Nợ công VN tăng 150.000 tỷ đồng do điều chỉnh tỷ giá?

Posted: September 12, 2015 in Uncategorized
Tags:

Phương Nguyên (BĐV) – Việc điều chỉnh tỷ giá khiến nghĩa vụ trả nợ gốc tính theo nội tệ có thể tăng thêm 15.000-20.000 tỷ đồng.

� Xem thêm: VND mất giá 5,1%, nợ công tăng thêm 3,3% + Muốn nhất Đông Nam Á, TP.HCM ngập trong nợ.

No cong VN tang 150.000 ty dong do dieu chinh ty gia?
Nghĩa vụ trả nợ gốc tính theo nội tệ có thể tăng thêm
15.000-20.000 tỷ đồng sau đợt biến động tỷ giá vừa qua

Thông tin này được đề cập tại báo cáo chiến lược của Công ty Chứng khoán Rồng Việt (VDSC) vừa công bố.

Theo đó phân tích của VDSC cho thấy việc điều chỉnh tỷ giá trước mắt không ảnh hưởng đến lạm phát và lạm phát kỳ vọng nhưng có thể ảnh hưởng đến chính sách điều hành của NHNN đối với lãi suất.

Vì theo báo cáo mới nhất của NHNN, lãi suất huy động kỳ hạn 1 năm bằng VND đang ổn định ở mức 6,4-7,2%/năm, trong khi đó, lãi suất huy động bằng USD đối với tổ chức là 0,25%/năm và đối với dân cư là 0,75%/năm.

Với mức mất giá của tiền đồng từ đầu năm đến nay, người gửi tiền bằng USD và VND thực chất có mức lợi suất gần như tương đương.

Theo World Bank, tính đến cuối năm 2014, tổng dư nợ công của Việt Nam ước tính khoảng 110 tỷ USD, tương đương với 59,6% GDP.

Trong cơ cấu vay nợ, nợ nước ngoài của Chính phủ ổn định khoảng 27-28% GDP, chiếm khoảng ½ tổng nợ công của Việt Nam.

Dựa trên diễn biến của các cặp tỷ giá từ đầu năm đến nay, nghĩa vụ trả nợ gốc tính theo nội tệ có thể tăng thêm 15.000-20.000 tỷ đồng sau đợt biến động tỷ giá vừa qua, tuy nhiên, ảnh hưởng này sẽ được phân bổ theo thời gian dựa trên kỳ hạn trả nợ.

Trong ngắn hạn, năm 2015, Việt Nam sẽ phải chi trả khoảng 1,5 tỷ USD để trả nợ gốc và lãi vay đối với nợ nước ngoài, ước tính tương đối cho thấy chi trả nợ có thể sẽ tăng thêm khoảng 1.000 tỷ đồng sau đợt điều chỉnh tỷ giá vừa qua.

Trước đó Phó Thống đốc NHNN Nguyễn Thị Hồng từng nói, tỷ giá là vấn đề nhạy cảm không chỉ chịu tác động cung – cầu của thị trường đơn thuần mà còn chịu nhiều tác động từ tâm lý và kỳ vọng.

Quan điểm của NHNN là việc điều hành tỷ giá cần đứng trên bình diện toàn nền kinh tế, không thể chỉ xem xét xuất khẩu hay chỉ nhập khẩu.

Theo đó liên quan đến nợ nước ngoài, với nợ công đang ở sát ngưỡng cho phép thì việc điều chỉnh tăng mạnh tỷ giá sẽ làm nghĩa vụ trả nợ nước ngoài tính bằng nội tệ tăng lên, theo đó nợ công sẽ tăng lên.

“Không chỉ có nợ của Chính phủ mà các doanh nghiệp cũng đang có các khoản nợ nước ngoài. Bởi vậy, các doanh nghiệp có thể được lợi khi xuất khẩu nhưng lại thiệt hại khi nhập khẩu và nghĩa vụ trả nợ nước ngoài tăng lên”, bà Hồng khẳng định.

