“Việt Nam là mô hình kỳ lạ nhất thế giới: Nước… không chịu phát triển!”

Posted: August 10, 2015 in Uncategorized
Tags:

Hải Châu (infonet.vn) – Đó là lời “nói đùa” mà rất đau của các chuyên gia Ngân hàng Thế giới được chuyên gia kinh tế cao cấp Phạm Chi Lan thuật lại với các doanh nghiệp nhỏ và vừa trong cả nước về Đà Nẵng dự hội nghị.

� Xem thêm: Thực trạng đã lộ diện + Cảnh báo nhập siêu và bội chi + Thu nhập nông dân cực thấp, tụt hậu không còn là nguy cơ.


Hàng trăm doanh nghiệp nhỏ và vừa trong cả nước tham dự hội nghị kết nối
do Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam tổ chức tại Đà Nẵng ngày 8/8 (Ảnh: HC)

Không cạnh tranh được trong ASEAN thì nói gì đến cạnh tranh với Mỹ, EU

Tiếp tục bài nói chuyện “Cơ hội và thách thức với doanh nghiệp (DN) nhỏ và vừa trong hội nhập quốc tế” tại hội nghị kết nối các DN nhỏ và vừa toàn quốc do Hiệp hội DN nhỏ và vừa Việt Nam tổ chức chiều 8/8 ở Đà Nẵng, chuyên gia kinh tế cao cấp Phạm Chi Lan nêu rõ, nhìn vào các FTA mà Việt Nam đã ký kết cho thấy tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của nước ta với các đối tác chiếm tỉ lệ rất lớn và sắp tới sẽ tiếp tục tăng trưởng hơn nữa.

Tuy nhiên, nếu nhìn vào bước đường hội nhập thì có thể thấy điều rất đáng lo là năng lực cạnh tranh của Việt Nam cho đến nay vẫn còn thua xa các nước ASEAN 6. Đã 20 năm tham gia ASEAN nhưng Việt Nam vẫn còn nằm trong nhóm 4 nước lạc hậu hơn của ASEAN (gồm Việt Nam, Lào, Campuchia và Myanmar).

“Do vậy, năm 2014, Thủ tướng đã đưa ra những cố gắng để cải thiện môi trường kinh doanh một cách cơ bản cho DN, và sau đó quyết định lấy năm 2015 là “Năm Doanh nghiệp”. Trên tinh thần đó, nhiều nơi cũng quyết định lấy năm nay là năm của DN. Quốc hội, Ban Kinh tế TƯ cũng coi năm nay là năm tập trung để cải thiện cho DN. Cải thiện môi trường kinh doanh chính là để nâng cao năng lực cạnh tranh của Việt Nam!” – Bà Phạm Chi Lan nói.

Theo bà, Thủ tướng quyết định lấy chuẩn của các nước ASEAN làm chuẩn cho năng lực cạnh tranh của Việt Nam. Năm 2014, Thủ tướng chủ trương Việt Nam phải cải thiện các chỉ số của Ngân hàng Thế giới về môi trường kinh doanh sao cho ngang bằng với ASEAN 6. Năm nay thì Thủ tướng đưa ra tiêu chuẩn ở mức cao hơn là đến năm 2015, Việt Nam phải cạnh tranh được với ASEAN 4 (4 nước tiên tiến nhất trong ASEAN).

“Tham gia hội nhập với rất nhiều nước lớn nhưng ASEAN phải là nơi đầu tiên mà Việt Nam có thể cạnh tranh được. Không cạnh tranh được trong ASEAN thì phải nói thẳng là với các đối tác lớn hơn như Hoa Kỳ, EU có khả năng cạnh tranh cao hơn rất nhiều thì Việt Nam sẽ vô cùng khó khăn!” – Chuyên gia Phạm Chi Lan nhấn mạnh.

Để có 1 đồng lợi nhuận phải mất… 1,02 đồng “bôi trơn”!

Bà Phạm Chi Lan còn nêu rõ, không chỉ xếp hạng về môi trường kinh doanh mà xếp hạng về thể chế của Việt Nam hiện nay cũng khá thấp. Đặc biệt, trong xếp hạng về thể chế thì Việt Nam xếp ở mức rất kém trong các chỉ số về chi phí ngoài pháp luật, chi phí “bôi trơn” so với nhiều nước khác.

