiết lập bang giao, bình thường hóa quan hệ.

Theo chương trình nghị sự thì ông Kerry sẽ gặp người đồng nhiệm, Ngoại trưởng Phạm Bình Minh và một số nhà lãnh đạo cao cấp khác của Việt Nam để trao đổi về những vấn đề song phương, an ninh Biển Đông và các vòng đám phán TPP hiện nay.

Ngoài ra, ông Kerry còn tham gia các hoạt động kỷ niêm 20 năm thiết lập bang giao Việt-Mỹ.

Ông Kerry được dẫn lời đã tuyên bố tại Hà Nội rằng “Chuyến công du Việt Nam của ông lần này là biểu tượng của sự hòa giải giữa những quốc gia từng đương đầu nhau trong chiến tranh nhưng họ đã tìm ra đồng thuận để xây dựng một mối bang giao mới.” Và theo ông Kerry thì “Mỹ và Việt Nam đã minh chứng rằng các quốc gia cựu thù vẫn có thể trở thành những đối tác của nhau.”

Tuy nhiên, ông Kerry cũng không quên nhắc nhở các nhà lãnh đạo Hà Nội rằng “Những tiến triển về nhân quyền sẽ giúp xây dựng nền tảng cho một mối quan hệ đối tác chiến lược sâu sắc và bền vững hơn và chỉ Việt Nam mới có thể quyết định tiến độ và phương hướng của quá trình xây dựng mối quan hệ đối tác này.”

Sau đó ông kết luận rằng tôn trọng nhân quyền sẽ là điều kiện cơ bản cần thiết giúp Việt Nam ổn định, phát triển và thúc đẩy quan hệ Việt-Mỹ.

Nhân quyền luôn là rào cản chính trong quan hệ Việt-Mỹ từ 20 năm nay mặc dù Hoa Kỳ và Việt Nam đã có nhiều mối quan hệ mạnh mẽ, đặc biệt trong kinh tế với cán cân thương mại hai chiều đạt 36 tỷ đô la Mỹ trong năm 2014. Quan hệ kinh tế Việt-Mỹ còn được cho là sẽ phát triển mạnh vào những năm tới một khi Việt Nam chính thức tham gia TPP.

BBCquote
Một mối quan hệ lớn lao như thế không thể và không bao giờ được xây dựng trên những bất đồng có tính cơ bản như những giá trị mà hai quốc gia đeo đuổi: một bên là một chế độ độc tài độc đảng trị, vô pháp, phỉ báng những quyền cơ bản của con người và một bên là một thể chế chính trị tự do, dân chủ, pháp trị và, tôn trọng nhân quyền.

Hà Nội từ trước đến nay luôn bác bỏ các cáo giác về vi phạm nhân quyền, tuy nhiên gần đây, họ thẳng thắn nhìn nhận có những khác biệt về quan điểm trong vấn đề này và mong thu hẹp các cách biệt đó thông qua đối thoại ngoại giao.

Một số lãnh đạo CSVN luôn cho rằng Hoa Kỳ không hề từ bỏ ý định thay đổi thể chế chính trị Viêt Nam, loại bỏ vai trò lãnh đạo của ĐCSVN đối với nhà nước và nhân dân Việt Nam thông qua chính sách “diễn biến hòa bình”.

Để đánh tan hoài nghi đó, Hoa Kỳ đã tổ chức tiếp đón trọng thị TBT Nguyễn Phú Trọng tại tòa Bạch Ốc hôm 7 tháng 7 vừa qua và một lần nữa ông Đại sứ Mỹ tại Việt Nam, Ted Osius cũng nhân dịp này tuyên bố rằng“Chính sách của Mỹ là tôn trọng sự khác biệt trong hệ thống chính trị của các nước khác…”

Ông còn nói rằng “Câu trả lời của tôi là điều mà người hỏi có thể không muốn nghe, nhưng tôi phải nói rõ rằng chính sách của Mỹ là luôn tôn trọng hệ thống chính trị của nước khác”.

Ông khẳng định “Hoa Kỳ mong muốn xây dựng quan hệ bền vững với Việt Nam, muốn thấy một Việt Nam thịnh vượng, độc lập, tôn trọng dân chủ, nhân quyền và pháp quyền.”

