Gia nhập TPP: Cơ hội, khó khăn và khả năng thoát Trung cho Việt Nam

Posted: October 9, 2015 in Uncategorized
Tags: ,

Cát Linh (RFA) – Sau 8 năm với nhiều vòng đàm phán, thứ Hai ngày 5 tháng 10 vừa qua, Hiệp định đối tác kinh tế chiến lược xuyên Thái Bình Dương, gọi tắt TPP đã đạt được thảo thuận giữa 12 nước thành viên.

� Bài liên quan: Hiệp Ước TPP – Triển Vọng và Thách Đố
� Xem thêm: Báo Mỹ: Gạt Trung Quốc ra khỏi TPP là một sai lầm lớn + Trung Quốc đứng ngoài TPP: Rủi hay may?

000_Was8970858-622.jpg12 nước thành viên Hiệp định đối tác kinh tế chiến lược xuyên Thái Bình Dương, gọi tắt TPP tại Atlanta, Mỹ ngày 5/10/2015. AFP PHOTO/PAUL HANDLEY

Nếu như với giới truyền thông và các chuyên gia thì đây là một nỗ lực đầy tham vọng của Tổng thống Barack Obama, thì với Việt Nam, đây lại là 1 thời điểm lịch sử đúng 20 năm kể từ năm 1995, quan hệ bang giao giữa Hoa Kỳ và Việt Nam được thiết lập. Hiệp định này không những là một cơ hội lớn cho nền kinh tế Việt Nam mà với một số doanh nhân và chuyên gia, đây là khả năng thoát Trung cho Việt Nam.

Cơ hội cho ngành hàng sản xuất 100% nội địa

Những ngày qua, có nhiều ý kiến cho rằng sẽ là hơi sớm nếu chúng ta nói về kết quả gia nhập TPP của Việt Nam. Thế nhưng, với những doanh nghiệp có sản phẩm nội địa xuất khẩu sang thị trường châu Âu, châu Mỹ, hoặc 12 nước thành viên TPP, và nhất là khi những doanh nghiệp đó có chuẩn bị tốt thì thảo thuận lịch sử này là một cơ hội lớn cho phát triển kinh tế. Ngược lại, những doanh nghiệp, cơ sở nhỏ nếu không có sự chuẩn bị kỹ thì sẽ có nguy cơ đóng cửa. Đây là nhận xét của ông Nguyễn Hữu Hoàng, một doanh nhân rất thành công về các sản phẩm đất sạch làm từ xơ dừa và hiện có nhiều sản phẩm cung cấp cho Walmart ở Hoa Kỳ. Chia sẻ chi tiết hơn, ông đưa ra giải thích như sau:

Khi vào TPP thì 1 số doanh nghiệp tư nhân nghĩ rằng sân chơi sẽ bình đẳng hơn bởi vì nó có công đoàn tự do. Mà công đoàn tự do thì nó sẽ được cất tiếng nói, vì dân họ có quyền lôi ông chính quyền ra tòa nếu anh có sự thiên vị.
– Ông Nguyễn Hữu Hoàng   

“Bởi vì khi anh vào sân chơi với người ta, anh không chuẩn bị tốt, mà lâu nay anh mua hàng, lắp ráp của Trung Quốc, những nguyên liệu nhập từ của Trung Quốc thì anh sẽ không thể vào thị trường lớn được. Một số doanh nghiệp quốc doanh sẽ có khả năng phải đóng cửa hoặc phải tự thân sắp đặt lại. Vì lâu nay họ ỷ lại vào nhà nước, vào vốn nhà nước, vào sự bảo trợ.”

Tiến sĩ Lê Đăng Doanh trong lần trả lời phỏng vấn của Mặc Lâm, Đài Á châu tự do cũng nêu rõ quan điểm của ông:

“TPP muốn Việt Nam xuất khẩu hàng do Việt Nam sản xuất chứ không phải xuất khẩu hộ hàng của Trung Quốc. Vì vậy Việt Nam đang cố gắng nâng cao hàm lượng nội địa, thu hút thêm nhà đầu tư nước ngoài và đấy là những thách thức, nhưng thách thức dó nếu được xử lý tốt thì có thể trở thành thuận lợi để thúc đẩy tăng trưởng của Việt Nam.”

