Rừng còn vàng, biển còn bạc?

Posted: September 10, 2015 in Uncategorized
Tags:

Tư Giang (TBKTSG Online) – – “Đất nước ta rừng vàng, biển bạc” – nhiều thế hệ người Việt Nam đã được dạy như thế, và tin như thế. Song, liệu nguồn lực này có thực sự như vậy, nhất là khi nền kinh tế phải dựa vào khai thác tài nguyên thô nhiều thập kỷ nay?

� Xem thêm: Bắt hai sếp thuộc Than – Khoáng sản ăn chia 100 tỷ + Lỗ 1.200 tỷ đồng vì tỷ giá, ngành than ‘đòi’ tính vào giá điện + Chuyên gia Việt giải mã sự phát triển nhanh chóng của Campuchia.


Than đã bắt đầu cạn kiệt ở Việt Nam. Ảnh: Văn Nam.

Một báo cáo của Bộ Tài chính tổng kết về mức thuế suất thuế tài nguyên đã phác thảo ra bức tranh tài nguyên thiên nhiên ở Việt Nam.

Theo báo cáo này, tổng trữ lượng sắt đã được đánh giá và thăm dò của Việt Nam hiện nay khoảng 1,3 tỉ tấn. Theo dự báo, nhu cầu sử dụng quặng sắt cho ngành luyện kim trong nước năm 2015 khoảng 7,2 triệu tấn, năm 2020 khoảng 18 triệu tấn, năm 2025 khoảng 32 triệu tấn.

Bên cạnh đó, trữ lượng quặng titan khoảng 650 triệu tấn (với khoảng 78 triệu tấn zircon), trong đó trữ lượng quặng titan có thể huy động vào khai thác khoảng 440 triệu tấn (với khoảng 52 triệu tấn zircon).

Vàng có tổng trữ lượng khoảng 154 tấn, trong đó trữ lượng thăm dò chỉ đạt 42,7 tấn.

Tổng trữ lượng tài nguyên wonfram và antimoan tương ứng khoảng 195 ngàn tấn và 67 ngàn tấn. Theo dự báo, nhu cầu sử dụng trong nước giai đoạn tới (2015-2025) khoảng gần 1.000 tấn/năm đối với wonfram và 1.980 tấn/năm đối với antimoan.

Quặng đồng có trữ lượng ước tính khoảng 1 triệu tấn. Dự báo nhu cầu đồng đến năm 2020 sẽ tăng khoảng 156.000 tấn/năm.

Trữ lượng quặng niken khoảng 4,5 triệu tấn và được tập trung chủ yếu tại mỏ niken Bản Phúc (tỉnh Sơn La). Do việc đầu tư xây dựng nhà máy luyện kim niken là không khả thi vì vốn đầu tư một nhà máy lớn (phải có trữ lượng niken từ 18 triệu tấn trở lên mới nên xây dựng nhà máy luyện kim niken). Hiện cả thế giới có 12 nhà máy luyện kim niken. Do đó, tại Việt Nam, niken được khai thác đưa vào sản xuất, chế biến để xuất khẩu (năm 2014, sản lượng tinh quặng niken xuất khẩu khoảng 74.800 tấn với kim ngạch khoảng 87,3 triệu đô la Mỹ, số thu thuế xuất khẩu khoảng 375,6 tỉ đồng). Theo dự báo, nhu cầu trong nước về niken năm 2020 khoảng 5.300 tấn và năm 2025 có thể lên tới 6.700 tấn.

Bên cạnh đó, nhôm, bauxite thì khai thác không có lãi. Tổ hợp bauxit nhôm Lâm Đồng và dự án alumin Nhân Cơ (Đắc Nông) chỉ có lãi vào các năm 2018 và 2021, tức là triển vọng rất mong manh.

