Bí ẩn ngân sách

Posted: September 21, 2015 in Uncategorized
Tags:

Tư Giang (TBKTSG) – Chỉ số công khai ngân sách mở của Việt Nam năm 2015 chỉ là 18 điểm trên thang điểm 100, thấp hơn khá nhiều so với mức trung bình toàn cầu là 45 điểm, theo khảo sát của tổ chức Đối tác Ngân sách quốc tế công bố ngày 9-9-2015. Chỉ số này thậm chí thấp hơn một điểm so với xếp hạng năm 2014.

� Xem thêm: Tăng thuế gấp 3: Ngân sách bội thu, xăng vẫn móc túi dân! + Tám tháng, nhập siêu 3,76 tỉ đô la Mỹ.

jpg Mức độ thiếu công khai, minh bạch về ngân sách, như xếp hạng trên, không gây ngạc nhiên với nhiều người, trong đó có Trưởng đại diện Tổ chức Hợp tác quốc tế Nhật Bản tại Việt Nam (JICA), ông Mori Mutsuya. Trong nỗ lực tìm kiếm thông tin về ngân sách để phục vụ cho nghiên cứu gần đây về nợ công, nợ trong nước, nợ nước ngoài của Việt Nam mà JICA quan tâm, ông đã không khỏi thất vọng. Các số liệu ngân sách nhà nước mà Bộ Tài chính thường công khai trên cổng thông tin điện tử, ông nhận xét, không thể hiện được gì nhiều.

Ông nói: “Theo tư liệu của chúng tôi, vấn đề nợ công của Việt Nam là do thâm hụt ngân sách. Trong các bảng biểu của chúng tôi có các cột, ví dụ thâm hụt ngân sách ngày càng tăng, kéo theo cột nợ công tăng theo. Vấn đề đáng quan tâm nhất, nguyên nhân nào làm thâm hụt ngân sách như vậy. Thâm hụt ngân sách không phải do đầu tư, mà là cho chi thường xuyên. JICA muốn đi sâu tìm hiểu, những hạng mục nào trong chi thường xuyên làm tăng nợ công, nhưng những số liệu của Bộ Tài chính không cho biết. Bộ có giải thích là do chi lương, chi an sinh xã hội nhưng không có số liệu thực tế để chứng minh điều đó”.

Khi minh bạch không được đảm bảo, nghĩa vụ giải trình bị phớt lờ, và trách nhiệm vẫn là của tập thể, thì sẽ không thể dừng được xu hướng đáng báo động hiện nay của NSNN.

Chi thường xuyên, theo tính toán của Ủy ban Tài chính – Ngân sách của Quốc hội, đã lên tới 71% tổng chi ngân sách nhà nước (NSNN). Tuy nhiên, những người có trách nhiệm của Bộ Tài chính đã tỏ ra… ngạc nhiên khi được hỏi về con số này trong một cuộc họp báo thường kỳ của bộ này gần đây.

Với đại biểu Quốc hội Lê Đình Khanh, tỉnh Hải Dương, bí mật, bí ẩn ngân sách không phải là chuyện gì mới mẻ. Ông đã không thể công khai các bản báo cáo ngân sách cho cử tri, những người đã bầu ông làm đại diện khi tiếp xúc với họ. Ông kể tại phiên thảo luận ở hội trường trong kỳ họp Quốc hội tháng 6-2015: “Trước đây, cầm báo cáo ngân sách mà có chữ “mật” thì tôi rất ngại, đem về địa phương rất lo”. Ông đặt câu hỏi: “Như thế này thì Quốc hội công khai ở chỗ nào? Dân chủ ở chỗ nào? Mọi người có được biết cái này không?”.

Ở cấp địa phương, vấn đề công khai, minh bạch ngân sách còn kém hơn nhiều. Một khảo sát gần đây với hơn 1.100 người dân tại năm tỉnh là Bắc Giang, Hòa Bình, Nam Định, Quảng Trị và Bà Rịa – Vũng Tàu của năm tổ chức xã hội dưới sự bảo trợ của Ủy ban Tài chính – Ngân sách của Quốc hội cho thấy điều đó.

Theo khảo sát này, các cơ quan chức năng liên quan đến hoạt động ngân sách không rõ trách nhiệm giải trình. Không tỉnh nào cung cấp cho người dân thông tin về địa chỉ để người dân nếu có thắc mắc có thể đặt câu hỏi, cũng như đưa ra các ý kiến đóng góp hoặc phản hồi liên quan đến dự toán, quyết toán ngân sách địa phương. Các tỉnh này chỉ “thông báo tổng thu, tổng chi ngân sách của xã qua hội đồng nhân dân chứ không thông báo chi tiết tới người dân”.