TPP là một sân chơi bình đẳng cho các quốc gia thành viên. Những sản phẩm làm ra, nếu xuất khẩu vào thị trường của 12 nước thành viên thì phải đảm bảo tỷ trọng nguyên liệu cấu thành nên sản phẩm đó là bao nhiêu phần trăm nằm trong khối TPP.

Theo lời ông Hoàng, nếu không đạt được đúng tỷ trọng đó, thì doanh nghiệp sẽ không được hưởng thuế suất là 0%.

Trong một tài liệu về những điều căn bản của hiệp định TPP có nhắc đến rằng với hiệp định TPP, các công ty, tập đoàn nước ngoài và quốc tế sẽ có khả năng mang chính phủ của các quốc gia thành viên ra tòa án đặc biệt của TPP khi các quốc gia này đặt ra các luật lệ, chính sách đi ngược lại với chỉ tiêu của TPP. Tòa án này có toàn quyền bắt chính phủ đền bù không những cho các thiệt hại đã xảy ra, mà còn cho những mất mát về cơ hội trong tương lai của các tập đoàn, công nghiệp quốc tế. Giải thích chi tiết về điều này, ông Hoàng đưa ra những nhận định của mình:

“Khi vào TPP thì 1 số doanh nghiệp tư nhân nghĩ rằng sân chơi sẽ bình đẳng hơn bởi vì nó có công đoàn tự do. Mà công đoàn tự do thì nó sẽ được cất tiếng nói, vì dân họ có quyền lôi ông chính quyền ra tòa nếu anh có sự thiên vị.”

Theo sự giải thích này, thì chúng ta có thể hiểu rằng các doanh nhân cũng như các ngành hàng sản xuất của Việt Nam sẽ được luật chơi quốc tế sẽ bảo vệ mạnh mẽ.

Khó khăn

Đoàn xe chở hàng hóa qua biên giới Việt Nam – Trung Quốc tại cửa khẩu Tân Thanh, tỉnh Lạng Sơn, ảnh minh họa chụp trước đây.

Bên cạnh những cơ hội và thuận lợi cho kinh tế, thị trường Việt Nam cũng không tránh được những khó khăn sẽ xảy ra, mà theo ông Hoàng dẫn dụ về ngành nông sản:

“Hiện nay có một số ngành hàng, chẳng hạn như nông sản, chăn nuôi. Chẳng hạn như trứng gà Mỹ, và thịt gà Mỹ rất rẻ, và Mexico và 1 số nước đang phát triển thì thực phẩm rất rẻ. Hiện nay Mỹ đang bán gà đông lạnh chỉ khoảng 20 đến 25.000 đồng/kg. Ở Việt Nam, giá gà đông lạnh là 50.000 đồng/kg, gà ta thì hơn cả trăm ngàn đồng/kg.”

Theo nguồn tin trích dẫn từ báo mạng vnexpress trong nước vào ngày 29 tháng Bảy vừa qua, Hiệp hội chăn nuôi Đông Nam Bộ lên tiếng rằng gà Mỹ nhập vào Việt Nam với giá 19.000 đồng/kg và bán ra thị trường TP HCM với giá là 23.000 đồng/kg, rẻ bằng 1 nửa giá gà trong nước.

“Không vào TPP, không thể nào thoát Trung Quốc”

Một trong những điều mà chính phủ Việt Nam phải đáp ứng trong hiệp định TPP, đó là không độc quyền để lãnh đạo công đoàn nữa. Chúng ta biết rằng, Tổ chức công đoàn lâu nay là do Đảng Cộng sản quản lý. Như thế, vấn đề đặt ra, có phải  nhà nước Việt Nam đã sẵn sàng cho một sự cải tổ? Hay nói cách khác, chính phủ Việt Nam đang đứng trước một thách thức lớn về bộ máy lãnh đạo? Đặt vấn đề này với ông Hoàng, ông có ý kiến rằng:

