Thế nào là qui hoạch báo chí sắp tới?

Posted: September 29, 2015 in Uncategorized
Tags:

Kính Hòa (RFA) – Ngày 25/9 Bộ Thông tin và truyền thông tổ chức công bố nội dung cơ bản của đề án qui hoạch báo chí cho đến năm 2025. Và ngày 1tháng 10 tới đây, Bộ Thông tin sẽ làm việc với TP HCM nơi có số lượng báo chí nhiều nhất nước. Trước đó, một nhóm chủ trương kênh truyền thông phi chính thống tên là Lương Tâm TV bị đàn áp vào ngày 23/9. Sau đây là nhận định của một số người liên quan đến sự phát triển của ngành truyền thông ở Việt nam, cũng như dự báo về khả năng tự do hóa của nó. Ghi nhận do Kính Hòa thực hiện.

� Xem thêm: Ai làm nên tên tuổi một tờ báo? + Việt Nam cắt giảm báo in, thêm báo điện tử + 10.000 người sẽ mất việc trong cuộc ‘quy hoạch’ truyền thông Việt Nam.

luong-tam-TV-2.jpg‘Lương Tâm TV’ là một kênh thông tin độc lập mới ra đời trong thời đại công nghệ kỹ thuật số hiện nay. RFA screenshot

Lương Tâm TV

Ông Nguyễn Vũ Bình một trong những sáng lập viên của kênh truyền thông Lương Tâm TV giải thích về quyết định cho ra đời kênh truyền thông này:

“Chúng ta biết là đã có những bài viết trên trang web, rồi FB, blog thì đã có rồi, chúng ta cần mở rộng đến cho người dân bằng những hình thức khác đi, trực diện hơn, tác động lớn hơn, có âm thanh, có hình ảnh. Thì trên tinh thần đưa sự thật đến cho người dân, chúng tôi đã thảo luận và quyết định hình thành một cái kênh truyền thông như thế.”

Cho đến hiện nay đảng cộng sản vẫn chưa cho phép truyền thông tư nhân được hoạt động. Tuy nhiên sự phát triển của Internet đã tạo nên một không gian truyền thông mới bất chấp là có sự cho phép của nhà nước hay không.

Ông Nguyễn Vũ Bình có so sánh Việt nam với Trung quốc trong sự kiểm soát truyền thông trên mạng. Ông Bình nói rằng ở Việt nam mạng truyền thông xã hội FB vẫn được phép, cũng như công cụ tìm kiếm Google chứ không bị chận đứng một cách hoàn toàn như ở Trung quốc. Và ông dự đoán là sự phát triển sẽ tiếp tục, dù kênh Lương Tâm TV của ông và các đồng sự vừa bị đàn áp.

“Mình cũng phải nói là có hai mặt. Một mặt là nhà nước chấp nhận những mức như thế. Trên cơ sở chấp nhận đó thì việc hình thành những kênh truyền thông như thế này là những bước tiếp theo thôi, sớm hay muộn thì nó cũng sẽ ra đời, tồn tại và phát triển thôi.”

    Lương tâm TV là trường hợp mà công an chủ động trấn áp các nhà báo, blogger tự do, chứ không phải ngăn chận một cách bị động như thường thấy. Theo lời chứng của những người bị câu lưu trong vụ lương tâm TV thì ngày hôm trước họ đã bị nhắn tin đe dọa. Tới ngày hôm sau thì đồng loạt bị bắt giữ
–  Phạm Chí Dũng  

Nhận xét về việc đàn áp Lương Tâm TV, nhà báo độc lập Phạm Chí Dũng cho biết:

“Lương tâm TV là trường hợp mà công an chủ động trấn áp các nhà báo, blogger tự do, chứ không phải ngăn chận một cách bị động như thường thấy. Theo lời chứng của những người bị câu lưu trong vụ lương tâm TV thì ngày hôm trước họ đã bị nhắn tin đe dọa. Tới ngày hôm sau thì đồng loạt bị bắt giữ.