Kết quả tham vấn tại Bắc Giang cho thấy, hơn 43% người dân được hỏi không biết rằng ngân sách được chi cho phát triển kinh tế, đảm bảo an ninh quốc phòng và đảm bảo hoạt động của bộ máy nhà nước; tới hơn 63% số người được hỏi không biết rằng ngân sách được chi trả nợ của nhà nước và chi viện trợ. Trong khi đó, có gần 43% người dân ở các tỉnh Hòa Bình, Quảng Trị, Vũng Tàu và Nam Định cho biết họ có nghe hoặc có nhìn thấy báo cáo thu – chi ngân sách của xã nhưng không nhớ hoặc không hiểu được những thông tin này.

Kết quả tham vấn cũng cho thấy người dân ở các địa phương trên hầu như chưa có tiếng nói trong phân bổ ngân sách. “Chúng tôi chỉ quan tâm mình phải nộp những khoản gì, nộp bao nhiêu, chứ còn nhà nước chi ngân sách thế nào thì chúng tôi chẳng quan tâm…”, một người dân nói.

Hệ lụy của sự thiếu công khai, minh bạch là rõ ràng, và đáng báo động. Một báo cáo về phân cấp tài khóa của Ngân hàng Thế giới phát hiện, các kế hoạch chi tiêu của địa phương thiếu độ tin cậy qua so sánh với số thực hiện. Đặc biệt, chi đầu tư xây dựng cơ bản – thường chênh lệch tới 50% so với dự toán, vượt xa so với hướng dẫn về thông lệ tốt là duy trì chênh lệch chi tiêu ở mức không quá 5% dự toán. Bình quân các tỉnh miền núi phía Bắc chi cao hơn dự toán đến 42%, các tỉnh ở Tây Nguyên chi cao hơn 35%. Còn tại khu vực Đông Nam bộ và đồng bằng sông Cửu Long, mức chi bình quân cao hơn lần lượt là 7% và 9%. Ngân hàng Thế giới lý giải tình trạng này là do cơ quan hành pháp được phép linh hoạt thay đổi dự toán, không cần cơ quan lập pháp phê duyệt.

Giải thích này phù hợp với thực tế gần đây nhất, khi bội chi ngân sách nhà nước năm 2013 vọt lên 6,6% GDP, từ mức 5,3% GDP được phê duyệt trước đó và điều đó đã được Quốc hội dễ dàng thông qua.

Bản dự thảo đầu tiên của Luật NSNN từng có điều khoản xử lý trách nhiệm cá nhân của những người chi tiêu sai NSNN. Tuy nhiên, nội dung này không còn xuất hiện trong luật được Quốc hội thông qua tại kỳ họp trước. Lý giải điều này, một quan chức Quốc hội giải thích: “Có nhiều ý kiến các cấp phản ứng quá, bảo thế này thì trói chúng tôi à. Vậy là nó được rút ra”.

Mấy năm gần đây, NSNN đang phạm hai nguyên tắc vàng. Thứ nhất, chi nhiều hơn thu, làm bội chi ngày càng lớn. Thứ hai, tăng chi đầu tư công ngày càng chậm, tăng chi thường xuyên ngày càng vượt lên. Khi minh bạch không được đảm bảo, nghĩa vụ giải trình bị phớt lờ, và trách nhiệm vẫn là của tập thể, thì sẽ không thể dừng được xu hướng đáng báo động này của NSNN.

Tăng thuế gấp 3: Ngân sách bội thu, xăng vẫn móc túi dân!

Lê Dung/ SBTN (VNTB) – Chẳng bao lâu sau ‘sáng kiến’ về ‘điều chỉnh chính sách thu đối với một số tài nguyên khoáng sản và thuế bảo vệ môi trường đối với các mặt hàng xăng dầu’, Bộ Tài chính VN hào hứng cho biết: ‘nhờ có nên nhiều khoản thu nội địa trong 8 tháng qua đã đạt tiến độ khá, trên 70% dự toán năm. Cụ thể như các khoản thu về nhà, đất 8 tháng qua đã thu đạt 97.8% dự toán, lệ phí trước bạ đạt xấp xỉ 90% dự toán… Đặc biệt, có những khoản đã hoàn thành dự toán năm như thuế bảo vệ môi trường đạt 110.2% dự toán năm, thuế sử dụng đất nông nghiệp đạt 103% dự toán năm’.

