Chuyến Tầu Vét Trước Ngày Rã Đám?

Posted: October 23, 2015 in Uncategorized
Tags:

Phạm Trần (Việt Báo) – Những phiên chợ chiều ở vùng quê Việt Nam thuở xưa thường có 2 hình ảnh nổi bật: Một là người bán không rao gía cao để bán cho nhanh các món hàng. Hai là người mua thì cũng không muốn kỳ kèo lâu sợ trễ bữa cơm chiều xum họp quan trọng của gia đình. Do vậy mà chợ chiều chì dài từ 2 đền 6 giờ tối là nhiều.

� Bài liên quan: Con Thủ tướng Hunsen và COCC Việt Nam (VNTB) + Quan xưa quan nay (Trương Duy Nhất)

� Xem thêm: Bổ nhiệm con ông cháu cha: Món quà hồi hưu của các ông cha + Trục lợi công quyền: Khi cơ quan nhà nước giành nhau!

Có nơi người ta gọi cảnh sinh hoạt mua bán nhanh chóng này là “phiên chợ vét”, ai nhanh chân thì được lợi nhưng cả kẻ mua và người bán đều thỏa mãn với quyết định của mình trong tình làng nghĩa xóm.

Trong chính trị thì khác. Khi những kẻ cầm quyền mà làm “chuyến tàu vét” thì chỉ có 2 lý do: Biết trước sẽ mất nên phải vơ bèo vợt tép cho cạn tàu ráo máng, không để cho các phe khác nhảy vào ăn ké; hay biết không vững được lâu nên phải gom góp bề tôi để bảo vệ cái đang có trước khi nó vuột khỏi tầm tay bởi sức mạnh lật đổ của quần chúng, hay quân đội.

Đấy là những dấu hiệu đang diễn ra ra ở Việt Nam trước thềm Đại hội đảng XII, dự trù diễn ra vào đầu năm 2016. Căn cứ theo hai diễn biến chưa hề có trong lịch sử bầu chọn các Ủy viên Trung ương đảng thì công tác chọn người cho khóa XII có nhiều điều không bình thường:

Thứ nhất, sau 8 kỳ họp, từ Hội nghị quan trọng hàng đầu của khóa XI, Trung ương 4 (“Một số vấn đề cấp bách về xây dựng Đảng hiện nay”, từ ngày 26 đến ngày 31 tháng 12 năm 2011) đến Hội nghị Trung ương 12 (“Bàn về Nhân sự đảng Khóa XII”, từ ngày 05 đến chiếu 11/10/2015) đảng vẫn chưa giải quyết được Quốc nạn tham nhũng và suy thoái tư tưởng, đạo đức của đảng viên. Đảng viên, kể cả một số không nhỏ cấp lãnh đạo then chốt đã phải “tự phê bình và phê bình lẫn nhau“ để sửa mình nhưng chuyện đâu vẫn không những còn nguyên mà còn nghiêm trọng hơn.

Bốn (4) nguy cơ trước mắt là: “nguy cơ tụt hậu xa hơn về kinh tế; nguy cơ chệch hướng xã hội chủ nghĩa; nạn tham nhũng và các tệ nạn xã hội; âm mưu và hành động “diễn biến hòa bình” của các thế lực thù địch”, lần đầu tiên xác nhận tại Hội nghị giữa nhiệm kỳ khóa VII (thời Đỗ Mười) từ ngày 20 đến 25-1-1994 tại Hà Nội.

Đến gần hết khoá đảng XI, Chủ tịch nước Trương Tấn Sáng đã cảnh báo chúng “vẫn còn nguyên” và lại đẻ ra thêm 2 nguy cơ nữa là “Tự diền biến” và “Tự chuyển hoá.”