    Mặc dù họ biết họ đạt được thì họ phải đánh đổi cái này, đánh đổi sự đe dọa quyền lực. Mà 1 điều nữa, đó là hiện nay nếu không vào TPP thì không có cách nào thoát Trung Quốc được. Chính phủ Việt Nam đang rất muốn thoát Trung Quốc nhưng thoát bằng cách nào?
– Ông Nguyễn Hữu Hoàng  

“Trong điều lệ của Đảng cộng sản Việt Nam, giai cấp công nông là giai cấp tiên phong. Trong khi đó, bây giờ giai cấp này đang bị 1 tập đoàn, nhiều nước tư bản đang kiểm soát. Đó là 1 trong những cái mà nếu không có lợi thì chính quyền Việt Nam sẽ không theo đuổi để đạt được. Mặc dù họ biết họ đạt được thì họ phải đánh đổi cái này, đánh đổi sự đe dọa quyền lực. Mà 1 điều nữa, đó là hiện nay nếu không vào TPP thì không có cách nào thoát Trung Quốc được. Chính phủ Việt Nam đang rất muốn thoát Trung Quốc nhưng thoát bằng cách nào?”

Đề cập đến vấn đề này, chuyên gia kinh tế Nguyễn Xuân Nghĩa, trong cuộc trò chuyện với Nguyên Lam của Đài Á Châu Tự Do có nói rằng:

“Một thí dụ thiết thực là trong hệ thống TPP, Việt Nam sẽ có hậu phương lớn của 11 nước để từ bông vải qua dệt sợi mà tiến vào thị trường áo quần may mặc hoặc từ các phụ kiện điện tử mà lên tới trình độ chế biến cao hơn, có giá trị hơn. Với một hậu phương mới, kinh tế Việt Nam sẽ bớt lệ thuộc vào nguồn cung cấp nguyên vật liệu của Trung Quốc nên khó bị Bắc Kinh khuynh đảo. Các thị trường quốc tế đều đánh giá là từ hệ thống TPP, Việt Nam có lợi nhất và Trung Quốc bị thiệt hại nhất. Việt Nam phải mau chóng cải sửa để biến dự phóng ấy thành hiện thực. Lãnh đạo mà không dám hay không muốn thì người dân phải làm vì đấy mới là tương lai xứng đáng của mình.”

Như đã nói, kết quả đạt được của Việt Nam sau khi gia nhập TPP hãy còn là chuyện phía trước. Thế nhưng, qua chia sẻ của các thính giả gửi đến Đài Á Châu Tự do thì có vẻ như có rất nhiều hy vọng vào một nền kinh tế phát triển, và nhất là cơ hội thoát Trung Quốc về cả kinh tế lẫn chính trị trong tương lai không xa.

Báo Mỹ: Gạt Trung Quốc ra khỏi TPP là một sai lầm lớn

(TP) Theo VnExpress – Tờ Fortune – chuyên trang của tạp chí TIME (Mỹ) cho rằng, hàng Trung Quốc vẫn có thể tìm đường vào các nước TPP nhờ các hiệp định song phương đã ký từ trước, và cô lập Trung Quốc sẽ chỉ khiến căng thẳng Mỹ – Trung thêm tồi tệ.


Công nhân làm việc trong một nhà máy may ở Hong Kong (Trung Quốc). Ảnh: Bloomberg.

Ngày 5/10, đàm phán Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương (TPP) kết thúc với việc bộ trưởng 12 nước châu Á – Thái Bình Dương, gồm Australia, New Zealand, Mỹ, Peru, Chile, Mexico, Canada, Singapore, Brunei, Malaysia, Việt Nam và Nhật Bản, nhất loạt thông qua thỏa thuận. Nhiều người cho rằng TPP sẽ giúp Mỹ thu hẹp ảnh hưởng của Trung Quốc tại khu vực Thái Bình Dương, do nước này không tham gia TPP. Suy luận này nghe có vẻ đúng đối với Mỹ và các diễn đàn chính sách khác. Nhưng Fortune cho rằng, luận điểm này có lỗ hổng lớn vì nhiều lý do.