“Một điều tra cho thấy, ở Việt Nam, trung bình cứ 1 đồng lợi nhuận thì DN phải mất 1,02 đồng cho “bôi trơn”. Có nghĩa, nếu tham nhũng ở nước ta giảm đi 50% thì đã làm tăng được 50% lợi nhuận của DN rồi. Đây là một trong những điều giải thích tại sao DN Việt Nam cứ nhỏ mãi. TS Trần Đình Thiên, Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam từng nhận xét DN Việt Nam hiện nay có xu hướng… li ti hóa, tức là nhỏ đi so với trước!” – chuyên gia Phạm Chi Lan cho hay.

Dẫn số liệu điều tra của Phòng Thương mại – Công nghiệp Việt Nam cho thấy, so với 10 năm trước đây thì quy mô của DN Việt Nam hiện chỉ còn bằng một nửa, chuyên gia Phạm Chi Lan bức xúc đặt câu hỏi. “Đáng lẽ sau 10 năm, quy mô của DN Việt Nam phải lớn lên chứ tại sao lại nhỏ đi?”.

Rồi bà trả lời: “Một trong những nguyên nhân chính là tham nhũng đã lấy mất lớn hơn so với lợi nhuận của DN. Bị lấy mất lợi nhuận rồi thì DN còn gì để tái đầu tư, để mở rộng được? Và DN sẽ co lại vì họ làm được 1 nhưng có những ông khác không làm gì cả mà tước đoạt của họ hơn 1 thì tội gì họ làm nữa”.


Chuyên gia kinh tế cao cấp Phạm Chi Lan phát biểu tại hội nghị (Ảnh: HC)

Theo chuyên gia Phạm Chi Lan, trong các nước tham gia TPP thì Việt Nam xếp ở hàng thấp nhất về trình độ công nghệ dù đây là yếu tố mà ai cũng biết là vô cùng quan trọng đối với năng lực cạnh tranh. Đây là vấn đề thuộc về tầm quốc gia và phải được Nhà nước ưu tiên quan tâm chứ không hoàn toàn thuộc trách nhiệm của DN.

“Hệ thống chính sách của chúng ta nói rất nhiều, rất hay về đổi mới công nghệ nhưng trên thực tế, rất nhiều DN cho biết họ không thể tiếp cận được với những chính sách khuyến khích của Nhà nước. Chỉ ai tự có năng lực thì mới tự đổi mới công nghệ được thôi chứ còn họ “quên” đi tất cả những cái của Nhà nước, bởi vì chi phí để nhận được ưu đãi có khi lại còn lớn hơn cả mức được ưu đãi. Đó là điều rất đau gây cản trở cho sự phát triển công nghệ của chúng ta!” – chuyên gia Phạm Chi Lan bức xúc nói.

Mô hình kỳ lạ nhất thế giới: Nước… không chịu phát triển?!

Bà Phạm Chi Lan nêu rõ, Nhà nước phải cố gắng rất nhiều để đàm phán và ký kết các FTA, trong đó phải có những nhượng bộ để các đối tác mở cửa thị trường cho mình. Nhưng trên thực tế, đến thời điểm này tận dụng được tốt nhất FTA đã ký chỉ là với Hàn Quốc. Theo đó, hơn 73% chứng nhận xuất khẩu sang Hàn Quốc là được hưởng ưu đãi. Nhưng đi sâu vào 73% này thì lại thấy đa phần DN được hưởng ưu đãi lại là DN Hàn Quốc chứ không phải Việt Nam.

“Điều đó cho thấy DN Việt Nam chưa tận dụng được những ưu thế từ FTA. Chúng tôi đang đề xuất Bộ Công thương xem lại chính cách thức của Bộ trong việc cung cấp các ưu đãi hoặc phổ biến như thế nào mà để DN Việt Nam tiếp cận được ưu đãi thấp như thế? Nếu DN không biết hoặc quá khó để tiếp cận được thì là thành phí hoài công sức của các vị ấy đi đàm phán. Đây cũng là sự lãng phí rất lớn!” – Bà Phạm Chi Lan nói.