Đến bây giờ, ngay trước ngày khai mạc Đại hội tòan quốc khoá đảng XII thì nhiều đảng viên, kể cả trong Lực lượng võ trang là Quân đội và Công an đã coi chuyện “tự diễn biến” và “tự chuyển hóa” để tự làm, tự nói cái gì mình thích là chuyện bình thường và dân chủ, không cần phải bàn cãi.

Nhưng không chỉ mất đinh hướng mà có nhiều người còn công khai chống lại Chủ nghĩa Mác-Lênin và Tư tưởng Hồ Chí Minh mà Bộ Chính trị đã kiên quyết buộc mọi đảng viên phải tuyệt đối trung thành, và phải lấy đó làm nền tảng để xây dựng đất nước.

Nhưng đảng viên ngày nay không còn lạch hậu, khờ khạo, bảo sao nghe vậy như trong Thế kỷ 20. Nhiều người trong họ đã biết mở mắt trước sự tan rã thê thảm của Thế giới Cộng sản do nước Nga lãnh đạo từ 1989 đến 1991 ở Đông Âu và ngay tại Moscow.

Ngay cả Cộng sản Trung Quốc cũng đã lột xác và thay áo Mác-Lênin-Mao Chủ tịch bằng chiếc áo mới mang tên “Chủ nghĩa Xã hội đặc sắc Trung Quốc”.

Người Trung Hoa không giải thích “đặc sắc” là gì, nhưng ai cũng biết họ muốn ấm ớ nói “theo kiểu của người Tầu”.

Đảng CSVN cũng bắt chước làm theo, hay bị buộc phải noi theo, từ sau Hội nghị “bán mất danh dự” ở Thành Đô, Tứ Xuyên (Trung Quốc) năm 1990 giữa các Lãnh tụ Giang Trạch Dân-Lý Bắng (Trung Hoa) và Nguyễn Văn Linh-Đỗ Mười-Phạm Văn Đồng (Việt Nam).

Mấy ông CSVN không muốn làm bản sao “đặc sắc” mà gọi là Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam đề tiếp tục “qúa độ lên xã hội Chủ nghĩa” theo kiểu Việt Nam không có trong đời sống.

Chính ông Tổng Trọng cũng đã ngán ngẫm nói rằng: “Đổi mới chỉ là một giai đoạn, còn xây dựng CNXH còn lâu dài lắm. Đến hết thế kỷ này không biết đã có CNXH hoàn thiện ở Việt Nam hay chưa.” (Báo Tuổi Trẻ, 23/10/2013)

Như vậy thì công tác tìm cho ra nhân sự khóa XII phải là những người tuyệt đối “trung thành với chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, Cương lĩnh, đường lối của Đảng, Hiến pháp…. kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và CNXH” như ông Trọng và Ủy viên Bộ Chính trị, Trưởng ban Tổ chức Trung ương Tô Huy Rứa đưa ra tại Hà Nội ngày 28/05/2015 thì có khác nào đưa nhau vào chốn âm ti hoang tưởng?

Do đó mà vẫn còn nhiều bất đồng ý với nhau về tiêu chí chọn nhân sự, nhất là thành phần Lãnh đạo chiến lược gồm Bộ Chính trị, Ban Bí thư và 4 chức danh chủ chốt gồm Tổng Bí thư, Chủ tịch Nước, Chủ tịch Quốc hội và Thủ tướng chính phủ. Lãnh đạo đảng của Thủ đô Hà Nội, và Thành phố thương mại đứng đầu nước Hồ Chí Minh cũng phải đợi chọn ra từ các Ủy viên Bộ Chính trị khoá XII.

Lãnh đạo đảng bộ nhiệm kỳ 2016-2020 của Lực lượng võ trang gồm Quân đội và Công an cũng chưa ngả ngũ. Tin Ủy viên Bộ Chính trị (khóa XI), Đại tướng Bộ trưởng Quốc phòng Phùng Quanh Thanh, 67 tuổi vào năm 2016, sẽ nghỉ hưu vì lý do sức khỏe đang lan nhanh ở Hà Nội đã không bị cải chính.