Cuối cùng thì họ cũng được ra. Điều đó cho thấy đây chỉ là một vụ bắt câu lưu chứ không phải bắt tạm giam, khởi tố hay truy tố gì hết.

Vì vậy vụ này khá là kỳ, vì nó mang tính chất bất thường. Nó không phải là chuyên án của Bộ công an hay công an Hà nội. Nó cũng không phải là một vụ sử dụng côn đồ để hành hạ một số anh em cựu từ nhân lương tâm như trước đây. Mà dường như là một vụ bắt câu lưu và cố ý làm rùm beng.”

Một số bạn trẻ đến trước Công an quận Hai Bà Trưng ở Hà Nội để yêu cầu trả tự do cho các thân hữu bị bắt đến đó sau đó thì họ đám côn đồ hành hung (ngày 23/9/2015 Facebook Nguyen Lan Thang)

Một nhà quan sát nước ngoài là ông Zachary Abuza, chuyên về chính trị Đông Nam Á, có nói rằng các nhà hoạt động ở Việt nam bị đàn áp không chắc vì những nội dung mà họ phát biểu, mà có thể là do họ có tổ chức.

Khi đặt vấn đề này với ông Nguyễn Vũ Bình với câu hỏi là liệu có phải vì Lương Tâm TV là một tổ chức nên bị đàn áp hay không, ông Bình trả lời:

“Cũng có tính chất như vậy, nhưng thực ra tổ chức mà theo ý nghĩa tổ chức trực diện chỉ có tính chất nghiệp vụ thôi. Tổ chức nghiệp vụ đối với họ cũng không có gì là ghê gớm. Nhưng cái chính là nghiệp vụ kết hợp với chuyển tải âm thanh hình ảnh, cái này mới, và mới thì người ta chưa chấp nhận.”

Ông Phạm Chí Dũng cũng có nhận xét rằng nội dung mà Lương Tâm TV truyền tải không phải là một điều gì quá đối kháng với chính quyền. Ông đưa ra những nghi vấn là những chuyện đàn áp như vậy không biết vô tình hay cố ý trùng hợp với các hoạt động đối ngoại của chính phủ Việt nam.

Khi chúng tôi đặt vấn đề ngược lại là nếu vì các hoạt động đối ngoại thì đáng lẽ phải không có sự đàn áp trong thời gian diễn ra các hoạt động đó? Ông Dũng nói rằng câu trả lời có thể nằm trong sự cạnh tranh giữa các nhóm thế lực tại Việt nam:

“Cuộc đấu tranh giữa các thế lực trong đảng đã đến mức cao điểm. Qua chuyện trang blog Chân dung quyền lực hồi cuối 2014, đầu 2015 ta thấy là dường như có một trận chiến sống mái giữa những đối thủ nào đấy. Và nếu những đối thủ đấy họ suy nghĩ, tận dụng những cơ hội, trong đó có những cơ hội liên quan đến các sự kiện đối ngoại, thì tôi không dám chắc là giới (hoạt động) dân chủ và nhân quyền ở Việt nam được an toàn.”

Và khi được hỏi là liệu câu chuyện Lương Tâm TV có nằm trong diễn biến qui hoạch báo chí của chính phủ Việt nam? Ông Dũng không tin là có liên quan với nhau.

Chính thống, phi chính thống, và “qui hoạch báo chí

Vẫn theo ông Dũng thì trong thời gian hai năm trở lại đây, ông nhận thấy có sự giao thoa giữa truyền thông phi chính thống và chính thống tại Việt nam. Ông kể ra các vấn đề được cả hai nhóm cùng lên tiếng mạnh mẽ như vụ chặt cây xanh ở Hà nội, vụ lấp sông Đồng Nai, Vụ Kim Quốc Hoa,… mặc dù báo chí chính thống vẫn chưa có sự phản biện mạnh mẽ trong lĩnh vực chính trị.