Theo chuyên gia này, khó khăn đối với DN Việt Nam gần như là chuyện muôn thuở. 5 – 7 năm nay, Diễn đàn Kinh tế thế giới tiến hành điều tra thì đều cho ra sơ đồ tương tự nhau về khó khăn của DN Việt Nam chứ không thay đổi bao nhiêu. Bà nói thẳng là cảm thấy rất đau khi các chuyên gia Diễn đàn Kinh tế thế giới hỏi: Tại sao Việt Nam kỳ lạ thế, những điều này nói hoài mà không sửa được, không thay đổi được?

“Một số chuyên gia WB còn nói đùa Việt Nam có lẽ là mô hình kỳ lạ nhất thế giới. Trên thế giới chia ra gồm nước phát triển, nước đang phát triển, nước chậm phát triển nhưng Việt Nam có lẽ là mô hình đặc biệt nhất. Đó là nước… không chịu phát triển! Đầu tư nhiều đến thế, ODA nhiều đến thế (20 năm qua lượng ODA đổ vào Việt Nam lên tới gần 90 tỉ USD) nhưng đến bây giờ vẫn không phát triển được thì chỉ có thể là… không chịu phát triển!” – chuyên gia Phạm Chi Lan nói một cách khá chua chát.

Theo bà, khi tham gia các FTA thì không phải chỉ cạnh tranh ở tầm DN mà cạnh tranh ở tầm nhà nước cũng vô cùng quan trọng. Nhà nước Việt Nam cũng phải cạnh tranh với Nhà nước của các nước khác về thể chế, môi trường kinh doanh, năng lực điều hành nền kinh tế vĩ mô… Mặc dù khi tham gia các FTA thế hệ mới, đặc biệt là Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP), Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – EU (EVFTA) đòi hỏi cao hơn, khắc nghiệt hơn nhưng chính điều này sẽ giúp Việt Nam nâng tầm mình lên.

“Nói thật, chơi mà cứ cạnh tranh loanh quanh trong cái ao của ASEAN thì không đủ. Chúng ta phải cố gắng để vươn ra biển lớn, chấp nhận sóng gió lớn hơn thì mới có thể vượt lên được. Trong điều kiện môi trường kinh doanh của chúng ta chưa thuận lợi, khi có các hiệp định mới này, chắc chắn Nhà nước sẽ phải thay đổi nhiều về hệ thống luật pháp, chính sách trong nước cho phù hợp với các cam kết. Và từ đó đổi mới kinh tế sang hệ thống kinh tế thị trường đầy đủ sẽ giúp cho môi trường kinh doanh tại Việt Nam tốt hơn, bình đẳng hơn!” – Chuyên gia Phạm Chi Lan nhấn mạnh.

[:-/] Thực trạng đã lộ diện (LĐ) – Khi một nửa miền Bắc chìm trong lũ quét, lũ ống, lũ vỡ đập…, chúng ta mới bàng hoàng nhận ra một điều xưa nay nói nhiều nhưng ít để ý: Phát triển không bền vững!


Mưa lũ hoành hành tại Quảng Ninh: TKV thiệt hại 1.000 tỉ đồng.

Đợt mưa lũ “lịch sử” này, ngoài dân vùng lũ, ngành than, ngành điện, ngành giao thông vận tải, xây dựng, du lịch chắc chắn sẽ có nhiều suy giảm. Nhưng đời sống của người dân vùng mưa lũ rõ ràng đến “một nghìn phần trăm” là rơi vào khốn khó, nhiều người bắt tay làm lại từ đầu.

[:-/] Cảnh báo nhập siêu và bội chi (TBKTSG) – Kinh tế vĩ mô trong tháng 7 tiếp tục phát đi những tín hiệu tích cực về đà hồi phục kinh tế. Mặc dù gam màu sáng đang chiếm chủ đạo nhưng nhập siêu và bội chi là hai thách thức không nhỏ cho việc điều hành của Chính phủ trong năm 2015.