Đầu tiên, thật ngây thơ khi cho rằng Trung Quốc sẽ chịu thiệt chỉ bởi nằm ngoài một hiệp định thương mại đầy tính ưu đãi. Dù tiền tệ và thị trường chứng khoán nước này vừa trải qua đợt điều chỉnh (được cho là một phần trong quá trình chuyển đổi sang mô hình nền kinh tế thị trường bình thường), Trung Quốc gần đây đã vượt Mỹ trở thành quốc gia thương mại hàng đầu thế giới. Họ cũng có thể trở thành nền kinh tế lớn nhất toàn cầu ngay trong trong thập kỷ này.

Đến cuối năm 2014, Trung Quốc đã đầu tư 870 tỷ USD ra toàn thế giới nhằm mở rộng nguồn cung vật liệu thô và các thành phần dùng trong lĩnh vực công nghiệp. Đầu tư của Trung Quốc vào Bangladesh (3,8 tỷ USD) hay Pakistan (17,8 tỷ USD) còn cao hơn nhiều so với những khoản vay mà hai nước này nhận được từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF). Trong khi đó, so với Trung Quốc, IMF có tiếng nói lớn hơn nhiều cả về chính trị và kinh tế của hai nước này.

Mới đây, Trung Quốc cũng đầu tư vào các dự án phát triển giao thông của Angola để đổi lại quyền sở hữu một phần dự trữ dầu thô của nước này. Một trong những điểm đến đầu tư lớn khác của Trung Quốc là các công ty khai mỏ ở châu Phi.

Trung Quốc cũng đã thành lập Ngân hàng Đầu tư Cơ sở hạ tầng châu Á (AIIB), nhằm cấp vốn cho các dự án trên khắp khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Hiện tại, 47 nước trong khu vực và 20 nước bên ngoài (kể cả thành viên TPP như Australia, Brunei, Malaysia, New Zealand, Singapore và Việt Nam) đã tham gia AIIB.

Từ năm 2005, Trung Quốc đã tự thiết lập các thỏa thuận thương mại tự do (FTA) với 7 thành viên TPP, gồm Brunei, Chile, Malaysia, New Zealand, Singapore, Peru và Việt Nam. Đây là điểm mấu chốt chứng minh, quan điểm có thể cô lập Trung Quốc bằng TPP là một sai lầm lớn.

Mặt khác, nếu nhìn vào chuỗi cung ứng toàn cầu, một điều rõ ràng là không thể gạt bỏ sự liên quan của Trung Quốc khỏi các thỏa thuận thương mại lớn nhất thế giới. Với những khoản đầu tư tại các nước đang phát triển, Trung Quốc sẽ không quá khó khăn để thiết kế, phát triển và sản xuất các sản phẩm có thể dễ dàng thâm nhập thị trường Mỹ thông qua các nước trung gian là thành viên TPP. Và khi đó, nghiễm nhiên các doanh nghiệp Trung Quốc lại được hưởng mức thuế ưu đãi mà không cần tham gia TPP.

Ví dụ, để đáp ứng điều kiện về xuất xứ như quy định trong TPP, Trung Quốc có thể điều phối hoạt động của chuỗi cung ứng áo sơ mi làm từ vải cotton bằng cách nhập khẩu cotton từ Pakistan (thông qua FTA hiện tại của 2 nước), rồi thực hiện các công đoạn “cao cấp” như thiết kế vải, dệt và nhuộm màu ngay trong nước. Sau đó, họ xuất khẩu loại vải này sang Việt Nam, cũng thông qua FTA.

Cùng lúc đó, Nhật Bản có thể xuất khẩu cúc áo sang Việt Nam thông qua thỏa thuận TPP. Việt Nam khi đó sẽ thực hiện khâu may vá rồi xuất khẩu áo sơ mi thành phẩm sang Australia, Nhật Bản và Mỹ thông qua TPP. Như vậy, các sản phẩm này sẽ không mất thuế nhập khẩu. Trong khi đó, chúng sẽ phải chịu mức thuế lần lượt là 5%, 10,9% và 16,5% tới 3 nước trên, nếu Trung Quốc giao dịch trực tiếp.

Bên cạnh đó, ngay cả khi thất bại trong việc đàm phán FTA với 5 nước thành viên còn lại của TPP, Trung Quốc vẫn có thể tận dụng chuỗi cung ứng để thúc đẩy thương mại đa phương nhằm hưởng mức thuế nhập khẩu thấp nhất.