VND mất giá 5,1%, nợ công tăng thêm 3,3%

Nguyễn Hiền (Dân Trí) – Giả sử cơ cấu nợ trong năm 2015 vẫn duy trì ở mức vừa đề cập thì tỷ lệ mất giá 5,1% của VND so với USD trong 8 tháng đầu năm sẽ làm quy mô tuyệt đối của nợ công trong ngắn hạn của Việt Nam tăng lên 2,7%…

Cán cân thương mại Việt – Trung không bị ảnh hưởng nhiều

Trong tuần thứ hai của tháng 8/2015, Ngân hàng Trung ương Trung Quốc (PBOC) đã liên tiếp phá giá đồng nhân dân tệ (CNY) so với đô la Mỹ (USD). Đặc biệt, trong ngày đầu tiên của đợt phá giá này, 11/8, PBOC đã nâng tỷ giá tham chiếu chính thức USD/CNY lên 1,9%, mức điều chỉnh mạnh nhất trong 2 thập kỷ trở lại đây.

Như vậy, mặc dù PBC đã phá giá danh nghĩa tổng cộng là 4,5%, nhưng trên thực tế CNY chỉ mất giá 3,1% so với tỷ giá mở cửa đầu tuần. Ở tuần sau đó, PBC cũng có một số quyết định phá giá nhẹ CNY nhưng đây chỉ là những động thái điều chỉnh để cho tỷ giá sát hơn với diễn biến cung – cầu trên thị trường ngoại hối.

Phản ứng nhanh nhạy với quyết định phá giá này, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) trong ngày 12/8 đã nâng biên độ giao dịch tỷ giá USD/VND từ +/-1% lên +/-2%; trong ngày 19/8 đã đồng thời nâng tỷ giá tham chiếu lên 1%, ở mức 21.890 VND đổi được một USD,và tiếp tục nâng biên độ giao dịch lên +/-3%.

Quyết định phá giá tiền đồng của NHNN được cho là giúp cải thiện sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế, đặc biệt là ở những thị trường hàng hóa Việt Nam phải cạnh tranh thực tiếp với hàng hóa Trung Quốc, như Mỹ và EU.

Từ sau khi PBOC tiến hành phá giá đồng NDT đến ngày 1/9, CNY đã giảm 2,5% so với USD. Trong khi đó VND cũng đã mất giá 3% so với USD.

Do tỷ giá VND/CNY được tính chéo qua USD nên theo Công ty CP Chứng khoán Bảo Việt (BVSC), thực chất tỷ giá VND đã giảm giá thêm 0,5% so với CNY. Nhìn dài hơn, từ đầu năm đến nay thì mức mất giá của VND so với USD là 5,1%, của CNY so với USD là 2,6%.


Từ sau khi PBOC tiến hành phá giá đồng NDT đến ngày 1/9, CNY đã giảm 2,5% so với USD

Như vậy là VND cũng mất giá 2,5% so với CNY. Do đó, lo ngại nhập siêu của Việt Nam từ Trung Quốc sẽ gia tăng sau động thái của PBOC là không có nhiều cơ sở. Trên thực tế, việc Việt Nam nhập siêu mạnh từ Trung Quốc hiện nay phần lớn xuất phát từ vấn đề cơ cấu kinh tế (Việt Nam chưa tự chủ được nguồn nguyên liệu đầu vào cho hoạt động sản xuất) và sẽ cần rất nhiều thời gian để khắc phục thực trạng này.

Ảnh hưởng thế nào đến nợ công?

Theo BVSC, quyết định phá giá tiền đồng của NHNN có thể ảnh hưởng đến gánh năng nợ công của Việt Nam. Tác động này cần được lưu tâm do quy mô nợ công của Việt Nam đã đạt đến 60% GDP vào cuối năm 2014. Đặc biệt, tác động của việc tiền đồng mất giá 5,1% trong 8 tháng đầu năm cần được xem xét trong mối tương quan với cơ cấu vay nợ theo các đồng tiền chủ chốt của Việt Nam.

