Nghệ thuật nghèo mãi, vì “mưa” huy chương

Posted: August 11, 2015 in Uncategorized
Tags:

Kim Ngọc (DS) – Nói đến những tấm huy chương vàng, bạc là nói đến sự cao sang, bởi thiếu nó, nhiều người từng tủi phận. Thế nhưng, có chứng kiến những cuộc liên hoan hội diễn, nghệ thuật mới biết, ngày đông vui nhất là ngày lễ bế mạc, khi các nghệ sĩ nườm nượp lên nhận huy chương.

� Xem thêm: “Mưa” huy chương, “loạn” danh hiệu + Nhà hát bỏ không, sân khấu long đong tìm đất diễn.

Bội thực vàng, bạc

Từ lâu, khái niệm “mưa huy chương” gắn liền với các cuộc liên hoan, hội diễn ở nước ta. Có nhiều người không thích, bởi thấy “vàng”, “bạc” nhiều quá trong khi tình hình hoạt động nghệ thuật chẳng thấy tiến bộ. Nhưng rồi cũng cho qua, thôi thì cứ coi những cơn “mưa” huy chương ấy là sự an ủi những nghệ sĩ cặm cụi với nghề diễn vốn nhiều khó nhọc, gian nan. Có người còn nói, những cơn mưa huy chương ấy không đáng là gì so với những cống hiến của người nghệ sĩ sân khấu. Điều này có thể hiểu được, bởi trước kia, phải qua 5 năm mới có một kỳ hội diễn được tổ chức. Còn bây giờ, với sự thông thoáng, hội diễn sân khấu chuyên nghiệp toàn quốc (nay được đổi thành cuộc thi hoặc liên hoan) rút xuống còn 3 năm. Các cuộc thi được rút ngắn khoảng cách, thế nhưng cơ chế cho việc chấm giải vẫn giữ nguyên nên người ta có thể nhìn thấy nguy cơ nhãn tiền: Bội thực huy chương, thay vì việc đói huy chương như thực tế cách đây mấy năm.

Làm một phép tính đơn giản, cuộc thi nghệ thuật sân khấu kịch nói chuyên nghiệp toàn quốc 2015, được tổ chức cuối tháng 6 vừa qua có đến 47 HCV, 75 HCB cá nhân. Liên hoan sân khấu hình tượng người chiến sĩ công an nhân dân tổ chức ngay sau đấy trao 45 HVC, 65 HCV. Chỉ hai sự kiện này, giới sân khấu đã có cả một dàn sao lung linh tỏa sáng. Ai cũng bảo, sân khấu nghèo và quá khó khăn, song nhân tài thì lại có quá nhiều. Nghịch lý.

Trong khoảng thời gian 3 năm, các cuộc thi như cuộc thi nghệ thuật sân khấu kịch nói chuyên nghiệp toàn quốc, sân khấu chèo, cải lương, rối quốc tế, xiếc ảo thuật… lại được tổ chức. Mỗi cuộc, có đến trên dưới một trăm nghệ sĩ được nhận huy chương vàng, bạc. Chưa kể các cuộc thi khác như: Tài năng đạo diễn, diễn viên trẻ lĩnh vực kịch nói, chèo, cải lương, hay Liên hoan các vở diễn của tác giả Lưu Quang Vũ, Liên hoan sân khấu thủ đô… Với đà này, chắc chỉ vài năm sau, thì gần hết các diễn viên đều được sở hữu huy chương, và chỉ một thời gian sau, khi các nghệ sĩ đã có đủ số năm công tác, họ có thể sẽ được công nhận là nghệ sĩ ưu tú, rồi nghệ sĩ nhân dân.