Vậy trong thực tế, thuế bảo vệ môi trường đã ‘hỗ trợ’ cho cơ chế ‘ổn định giá xăng dầu’ của tập đoàn độc quyền Petrolimex như thế nào?

Khi giá xăng dầu còn ở đỉnh cao trên 120 USD/thùng vào năm 2014, Quốc hội VN đã thông qua dự toán ngân sách cho năm 2015 với con số tổng thu thuế bảo vệ môi trường là 12,939 tỷ đồng.

Nhưng từ đầu năm 2015 đến nay, giá dầu thế giới bất ngờ sụt giảm mạnh và nay chỉ còn khoảng 40-45 USD/thùng. Ngân sách VN bị thâm thủng trầm trọng, nguồn thu từ xuất dầu thô giảm tới một nửa. Ngay lập tức, Bộ tài chính đã đề xuất và được Quốc hội thông qua việc tăng gấp 3 lần thuế bảo vệ môi trường đối với xăng dầu từ ngày 1/5/2015.

Theo tính toán của giới chuyên gia phản biện, một lít xăng phải cõng 3.000 đồng/lít thay vì mức 1.000 đồng/lít, một lít dầu diezen phải nộp 1.500 đồng/lít thay vì mức 500 đồng/lít trước đây.

Như vậy, chỉ riêng với thuế bảo vệ môi trường từ các mặt hàng này, ngân sách dự kiến sẽ thu về hơn 35,000 tỷ đồng/năm, tăng khoảng 23,000 tỷ đồng/năm. Trong đó, riêng số thu thuế bảo vệ môi trường của mặt hàng xăng đã dự kiến là hơn 20,000 tỷ đồng/năm, tăng gần 14,000 tỷ đồng/năm.

Con số trên gấp 2 – 2,5 lần so với tổng thu thuế bảo vệ môi trường dự toán năm 2015, tương ứng tăng khoảng 22,500 tỷ.
Trong 4 tháng cuối năm 2015, ngân sách từ nguồn thuế bảo vệ môi trường xăng dầu sẽ bội thu và đặc biệt, khoản thu này sẽ tăng nếu tiêu thụ xăng dầu tăng.

Thế nhưng bội chi ngân sách 8 tháng đầu năm 2015 vẫn đội lên đến 115.18 nghìn tỷ đồng, xấp xỉ 51% dự toán năm. Một trong những ‘thú chi’ dã man là công trình ‘tượng đài ngàn tỷ’ ở Sơn La, bất chấp dư luận trong và ngoài nước phản ứng ghê gớm, vẫn được chính quyền địa phương chúi đầu dày khoét.

Trong khi đó, giá xăng dầu VN vẫn cao ngất ngưởng, ước tính gấp từ 1.5-2 lần mặt bằng giá xăng dầu thế giới. Tìm mọi cách để ‘ổn định’ mức giá này, có khả năng Petrolimex sẽ lặp lại ‘sáng kiến’ của người anh em của nó là Tập đoàn Điện lực VN (EVN) để đề xuất với chính phủ cho ‘bù lỗ tỷ giá vào giá xăng dầu’.

Tám tháng, nhập siêu 3,76 tỉ đô la Mỹ

Quốc Hùng (TBKTSG Online) – Giá dầu thô trong tháng 8 rồi tiếp tục giảm, kéo kim ngạch xuất khẩu dầu thô 8 tháng đầu năm 2015 giảm đến 2,6 tỉ đô la Mỹ so với cùng kỳ năm ngoái. Xuất khẩu một số mặt hàng khác mà Việt Nam có thế mạnh như than đá, gạo, cà phê, thủy sản… cũng giảm mạnh, khiến thâm hụt thương mại 8 tháng đầu năm đã lên tới 3,76 tỉ đô la Mỹ.


Giá dầu thô trong 8 tháng đầu năm 2015 nay liên tục bị giảm dẫn đến kim ngạch xuất khẩu
mặt hàng này của Việt Nam bị thiệt hại khoảng 2,6 tỉ đô la Mỹ – Ảnh: Triệu Trùng Điệp.

Theo số liệu của Tổng cục Hải quan vừa công bố trong tháng 8 rồi, lượng xuất khẩu dầu thô của Việt Nam là 823.000 tấn, tăng 2,8% so với tháng trước. Tuy nhiên, giá xuất khẩu bình quân mặt hàng này giảm 57 đô la Mỹ/tấn nên giá trị thu về chỉ đạt gần 295 triệu đô la Mỹ, giảm 11,3% so tháng trước.