    Rất tiếc là báo chí nhà nước lại phải đối mặt với qui hoạch báo chí kềm siết. Và điều đó tôi cho là một tương lai không tốt đẹp gì cho các tờ báo phản biện đặc biệt là ở khu vực Thành phố HCM như là Kinh tế Sài gòn, Pháp luật TP HCM,…thậm chí có thể cả Tuổi trẻ nữa đều có thể trở thành phụ trương cho một tờ báo đảng là tờ Sài gòn giải phóng
– Phạm Chí Dũng   

Ông lấy làm tiếc là tính phản biện đang phát triển của báo chí chính thống có thể bị cản trở qui hoạch báo chí sắp tới.

“Rất tiếc là báo chí nhà nước lại phải đối mặt với qui hoạch báo chí kềm siết. Và điều đó tôi cho là một tương lai không tốt đẹp gì cho các tờ báo phản biện đặc biệt là ở khu vực Thành phố HCM như là Kinh tế Sài gòn, Pháp luật TP HCM,…thậm chí có thể cả Tuổi trẻ nữa đều có thể trở thành phụ trương cho một tờ báo đảng là tờ Sài gòn giải phóng. Mà chúng ta biết là Sài gòn giải phóng, hay Nhân dân, Quân đội nhân dân, hay Công an nhân dân, là một và không có phản biện gì cả.”

Trong nội dung về dự thảo qui hoạch báo chí đăng trên tờ Thời báo kinh tế Sài gòn, không thấy nói gì đến báo chí tư nhân. Khi bình luận về sự qui hoạch, nhà báo kỳ cựu Huỳnh Văn Hoa viết trên trang của mình rằng có các cách hiểu khác nhau về báo chí. Nhà cầm quyền thì cho đó là công cụ để tuyên truyền, cho nên mới có quan niệm qui hoạch, trong khi nhiều trí thức thì hiểu báo chí là diễn đàn của nhân dân.

Khi được hỏi về đề án qui hoạch báo chí này, một quan chức cao cấp của đảng cộng sản Việt nam, không muốn nêu danh tánh, nói rằng khuynh hướng báo chí sắp tới của Việt nam  là theo hướng tư duy tự do hơn, nhưng mặt khác sẽ bớt đi số báo và tạp chí dựa vào ngân sách nhà nước. Ông cũng cho biết là mặc dù cái tên báo chí tư nhân chưa được sử dụng, nhưng sẽ có báo chí ngoài công lập, sẽ cho phép sự tự do hơn trong việc đưa tin một cách đa chiều, và mang tính phản biện cao hơn hiện nay.

Ai làm nên tên tuổi một tờ báo?

Nguyễn Vạn Phú (TBKTSG Online) – Một câu hỏi những người làm báo lâu năm thường đem ra để “truy bài” các phóng viên mới vào nghề: Dựa vào đâu để một tờ báo xây dựng sức mạnh cho mình? Hay nói cách khác, ai làm nên tên tuổi, uy tín và trọng lượng một tờ báo?


Báo chí cần có nhiệm vụ nói lên tiếng nói của người dân. Ảnh minh họa

Nhắc nhở này là nhắm tới các hiểu nhầm mà các phóng viên trẻ thường mắc phải nếu như phóng viên không biết hay quên đi chính độc giả, chính lực lượng người đọc đông đảo của tờ báo là sức mạnh nội tại, tạo nên một trọng lượng, một tầm cỡ, một mức ảnh hưởng cho một tờ báo. Người phóng viên không là gì cả nếu anh chỉ biết có anh; còn ngược lại, khi anh nhận sự tin cậy, giao phó của độc giả để truy tìm thông tin, anh không còn chỉ là một con người cụ thể mà anh là đại diện cho cả triệu người đọc khác.

Chính vì thế một người bạn không ở trong ngành báo, sau khi đọc tin về đề án quy hoạch báo chí mới gọi điện nói: “Tôi thấy đề án ghi rất chi tiết, nào là cơ quan này được ra tờ báo in, cơ quan kia được làm tờ tạp chí… đầy đủ cả. Tôi chỉ có một thắc mắc thôi, vậy ai sẽ nói tiếng nói của người dân đây?”

Một ông bạn khác làm dân doanh phân bì: “Tập đoàn, tổng công ty nhà nước có thể ra báo, thế tiếng nói của bọn tôi, các doanh nghiệp tư nhân trong nước thì sao?”