Dẫn số liệu thống kê gần nhất được công bố bởi Ngân hàng thế giới, Chứng khoán Bảo Việt cho hay, đến cuối năm 2013, cơ cấu nợ công của Việt Nam (bao gồm cả nợ của doanh nghiệp do chính phủ bảo lãnh) là 53,1% bằng USD, 24,8% bằng JPY, 7,4% bằng EUR, 11,4% bằng SDR (quyền rút vốn đặc biệt của IMF), và 3,3% đến từ các đồng tiền khác.

Giả sử cơ cấu nợ trong năm 2015 vẫn duy trì ở mức vừa đề cập thì tỷ lệ mất giá 5,1% của VND so với USD trong 8 tháng đầu năm sẽ làm quy mô tuyệt đối của nợ công trong ngắn hạn của Việt Nam tăng lên 2,7%, trong điều kiện là tỷ giá của VND so với các đồng tiền chủ chốt khác như JPY hay EUR không thay đổi.

Nếu tính cả thay đổi thực tế trong cặp tỷ giá JPY/VND và EUR/VND trong 8 tháng đầu năm thì quy mô tuyệt đối nợ công của Việt Nam tăng lên khoảng 3,3%. BVSC cho rằng, việc gia tăng quy mô nợ công do phá giá tiền tệ có thể làm tăng nguy cơ Việt Nam rơi vào khủng hoảng nợ trong dài hạn, đặc biệt là trong giai đoạn 2017-2018 khi nợ công có khả năng chạm ngưỡng an toàn là 65% GDP.

Dự báo về biến động tỷ giá, BVSC cho rằng, trong các tháng cuối năm, từ góc độ chủ quan, NHNN sẽ khó có thể tiếp tục phá giá tiền đồng do khoảng cách lãi suất tiền gửi VND và USD, sau khi đã tính đến tác động của phá giá từ đầu năm, đã bị thu hẹp lại rất nhiều.

Tổng cộng mức mất giá của VND so với USD từ đầu năm là 5,1% đã gần bằng biên độ chênh lệch giữa lãi suất huy động VND và USD trung bình cũng đang vào khoảng 6%. Nếu NHNN tiếp tục phá giá thì sẽ ảnh hưởng đến niềm tin vào đồng nội tệ, làm gia tăng áp lực đô la hóa trong nền kinh tế và ảnh hưởng đến các mục tiêu của chính sách tiền tệ.

Tuy nhiên, “những diễn biến đến từ kinh tế Trung Quốc (đặc biệt những động thái tiếp tục can thiệp mạnh vào tỷ giá đồng Nhân dân tệ) và khả năng tăng lãi suất của FED (với biên độ mạnh trên 0,5%) có thể là những rủi ro khách quan có thể chi phối đến quyết định của NHNN trong thời gian tới”, báo cáo kinh tế tháng 9 của BVSC nhấn mạnh.

Muốn nhất Đông Nam Á, TP.HCM ngập trong nợ

Nam Nguyên (RFA) Đọc báo trong nước – Cuối năm 2014, tờ báo Đảng là Sài Gòn Giải Phóng có bài viết “Đô thị Thủ Thiêm – Gần mà… xa” ám chỉ về một đại dự án vượt quá khả năng thực hiện. Bài báo có đoạn… Tuy có sự gần gũi về khoảng cách địa lý như vậy nhưng đối với nhiều cư dân TP.HCM, khu đô thị này dường như vẫn rất xa vời cho dù thành phố đã có nhiều nỗ lực kêu gọi đầu tư vào vùng đất này… Theo qui hoạch phê duyệt cuối năm 2005, bán đảo Thủ Thiêm diện tích gần 7 km2 sẽ trở thành trung tâm thương mại tài chính quan trọng của TP.HCM. Khu vực này sẽ có nhiều nhà chọc trời đáp ứng chỗ ở cho 130.000 người và 1 triệu khách vãng lai mỗi năm.


