Hạt gạo, con số khủng và bức tranh buồn

Posted: October 24, 2015 in Uncategorized
Tags:

Đình Long (PL) – Việt Nam từ lâu đã nổi tiếng là một trong những nước xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới với 6-8 triệu tấn mỗi năm, chỉ sau Thái Lan và Ấn Độ.

� Xem thêm: Gạo Việt đang ở đâu? + Thương hiệu: Điểm yếu trong xuất khẩu gạo Việt Nam.

Nhưng đằng sau con số “khủng” về sản lượng là bức tranh buồn: Giá gạo xuất khẩu Việt thường thấp nhất thế giới, bởi đến nay chúng ta vẫn chưa có thương hiệu gạo nào thực sự định vị trên thương trường quốc tế, xứng danh với một nước đứng hàng đầu về xuất khẩu.

Đáng buồn hơn, khi nước bạn Campuchia vốn đi sau Việt Nam gần 20 năm về xuất khẩu gạo, nay đã vượt mặt chúng ta trong xuất khẩu gạo thơm và xây dựng thương hiệu gạo. Cách nay không lâu, chuyên gia Việt Nam sang huấn luyện cho nông dân Campuchia trồng lúa nhưng nay họ đã ngẩng cao đầu tự hào đứng ngang hàng với Thái Lan, bỏ chúng ta lại phía sau.

Tại nhiều cuộc thi gạo ngon trên thế giới, người Campuchia ung dung rinh giải nhất gạo ngon về, còn chúng ta ra về tay trắng. Từ chỗ “vô danh” trên bản đồ gạo thế giới, hạt gạo của họ đã nhanh chóng khẳng định chỗ đứng.

Đâu chỉ có vậy, GS Võ Tòng Xuân – người từ lâu đã gắn bó với hạt gạo – nói Việt Nam nên học cách Campuchia tuyển chọn giống lúa, cách phát triển thị trường, xây dựng thương hiệu gạo. Chuyên gia lúa gạo Việt Nam mới ngày nào được nhiều nước mời sang dạy cách làm lúa, không lẽ bây giờ ta phải khăn gói, xách cặp sang Campuchia học?!

Thật ra chúng ta không thiếu các lợi thế để nâng tầm hạt gạo. Cái Việt Nam thiếu là một nhạc trưởng kết nối giữa các nhà (Nhà nước – nhà khoa học – nhà nông – nhà doanh nghiệp – nhà băng) lại với nhau để tạo ra sức mạnh tổng hợp kết thành một chuỗi nâng giá trị hạt gạo Việt. Bởi thế vẫn mạnh ai nấy làm, mạnh ai nấy xuất mà thiếu một tiếng nói chung.

Cái chúng ta thiếu nữa là một cơ chế hợp lý để mọi thành phần có thể tham gia phát triển ngành lúa gạo. Một chuyên gia từng phát biểu đến nay xuất khẩu gạo vẫn là ngành kinh doanh có điều kiện và Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) đang tập trung quyền lực quá nhiều. Chính cơ chế mang tính “độc quyền” này đang làm cho ngành lúa gạo bị thụt lùi, doanh nghiệp tư nhân khó phát triển.

Hệ quả tất yếu là chúng ta làm ra nhiều, xuất khẩu nhiều nhưng chỉ là số lượng, giá trị gia tăng mang lại rất thấp và hàng triệu nông dân hằng ngày bán mặt cho đất bán lưng cho trời vẫn nghèo.

Tại hội thảo về xây dựng thương hiệu gạo vừa diễn ra ở miền Tây Nam Bộ, các cơ quan hữu quan đã công bố mục tiêu đến 2020 đạt 20% sản lượng gạo xuất khẩu mang thương hiệu gạo Việt Nam và tham gia trực tiếp chuỗi giá trị toàn cầu.

Nhưng liệu tham vọng này có trở thành hiện thực? Câu trả lời không nằm trên giấy, ở trong các hội nghị mà phải bắt đầu bằng những việc rất cụ thể. Nếu vẫn cứ dừng lại ở khẩu hiệu thì danh sách thua kém các nước sẽ ngày càng dài ra.

Gạo Việt đang ở đâu?