Trên thực tế, một số doanh nghiệp Trung Quốc có quy mô vừa phải, như Texhong (may mặc), đã cố tình mở cơ sở sản xuất tại Việt Nam trước đồn đoán về triển vọng của TPP. Hiện nay, một số nguồn cung ứng nội bộ của Walmart đều từ các cơ sở sản xuất của Trung Quốc. Đó cũng được xem như hàng Trung Quốc xuất khẩu sang Mỹ. Tương tự, việc cơ sở của Texhong tại Việt Nam nhập các sản phẩm may mặc bán thành phẩm từ Trung Quốc và sau đó xuất sang Mỹ cũng được xem là hoạt động thương mại giữa 3 nước thông qua FTA.

Như vậy, không những không cô lập được Trung Quốc, việc loại Trung Quốc ra khỏi TPP sẽ chỉ càng khiến căng thẳng giữa hai cường quốc kinh tế hàng đầu thế giới gia tăng. Ngay cả khi tìm được phương án hòa giải, các lãnh đạo Trung Quốc cũng chẳng ưa gì quan điểm loại Trung Quốc ra khỏi TPP của Mỹ. Thậm chí, Trung Quốc có thể sẽ vạch ra những bước đi riêng để đánh bại TPP.

Rõ ràng Trung Quốc đang là trung tâm sản xuất lớn của cả châu Á và cũng là đối tác thương mại hàng đầu của Mỹ. Câu hỏi rất căn bản với một hiệp định thương mại tự do lớn như TPP là: “Tại sao Mỹ tham gia TPP mà không tìm cách lôi kéo cả Trung Quốc – đối tác thương mại hàng đầu của họ tại châu Á – vào cùng?”

Fortune cho rằng kết quả của những động thái công kích ngoại giao này rất có thể sẽ là sự hình thành đầy mâu thuẫn và ngớ ngẩn của 2 khối thương mại trùng lặp, cần đến nhau về mặt kinh tế, nhưng lại cực kỳ không tin tưởng nhau. Rõ ràng, sẽ tốt hơn nhiều cả về mặt cải thiện hiệu quả kinh tế và cả quan hệ chính trị nếu Trung Quốc được đưa vào TPP.

Trung Quốc đứng ngoài TPP: Rủi hay may?

An Nhiên (BĐV) – Nền kinh tế lớn thứ hai thế giới đứng ngoài TPP, nhiều ý kiến cho rằng Trung Quốc đã mất đi nhiều cơ hội.

Ngày 5/10, 12 nước hoàn tất đàm phán Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) tại thành phố Atlanta, Mỹ, đánh dấu thắng lợi của Mỹ và nhiều nước đồng minh khác trong cuộc chiến với Trung Quốc nhằm định hình tương lai thương mại toàn cầu.

Trung Quoc dung ngoai TPP: Rui hay may?
Công nhân làm việc trong một nhà máy dệt may của Trung Quốc

Trung Quốc tiếc nuối?

Giới phân tích cho rằng, Trung Quốc đã lỡ mất nhiều cơ hội khi đứng ngoài TPP. Thứ nhất, Trung Quốc mất đi cơ hội định hình một trụ cột quan trọng của hệ thống thương mại toàn cầu, trong khi đây là một ưu tiên của Chủ tịch nước này Tập Cận Bình.

Thứ hai, Trung Quốc bỏ lỡ cơ hội tham gia một nhóm gồm nhiều quốc gia phát triển về công nghệ ở vào thời điểm mà Trung Quốc đang nỗ lực để thúc đẩy sáng kiến trong lĩnh vực công nghệ cao và quốc gia này đang cần sức ép cạnh tranh từ bên ngoài để tạo lực đẩy cho chương trình cải cách đang rơi vào trì trệ.

Ngoài ra, TPP được cho là sẽ gây trở ngại cho những nỗ lực của Bắc Kinh nhằm thiết lập hướng đi cho khu vực. Những nỗ lực này bao gồm khu vực tự do thương mại châu Á-Thái Bình Dương do Trung Quốc đề xuất, và Ngân hàng Đầu tư cơ sở hạ tầng châu Á (AIIB) có trụ sở ở Bắc Kinh – một định chế đối thủ với Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) do Nhật dẫn đầu.