Còn với than, từ năm 2012 trở về trước, Việt Nam là nước xuất khẩu than. Kể từ năm 2013 kim ngạch xuất khẩu than giảm mạnh do nhu cầu than trong nước tăng, đặc biệt phục vụ nhu cầu đốt than để sản xuất điện. Năm 2014, lượng than đá xuất khẩu khoảng 7,2 triệu tấn, dự kiến năm 2015, 2016 xuất khẩu khoảng trên 1 triệu tấn. Hơn nữa, lũ lụt chưa từng có vừa qua ở Quảng Ninh báo động hệ lụy phải trả khi khai thác than triền miên, không chú ý đến môi trường, trong nhiều thập kỷ qua.

Như vậy, bức tranh này cho thấy, nguồn tài nguyên thiên nhiên mà người Việt Nam còn lại chẳng bao nhiêu. Ngay cả nguồn tài nguyên có lợi thế, khai thác giá rẻ là than cũng đã bắt đầu cạn kiệt. Hơn nữa, đại đa số các mỏ tài nguyên cũng đã được cấp phép khai thác.

Những điều này cho thấy, tài nguyên không phải là vô tận, và mô hình phát triển dựa vào khai thác tài nguyên không thể bền vững.

Bộ Tài chính thống kê những nguồn tài nguyên trên với mục đích phải tăng thuế tài nguyên để bù đắp hụt thu ngân sách. Nhưng cách này không bao giờ hiệu quả bởi doanh nghiệp chịu nặng thế, phí thì không còn động lực đầu tư, khai thác tài nguyên.

Ngân sách phải được xem xét từ góc độ chi. Ở góc độ này, có hai nguyên tắc vàng đang bị phớt lờ. Đó là chi luôn cao hơn thu, làm bội chi ngày càng tích tụ; và chi phát triển ngày càng theo tóp trong khi chi thường xuyên ngày càng rộng mở.

Rừng không còn vàng, biển không còn bạc, và ngân khố quốc gia ngày càng khó khăn. Đâu là lối thoát cho tình thế khó khăn này?

[:-/] E sẽ hết tài nguyên (TBKTSG) – Các địa phương đang ngày càng dựa vào một hai doanh nghiệp lớn của tư nhân để thực hiện các dự án phát triển ở địa phương. Nhiều nguồn lực chung đang được ưu ái giao cho các tập đoàn này. Điều này có hệ lụy sâu xa từ thể chế, khi chúng ta vẫn quy định đất đai thuộc và nhiều nguồn lực khác là thuộc sở hữu toàn dân, mà thực tế là chỉ có một nhóm nhỏ được quyết. Đây là hệ lụy của cơ chế nhà nước kiểm soát thị trường, người có quyền ban phát cho người này, người kia.

[:-/] Bắt hai sếp thuộc Than – Khoáng sản ăn chia 100 tỷ (VNN) – Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an ngày 8/9 đã tống đạt quyết định khởi tố bị can, khám xét nơi ở đối với 6 đối tượng nguyên là lãnh đạo và lãnh đạo Công ty CP Than Tây nam Đá mài thuộc TKV.

Các đối tượng này bị cáo buộc về tội “Lợi dụng chức vụ quyền hạn trong khi thi hành công vụ”.

3 bị can bị khởi tố và bắt tạm giam 4 tháng gồm: Phạm Văn Hà (51 tuổi, nguyên Giám đốc), Đỗ Quang Hưng (45 tuổi, Phó giám đốc), Nguyễn Kiên Cường (37 tuổi, Trưởng phòng Kỹ thuật, sản xuất).

Ngoài ra còn có 3 bị can khác là: Phạm Cao Nghĩa (56 tuổi, Phó giám đốc), Phạm Phú Mỹ (51 tuổi, Trưởng phòng Trắc địa, địa chất) và Nguyễn Thị Thanh Bình (43 tuổi, Phó trưởng phòng Kế toán) bị áp dụng biện pháp cấm đi khỏi nơi cư trú.

Trong 6 bị can nêu trên, cơ quan điều tra đã thực hiện lệnh bắt tạm giam 4 tháng đối với Phạm Văn Hà, Đỗ Quang Hưng, Nguyễn Kiên Cường. 3 bị can còn lại bị áp dụng biện pháp cấm đi khỏi nơi cư trú.