Trong sáu tháng đầu năm, ô tô nhập khẩu nguyên chiếc các loại đạt 48.843 chiếc, tăng 93,2% so với cùng kỳ; trị giá 1,36 tỉ đô la, tăng 158,9%. Trong đó lượng ô tô nhập từ Trung Quốc tăng mạnh. Ảnh: T.L

Dù tình hình kinh tế vĩ mô đang tốt lên nhưng không khỏa lấp được hết những thách thức trong cả ngắn và trung hạn mà Chính phủ đang phải đối mặt.

Thứ nhất, tình hình nhập siêu vẫn chưa có nhiều dấu hiệu cải thiện. Số liệu sơ bộ cho thấy xuất khẩu trong tháng 7 tiếp tục mức tăng khá “ì ạch”, chỉ tăng 1,2% so với tháng 6 và tính chung bảy tháng đầu năm thì xuất khẩu mới chỉ tăng 9,5% so với năm trước. Đáng lưu ý, xuất khẩu các mặt hàng nông thủy sản chủ chốt giảm cả về lượng và kim ngạch như: cà phê giảm 33,2% về lượng và giảm 33% về giá trị; gạo giảm tương ứng 3,5% và 8,7%; thủy sản giảm 15%…

Trong khi đó, nhập khẩu tiếp tục mở rộng với mức tăng 16,4% so với năm trước. Do đặc thù kinh tế Việt Nam chưa tự chủ được phần lớn các loại nguyên vật liệu là đầu vào cho sản xuất và một số ngành công nghiệp chế biến chế tạo như sản xuất điện thoại, dệt may, da giày… còn mang nặng tính gia công, nằm trong chuỗi sản xuất toàn cầu của các công ty đa quốc gia nên khi kinh tế trong nước hồi phục sẽ kéo theo nhập khẩu tăng tốc. Tuy nhiên, một số mặt hàng xa xỉ không khuyến khích nhập khẩu, điển hình là ô tô có mức tăng lên tới 87,9% (ô tô nguyên chiếc tăng 154,4%), đạt 3,4 tỉ đô la Mỹ cũng góp phần khiến nhập siêu doãng rộng (ước đạt 3,4 tỉ đô la Mỹ).

Nhập siêu gia tăng chắc chắn ít nhiều gây áp lực lên tỷ giá. Mặc dù giá đô la Mỹ một tháng trở lại đây khá bình ổn và NHNN cũng vừa tái khẳng định cam kết “neo” tỷ giá không quá 2% nhưng những cơn sóng mang tính thời điểm khi các yếu tố cùng hội tụ hoàn toàn có thể gây thách thức cho nhà điều hành. Cho dù giữ được cam kết nhưng có thể cũng phải tiêu hao không ít nguồn lực.

Thứ hai, bội chi ngân sách tiếp tục gây khó khăn cho Chính phủ trong điều hành. Thu cho dù tăng trưởng tích cực so với cùng kỳ nhưng vẫn không đủ bù đắp chi. Cùng lúc đó, hoạt động phát hành trái phiếu chính phủ gặp không ít khó khăn do lãi suất không hấp dẫn, nhưng phần nhiều do cơ cấu kỳ hạn (chỉ phát hành kỳ hạn trên năm năm) không đáp ứng được nhu cầu của thị trường. Nỗi lo thiếu hụt tiền chi tiêu đã khiến Bộ Tài chính sử dụng đến các giải pháp mang tính tình thế như phát hành tín phiếu kho bạc kỳ hạn dưới một năm, đề xuất vay Ngân hàng Nhà nước 30.000 tỉ đồng, phát hành riêng lẻ trái phiếu chính phủ kỳ hạn 20 năm.

Áp lực bội chi tác động đến mặt bằng lãi suất theo hướng tăng dần và ngân sách không có tiền chi cho đầu tư phát triển trong năm nay (vì phần lớn nguồn thu hiện chỉ đủ cho chi thường xuyên) là thách thức ngắn hạn cho Chính phủ nhưng về trung hạn nó sẽ khiến cho tỷ lệ nợ công tăng cao (hiện đã sắp chạm trần 65% GDP mà Quốc hội đề ra). Câu chuyện bội chi và nợ công chắc chắn là rủi ro không thể xem nhẹ trong tương lai gần đối với Việt Nam.