Cứ vai chính là có vàng

Lâu nay, hầu như 100% các diễn viên được tham gia vai chính, vai thứ chính đều được trao giải huy chương vàng, bạc cá nhân, bất kể khả năng diễn xuất đến đâu. Cứ được chọn vào vai chính, chắc chắn có “vàng” là điều mà diễn viên nào cũng biết. Có nghệ sĩ thừa nhận, “diễn hết nhiệt huyết cũng vàng, diễn một nửa nhiệt huyết cùng vàng. Thế nên đôi khi chẳng tội gì mà khổ”. Một số nghệ sĩ diễn hết mình trên sân khấu là vì khán giả, vì lòng tự trọng nghề nghiệp chứ không hẳn là để lấy huy chương vàng bởi diễn xuất để lấy huy chương vàng dễ hơn diễn xuất để lấy tình cảm của khán giả.

Giám đốc một nhà hát tại TP Hồ Chí Minh cho biết, có những nghệ sĩ biết cách tranh thủ để kiếm cho mình những tấm huy chương. Đó là khi đến mùa hội diễn thì tham gia vào một đơn vị nào đó tập tành, nhằm đạt giải cao nhưng đến khi có huy chương rồi thì lại ra ngoài hoạt động tự do. Cùng quan điểm, diễn viên của một đoàn địa phương bộc bạch: “Một người đánh rậm cũng có thể sở hữu huy chương vàng nếu may mắn được tham gia vai chính”. Có nghĩa, nhiều cá nhân được trao huy chương vàng là nhờ may mắn được chọn đóng vai chính, chứ không hẳn là tài năng. Nhiều người còn bảo, muốn có cái may mắn này thì cần thân quen. Và đây hẳn là nguyên nhân khiến sân khấu cứ nghèo mãi.

Bây giờ, liên hoan nào cũng khuyến khích những đơn vị xã hội hóa tham gia. Thế nhưng có những đơn vị xã hội hóa hoạt động thường xuyên, cũng có những đơn vị xã hội hóa được thành lập tức thời và tạm thời chỉ nhằm dựng kịch để dự liên hoan, sau đó giải tán. Với kiểu “phân phát” huy chương vàng một cách dễ dãi như những cuộc liên hoan vẫn thấy hiện nay, một số diễn viên trước đây chỉ nhờ vào may rủi, được đạo diễn chọn tham gia một vai diễn nào để dự liên hoan, nay nếu có điều kiện có thể tự bỏ tiền túi hoặc kêu gọi tài trợ dựng vở rồi đóng vai chính là có cơ hội sở hữu huy chương vàng.

“Mưa” huy chương, “loạn” danh hiệu

Huyền Thu (ANTĐ) – Nói đến những tấm huy chương vàng, bạc có vẻ như quá cao xa bởi vì thiếu nó mà nhiều người từng tủi phận. Thế nhưng, có chứng kiến những cuộc liên hoan mới biết, ngày đông vui nhất là ngày bế mạc bởi khi ấy các nghệ sĩ nườm nượp lên sân khấu nhận huy chương. Chẳng thế mà, khái niệm “mưa” huy chương đã gắn liền với các cuộc liên hoan hội diễn vẫn cứ đến hẹn lại lên, đều đặn diễn ra.

Lập kỷ lục huy chương hội diễn

Dẫu có nhiều người không thích, bởi cứ toàn “vàng” toàn “bạc” nhưng tình hình hoạt động nghệ thuật chẳng thấy tiến bộ hơn, sân khấu vẫn cứ leo lét đèn. Nhưng rồi cũng nhắm mắt cho qua, cay đắng coi những “cơn mưa” huy chương ấy là sự giải cơn khát cho những nghệ sĩ cặm cụi với nghề diễn vốn nhiều khó nhọc, gian nan. Đương nhiên, những “cơn mưa” huy chương ấy không đáng là gì so với những cống hiến của người nghệ sĩ sân khấu trong suốt bao nhiêu năm.