Lý do bị khởi tố, theo báo CAND, là do các bị can trên đã có hành vi nâng khống cung độ vận chuyển đất đá, qua đó lập khống chứng từ để Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam (TKV) quyết toán khống khoảng 100 tỷ đồng trong 2 năm qua.

Một phần số tiền này đưa vào quỹ lương của công ty để ăn chia theo chức danh.

[:-/] Ba “ông lớn” điện, than, dầu khí đòi người tiêu dùng gánh lỗ (ANTT) – Ba tập đoàn lớn là Điện lực (EVN), Công nghiệp than – khoáng sản (TKV), Dầu khí (PVN) đồng loạt kêu lỗ hàng ngàn tỉ đồng do điều chỉnh tỉ giá, đề nghị… tính vào giá thành điện.

[:-/] Lỗ 1.200 tỷ đồng vì tỷ giá, ngành than ‘đòi’ tính vào giá điện (ANTT) – Đại diện Tập đoàn Than và Khoáng sản Việt Nam (TKV) cho biết, chênh lệch tỷ giá đã làm phát sinh khoản lỗ khoảng 1.200 tỷ đồng. Do vậy, TKV kiến nghị Bộ Công Thương xem xét cho tính khoản chênh lệch tỷ giá này vào giá thành điện.


Nếu cộng tất cả các con số mà TKV và PVN đưa ra trong lĩnh vực điện thì
khả năng khoản phát sinh lỗ do tỷ giá có thể gấp 10 lần con số 1.200 tỷ đồng!

Báo cáo tại buổi họp giao ban trực tuyến Bộ Công Thương diễn ra sáng nay 3/9, ông Vũ Anh Tuấn, Phó Tổng giám đốc Tập đoàn Than và Khoáng sản Việt Nam (TKV) cho biết, trong tháng 8, ngành than gặp nhiều khó khăn. Đợt mưa lũ lớn bất thường nhất trong vòng 40 năm qua tại tỉnh Quảng Ninh đã ảnh hưởng nghiêm trọng tới sản xuất, kinh doanh của các đơn vị ngành than trên địa bàn Tỉnh.

Ông Vũ Anh Tuấn cũng cho hay, do chênh lệch tỷ giá đã làm phát sinh khoản lỗ cho tập đoàn khoảng 1.200 tỷ đồng. Do vậy, TKV đã kiến nghị Bộ Công Thương xem xét cho tính khoản chênh lệch tỷ giá này vào giá thành điện.

Cũng liên quan đến chênh lệch tỷ giá, lãnh đạo Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (PVN) cho rằng, chênh lệch tỷ giá cũng ảnh hưởng rất nhiều đến chỉ tiêu tài chính của PVN. Ước tính sản lượng điện do Tập đoàn này cung cấp cho lưới điện quốc gia đến thời điểm hiện nay là trên 100 tỷ kWh.

Còn theo đánh giá của ông Ngô Sơn Hải, Phó Tổng giám đốc Tập đoàn Điện lực Việt Nam, chênh lệch tỷ giá đã ảnh hưởng đến lĩnh vực điện là rất lớn, riêng tỷ trọng điện của TKV chiếm 10-15% toàn hệ thống đã phát sinh lỗ khoảng 1.200 tỷ đồng. Nếu cộng tất cả các con số mà cả TKV và PVN đưa ra trong lĩnh vực điện thì khả năng khoản phát sinh lỗ do tỷ giá có thể gấp hơn 10 lần con số 1.200 tỷ đồng do TKV thống kê.

Ông Ngô Sơn Hải nhấn mạnh, Tập đoàn đang thống kê số liệu báo cáo Bộ Công Thương để có hướng giải quyết, nó có ảnh hưởng rất lớn đến ngành điện nói chung. Nếu tất cả các đơn vị điện của TKV, PVN cũng lại đưa hết vào giá điện sẽ tác động rất lớn tới bức tranh tài chính của Tập đoàn.

[:-/] TS. Lê Đăng Doanh: “Tăng trưởng kinh tế vẫn nhờ khai thác tài nguyên và DN FDI“ (BizLive) – “Nhìn đi nhìn lại tôi vẫn thấy nền kinh tế của chúng ta vẫn cứ tăng trưởng bằng việc khai thác tài nguyên thiên nhiên và sự phát triển của khu vực FDI. Trong khi đó cải cách thì diễn ra rất chậm chạp, cổ phần hóa không được bao nhiêu”, TS. Lê Đăng Doanh nói.