Đất trống ven sông Sài Gòn thuộc khu Đô thị Thủ Thiêm, ảnh chụp hôm 3/8/2015. AFP

Trả lãi 2,9 tỷ đồng mỗi ngày

Ngày 10/9/2015, báo điện tử VnExpress đưa tin TP.HCM đang trả lãi 2,9 tỷ đồng mỗi ngày vì Khu đô thị Thủ Thiêm… Chính quyền Thành phố báo cáo Thủ tướng để tìm giải pháp tài chính trước áp lực trả nợ. Theo nội dung văn bản gởi Thủ tướng, cho đến nay Ủy ban Nhân dân TP.HCM đã sử dụng 29.000 tỷ đồng để bồi thường, giải phóng mặt bằng và tái định cư, đầu tư hạ tầng kỹ thuật, trả các khoản lãi vay. Trong tổng số tiền đầu tư vừa nêu, khoảng 12.000 tỷ đồng là vốn vay thương mại từ các tổ chức tín dụng với tiền lãi phát sinh khoảng 2,9 tỷ đồng mỗi ngày. Áp lực trả nợ gốc và lãi vay rất lớn. Năm nay là hơn 902 tỷ đồng; năm tới trả nợ gốc tới hạn là hơn 5.200 tỷ đồng và lãi vay phát sinh là 829 tỷ.

TS kinh tế Phạm Chí Dũng, từng có thời gian làm việc tại Thành ủy TP.HCM nói với chúng tôi là việc Chính quyền trả lãi gần 3 tỷ đồng một ngày là món nợ cũ. Theo ông, trước đây Thành phố đã vay của BIDV Ngân hàng Đầu tư Phát triển của Trung ương 3.000 tỷ dành cho phần đền bù giải tỏa khu đô thị Thủ Thiêm; sau đó đã phải gán một số đất cho BIDV vì TP.HCM không có đủ tiền để trả nợ. Còn cho tới nay phát sinh trả lãi gần 3 tỷ đồng một ngày thì là hậu quả tất yếu. TS Phạm Chí Dũng tiếp lời:

“Vấn đề là nhìn lại bộ mặt của Khu đô thị Thủ Thiêm hiện nay nó trống trơ trống hoác. Trước khi đưa lên dự án người ta tuyên truyền là khu này có thể được coi như là khu đô thị sáng giá nhất của vùng Đông Nam Á chứ không chỉ của Việt Nam. Nhưng đến bây giờ những ai đi trực diện vào khu đô thị Thủ Thiêm mới thấy tất cả chỉ là bãi đất trống mênh mông và hoang tàn. Dân thì bị đuổi đi gần hết rồi, thậm chí những gia đình không chịu nhận tiền đền bù thấp thì bị cưỡng chế. Trở lại tình hình hầu bao ngân sách của TP.HCM nhìn ra toàn cục nợ công quốc gia thì thấy rõ tình hình xấu rồi.”

TS Phạm Chí Dũng đề cập tới Biểu đồ nợ công quốc gia của Bank of America, theo đó Việt Nam xếp thứ 12 trong nhóm các nước rủi ro cao nhất về nợ công. Theo lời ông, chính quyền cho là nợ công trong ngưỡng an toàn tức dưới 65% GDP và vì thế họ tiếp tục vay mượn để đầu tư những dự án rất lớn. Thí dụ như dự án tàu điện ngầm Suối Tiên TP.HCM, tương lai sẽ tới Dự án sân bay Long Thành vốn đầu tư 15 tỷ USD và còn một dự án thảm họa khác là dự án đường sắt cao tốc Bắc-Nam hiện đang được khởi động lại. TS Phạm Chí Dũng cho rằng việc thực hiện tràn lan những dự án quá tốn kém sẽ làm cho nợ công khủng hoảng và đẩy nhanh con tàu Việt nam tới vực thẳm phá sản.