Điều này có thể hiểu được bởi trước kia, phải qua 5 năm mới có một kỳ hội diễn được tổ chức. Còn bây giờ, với sự thông thoáng, hội diễn sân khấu chuyên nghiệp toàn quốc (nay được đổi thành cuộc thi hoặc liên hoan) rút xuống còn 3 năm, chưa kể các liên hoan khác cũng được tổ chức nhiều hơn. Các cuộc thi được rút ngắn khoảng cách, thế nhưng cơ chế cho việc chấm giải vẫn giữ nguyên nên người ta có thể nhìn thấy nguy cơ nhãn tiền: “bội thực” huy chương, thay vì việc “đói” huy chương như cách đây mấy năm.

Chỉ trong vài năm, các cuộc liên hoan sân khấu chèo, sân khấu kịch nói, cải lương, rối quốc tế, xiếc ảo thuật quốc tế… được tổ chức liên tục. Mỗi cuộc, có đến trên dưới một trăm nghệ sĩ được nhận huy chương vàng, bạc, đồng. Chưa kể các cuộc thi khác như: Tài năng đạo diễn, diễn viên, sân khấu hài…Với đà này, chắc chỉ vài năm sau, gần hết các diễn viên đều được sở hữu huy chương, và chỉ một thời gian sau, khi các nghệ sĩ đã có đủ số năm công tác, họ có thể sẽ được công nhận là nghệ sĩ ưu tú, nghệ sĩ nhân dân. Khi ấy, Việt Nam sẽ lập kỷ lục về số diễn viên, nghệ sĩ đoạt huy chương vàng, bạc, cũng như kỷ lục về số lượng nghệ sĩ ưu tú, nghệ sĩ nhân nhân.

Giải thưởng bị đánh giá thấp

Lâu nay, các diễn viên được tham gia vai chính, vai thứ chính tỷ lệ đoạt huy chương vàng, bạc cá nhân gần như cầm chắc, dù khả năng diễn xuất của một số người chỉ đạt mức tương đối . Cứ được chọn vào vai chính là gần như “vàng” trong tầm tay. Có nghệ sĩ thừa nhận: “Diễn hết nhiệt huyết cũng “vàng”, diễn một nửa nhiệt huyết cũng “vàng”. Thế nên đôi khi chẳng tội gì mà khổ”. Có nghĩa, đôi khi diễn hết mình trên sân khấu không phải là vì sức hút của khán giả mà là vì… huy chương.

Tất nhiên, điều này làm đau lòng những diễn viên sống hết mình với sân khấu và vai diễn, họ diễn vì khán giả, vì lòng tự trọng nghề nghiệp. Với họ diễn xuất để lấy huy chương vàng dễ hơn diễn xuất để lấy tình cảm của khán giả. Như vậy, giải thưởng cao nhất của một cuộc liên hoan được gọi là chuyên nghiệp bấy lâu nay bị đánh giá thấp hơn những quy chuẩn thông thường về nghệ thuật và trong mối quan hệ giữa nghệ sĩ và khán giả, trong khi đáng lẽ nó phải đứng ở một đẳng cấp cao hơn.

Giám đốc một nhà hát tại TP.HCM cho biết, có những nghệ sĩ biết cách tranh thủ để kiếm về cho mình những tấm huy chương. Đó là đến mùa hội diễn thì tham gia vào một đơn vị nào đó tập tành nhằm đoạt giải cao nhưng đến khi có huy chương rồi thì lại ra ngoài hoạt động tự do. Bây giờ, liên hoan nào cũng khuyến khích những đơn vị xã hội hóa tham gia. Thế nhưng có những đơn vị xã hội hóa hoạt động thường xuyên, cũng có những đơn vị xã hội hóa được thành lập tức thời và tạm thời chỉ nhằm dựng kịch để dự liên hoan, sau đó giải tán.

Với kiểu “phân phát” huy chương vàng một cách dễ dãi như những cuộc liên hoan như hiện nay, một số diễn viên vốn trước đây chỉ nhờ vào may rủi được đạo diễn chọn tham gia một vai diễn nào đó trong vở kịch dự liên hoan thì nay nếu có điều kiện có thể tự bỏ tiền túi hoặc kêu gọi tài trợ dựng vở rồi đóng vai chính là có cơ hội sở hữu huy chương vàng. Nếu đoạt giải, cũng không có ai giám sát vở diễn đó có được tiếp tục công diễn phục vụ khán giả hoặc diễn viên đoạt huy chương vàng đó có tiếp tục sự nghiệp diễn xuất hay không.