Thu nhập nông dân cực thấp, tụt hậu không còn là nguy cơ

(TTO) – Nông sản đổ bỏ, được mùa mất giá, rào cản chính sách, thủ tục hành chính… là những nguyên nhân khiến GDP bình quân đầu người ở nông thôn VN thuộc nhóm thấp nhất khu vực.

Không bán được lúa, nông dân chất lúa đầy trên bờ kênh suốt nhiều ngày liền chờ thương lái đến mua - Ảnh: Vân Trường
Không bán được lúa, nông dân chất lúa đầy trên bờ kênh
suốt nhiều ngày liền chờ thương lái đến mua – Ảnh: Vân Trường

Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế trung ương (CIEM) vừa công bố kết quả khảo sát “Tăng trưởng, chuyển dịch cơ cấu và thay đổi trong nông thôn VN”.

Theo đó, đói nghèo vẫn là vấn đề ở nông thôn VN, dù bộ mặt nông thôn đã thay đổi, nhiều hộ thậm chí còn bị… nghèo hơn. GDP bình quân đầu người ở nông thôn Việt Nam chỉ hơn Campuchia.

Điều kiện sống nhìn chung đã được cải thiện nhưng giá trị gia tăng trong nông nghiệp trên mỗi lao động ở VN vẫn giậm chân tại chỗ suốt một thập kỷ qua, không tương xứng với sự tăng trưởng kinh tế.

Đời sống nông dân bao giờ mới khá?

Tỉ lệ người dân sống ở nông thôn VN chiếm khoảng 70% dân số cả nước. Tuy nhiên, theo nhiều bạn đọc, nhóm đối tượng này vẫn gặp nhiều khó khăn trong cuộc sống hằng ngày.

“40kg chanh giá 6.000 đồng, không bằng giá một ổ bánh mì tại thành phố; 2kg khoai lang bằng ly trà đá, nông dân sống sao với mùa vụ?”– bạn đọc Minh Trang bức xúc.

Chị Hoàng Kim (Đắk Lắk) nói: “Người nông dân VN bao năm qua vẫn mãi vật lộn với bài toán: nuôi con gì, trồng cây nào để thoát được cảnh nghèo. Người nông dân mất mùa một vụ là gần như trở thành hộ cận nghèo”.

Theo ông Thuận Nam (Hậu Giang) đề nghị nhà nước nên hỗ trợ người dân tạo thương hiệu cho nông sản, khắc phục tình trạng được mùa mất giá.

Những chiếc siêu xe trị giá hàng chục tỉ đồng xuất hiện ngày càng nhiều. Nhưng những người buôn thúng, bán bưng còn nhiều hơn - Ảnh: Thuận Thắng
Những chiếc siêu xe trị giá hàng chục tỉ đồng xuất hiện ngày càng nhiều.
Nhưng những người buôn thúng, bán bưng còn nhiều hơn – Ảnh: Thuận Thắng

Tụt hậu đang hiện hữu

Trước thực tế này, phó giáo sư, tiến sĩ Ngô Trí Long – nguyên Viện phó Viện nghiên cứu Thị trường giá cả nhận định tụt hậu không còn là nguy cơ nữa mà nó đang hiện hữu.

Theo ông Long, hiện nay, nhà nước đã nhận ra những khó khăn của nông nghiệp và bắt đầu khuyến khích các thành phần kinh tế tạo ra năng suất lao động nhưng chưa đạt hiệu quả. Thiếu sót lớn nhất là các chính sách, đề án chưa được thực thi, kiểm tra đánh giá, vẫn còn tình trạng “nói không đi đôi với làm”.

Thị trường đầu ra là vấn đề cực kỳ quan trọng và nan giải trong sản xuất nông nghiệp ở nông thôn nhưng vẫn chưa được giải quyết triệt để làm. Chênh lệch giàu nghèo ngày càng lớn.

Tiến sĩ Ngô Trí Long cho biết: “GDP thấp do năng suất, hiệu quả và trình độ lao động đều thấp. Bức tranh kinh tế khu vực nông thôn đang rất ảm đạm, chưa đạt mục tiêu đặt ra, chưa xứng với tiềm năng vì vậy người nông dân rất khổ”.