Ảnh chụp TPHCM nhìn từ khu Đô thị Thủ Thiêm hôm 3/8/2015. AFP PHOTO.

Từ câu chuyện TP.HCM bế tắc tài chính trong dự án Khu đô thị Thủ Thiêm với những khoản nợ khổng lồ, dẫn tới câu chuyện áp lực nợ công của Việt Nam. Theo Phó Giáo sư Tiến sĩ Ngô Trí Long, chuyên gia kinh tế ở Hà Nội, số liệu của chính phủ nói là nợ công của Việt nam chưa tới mức báo động, nhưng thực tế con số của nước ngoài cũng như của chuyên gia thì đã đến mức cần báo động, đến năm 2016 thì nó sẽ tới kịch trần. Gần đây, liên quan đến nợ công Kiểm toán Nhà nước phát hiện có những vấn đề cần phải xem xét lại. Từ Hà Nội, PGS Tiến sĩ Ngô Trí Long nhấn mạnh:

“Hiện nay thu nhập của Việt Nam phần ngân sách luôn luôn mất cân đối, thực chất làm ăn không có hiệu quả. Ví dụ trong thu ngân sách thì 75% là thu để chi còn lại là để trả nợ, như vậy thực chất không có đầu tư. Muốn đầu tư thì phải đi vay, trong bối cảnh làm không đủ ăn mà đầu tư lại đi vay thì nợ công là một gánh nặng. Nếu không có các giải pháp kiểm soát một cách chặt chẽ nghiêm túc, không nhìn nhận bản chất vấn đề thì hậu quả khó lường.

Cụ thể không những nợ công của chính phủ mà của các địa phương cho thấy rất là lớn. Thủ Thiêm là một trong những dự án biểu hiện đến nợ của chính quyền địa phương. Đầu tư trong nguồn lực giới hạn phải biết đầu tư vào lĩnh vực trọng điểm nhằm phục vụ trước mắt, còn cái gì cũng đầu tư mà không xem xét nhu cầu cần thiết trước mắt, thì chắc chắn sẽ làm cho gánh nợ công càng trở nên nặng hơn nữa.”

Đối mặt với tiêu cực tham nhũng

Trong văn bản gởi Thủ tướng, UBND.TP.HCM cho biết trong năm 2015 sẽ phải thanh toán 5.000 tỷ đồng và sang năm phải thanh toán thêm 8.100 tỷ đồng nữa, bao gồm tiền bồi thường giải phóng mặt bằng đối với các trường hợp còn lại; cũng như đầu tư hạ tầng trong khu đô thị mới Thủ Thiêm; xây dựng quỹ nhà thuộc chương trình 12.500 căn hộ phục vụ tái định cư. Chính quyền TP.HCM cũng cho biết không thể tiếp tục vay vốn ngân hàng vì đã hết hạn mức vay và trong bối cảnh như vậy Thành phố kiến nghị Thủ tướng cho phép được chỉ định nhà đầu tư thực hiện một số dự án thay vì phải đấu thầu công khai, để sớm tạo nguồn thu giảm bớt số lãi vay đang phát sinh hàng ngày.

Đáp câu hỏi của chúng tôi là việc TP.HCM kiến nghị Thủ tướng cho phép chỉ định nhà đầu tư thực hiện các dự án ở Khu đô thị Thủ Thiêm thay vì đấu thầu công khai là đi ngược lại xu hướng cải cách thể chế và dễ nảy sinh nhũng lạm. Phó Giáo sư Ngô Trí Long nhận định:

   Bây giờ TP.HCM lại đề nghị cơ chế chỉ định thầu thì tôi e rằng cũng chỉ là lập lại cơ chế cũ và lại đẩy thành phố này vào tình trạng phải đối mặt với tiêu cực tham nhũng.
-TS Phạm Chí Dũng   