Đó là góc nhìn từ ngoài ngành báo chí nhìn vào. Họ có những thắc mắc rất cụ thể như vậy. Họ cũng không thể nào hình dung được sẽ có tờ báo chính, tờ báo phụ. Họ cũng không hiểu vì sao mỗi trường đại học chẳng hạn chỉ được có một tờ tạp chí nhưng giả thử trường đại học bách khoa phải ra cả chục tạp chí chuyên ngành từ cơ khí đến tự động hóa thì giải quyết cách nào?

Thử nhìn đề án quy hoạch báo chí từ con mắt của nhà quản lý, có thể chúng ta sẽ phần nào hiểu được mục tiêu sắp xếp lại báo chí. Đó là suy nghĩ nếu hệ thống hành chính có những thứ bậc nhất định thì thứ bậc này phải được phản ánh trong sắp xếp lại các cơ quan chủ quản của báo chí theo đúng quy mô, tầm vóc của từng cơ quan báo chí.

Chính vì thế mà mục tiêu của đề án quy hoạch báo chí được nêu rất rõ: “Sắp xếp hệ thống báo chí gắn với đổi mới mô hình tổ chức, nâng cao hiệu quả lãnh đạo, quản lý báo chí…” Nâng cao hiệu quả lãnh đạo, quản lý có nghĩa như thế nào? Đó là “Các cơ quan báo in sau khi được sắp xếp đều có cơ quan chủ quản trực tiếp là tỉnh ủy, thành ủy trực thuộc Trung ương, cơ quan cấp Bộ, ngành cấp Trung ương tạo điều kiện thuận lợi hơn cho công tác chỉ đạo, quản lý“.

Nhưng khổ nỗi đó là cách nhìn chỉ hợp lý nếu đối chiếu với báo chí nhà nước… các nước khác. Ở các nước khác, mỗi bộ có một tờ báo đã là quá nhiều, báo này nếu có chỉ lo chuyện của bộ như một tờ quảng bá cho hoạt động của bộ trong quan hệ với công chúng. Đâu có cơ quan nhà nước nào cũng có báo như Việt Nam và lại đảm nhận cho mình chức trách báo chí đầy đủ nữa.

Ở nước ta đây là một đặc thù mang tính lịch sử. Nhiều tờ báo nổi tiếng hơn cả cơ quan chủ quản – và đó là chuyện bình thường. Xin hỏi có nhiều người biết cơ quan chủ quản của tờ VnEconomy là ai không? Rồi tờ VnExpress hay tờ Dân Trí?

Báo chí toàn là báo nhà nước nhưng đã từ lâu gán cho mình nhiệm vụ nói lên tiếng nói của người dân và vì thế vai trò của cơ quan chủ quản mang tính cơ chế trong một thể chế rất riêng của Việt Nam. Có bao nhiêu độc giả nghĩ báo Tuổi Trẻ là riêng của Thành Đoàn TPHCM nữa; ai cũng nghĩ đây là tờ báo của đại chúng, một trong những tờ báo làm nên diện mạo của làng báo Việt Nam.

Nếu sắp xếp theo đề án thì sự sắp xếp này là phá vỡ một truyền thống của làng báo. Truyền thống đó hiện đã gắn với các thương hiệu có những giá trị không thể nào đo lường một cách đơn giản được. Giá trị lớn nhất là những tờ báo đó đã trở thành nơi gởi gắm tiếng nói của xã hội, không lẽ giờ phải sắp xếp lại? Đúng như người bạn thắc mắc: Ai sẽ nói tiếng nói của người dân?

Làm theo đề án quy hoạch trước tiên cần đặt câu hỏi, liệu những nơi được quyền ra báo như đề án nói có thật sự thích thú với nhiệm vụ mới này không? Lấy ví dụ Quốc hội, theo đề án, sẽ có một tờ báo in và một tờ tạp chí! Các cơ quan khác như Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, Tòa án nhân dân tối cao, Kiểm toán Nhà nước cũng vậy. Liệu Quốc hội có muốn ra báo ngày không? Hay Quốc hội sẽ nói, nhiệm vụ của chúng tôi không phải là làm báo; nhiệm vụ của tất cả các tờ báo khác là đưa tin đầy đủ về hoạt động của Quốc hội không được chối từ. Kiểm toán Nhà nước cũng nói vậy mà Tòa án nhân dân tối cao cũng nói vậy thì sao?