Bất đồng về giá trị

Nếu tôn trọng những giá trị phổ quát nhân quyền đúng theo tinh thần của Tuyên Ngôn Quốc tế Nhân Quyền của Liên Hiệp Quốc 1948 là những gì quá lớn lao với Hà Nội thì người dân Việt Nam có quyền đặt câu hỏi về tính chính danh của chính quyền Việt Nam hiện tại.

Liệu chính quyền này có thực sự là của dân, do dân và vì dân Việt Nam không? Tại sao người dân Việt Nam không được hưởng những quyền cơ bản này?

Và Hoa Kỳ cũng nên tự đặt câu hỏi cho chính mình là liệu mối quan hệ mà họ đang cố sức xây dựng với lãnh đạo CSVN có phải là một mối quan hệ đồng sàng dị mộng không?

Không thể phủ nhận rằng Hoa Kỳ đang có quyền lợi chiến lược lớn lao tại khu vực Châu Á – Thái Bình Dương trước sự trổi dậy hung hăn của Trung Quốc và Hà Nội có thể được xem như đang hoặc sẽ là một đối tác đầy hứa hẹn, tiềm năng của Hoa Kỳ.


Ông John Kerry nói quan hệ song phương giữa Việt Nam và Hoa Kỳ sẽ
tiến triển nhanh chóng nếu vấn đề nhân quyền tại Việt Nam được cải thiện

Nhưng một mối quan hệ lớn lao như thế không thể và không bao giờ được xây dựng trên những bất đồng có tính cơ bản như những giá trị mà hai quốc gia đeo đuổi: một bên là một chế độ độc tài, độc đảng trị, vô pháp, phỉ báng những quyền cơ bản của con người và một bên là một thể chế chính trị tự do, dân chủ, pháp trị và, tôn trọng nhân quyền.

Đúng là chúng ta cũng cần cho Hà Nội một cơ hội. Chúng ta thừa biết rằng thành La Mã không thể xây qua đêm được. Chặng đường 20 năm qua trong “quan hệ Việt-Mỹ đã chứng minh được rằng các cựu thù vẫn có thể trở thành đối tác thực sự”, như diễn từ của Ngoại trưởng Kerry hôm 7/8 vừa qua tại Hà Nội.

Nhưng dứt khoát, cái mà chúng ta không thể chấp nhận được, đó là sự thiếu nghiêm túc, một sự dễ dãi quá đáng của Hoa Kỳ trong việc kêu gọi Hà Nội thực thi những cam kết quốc tế về tôn trọng nhân quyền tại Việt Nam.

Chính phủ Obama đã vô hình trung đưa cho Hà Nội một tín hiệu sai lầm rằng nhân quyền cũng chỉ là món hàng trao đổi. Những giá trị thiêng liêng mà nhân dân Mỹ đã liên tục tranh đấu từ hơn 300 năm nay cũng sẽ được đem ra mặc cả, cân đo, đong đếm trong mối quan hệ đặc biệt này.

Liệu những lời khuyến cáo rất chân thành của ông Kerry, sự mềm mỏng ngoại giao đến độ ngạc nhiên của ông Osius và thái độ thiện chí đầy thân thiện của chính phủ Obama có làm cho Hà Nội thay đổi gì không nếu như Hoa Kỳ không có những chính sách, biện pháp cụ thể để giám sát và chế tài Hà Nội trong việc thực thi cam kết tôn trọng nhân quyền tại Việt Nam?

Thiết tưởng cũng cần nhắc lại rằng dù đối với Hoa Kỳ không có kẻ thù truyền kiếp cũng như bè bạn vĩnh viễn nhưng một mối quan hệ đối tác lành mạnh, bền vững vẫn phải được xây dựng trên nền tảng của những giá trị chung mà hai bên cùng chia xẻ.

Có đối tác nào gần gũi với Hoa Kỳ trên thế giới mà có chế độ chính trị và một số giá trị nhất định hoàn toàn đối nghịch không? Nếu Nhật và Đức, một thời cũng là cựu thù của Mỹ nhưng sau đó đã trở thành những đồng minh quan trọng, đơn giản vì tất cả họ đã cùng chia sẻ những giá trị cơ bản mà các quốc gia họ tôn vinh.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s