Tính đến hết tháng 8, lượng dầu thô xuất khẩu của cả nước đạt gần 6,3 triệu tấn, tăng nhẹ 0,6% và kim ngạch đạt 2,74 tỉ đô la Mỹ, giảm mạnh 48,6%, tương ứng giảm 2,6 tỉ đô la Mỹ so với cùng kỳ năm trước.

Dầu thô của Việt Nam trong 8 tháng qua chủ yếu được xuất khẩu sang thị trường Singapore 1,14 triệu tấn, gấp 3 lần cùng kỳ năm ngoái; sang Nhật Bản 1,09 triệu tấn, giảm 28,3%; sang Trung Quốc 1,05 triệu tấn, giảm 6,4%; và sang Malaysia 1,04 triệu tấn, tăng 49,1% so với cùng kỳ năm 2014.

Cũng theo cơ quan hải quan, xuất khẩu một số mặt hàng khác mà Việt Nam có thế mạnh trong cùng thời gian trên đã giảm mạnh như mặt hàng than đá, gạo, cà phê, thủy sản…

Cụ thể, lượng than đá xuất khẩu trong 8 tháng đầu năm nay của cả nước đạt gần 1,3 triệu tấn với trị giá là 136 triệu đô la Mỹ, giảm lần lượt 75,6% và 64,9% so với cùng kỳ năm ngoái.

Đối với mặt hàng gạo, tính đến hết tháng 8 rồi, lượng xuất khẩu đạt hơn 4 triệu tấn, giảm 9,7%, và giá trị đạt 1,74 tỉ đô la Mỹ, giảm 14,3% so với cùng kỳ năm trước. Trung Quốc vẫn là thị trường tiêu thụ gạo lớn nhất của Việt Nam với 1,51 triệu tấn, giảm 2,6% so với cùng kỳ năm trước và chiếm 37% tổng lượng xuất khẩu gạo của cả nước. Xuất khẩu gạo sang Philippine giảm mạnh 41% về lượng, đạt 612.000 tấn; tiếp theo là Malaysia: 371.000 tấn, tăng 35,8%; Ghana: 250.000 tấn, tăng 21,8%; Cu Ba: 287.000 tấn, tăng 18% so với cùng kỳ năm ngoái.

Về mặt hàng cà phê, trong 8 tháng đầu năm nay, lượng xuất khẩu đạt 879.000 tấn, trị giá 1,81 tỉ đô la Mỹ, giảm 32,2% về lượng và giảm 32,6% về giá trị so với cùng kỳ năm ngoái.

Mặt hàng thủy sản xuất khẩu trong 8 tháng qua chỉ đạt 4,16 tỉ đô la Mỹ, giảm 17% so với cùng kỳ năm ngoái. Tất cả các thị trường chính nhập khẩu mặt hàng này đều bị giảm mạnh; cụ thể thị trường Mỹ đạt 799 triệu đô la Mỹ, giảm 30,1% so với cùng kỳ năm trước; EU là 751 triệu đô la Mỹ, giảm 17,3%; Nhật Bản: 650 triệu đô la Mỹ, giảm 11,1%; Hàn Quốc: 356 triệu đô la Mỹ, giảm 12%.

Theo số liệu của cơ quan hải quan, sau 2/3 chặng đường của năm 2015, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa cả nước là hơn 216,76 tỉ đô la Mỹ, tăng 12,9% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, xuất khẩu đạt 106,5 tỉ đô la Mỹ, tăng 9,2% và nhập khẩu đạt 110,26 tỉ đô la Mỹ, tăng 16,8%, dẫn đến thâm hụt thương mại hàng hóa trong 8 tháng đầu năm 2015 ở mức 3,76 tỉ đô la Mỹ.

Khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) đóng góp chính vào mức tăng tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của cả nước trong 8 tháng qua. Cụ thể, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của khu vực FDI trong 8 tháng qua đạt 137,25 tỉ đô la Mỹ, tăng 21,9% so với cùng kỳ năm ngoái; trong đó kim ngạch xuất khẩu là 72,35 tỉ đô la, tăng 21,2% và kim ngạch nhập khẩu là 64,9 tỉ đô la, tăng 22,6%. Như vậy, trong 8 tháng qua, khu vực doanh nghiệp FDI xuất siêu 7,45 tỉ đô la Mỹ.

Trong khi đó, khu vực doanh nghiệp trong nước đạt tổng kim ngạch xuất nhập khẩu là 79,51 tỉ đô la Mỹ; trong đó kim ngạch xuất khẩu chỉ đạt hơn 34,14 tỉ đô la Mỹ, giảm 9,7%. Tính ra, khu vực doanh nghiệp trong nước nhập siêu lên đến 11,22 tỉ đô la Mỹ.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s