Đại tướng Thứ trưởng Quốc phòng, Tổng tham mưu Trưởng Đỗ Bá Tỵ có nhiều hy vọng thay tướng Thanh cả trong Bộ Chính trị lẫn Bộ Quốc phòng.

Mục tiêu chuẩn

Tại cuộc họp của Bộ Chính trị với “cán bộ toàn quốc triển khai phương hướng công tác nhân sự và quy trình giới thiệu nhân sự tham gia BCH TƯ Đảng khóa 12” ngày 28/05/ 2015, ông Rứa nói: “BCH TƯ phải thật sự là một tập thể đoàn kết, trong sạch, vững mạnh, thống nhất ý chí và hành động, có bản lĩnh chính trị vững vàng, có phẩm chất đạo đức trong sáng, kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và CNXH; có tầm nhìn chiến lược; có trí tuệ, tư duy đổi mới, sáng tạo; tiêu biểu cho toàn Đảng về tính chiến đấu, tính kỷ luật; gắn bó mật thiết với nhân dân, quy tụ được sự đoàn kết, thống nhất trong toàn Đảng, toàn dân; đủ uy tín, năng lực lãnh đạo đất nước trong giai đoạn phát triển mới; có cơ cấu, số lượng hợp lý đảm bảo sự lãnh đạo toàn diện, tính kế thừa và phát triển.”

Nói thì dễ mà làm thì còn lắm chông gai như quyết định của Bộ Chính trị đã lên kế họach Trung ương phải họp thêm 2 lần nữa (Trung ương 13 và 14) may ra mới thống nhất thành phần lãnh đạo XII. Như vậy, Đại hội XII sẽ phải lùi lại sau tháng 1/2016 là sớm nhất.

Nhưng các Ủy viên Trung ương mới phải “trong sạch” đến cỡ nào thì được chọn mà sao không thấy phổ biến các bản “kê khai tài sản” của những người đã được các đảng bộ bầu vào Ban Chấp hành, hay nẳm trong Danh sách được cử đi dự Đại hội XII?

Nhân dân có hay biết gì đâu. Hai ban kiểm tra đảng và nhà nước cũng nín thinh thì ai đo lường được mức độ “trong sạch” của họ?

Tiêu chuẩn chung cho các Ủy viên tương lai, nhất là thành phần của Bộ Chính trị và Ban Bí thư là đội ngũ nắm đầu cả nước, dù chả có ai bầu họ, được Bộ Chính trị quy định phải có “tầm trí tuệ, tư duy chiến lược, khả năng nắm bắt, đề xuất, giải quyết những vấn đề mới; về đạo đức cách mạng, tinh thần dám nghĩ dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung; dám đương đầu với khó khăn, thử thách; không tham nhũng, quan liêu, cơ hội, vụ lợi, tham vọng quyền lực, lợi ích nhóm; có ý thức giữ gìn sự đoàn kết, thống nhất trong Đảng”.

Sau những lời đu đưa nhiều lý thuyết hơn thực tế của Trưởng ban Tổ chức Trung ương Tô Huy Rứa, Tổng Bí thư đảng Nguyễn Phú Trọng lên lớp giảng cán bộ toàn quốc: “Tinh thần của những người cộng sản là đặt lợi ích của Đảng, của đất nước lên trên hết, trước hết, không vì cá nhân, lợi ích cục bộ, phải trong sáng, công tâm, khách quan, với mong muốn xây dựng cơ quan lãnh đạo cao nhất ở các cấp và đặc biệt là ở Trung ương phải thực sự trong sạch vững mạnh, là một tập thể đoàn kết thống nhất cao, đủ trí tuệ, phẩm chất, năng lực, quan hệ tốt với dân, không tham nhũng tiêu cực, không vướng vào lợi ích nhóm… cố gắng không để lọt vào cơ quan lãnh đạo của Đảng cả ở cấp Trung ương và địa phương, những đối tượng mắc một trong các khuyết điểm đã nêu.”