Về vốn đầu tư nước ngoài, đến thời điểm này Việt Nam đã thu hút được 8,8 tỷ USD vốn cấp mới. Trong đó, Hàn Quốc vẫn là quán quân đầu tư FDI vào Việt Nam. Tuy nhiên, theo ông Tú Anh, doanh nghiệp FDI đang làm chủ cuộc chơi ở Việt Nam khi xuất khẩu của khu vực FDI chiếm tỷ trọng lớn và có xu hướng tăng lên nhanh chóng trong giai đoạn 2013-2015.

Đánh giá tổng thế, ông Tú Anh cho rằng nếu đi sâu vào các con số sẽ thấy bản thân nền kinh tế Việt Nam đang có vấn đề khi xuất nhập khẩu chậm, FDI vào Việt Nam nhưng không hấp thụ được, năng suất lao động thấp…

Nói về vấn đề xuất khẩu tăng chậm, ông Nguyễn Đình Cung, Viện trưởng CIEM cho rằng nguyên nhân do kim ngạch của nông, thủy sản giảm và giá thế giới giảm. Khu vực doanh nghiệp trong nước nhỏ, có nhiều vấn đề.

[:-/] Chuyên gia Việt giải mã sự phát triển nhanh chóng của Campuchia (BĐV) – Nguyên nhân chính là Campuchia đã có một nền kinh tế thị trường, không bị rơi rớt của chế độ kế hoạch tập trung, quan liêu bao cấp (như CHXHCNVN). PGS.TS Nguyễn Văn Nam, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Thương mại (Bộ Công thương) nhận xét như vậy khi lý giải về sự phát triển nhanh chóng của đất nước Campuchia.

PGS.TS Nguyễn Văn Nam: – Trước đây Campuchia là nước nghèo nhưng họ cũng đã được hơn 20 năm ổn định. Mặt khác, Campuchia từng là nền kinh tế nông nghiệp hoàn toàn kiệt quệ vì chiến tranh, bây giờ chỉ cần khôi phục nông nghiệp là Campuchia đã có mức tăng trưởng cao.

Nông nghiệp của Campuchia rất mạnh bởi đất đai của họ rất rộng và phì nhiêu, diện tích đất nông nghiệp bình quân đầu người của Campuchia hơn Việt Nam nhiều. Campuchia có sông Mekong và Biển Hồ rất thuận lợi để phát triển nông nghiệp. Đất Campuchia chỉ có phía Tây, Tây Bắc là vùng núi, còn đa số là đồng bằng, chỉ cần làm thuỷ lợi và nông nghiệp thôi Campuchia đã rất giàu. Chưa kể mấy năm nay Campuchia cũng đã bắt đầu làm công nghiệp, xuất khẩu.

Tính đến nay, xuất khẩu gạo của Campuchia đã tăng trưởng hơn 50% so với cùng kỳ năm ngoái, trong khi Việt Nam lại sụt giảm. Giá gạo Campuchia cũng cao hơn giá gạo Việt Nam 30-50 USD/tấn, chủ yếu là gạo chất lượng cao.

Nhưng căn bản nhất, Campuchia đã hình thành ngay một nền kinh tế thị trường. Các doanh nghiệp của Campuchia chủ yếu là doanh nghiệp tư nhân theo kinh tế thị trường, cạnh tranh lành mạnh, ai làm ăn tốt thì tồn tại, ai làm ăn kém thì bị thải loại theo đúng quy luật thị trường. Bởi thế, kinh tế Campuchia có điều kiện để phát triển nhanh.

Chuyen gia Viet giai ma su phat trien nhanh chong cua Campuchia
Gạo Campuchia đã tiến sang những thị trường khó tính như Mỹ và châu Âu.