Vương Ngọc/Người Lao Động (CAF) – Vì thiếu thương hiệu, gạo Việt Nam không chỉ bán rẻ ra thế giới mà còn có khả năng thua đau ngay trên sân nhà

Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đang triển khai 5 dự án trọng điểm với tổng kinh phí khoảng 171 tỉ đồng nhằm thực hiện Đề án phát triển thương hiệu gạo Việt Nam đã được Chính phủ phê duyệt vào tháng 5. Đây được xem là cơ hội để tái cấu trúc lại ngành lúa gạo nội địa về sản phẩm, thị trường, bảo đảm sự phát triển bền vững, hiệu quả cho sản phẩm gạo. Tuy nhiên đó là chuyện của tương lai, còn hiện tại hạt gạo của Việt Nam vẫn quá bấp bênh.

Việt kiều tìm không ra

Đang làm nghiên cứu sinh tại Mỹ (TP Santa Barbara – California), anh Phạm Xuân Hùng và vợ vẫn duy trì bữa ăn hằng ngày với cơm là nguồn thực phẩm chính. Hiện tại, nhà anh đang có một bịch gạo Thái Lan 11 kg mới mua ở siêu thị với giá 22 USD (tương đương 2 USD/kg) là loại gạo dẻo, thơm và ăn cũng như loại gạo ngon mà dân thành thị ở Việt Nam đang ăn. Anh cho biết ở Mỹ đi đâu cũng gặp gạo Thái, gạo Việt chỉ được bán ở khu có đông người Việt nhưng rất hiếm. “Nếu đi siêu thị gặp 2 loại song song thì đương nhiên tôi sẽ mua gạo Việt nhưng không có để mua” – anh Hùng chia sẻ.

Còn ông Hà Minh, Việt kiều định cư ở Mỹ (tiểu bang Illinois), nói rằng chỉ ăn gạo Việt đã qua chế biến như bún, bánh tráng. Với cơm ăn hằng ngày thì gạo Thái áp đảo vì vừa ngon vừa rẻ.

Tại Nhật, một trong những nước Việt Nam đã xuất khẩu gạo sang thì người Việt vẫn ăn gạo bản địa vì loại gạo “made in Việt Nam” này chỉ là xuất xứ còn giống, quy trình là của người Nhật. Chị Huỳnh Châu, sống hơn 5 năm ở Nhật, cho hay “ăn gạo ở đó quen, về nước ăn cơm gạo thường không khác gì nhai rơm” – chị so sánh.

Hay như Trung Quốc, thị trường xuất khẩu lớn của Việt Nam thì những người Việt công tác ở đây cũng không dễ nhìn thấy gạo “made in Vietnam” trên các kệ hàng vì doanh nghiệp thường xuất khẩu gạo xá, không thương hiệu. Chưa kể, phía đối tác Trung Quốc thích nhập khẩu qua đường mậu biên hơn để trốn thuế nên chuyện thương hiệu càng trở nên xa vời.

Nội địa cũng mê gạo Nhật, Thái

Thực tế tại thị trường TP HCM, gạo Nhật Bản, Hàn Quốc nhập khẩu đã phổ biến với người có thu nhập cao khi giá bán có loại lên đến 120.000 – 150.000 đồng/kg và chuyên bán ở các cửa hàng thực phẩm cao cấp.

Trước đây, các hệ thống siêu thị như Co.opmart, Lotte Mart chỉ bán gạo Việt nhưng nay kinh doanh thêm gạo ngoại.

Ông Võ Hoàng Anh, Giám đốc Marketing Saigon Co.op – nơi đang bán gạo Thái “Hom Mali Na Siam” và “Pathumthani Na Siam”, cho biết việc kinh doanh này chủ yếu để đa dạng hóa sản phẩm và gạo Thái tại Co.opmart chiếm tỉ trọng chưa đến 1%.

Tại hệ thống Co.opmart, bán chạy nhất là các mặt hàng gạo thông dụng giá từ 50.000 – 70.000 đồng/bịch 5 kg. Gạo thơm cũng bán khá tốt với mức giá từ 90.000 – 120.000 đồng/bịch 5 kg.

Tại Lotte Mart, gạo Thái nhập khẩu đang có giá khoảng 50.000 đồng/kg. Ông Trần Văn Chúc, Giám đốc ngành hàng thực phẩm tươi sống Lotte Mart Việt Nam, cho biết việc kinh doanh mặt hàng mới này nhằm góp phần làm phong phú ngành hàng.