Nhưng “cố gắng” bằng cách nào khi nhân dân và nhiều “lão thành cách mạng” đang vò đầu, bứt tóc tìm câu trả lời cho thắc mắc: tại sao một cán bộ hạng trung mà có nhà tiền tỷ, hay nhiêu nhà, nhiều đất, nhiều xe ôtô láng coóng và có tiền gửi con đi học nước ngoài?

Nếu không tham nhũng và trong sáng như đòi hỏi của hai ông Rứa và Trọng thì tiền chùa ở đâu mà chui vào túi cán bộ nhiều như thế? Bằng chứng Ủy ban Chỉ đạo Trung ương phòng, chống tham nhũng do ông Trọng đứng đầu từ sau Trung ương 5 đã làm được gì mà lúc nào đảng cũng nói “tình trạng tham nhũng vẫn còn nghiêm trọng”?

Bằng chứng Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng, người từng giữ chức “Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương phòng, chống tham nhũng” trong 7 năm, trước khi bàn giao qua ông Trọng, đã báo cáo với Quốc hội tại kỳ họp 10, khai mạc ngày 20/10/2015: “Phòng, chống tham nhũng, lãng phí trên nhiều lĩnh vực chưa đáp ứng yêu cầu.”

Tại sao lại “chưa đáp ứng yêu cầu” khi nhà nước đã có Luật phòng, chống tham nhũng từ năm 2005 rồi có thêm hàng hà sa số văn kiện, nghị quyết, nghị định, v.v… phòng chống mà sao đến giờ này Tham nhũng đã leo ngồi cười toe trên đầu đảng?

Vì vậy mà khi nghe ông Trọng nói nhiều đến tiêu chuẩn “trong sáng” để chọn nhân sự thì ai cũng biết ông là người lý luận giỏi nhưng làm thì chẳng được bao nhiêu, sau 5 năm làm Tổng Bí thư.

Tính của ông Trọng là cứ nói cho hay, đúng bài bản rồi tính sau.

Ông bảo cán bộ: “Trong thực tế công tác cán bộ khó nhất là có trong sáng, công tâm hay không? Có quán triệt đúng tiêu chuẩn, yêu cầu, nguyên tắc hay không? Nếu không trong sáng thì nhìn tiêu chuẩn sẽ khác, đến khi làm cũng không đúng quy trình, dễ luồn lách để đạt được mục đích, tham vọng cá nhân, bất chấp nguyên tắc, quy chế của Đảng…”

Con ông cháu cha thắng to

Thứ hai, khi nói đến chuyện “dễ luồn lách” thì không hiểu ông Trọng có nghiên cứu, xem xét đến đến trường hợp mới bầu chọn những người có liên hệ gia đình, dòng tộc của đương kim và nguyên lãnh đạo đảng vào các chức Bí thư hay Ủy viên Ban chấp hành các đảng bộ địa phương?

Trong số này có 4 người tiêu biểu là các ông Nguyễn Văn Anh, tân Bí thư Đà Nẵng là con trai của nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Trung ương Đảng Nguyễn Văn Chi.

Cũng tại Đà Nẵng, ông Nguyễn Bá Cảnh, sinh năm 1983, con trai của cố Bí thư Thành ủy Nguyễn Bá Thanh, nguyên Trưởng ban Nội Chính Trung ương được bầu vào Ban chấp hành Đảng bộ nhiệm kỳ 2015-2020.

Nhưng đáng chú ý hơn phải kể đến người con trai trưởng của ông Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng là Nguyễn Thanh Nghị, 39 tuổi, nắm chức Bí thư Tỉnh ủy của Kiên Giang.