“Trong đầu tư việc chọn chủ đầu tư và đơn vị thi công để tham gia có nguyên tắc cơ bản bất di bất dịch là phải thông qua đấu thầu. Đấu thầu mới phát huy cạnh tranh nâng cao hiệu quả. Trong thực tế hiện nay với việc chỉ định thầu mà đề nghị được chính phủ chấp nhận, thì đàng sau đó chắc chắn là không có hiệu quả, chắc chắn tiêu cực sẽ xảy ra. Với điều kiện phương án vẽ ra thì rất tốt, nhưng tư duy là tư duy nhiệm kỳ, cách làm là làm theo nhiệm kỳ. hết nhiệm kỳ thì thôi người khác kế tiếp làm. Cho nên hậu quả xảy ra thì đời sau, thế hệ sau phải gánh chịu. Vì tư duy nhiệm kỳ như vậy trong cách làm qui hoạch, cho nên chỉ vì lợi ích trước mắt vì lợi ích cá nhân. Ở đây không loại trừ mặt trái là có sự móc nối nào đó mà chính sự tham nhũng là biểu hiện trong những việc này.”

Cùng một câu hỏi được chúng tôi nêu ra với TS Phạm Chí Dũng, Chủ tịch Hội nhà báo độc lập, một tổ chức xã hội dân sự nằm ngoài sự kiểm soát của chính quyền. TS Phạm Chí Dũng nhận định.”

“Nguyên tắc của cải cách thể chế là phải loại bỏ tối đa những sự độc quyền độc thế. Chỉ định thầu là cơ chế cách đây 25 năm vào thời Việt nam mới mở cửa kinh tế đã được thường xuyên sử dụng. Sau đến những năm 97-98 mới đưa ra cơ chế phải đấu thầu rộng rãi. Từ đó mới loại bỏ được một tỷ lệ nhỏ những tiêu cực tham nhũng trong chỉ định thầu. Cơ chế chỉ định thầu theo dư luận tổng kết thì thất thoát vốn đầu tư có thể lên tới thậm chí 50%. Khi mà đưa ra đấu thầu rộng rãi thì tỷ lệ thất thoát có thể rút xuống còn khoảng 20% cũng vẫn còn cao. Bây giờ TP.HCM lại đề nghị cơ chế chỉ định thầu thì tôi e rằng cũng chỉ là lập lại cơ chế cũ và lại đẩy thành phố này vào tình trạng phải đối mặt với tiêu cực tham nhũng.”

Sự kiện Chính quyền TP.HCM sa vào bế tắc tài chính, khi quyết tâm thực hiện dự án Khu đô thị Thủ Thiêm là điều đã được dự báo. Ngay sau khi qui hoạch dự án được phê duyệt vào cuối năm 2005, các nhà khoa học đã chứng minh rằng, Sài Gòn có chiều nước chảy từ Bắc xuống Nam và Thủ Thiêm là khu vực túi nước của Thành phố.

Các học giả đã dẫn lịch sử từ thời Pháp thuộc, các nhà qui hoạch đô thị đã tránh việc phát triển thành phố về hướng Nam, Đông Nam tức khu vực Thủ Thiêm. Phát triển đô thị tại một vùng trũng, đất phèn là một chọn lựa thiếu khôn ngoan vì xây dựng hạ tầng tốn kém và chịu nhiều rủi ro như sạt lở, lún đất…

Phải chăng vì hoạch định chính sách theo tư duy nhiệm kỳ dã dẫn tới hệ quả nhãn tiền, Chính quyền TP.HCM có thể mất khả năng trả nợ gốc tới  hạn và lãi phát sinh do đầu tư tốn kém vào hạ tầng cơ sở trên bán đảo Thủ Thiêm. Khu đô thị Thủ Thiêm trống vắng các nhà đầu tư, một sự thật phũ phàng mà báo Sài Gòn Giải Phóng mô tả trong bài viết ngày 19/11/2014: “…Ngoài những công trình hạ tầng kỹ thuật, nhìn trên thực địa… đô thị mới Thủ Thiêm cơ bản vẫn… mênh mông đất trống…”

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s