“Tụt hậu không còn nguy cơ mà nó đang hiện hữu. Đáng báo động!”, ông Long nhấn mạnh.

Chuyên gia kinh tế, tiến sĩ Huỳnh Thế Du (giảng viên chương trình giảng dạy kinh tế Fulbright) cho rằng: “Tỉ lệ người đang làm việc trong nông nghiệp rất đông nhưng các chính sách của nhà nước chưa đến được với họ hoặc chưa phù hợp tình hình thực tế. Tỉ lệ lao động có kĩ năng nhưng thất nghiệp vẫn còn cao là vấn đề trục trặc lớn của nền kinh tế”.

40kg chanh không bằng một ổ bánh mì - Ảnh: Thành Nhơn
40kg chanh không bằng một ổ bánh mì – Ảnh: Thành Nhơn

Liên kết giữa doanh nghiệp và nông dân bấp bênh

Ông Lưu Đức Khải – trưởng ban Chính sách phát triển nông thôn (Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế trung ương) cho biết: Năng suất lao động VN thấp hơn so với các nước do đất đai manh mún, lao động thô sơ, cơ giới hóa thấp… Giá trị sản xuất nông nghiệp thấp tạo ra thu nhập thấp cho người lao động.

“Dân số nông thôn VN chiếm 2/3 tổng dân số, lao động trong nông nghiệp chiếm 46-47% nhưng giá trị GDP trong nông nghiệp chỉ dao động khoảng 20%. Số liệu này chứng tỏ năng suất lao động nông nghiệp rất thấp. Nếu so sánh năng suất lao động VN với các nước trong khu vực thì càng thấp hơn”, ông Khải phân tích.

Hai nguyên nhân chính được ông Khải chỉ ra là quy mô sản xuất nông nghiệp của hộ gia đình nông dân VN còn quá nhỏ như quy mô đất đai, trang trại, vật nuôi,… Mặt khác, mức độ cơ giới hóa còn kém, nhất là ở các khâu cần giải phóng sức lao động con người. Giá trị sản phẩm nông nghiệp còn thấp, chủ yếu là sản phẩm thô.

Sự tin cậy lẫn nhau trong sản xuất đang có vấn đề, sự chia sẻ lợi ích – rủi ro giữa hộ nông dân và các tác nhân khác trong chuỗi giá trị vẫn chưa được hình thành. Người dân không thể tự mình ra thị trường mà phải liên kết vào các chuỗi giá trị mà tác nhân đầu tàu là doanh nghiệp. Tuy nhiên, việc liên kết giữa hộ nông dân và doanh nghiệp vẫn chưa được thiết lập.

Thực tế ở VN, không những quy mô sản xuất nhỏ mà trình độ học vấn, chuyên môn kĩ thuật, kĩ năng, kỷ luật của người lao động còn chưa cao.

Chuyên gia kinh tế Ngô Trí Long cho rằng: Trong xu thế hội nhập, khi so sánh với các nước ta thấy rằng rào cản thủ tục hành chính, môi trường đầu tư hay phí, lệ phí là những nguy cơ ảnh hưởng đến đầu tư nông nghiệp.

Đó là nguyên nhân làm một bộ phận lao động trẻ, khỏe và có trình độ di chuyển từ nông thôn ra thành thị, không chịu đầu tư vào lao động sản xuất tại quê hương. Điều này càng làm bối cảnh nông thôn đã trì trệ thêm phần ảm đạm.

Không hài lòng về cuộc sống

Theo ông Lưu Đức Khải, vấn đề niềm tin, sự hài lòng của người dân ở khu vực nông thôn đã có nhiều thay đổi, giảm hơn so với nhiều năm trước. Khi người dân không hài lòng về cuộc sống thì họ sẽ không yên tâm để ổn định sản xuất.

Trước đó, kết quả khảo sát “Cảm nhận của người dân về Nhà nước và thị trường VN” năm 2014 do Phòng Thương mại – công nghiệp VN (VCCI) và Ngân hàng Thế giới công bố cho thấy, có đến 81% người trả lời không hài lòng với tình hình hiện tại của nền kinh tế.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s