Ông Nghị được bầu vào Ủy viên dự khuyết của Ban Chấp hành Trung ương XI cùng lượt với Nông Quốc Tuấn, con trai Tổng Bí thư đảng hai khoá IX và X, Nông Đức Mạnh. Ông Tuấn đang giữ chức Phó Chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc.

Sau cùng là người con út trong gia đình Nguyễn Tấn Dũng là Nguyễn Minh Triết, 24 tuổi cũng lọt vào Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Bình Định nhiệm kỳ 2010-2015.

Như vậy, chắc là những “con ông cháu cha, được ngồi mát ăn bát vàng” này cũng phải hội đủ những điều kiện do Ủy viên Bộ Chính trị, Trưởng ban Tổ chức Trung ương Tô Huy Rứa đưa ra tại Hà Nội ngày 28/05/2015?

Nhưng có ai, kể cả ông Nguyễn Phú Trọng bảo đảm được họ là những cán bộ “trong sáng”, có thực tài, được kiểm tra bầu cử minh bạch và đã không phải gửi gắm bởi các ông bố quyền thế, hay là họ cũng đã được cha mẹ vẽ đường cho biết cách “luồn lách” vào những địa vị béo bở?

Chuyện lớn như thế mà cả nước, cả Quốc hội cũng không ai dám nêu thắc mắc với ông Trọng xem bằng cách nào mà các con ông cháu cha này đã lên chức lên bậc ngon ơ như thế?

Hay là họ đã được chọn để đồng hành với các nhóm lợi ích trên chuyến tầu chót của đảng CSVN ?

Bổ nhiệm con ông cháu cha:
Món quà hồi hưu của các ông cha

Mai Tú Ân (VNTB) – Chưa bao giờ có nhiều sự bổ nhiệm các thái tử Đảng, các con cái của các các nhà lãnh đạo các cấp, ngành, địa phương vào các chức vụ quan trọng lại nhiều và sôi nổi như lức này. Đây là những việc làm chỉ mang lại lợi ích riêng cho họ, hoặc lợi ích nhóm của họ chứ không lợi gì cho dân cho nước, nếu không muốn nói là chỉ hại dân hại nước.


Đại hội XII – đại hội của “bầu bán”. Ảnh: BBC

Nhưng câu hỏi là tại sao sự bổ nhiệm vừa bất chấp đạo lý, lại vừa coi thường dư luận của những người cộng sản lại diễn ra vào lúc này, khi Đại Hội Đảng 12 của họ sắp bắt đầu. Thời điểm mà họ luôn tô vẽ bộ mặt của họ để trông khả dĩ, có vẻ coi được nhất, để mọi tầng lớp Đảng viên, để nhân dân cả nước và quốc tế bên ngoài nhìn vào sẽ luôn thấy được “vẻ đẹp” của bộ mặt mà họ luôn muốn trưng ra, hay ít nhất thì cũng bớt khả ố so với những ngày thường…

Nhưng với những việc bổ nhiệm vô tội vạ, rộng khắp và từ trên xuống dưới như thế thì chẳng đáp ứng được tiêu chí tuyên truyền nào, nếu không nói là nó còn làm hại cho màn đánh trống thổi kèn ầm ĩ chào mừng Đại Hội Đảng đang diễn ra cùng thời. Và những người cộng sản cũng không khờ khạo đến mức không tính lợi bất cập hại, bổ nhiệm như vậy lợi ích cho rất ít người nhưng ngứa mắt rất nhiều người khác trong cùng Đảng.

Vậy thì tại sao những việc trái khoáy, ngược lệ đó vẫn diễn ra và hoàn toàn thuận lợi, không có tiếng phản đối trái chiều? Rõ ràng việc bổ nhiệm các con ông cháu cha này là một sự thỏa thuận, hay trao đổi trước trong công tác nhân sự. Một kiểu: “Hy sinh đời bố để củng cố đời con” mà những ông “quan cha” đã mặc cả được để đạt cho “quan con” trước khi hạ cánh. Và như thế ta sẽ thấy các ông Lê Thanh Hải, Nguyễn Tấn Dũng sẽ tự nguyện ra đi, hay chấp nhận những vị trí khiêm nhường khi con cái họ được đưa lên.