Không phải là gạo ngoại nhưng tại Lotte Mart, nhiều mặt hàng giá cao, bán chạy cũng là gạo giống Nhật, giống Thái (của Vạn Thịnh, Angimex Kitoku) giá khoảng 40.000 – 50.000 đồng/kg. Theo ông Chúc, những loại gạo này được người tiêu dùng đánh giá là “ăn ngon miệng” do hạt dẻo và có độ tơi xốp hơn. Trong khi đó, các loại gạo Việt như: Nàng thơm chợ Đào, Nàng Hoa, Hương Lài giá bán chỉ từ 72.000 – 100.000 đồng/bịch 5 kg. Đại diện siêu thị này cho hay đối với gạo đóng gói thì ngoài chất lượng và hồ sơ pháp lý đầy đủ thì yếu tố bao bì đẹp mắt, hạt gạo đồng đều, màu sắc hạt gạo trắng đều… cũng là một yếu tố quan trọng quyết định.

Gạo thương hiệu vướng đại lý

Bà Đỗ Thị Mỹ Hạnh, Giám đốc phát triển khách hàng thương hiệu gạo Nosavina của Công ty TNHH MTV Cỏ May (Đồng Tháp), cho biết người tiêu dùng thích gạo sạch, an toàn, có sự cam kết từ nhà sản xuất nhưng từ ý thức đến hành động còn xa.

“Họ vẫn biết ăn gạo xá nhiều nguy cơ nhưng nguy cơ chưa đến nỗi “ăn chết ngay” nên nhiều người vẫn chấp nhận gạo xá. Trong khi đó, hệ thống đại lý khắp TP HCM cung cấp gạo cho người dân lại chỉ thích bán gạo xá vì lời hơn, không thích phân phối gạo đóng gói từ các công ty.

Các công ty nếu tự tổ chức cả chuỗi sản xuất, kinh doanh đến bán lẻ thì không đủ nguồn lực nên gặp rất nhiều khó khăn để tiếp cận người tiêu dùng.Với gạo xá, ngay cả đại lý cũng không biết nguồn gốc từ đâu và không được kiểm soát nguyên liệu; khi bị cũ, mọt họ tự xử lý rồi kinh doanh tiếp, kể cả gạo kém chất lượng” – bà Hạnh phân tích.

Thương hiệu: Điểm yếu trong xuất khẩu gạo Việt Nam

Đ.T.Chánh – Phi Tiễn (nongnghiep.vn) – Đó là nhận định chung của các đại biểu tại Hội nghị Triển khai đề án phát triển thương hiệu gạo Việt Nam, được tổ chức sáng 20/10 tại TP Rạch Giá, Kiên Giang.


Thứ trưởng Bộ NN-PTNT Trần Thanh Nam và Thứ trưởng Bộ KH-CN Trần Việt Thanh đồng chủ trì hội nghị.

Phát biểu khai mạc hội nghị, Thứ trưởng Trần Thanh Nam cho biết, Bộ NN-PTNT vừa thành lập đoàn đi Đức để tìm hiểu thị trường nông nghiệp tại Hội chợ Nông nghiệp do nước này tổ chức, hoàn toàn không có thương hiệu gạo nào của Việt Nam.

“Điều đáng buồn là gạo Việt Nam có tại mặt thị trường này nhưng lại mang thương hiệu của nước khác. Các doanh nghiệp ở đây đều mù tịt về các thương hiệu nông sản của Việt Nam, kể cả các sản phẩm chúng ta có thế mạnh như gạo, chè…”, ông Nam chia sẻ.

Theo Thứ trưởng Trần Thanh Nam, sau gần 30 năm đổi mới, Việt Nam từ một nước thiếu lương thực đã trở thành nước xuất khẩu gạo đứng thứ 3 thế giới, sau Thái Lan và Ấn Độ. Hàng năm xuất khẩu từ 6 – 8 triệu tấn gạo, mang về nguồn ngoại tệ từ 3 – 3,7 tỷ USD. Có được thành công đó là nhờ chúng ta đã có những chính sách phù hợp; giải pháp chiến lược về khoa học công nghệ, tổ chức sản xuất, chế biến và thương mại; đặc biệt là sự cố gắng vượt bậc của hàng triệu nông dân và các doanh nghiệp…

Tuy nhiên, trong quá trình hội nhập sâu rộng của nền kinh tế, chúng ta đang đối mặt với rất nhiều thách thức, quy mô sản xuất nhỏ lẻ, tổ chức SX, liên kết chuỗi giá trị còn yếu, chất lượng nông sản không đồng đều, sản phẩm không có thương hiệu, mức độ tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu còn hạn chế, chủ yếu là công đoạn SX, giá trị gia tăng thấp.