Bởi đây là các cơ quan công quyền. Họ muốn lắng nghe tiếng nói của người dân thông qua báo chí khách quan chứ đâu phải qua báo do họ làm? Báo của các cơ quan công quyền, nói đúng theo thông lệ, sẽ chỉ là một công cụ xúc tiến quan hệ với người dân, cung cấp thông tin cho dân là đủ.

Làm các tờ báo như thế rất khó. Chẳng hạn một tờ báo của Quốc hội làm sao chê kỳ họp này không sôi nổi, đại biểu vắng trễ nhiều? Một tờ báo của Tòa án làm sao nói một cách khách quan về các vụ xử oan sai? Và đó là chuyện bình thường, không có gì đáng trách hay đáng ngạc nhiên. Nước nào cũng vậy thôi.

Như đã nói ở đầu bài, cái làm nên tờ báo vừa là nội lực tờ báo đó, vừa là sự tin yêu giao phó của bạn đọc. Cho nên đề án mang tính một chiều, đi ngược lại với bản chất hai chiều của báo chí.

Chắc chắn thực tế phong phú sẽ không chấp nhận những tính toán cơ học như đề án được. Cứ để báo chí phát triển tự nhiên như hiện nay kèm theo quyết định cắt hẳn nguồn ngân sách cho các báo không cần thiết cho nhiệm vụ điều hành của nhà nước. Những tờ báo nào còn cần trợ cấp phải có kế hoạch rõ ràng và phải được phê duyệt. Còn lại hãy để bạn đọc quyết định tờ báo nào tồn tại, tờ báo nào phải sáp nhập, giải tán. Lúc đó báo chí sinh ra hay biến mất như một doanh nghiệp trong cơ chế thị trường – đâu có gì là quan trọng.

Một trong những nhiệm vụ của báo chí là giám sát quyền lực. Nay lại trao hết quyền làm báo cho cơ quan quyền lực thì chuyện lạm quyền ắt sẽ nảy sinh. Hãy để hội đoàn làm báo vì đó là gần với tiếng nói của người dân nhất.

Việt Nam cắt giảm báo in, thêm báo điện tử

(VOA) – Việt Nam sẽ có ít báo in và nhiều báo điện tử hơn nếu đề án ‘Quy hoạch phát triển và quản lý báo chí đến năm 2025’ được phê duyệt.


Người dân đọc tin tức hàng ngày trên mạng tại một quán cà phê Internet ở Hà Nội.

Đề án được Bộ Thông tin và Truyền thông công bố hôm 25/9 cho biết sẽ ‘đổi mới mô hình tổ chức, quản lý theo hướng giảm số lượng cơ quan báo in’.

Theo đề án quy hoạch báo chí mới, nhiều cơ quan báo in trước đây dựa vào nguồn ngân sách nhà nước, đến năm 2020, sẽ phải tự lực về mặt tài chính. Nhà nước chỉ tập trung đầu tư ngân sách cho một số cơ quan báo in chủ lực và ‘đặt hàng’ một số báo, tạp chí cho các ‘nhiệm vụ chính trị’.

Các cơ quan, tổ chức có báo in được phép xuất bản báo điện tử. Nhưng các cơ quan, tổ chức có giấy phép tạp chí in không được phép xuất bảo báo điện tử, mà chỉ có thể có phiên bản tạp chí điện tử theo nội dung tạp chí in.

Đề án quy hoạch báo chí mới còn cho biết Nhà nước Việt Nam sẽ hỗ trợ phát triển cho một số báo điện tử chủ lực có khả năng ‘thu hút công chúng, định hướng dư luận xã hội, nhất là trước các sự kiện, vấn đề quan trọng, phức tạp, nhạy cảm để phục vụ nhiệm vụ chính trị, tuyên truyền và thông tin đối ngoại’.