“Bánh ít đi thì bánh qui lại”, ban lãnh dạo Đảng xét thấy đôi bên đều có lợi, việc tổ chức nhân sự cấp cao sẽ đỡ gặp chuyện rắc rối, lôi thôi muôn thuở của những ông tham quyền cố vị gây ra, và cái giá phải bỏ ra thì cũng là những chức vị bèo nhèo ở các tỉnh, để làm “bánh ít” lại, cho việc “bánh qui” đi vốn gây phiền nhiễu muôn thuở cho những khóa họp cơ cấu nhân sự trước ĐH Đảng thì nay được giải quyết nhẹ nhàng êm ái.

Bổ nhiệm, suy cho cùng là sự đổi chác.

Càng đương chức to thì món quà tiễn biệt càng lớn khi ông “con quan to” ngồi vị trí cao hơn “con ông quan nhỏ” để các ông yên tâm công tác nghỉ hưu. Còn các ông hưu thì cũng hài lòng khi cài cắm người nhà ở những nơi đắc địa, đảm bảo tuần chay nào cũng có nước mắt, tiệu tùng nào cũng có tên ông. Tất cả trên dưới một lòng, đồng thuật trên tình đồng chí, anh em, vui vẻ cả làng.

Nếu đúng vậy thì chẳng ai nào thiệt cả, ngoại trừ người dân Việt Nam.

Trục lợi công quyền: Khi cơ quan nhà nước giành nhau!

Nguyễn Quang Đồng /TBKTSG (VNTB) VNTB đặt lại tiêu đề – Tại sao các bộ, ngành, cơ quan nhận việc, giành việc và giữ việc về mình một cách sốt sắng như thế? Phải chăng họ đang phát huy tinh thần trách nhiệm của mình để quản lý nhà nước tốt hơn?

Chưa hẳn là như thế, nhìn sâu vào vấn đề, đằng sau thẩm quyền quản lý nhà nước là quyền đặt ra các thủ tục hành chính, quyền cấp phép, và các dự án đầu tư công.

Trong một hội thảo gần đây góp ý cho một dự thảo văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến việc xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực môi trường, cả đại diện Bộ Tài nguyên và Môi trường lẫn đại diện Bộ Công an đều cho rằng thẩm quyền thanh tra và xử phạt nên thuộc về ngành mình.


Cả Bộ Tài nguyên và Môi trường lẫn Bộ Công an đều muốn có quyền
thanh tra và xử phạt trong lĩnh vực môi trường. Ảnh: Thành Hoa

Điều này gợi nhớ lại một cuộc tranh cãi gay gắt khác cách đây vài tháng giữa Bộ Giáo dục và Đào tạo với Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội, khi hai bộ cùng nhận thẩm quyền quản lý nhà nước trong lĩnh vực đào tạo nghề về bộ mình và cùng đồng thời xây dựng dự thảo nghị định hướng dẫn.

Cũng cách không lâu, tại một hội thảo khác góp ý cho dự thảo Luật Quy hoạch, Bộ Xây dựng phát biểu tỏ rõ sự không hài lòng khi Bộ Kế hoạch và Đầu tư – cơ quan chủ trì soạn thảo, muốn cắt một loạt quy hoạch, trong đó có quy hoạch xây dựng, lĩnh vực đang thuộc thẩm quyền quản lý của Bộ Xây dựng.