Ông Huỳnh Minh Huệ, Tổng Thư ký Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) cho rằng, cần có những điểm nhấn tạo cốt lõi nhằm đảm bảo xây dựng thương hiệu gạo thành công. Trong đó, 2 vấn đề chính là định hướng thị trường và đảm bảo năng lực SX thương mại.

Mấy chục năm xuất khẩu gạo, chúng ta tập trung chạy theo sản lượng mà quên đi vấn đề chất lượng. Trong khâu tổ chức SX cũng vậy, nông dân đã quen với tập quán thâm canh tăng vụ, cần năng suất hơn là chất lượng. Về thị trường, chúng ta lệ thuộc nhiều vào thị trường tập trung, nhu cầu gạo chất lượng thấp. Bây giờ thị trường thay đổi, buộc ta phải thay đổi theo. Thời gian qua thị trường gạo trắng chúng ta đang mất dần, nhưng gạo thơm lại phát triển và là loại gạo mà Việt Nam có lợi thế sản xuất.

Theo ông Huệ, bây giờ chúng ta mới bàn tính tới chuyện xây dựng thương hiệu gạo là quá chậm và con đường phía trước còn rất dài, nhưng chúng ta có cố gắng đi thì mới tới được. Trước hết là tổ chức liên kết SX, khép kín chuỗi giá trị của hạt gạo từ đầu vào đến đầu ra, để nâng cao chất lượng, đảm bảo an toàn trong sản xuất, tiêu dùng. Đồng thời, Bộ NN-PTNT cần có quy định nhằm tăng cường quản lý chất lượng sau thu hoạch, tránh tình trạng đấu trộn làm giảm giá trị…

Tương tự, ông Phạm Thái Bình, GĐ Cty TNHH Trung An (TP Cần Thơ) cho rằng, chúng ta là nước SX lúa gạo lớn nhưng văn hóa bán gạo của Việt Nam rất kém. Nhiều doanh nghiệp sẵn sàng cạnh tranh nhau bằng cách hạ giá để chiếm lĩnh thị trường, làm mất giá và xuất khẩu cũng không còn thương hiệu. Vì vậy, việc xây dựng thương hiệu gạo hiện nay là rất cấp bách. Với kinh nghiệm 19 năm kinh doanh lúa gạo, tôi thấy Việt Nam có rất nhiều loại gạo tốt phục vụ tiêu dùng của người dân cũng như xuất khẩu. Nhiều giống lúa của Việt Nam chất lượng gạo rất tốt nhưng khi tham gia xuất khẩu lại phải mang thương hiệu của nước khác.


Là nước sản xuất, chế biến xuất khẩu gạo lớn 3 thế giới nhưng gạo Việt Nam vẫn chưa có thương hiệu.

Ông Bình đề nghị: “Xây dựng thương hiệu gạo phải từ cánh đồng, làm cánh đồng lớn. Trước hết phải có chính sách khuyến khích phát triển, đẩy mạnh cơ giới hóa, phát triển giống lúa, quản lý khâu sử dụng phân, thuốc, bảo quản sau thu hoạch, chế biến… Trong đó, doanh nghiệp đóng vai trò chính nhưng phải liên kết với nông dân để cùng thực hiện”.

Kỹ sư Hồ Quang Cua, cha đẻ của giống lúa ST nổi tiếng vùng ĐBSCL nhấn mạnh: “Muốn xây dựng thương hiệu gạo thì trước hết phải đảm bảo tốt khâu giống, nhất là về quyền sở hữu trí tuệ. Hiện nay ở ĐBSCL đang có thực trạng là sử dụng khá tự do về giống lúa, dẫn đến thoái hóa và giảm chất lượng. Nếu cứ để tình trạng này tiếp diễn thì sẽ phá vỡ toàn bộ dự án chúng ta đang làm”.

Phó Chủ tịch UBND TP Cần Thơ cho rằng, chúng ta xây dựng và phát triển thương hiệu gạo Việt Nam không chỉ vì mục đích thương mại mà còn vì lòng tự trọng. Không thể một nước xuất khẩu gạo đứng trong tốp đầu thế giới mà cứ phải mượn thương hiệu, bao bì của nước khác để bán. (…)

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s