Riêng Đài Truyền hình Việt Nam, Đài Tiếng nói Việt Nam, Thông tấn xã Việt Nam, Báo Nhân Dân, Báo Quân đội Nhân dân, Báo Công an Nhân dân sẽ chuyển sang mô hình truyền thông đa phương tiện.

Cũng theo đề án mới, mỗi tỉnh, thành chỉ được có 1 đài phát thanh truyền hình. Mỗi đài có 1 kênh phát thanh, 1 kênh truyền hình phục vụ cho nhiệm vụ chính trị, tuyên truyền (trừ Đài Hà Nội và TP.HCM sẽ có 2 kênh phát thanh, 2 kênh truyền hình dành cho mục đích trên).

Các kênh phát thanh, truyền hình không được phép khai thác quá 30% nội dung nước ngoài nguyên gốc trong tổng số nội dung chương trình.

Theo Thứ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông Việt Nam Trương Minh Tuấn, đề án quy hoạch báo chí nhằm mục tiêu tăng cường hiệu quả quản lý và lãnh đạo của Đảng Cộng sản trên báo chí. Bộ này yêu cầu các cơ quan báo chí phải chủ động sắp xếp theo quy hoạch và gửi báo cáo về Bộ hạn chót là ngày 20/10. Một số cơ quan báo chí sẽ được áp dụng thí điểm theo đề án quy hoạch mới.

Theo The Jakarta Post, VTC News.

10.000 người sẽ mất việc trong cuộc
‘quy hoạch’ truyền thông Việt Nam

(VOA) – Đề án ‘Quy hoạch phát triển và quản lý báo chí Việt Nam đến năm 2025’ sẽ khiến khoảng 4.000 nhà báo có thẻ và 6.000 nhân viên hành chính bị mất việc tính đến năm 2020. Reuters trích nguồn tin của báo Tuổi Trẻ cho biết hôm 26/9.


Sạp bán báo trên đường phố Hà Nội, ngày 26 tháng 9, 2015.

Theo nội dung được Bộ Thông tin và Truyền thông Việt Nam công bố một ngày trước đó, 25/9, việc quy hoạch báo chí dựa trên mục tiêu căn bản vốn xem báo chí là ‘công cụ tuyên truyền’, ‘vũ khí tư tưởng quan trọng’ của Đảng Cộng sản, do đó việc cải tổ sẽ xoay quanh việc thắt chặt quản lý đối với ngành công nghiệp đang có nhiều thay đổi này.

Số lượng ấn phẩm của Việt Nam đã tăng gấp đôi lên đến khoảng 1.100 ấn phẩm trong vòng 15 năm qua. Tuy nhiên, sự phát triển của các trang mạng xã hội và internet trong những năm qua đã gây khó khăn không ít cho sự quản lý của đảng cầm quyền.

Theo đề án quy hoạch mới, đến năm 2020, nhiều báo đài truyền hình lâu nay vốn dựa vào nguồn ngân sách sẽ phải tự chủ về tài chính. Nhà nước chỉ hỗ trợ phát triển một số báo, đài chủ lực, có khả năng thu hút công chúng và ‘định hướng dư luận’.

Báo Tuổi Trẻ trích lời Phó trưởng ban Tuyên giáo trung ương Nguyễn Thế Kỷ nói sau khi sắp xếp, ‘sẽ có một số bộ phận, một số người làm báo có thể dôi dư’, nhưng ông này cho rằng hiện có nhiều nhà báo ‘ngồi nhầm chỗ, không có khả năng viết lách’ nên ‘cần tiết giảm những vị trí không có tác dụng’.

Với đề án quy hoạch báo chí mới, Việt Nam vẫn không cho phép có báo chí tư nhân và thương mại hóa truyền thông nhằm ‘cải thiện chất lượng và khả năng thông tin’, theo lời Bộ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông Nguyễn Bắc Son được Reuters trích dẫn trong buổi họp báo công bố nội dung đề án.

Theo Reuters, Tuổi Trẻ.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s