– Nông dân Campuchia thực ra không giỏi hơn nông dân Việt Nam, các nhà máy xay xát của Campuchia cũng từ Việt Nam đưa sang, không hiện đại hơn. Cái hơn của Campuchia là họ có những nhà kinh doanh gạo thực thụ, sống bằng nghề kinh doanh và lớn lên bằng tài năng kinh doanh. Họ đua chen trên thị trường cạnh tranh nên trưởng thành nhanh chóng. Ở Campuchia, chỉ có doanh nghiệp kinh doanh giỏi mới tồn tại được.

Khi đã có nhà kinh doanh mạnh, chính họ sẽ tác động hình thành liên kết “3 nhà”, “4 nhà”, họ tác động vào khâu sản xuất, khâu chế biến, xuất khẩu, tạo ra chuỗi giá trị. Ví dụ, đối với nông dân, các nhà doanh nghiệp sẽ tác động trồng giống lúa gì, trồng như thế nào…, hình thành nên những vùng chuyên canh chất lượng cao, giống tốt có thể xuất khẩu.

Nhà kinh doanh gạo Campuchia tự đi tìm thị trường. Do đó, xuất khẩu gạo của Campuchia tiến bước rất vững chắc vì đi theo con đường kinh doanh sòng phẳng. Ở Việt Nam chưa có sự cạnh tranh như vậy nên ra thế giới bị thua. Việt Nam cứ tự hào gạo chất lượng không kém gạo Thái Lan nhưng vẫn phải bán giá thấp hơn, đó là bởi phương thức kinh doanh chưa hợp lý.

Nói cách khác, chúng ta chưa có những nhà kinh doanh gạo thực sự. Nông dân Việt Nam tốt hơn nông dân Campuchia, gạo Việt Nam không kém gạo Campuchia nhưng kinh doanh gạo ở Việt Nam vẫn bị chi phối bởi những công ty nhà nước: hai tổng công ty lớn và nhiều công ty cấp tỉnh khiến những doanh nghiệp tư nhân khó chen chân vào được.

– Campuchia mới bắt đầu thực hiện công nghiệp hoá, bước đầu chấn hưng ngành nông nghiệp, đồng thời có thế mạnh về du lịch với một số di sản văn hoá thế giới, họ làm du lịch tốt. Tài nguyên nông nghiệp của Campuchia rất phong phú, họ có cây công nghiệp, đặc biệt là cây cao su, cây lấy gỗ… Về công nghiệp, Campuchia cũng đang tiến hành thăm dò dầu khí. Gần đây họ phát triển ngành dệt may và chủ yếu xuất khẩu sang Mỹ, EU.

Tuy nhiên, vấn đề quan trọng nhất là Campuchia có một thể chế kinh tế thị trường đúng nghĩa, rõ ràng và nhất quán. Campuchia không hẳn học theo Thái Lan hay Việt Nam là những nước đi trước mà có hướng đi riêng.

Về mặt kinh tế, phải nói rằng Campuchia đã tự chủ phát triển nông nghiệp và đạt được yêu cầu, tất nhiên là cũng phải có sự giúp đỡ của các nước. Ví dụ, hiện Trung Quốc đổ tiền vào Campuchia rất nhiều với 3 tỷ USD viện trợ, 10 tỷ USD đầu tư.

Tuy nhiên, Campuchia vẫn còn nhiều khó khăn trên con đường phát triển. Bước đầu tiên Campuchia đã làm được là chấn hưng nền nông nghiệp nhưng đến bước công nghiệp hoá, hiện đại hoá kinh tế, hội nhập thế giới có rất nhiều bài toán đặt ra cho Campuchia.

– Xét về kinh tế, hiện nay Campuchia vẫn trong top 4 nước chậm phát triển của ASEAN (gồm Lào, Campuchia, Myanmar, Việt Nam). Campuchia đang tiến nhanh, liên tục tăng trưởng 7% trong nhiều năm qua.

Campuchia có thể chấn hưng được kinh tế nhưng một vấn đề lớn quyết định khả năng phát triển, vị thế của Campuchia là đường hướng chính trị của quốc gia này. Làm được, Campuchia sẽ có vị thế rõ ràng trong ASEAN.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s