Cho đến thời điểm này, Trung Quốc vẫn phản ứng thận trọng với TPP nhưng khả năng nước này trở thành thành viên TPP vẫn còn bỏ ngỏ.

Còn nhớ, vào tháng 6 năm nay, truyền thông Mỹ có dẫn lời Tổng thống Barack Obama cho biết, các quan chức Trung Quốc đã ngỏ ý muốn tham gian TPP. Dĩ nhiên, để gia nhập TPP, Trung Quốc sẽ buộc phải cải cách và tuân thủ theo luật chơi của TPP mà Mỹ và các nước thành viên đặt ra. Tuy nhiên, với các nước TPP, việc Trung Quốc gia nhập sẽ đem lại cả thuận lợi và bất lợi.

Từng trao đổi trên Đất Việt, chuyên gia kinh tế Nguyễn Trí Hiếu cho rằng, khi chọn cách đứng ngoài TPP, hàng Trung Quốc sẽ gặp những rào cản lớn về kỹ thuật, pháp lý của 12 thành viên còn lại. Ngược lại, nếu Trung Quốc tham gia vào cuộc chơi, không có rào cản nữa thì chắc chắn lợi thế cạnh tranh của hàng hoá Trung Quốc sẽ tăng lên rất nhiều, gây áp lực đối với nền kinh tế của các nước thành viên.

Việt Nam lợi hay thiệt khi Trung Quốc đừng ngoài TPP?

Riêng đối với Việt Nam, các chuyên gia cũng chỉ rõ lợi/hại khi Trung Quốc gia nhập TPP. Ths Bùi Ngọc Sơn, Trưởng phòng Kinh tế Quốc tế, Viện Nghiên cứu Kinh tế và Chính trị Thế giới chia sẻ: “Các nước thành viên TPP sẽ bị áp lực một khi Trung Quốc tham gia hiệp định thương mại này bởi sẽ phải chia phần với Trung Quốc.

Khi ấy, cái Việt Nam lẽ ra được lợi thì lại chẳng còn lợi mấy nữa bởi cấu trúc kinh tế của Việt Nam là đi sau Trung Quốc và khá giống Trung Quốc, hàng cạnh tranh tương tự như nhau. Ví dụ, mặt hàng rau quả được Trung Quốc sản xuất rẻ hơn Việt Nam. Nếu Trung Quốc không vào TPP, hàng hoá mang xuất xứ nước này muốn bán vào đây sẽ phải đóng thuế, trong khi hàng Việt Nam bán cho các nước thành viên không phải đóng thuế. Do đó, Trung Quốc vào TPP, Việt Nam sẽ bị thua thiệt”.

Thận trọng hơn, TS Nguyễn Trí Hiếu cho rằng, nếu Trung Quốc vào TPP có lẽ có lợi cho Việt Nam ở từng phương diện, từng lĩnh vực. Hàng hoá của Việt Nam bán sang Trung Quốc sẽ được miễn thuế và có nhiều thuận lợi, nhưng đồng thời hàng hoá của Trung Quốc cũng sẽ tràn vào Việt Nam và không còn rào cản nào. Như vậy, về xuất khẩu có thể có lợi cho Việt Nam nhưng nó có thể làm tăng nhập khẩu nhiều hơn từ Trung Quốc vào Việt Nam. [ 😦 Ôi! ông tiến sĩ XHCN của đảng ]

Mọi người kỳ vọng trong việc tự do hoá mậu dịch, tất cả những rào cản về pháp lý, kỹ thuật sẽ được dỡ bỏ và ngay cả trong lĩnh vực ngân hàng, các ngân hàng Trung Quốc có thể gia nhập vào thị trường Việt Nam mà không có bất kỳ rào cản nào và ngược lại. Nhưng rõ ràng, về lĩnh vực ngân hàng, Việt Nam khó mà sang được Trung Quốc trong khi Trung Quốc sẽ dễ dàng hơn nhiều với đồng vốn, sản phẩm ngân hàng của họ, vị thế của họ trên thị trường tài chính thế giới.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s