Nhà hát bỏ không, sân khấu long đong tìm đất diễn

Lê Công Sơn – Ngọc An (TN) – Trong khi một số nhà hát tiền tỉ tại TP.HCM, Vĩnh Phúc và Hà Nội vừa xây xong phải đóng cửa… chờ sửa, hoặc có vị trí đẹp lại bỏ không cho xuống cấp, thì nhiều đơn vị nghệ thuật phải đi thuê mướn tạm bợ để có “đất” diễn.


Nhà hát tại H.Đan Phượng (Hà Nội) được đầu tư hàng trăm tỉ đồng nhưng bỏ hoang – Ảnh: Ngọc Thắng

Chiều 7.8, mặc dù là ngày cuối tuần nhưng rạp Thủ Đô (đường Châu Văn Liêm, Q.5, TP.HCM) vẫn đóng cửa. Hỏi thăm muốn mua vé để xem cải lương ở đây, chị bán nước trước rạp đon đả: “Thứ bảy tuần sau anh quay lại thì mới có vở, còn thứ bảy, chủ nhật này không diễn gì hết nên ông bảo vệ bóp khóa, ngủ từ trưa tới giờ”.

“Làm văn phòng thôi, không hát, diễn gì nữa”

Qua rạp Hào Huê ở 372 – 374 Trần Phú, Q.5, thấy phía trước bảng hiệu được thay mới hoành tráng là “Nhà hát nghệ thuật Phương Nam” (Sở VH-TT TP.HCM), nhưng người dân xung quanh cho biết nhà hát này đã ngưng diễn từ lâu lắm rồi. Phòng vé bên trong đóng im ỉm, xung quanh tầng trệt là hàng quán bán đồ ăn, nước uống. Ông bảo vệ nhà hát thông báo: “Dẹp bỏ sân khấu, trang thiết bị âm thanh, ánh sáng, xây mới lại hết rồi, bây giờ chỉ dùng làm văn phòng thôi, không hát, diễn gì nữa”.

Rạp Lệ Thanh trên đường Phan Phú Tiên, Q.5 thì đang cho một đơn vị múa sử dụng làm chỗ tập luyện. Mặt tiền của rạp bị mưa nắng làm loang lổ, xuống cấp.

Còn ở Hà Nội, NSƯT Hoàng Quỳnh Mai, Phó giám đốc Nhà hát cải lương VN, than: “Hiện chúng tôi chỉ có mỗi trụ sở làm việc nằm sâu trong ngõ Hồng Mai, với một phòng tập 100 ghế ngồi. Đã nhiều lần tính sửa lại để nghệ sĩ có chỗ biểu diễn cố định, nhưng không thể làm được, trừ khi phải phá đi xây lại. Mà có xây lại thì nơi biểu diễn ở tít trong ngõ sâu như vậy, khó thu hút khán giả. Chúng tôi diễn ở Hà Nội thì không đủ tiền để thuê Nhà hát Lớn hay rạp Âu Cơ, chỉ có thể thuê rạp Hồng Hà được thôi”. NSƯT Nguyễn Xuân Vinh đưa ý kiến: “Không phải đến giờ chúng tôi mới nói đến chuyện này, mà lâu nay nhiều nhà hát cũng đã lên tiếng. Cục Nghệ thuật biểu diễn cũng nói đã vào cuộc, nhưng rốt cuộc đến giờ vẫn chưa có”.