Những va chạm lợi ích giữa cơ quan công quyền như các ví dụ vừa nêu minh chứng rõ ràng cho thực tế rằng mỗi bộ ban ngành, mỗi cơ quan hành chính nhà nước cũng như các công chức trong bộ máy đó có những lợi ích của riêng họ trong quá trình thực thi trọng trách công. Hành vi của mỗi cơ quan công quyền không đơn giản chỉ là phụng sự lợi ích công, họ cũng đồng thời theo đuổi lợi ích riêng trong quá trình thực thi công vụ. Và khi có cơ hội, mỗi cơ quan, mỗi công chức trong bộ máy sẽ thực hiện những hành vi mang tính trục lợi (rent-seeking) trong quá trình phục vụ lợi ích công.

Lý thuyết “Lựa chọn công”

Thực ra những hành vi mang tính trục lợi của bộ máy công quyền không phải là vấn đề riêng của Việt Nam, nó là một đặc tính phổ quát của hầu hết các tổ chức hành chính và đội ngũ công chức của mọi nhà nước ở bất kỳ thể chế nào. Khoa học chính trị và hành chính ở các nước phương Tây từ lâu đã nghiên cứu kỹ lưỡng hành vi của công chức. Lý thuyết “Lựa chọn công’’ (Public choice theory), trong gần nửa thế kỷ qua trở thành một trong những lý thuyết quan trọng nhất đặt nền móng cho những cải cách căn bản khu vực công ở các nước phát triển.

Nếu cơ quan làm chính sách tách rời khỏi cơ quan thực thi chính sách; dịch vụ công ích được vận hành theo hình thức thị trường (đấu thầu và hợp đồng)… mảnh đất để “trục lợi” của bộ máy công quyền từng bước sẽ hẹp lại.

Tư tưởng cốt lõi của lý thuyết này phản bác lại những giả định truyền thống về tính vô vụ lợi và phụng sự lợi ích công một cách vô tư của các công chức trong bộ máy hành chính công vụ. Thay vào đó, nó thừa nhận tính tư lợi và vị kỷ của công chức như một đặc tính tự nhiên của con người, rằng công chức cũng là người trần mắt thịt, mọi hành vi của họ đều bị chi phối bởi những tính toán lợi ích riêng của mình. Bị điều khiển bởi động cơ lợi ích, công chức sẽ có xu hướng thực hiện những hành vi trục lợi dựa trên quyền lực công, bộ máy và ngân sách được giao phó.

Hệ quả trục lợi

Hệ quả là, hành vi công vụ có thể bị méo mó nhằm phục vụ lợi ích riêng. Việc “trục lợi” diễn ra dưới nhiều dạng thức.

Dễ nhìn thấy nhất là những công sở được xây cất và trang hoàng hoành tráng, những chiếc xe công xa xỉ và những chuyến công cán trong và ngoài nước vô tội vạ của đội ngũ công chức.

Thứ nữa là những quyết định đầu tư công không dựa trên tiêu chí hiệu quả về mặt kinh tế hay nhu cầu thực sự của nhóm thụ hưởng mà nhằm mang lại lợi ích cho một nhóm thân hữu của người có quyền ra quyết định, như những khu chợ không có người buôn bán; khu vui chơi, tượng đài bỏ hoang… Những công trình này được giao cho những nhà thầu thiếu năng lực nhưng là sân sau hay nhóm thân hữu của người cầm quyền.

Hình thức trục lợi chính sách tinh vi hơn là can thiệp vào hoạt động của doanh nghiệp, người dân dưới vỏ bọc quản lý nhà nước bằng cách đặt ra những điều kiện kinh doanh, đi kèm là giấy phép và quyền cấp phép, là thủ tục hành chính nhiêu khê, là tạo độc quyền cho doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp sân sau… mà rốt cuộc, bằng cách này hay cách khác sẽ mang lại lợi ích cho người có thẩm quyền.

Điều đáng nói là, những hành vi trục lợi này đều hoàn toàn… hợp pháp (khác hẳn với những hành vi phi pháp như tham nhũng, nhận hối lộ). Nhưng hậu quả của nó thì rất rõ ràng. Cỗ máy ngốn ngân sách này chỉ phình to thêm chứ không bao giờ co hẹp lại. Bộ máy mở rộng, bội chi ngân sách trở thành căn bệnh mãn tính bất kể mọi cam kết cắt giảm bội chi hay tinh giản biên chế.