Trong khi diễn viên không có sân khấu đàng hoàng để diễn thì nhà hát ở H.Đan Phượng (Hà Nội), nhà hát tỉnh Vĩnh Phúc được xây dựng, với kinh phí đầu tư lần lượt trên 117 tỉ đồng và gần 755 tỉ đồng, lại đóng cửa bỏ không. Điều này cho thấy một nghịch lý, nhà hát hàng trăm tỉ thì bỏ hoang, nhưng nhiều đoàn nghệ thuật hàng chục năm nay lại không có nhà để… hát.

Ngay như Nhà hát Tuổi Trẻ (Hà Nội) vẫn thường xuyên phải thuê rạp ngoài để diễn. Ông Trương Nhuận, Giám đốc Nhà hát Tuổi Trẻ, nhẩm tính: “Chúng tôi hiện có bốn đoàn. Hàng chục năm nay, Nhà hát Tuổi Trẻ (nhà hát năng động nhất sân khấu phía bắc – PV) vẫn không được ưu ái mở rộng rạp hát vốn có diện tích hạn chế so với nhu cầu của khán giả”.

Đã quy hoạch nhưng phải chờ

Mặc dù theo văn bản phê duyệt của UBND huyện Đan Phượng, công trình xây dựng là nhà hát huyện, nhưng ông Nguyễn Đăng Chương – Cục trưởng Cục Nghệ thuật biểu diễn lại khẳng định công trình xây dựng như ở Đan Phượng không phải là nhà hát mà là trung tâm văn hóa, trung tâm hội nghị, không do Cục quản lý. Khi được hỏi về việc tham vấn Chính phủ quy hoạch nhà hát thế nào cho hợp lý, tránh tình trạng lãng phí, ông Chương nói tất cả được thể hiện rất rõ trong Quy hoạch tổng thể phát triển nghệ thuật biểu diễn đến năm 2020 và Quyết định 88 về việc phê duyệt Đề án quy hoạch và kế hoạch nâng cấp, xây mới các công trình văn hóa (nhà hát, rạp chiếu phim, nhà triển lãm văn học nghệ thuật) giai đoạn 2012 – 2030.

Theo Quyết định 88, sẽ có 51 nhà hát được xây mới, 20 nhà hát được nâng cấp, trong đó 11 nhà hát có quy mô lớn từ 2.000 đến 2.500 ghế. Nhà hát ở Hà Nội và TP.HCM có quy mô từ 2.500 đến 3.500 ghế, đầu tư trang thiết bị đạt tiêu chuẩn quốc tế. Ngoài ra, còn có 41 nhà hát quy mô 1.000 – 2.000 ghế. Thế nhưng, ở bản quy hoạch lại không cụ thể hóa việc triển khai quyết định ra sao. NSND Lê Tiến Thọ, Chủ tịch Hội Nghệ sĩ sân khấu VN, thẳng thắn: “Tôi không thấy ghi rõ thời gian triển khai, thực hiện, các giải pháp cũng chẳng có gì cụ thể. Nếu không có giải pháp cụ thể, rồi 5 năm nữa chúng ta phải dựng một bản quy hoạch khác. Không cẩn thận quy hoạch cũng sẽ chỉ mãi nằm trên giấy”.

Một chuyên gia văn hóa cũng đặt vấn đề: “Đã quy hoạch thì cần phải phân bổ việc xây dựng các công trình văn hóa cho chặt chẽ. Đừng để chỗ này quản lý, chỗ kia không, dẫn đến chuyện xây lên rồi thừa, bỏ không, hoặc xây nhà hát rồi mà chẳng có khán giả đến xem, lại cho thuê đám cưới, hội nghị như đã xảy ra”.

Đạo diễn – NSND Trần Ngọc Giàu, Giám đốc Nhà hát cải lương Trần Hữu Trang (TP.HCM), cho rằng: “Bây giờ sân khấu phải được đầu tư bài bản, chuyên nghiệp thì các đơn vị nghệ thuật mới có nhiều vở diễn hay, chất lượng cao phục vụ khán giả. Chứ cứ phải chịu cảnh ăn nhờ ở đậu và tạm bợ mãi như thế này thì không an cư, làm sao lạc nghiệp được”.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s