Thứ hai, tính thiếu hiệu quả và bền vững của các khoản đầu tư công, cũng như những méo mó trong phân bổ đầu tư về lâu dài làm xói mòn nguồn lực xã hội, nguồn lực quốc gia, làm chồng chất thêm gánh nặng nợ nần.

Thứ ba, lạm dụng quyền quản lý nhà nước để điều tiết quá mức hoạt động của thị trường, một mặt tạo ra rào cản và chi phí quá lớn cho hoạt động kinh doanh, một mặt khác làm suy giảm động lực của những người làm ăn chân chính.

Rõ ràng là trong khi thị trường có những thất bại của thị trường, thì ở phía ngược lại, Nhà nước cũng có những “khuyết tật của Nhà nước”. Bản thân Nhà nước cũng là một thể chế không hoàn hảo và mang nhiều căn bệnh mãn tính không kém phần trầm trọng – bệnh ngân sách tôm hùm(1) , bệnh trục lợi chính sách…

Thuốc giải

Như đã nói, những hành vi trục lợi đó lại không phải là những hành vi phạm pháp (như hành vi tham nhũng…), và không bị trừng phạt bằng pháp luật. Chỉ có hai phương cách chữa căn bệnh này.
Thứ nhất, những chính trị gia cầm quyền, thay vì chịu trách nhiệm pháp lý, sẽ phải chịu trách nhiệm chính trị và bị trừng phạt bằng lá phiếu của cử tri.

Thứ hai, với giới công chức thừa hành (hành chính công vụ), việc thiết kế thể chế một cách khoa học, tách rời cơ quan làm chính sách ra khỏi cơ quan thực thi; thị trường hóa dịch vụ công để tạo sức ép cạnh tranh là phương cách thu hẹp mảnh đất trục lợi.

Trở lại với thực tế Việt Nam, thừa nhận những khuyết tật của Nhà nước là tiền đề căn bản cho những cải cách mang tính thực chất. Chỉ khi nào nhìn nhận rằng cơ quan công quyền và đội ngũ công chức trong bộ máy cũng hành động vì lợi ích riêng của họ thì mới có thể thiết kế được những thể chế phù hợp để giám sát, hay thúc đẩy để lợi ích tư và công được hài hòa.

Nếu trong việc quản lý nhà nước về dạy nghề, cấp bộ chỉ nắm quyền đặt ra các tiêu chí và chuẩn mực cho trường nghề còn việc đăng ký hoạt động (đăng ký chứ không phải là cấp phép) giao về cho chính quyền địa phương thực hiện; các chương trình đào tạo nghề dùng tiền ngân sách được thực hiện theo hình thức đấu thầu cạnh tranh, công khai và “hợp đồng” để trường nghề tư nhân thực hiện, thì chắc gì các bộ đã “giành nhau” thẩm quyền quản lý. Nếu trên mảnh đất của mình, doanh nghiệp hay người dân được thực sự tự chủ, tự quyết định trồng cây gì, nuôi con gì theo tín hiệu thị trường và chấp nhận sống hoặc chết với quyết định đó thay vì phải chờ vài năm chạy hết các cấp, các ngành để xin phép chuyển đổi, xin cơ chế đặc thù vì phá vỡ quy hoạch, thì liệu các bộ, ngành có tranh giành thẩm quyền quy hoạch?

Nói cách khác, nếu cơ quan làm chính sách tách rời khỏi cơ quan thực thi chính sách; dịch vụ công ích được vận hành theo hình thức thị trường (đấu thầu và hợp đồng)… mảnh đất để trục lợi của bộ máy công quyền từng bước sẽ hẹp lại.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s