Chính phủ mất khả năng kiểm soát chi tiêu

Posted: October 29, 2015 in Uncategorized
Tags:

Nam Nguyên (RFA) – Việt Nam có thể lâm vào khủng hoảng ngân sách vì tình trạng bội chi triền miên; chính phủ không đủ tiền chi tiêu chưa nói tới trả nợ nước ngoài và tìm cách vay thêm.

� Xem thêm: Không thể vay nợ cho đầu tư thiếu hiệu quả + Phát hành trái phiếu đang không đủ để trả nợ trái phiếu cũ.

000_Hkg10211130.jpgMô hình của một dự án phát triển khu dân cư ven biển ở thành phố Hạ Long. Ảnh chụp hôm 20/9/2015. AFP photo

Phần âm thanh

Chính phủ vay Ngân hàng Nhà nước 30.000 tỉ đồng hồi gần đây để chi tiêu, kế tiếp dự kiến sử dụng 10.000 tỷ đồng từ tiền thoái vốn nhà nước ở các doanh nghiệp để bù đắp thiếu hụt ngân sách. Tuy vậy dư luận càng lo lắng hơn khi Bộ trưởng Tài chính Đinh Tiến Dũng vào tuần cuối của tháng 10 đã đại diện Chính phủ trình Quốc hội kế hoạch phát hành 3 tỷ USD trái phiếu quốc tế để đảo nợ, thực tế không đủ tiền trả nợ nên vay nợ mới để trả nợ cũ đáo hạn.

Theo số liệu chính thức của Bộ Tài Chính được các Đại biểu Quốc hội trích dẫn, năm 2015 chính phủ chỉ trả nợ được 150.000 tỷ nhưng lại vay giải quyết bội chi ngân sách tới 226.000 tỷ đồng và vay trái phiếu chính phủ 85.000 tỷ đồng. Số liệu này cho thấy tổng các khoản vay lớn hơn gấp đôi tổng nợ đã trả, hoặc nói cách khác vay rất nhiều để trả một phần nợ, phần còn lại để chi tiêu.

Tiến sĩ Vũ Quang Việt, nguyên Vụ trưởng Vụ tài khoản thống kê Liên Hiệp Quốc, một chuyên gia am hiểu tình hình kinh tế tài chính Việt Nam từ New York nhận định:

   Tôi có cảm tưởng chính phủ càng ngày càng mất khả năng kiểm soát chi tiêu của mình, hoặc nói ngược lại chính phủ rất muốn chi tiêu.
– Tiến sĩ Vũ Quang Việt   

“Tôi có cảm tưởng chính phủ càng ngày càng mất khả năng kiểm soát chi tiêu của mình, hoặc nói ngược lại chính phủ rất muốn chi tiêu. Chính phủ Trung ương đồng ý với các địa phương, xây nhà, xây đường xá, ông nào cũng đòi xây cái này xây cái kia. Và nhiều khi họ chưa có ngân sách mà đã bắt đầu xây rồi. Do làm việc thiếu hiệu quả nên hầu như công trình nào chi phí cũng vượt dự toán ban đầu, công trình nào cũng vậy cả. Thành ra với tình trạng này tôi thấy rất là khó, khả năng nợ ngày càng tăng nhanh và hiệu quả thì thấp. Khả năng trả nợ chắc chắn là sẽ khó khăn.”

Tại kỳ họp cuối cùng Quốc hội Khóa 13, diễn ra từ ngày 20/10 vừa qua, nhiều số liệu được công bố làm nóng dư luận báo chí. Tình hình ngân sách 2015 u tối như thế được giải thích là nguồn thu có vấn đề, như giá dầu thô xuất khẩu giảm một nửa, cộng thêm lộ trình cắt giảm thuế quan với hàng hóa ASEAN và một số thị trường khác mà Việt Nam hội nhập.

Đối với ngân sách 2016, các báo cáo tại Quốc hội cho thấy còn nguy cấp hơn nữa. Theo đó trả nợ theo kế hoạch năm 2016 là 155.000 tỷ đồng, nhưng trong đó đảo nợ hay vay nợ mới để trả nợ cũ lên tới 95.000 tỷ đồng và bội chi ngân sách tới 254.000 tỷ đồng. Trong bối cảnh như vậy, chính phủ lên kế hoạch rút 100% vốn nhà nước ở 10 đại công ty như Vinamilk, Bảo Minh, FPT…nếu làm tốt nhà nước có thể thu được 4 tỷ USD cho ngân sách. Nhưng điều làm dư luận lo ngại nhất, chính là đề xuất phát hành 3 tỷ USD trái phiếu quốc tế để đảo nợ.

Đối với tình hình khủng hoảng ngân sách, TS kinh tế Phạm Chí Dũng, nhà hoạt động xã hội dân sự nằm ngoài sự kiểm soát của chính phủ, từ TP.HCM nhận định:

“Ngân sách bây giờ eo hẹp quá, yêu cầu thoái vốn từ hai năm rồi, đến giữa 2015 là phải thoái hết vốn, nhưng hiện nay chỉ mới thoái được 20%-25% vốn. Chẳng hạn Điện lực Việt Nam, Dầu khí trước kia đầu tư vào bất động sản, chứng khoán, tài chính ngân hàng khá nhiều nhưng cho tới nay chỉ thoái được từ 20-25% vốn còn lại vẫn bị chôn vốn. Như vậy tình hình ngân sách khó khăn làm cho nhà nước giật gấu vá vai, thoái vốn rồi xem bến cảng, đường xá chỗ nào bán được là bán hết để thu tiền cho ngân sách nhà nước, bù đắp những chỗ bị khuyết bội chi trầm trọng. Nhưng mà việc này hiện nay không còn toàn bộ nằm trong tay quyền hành của Chính phủ muốn quyết gì thì quyết, mà phải thông qua Ủy ban Thường vụ Quốc hội.”

Giải pháp

Dư luận báo chí có nhiều ngày nổi sóng về vấn đề chính phủ đề xuất phát hành 3 tỷ USD trái phiếu quốc tế để cứu ngân sách. Ngoài ra còn phát biểu của Bộ trưởng Bộ kế hoạch Đầu tư Bùi Quang Vinh tiết lộ Ngân sách chính phủ Trung ương 2016 chỉ còn một khoản tiền tươi thóc thật là 45.000 tỷ đồng, không thể điều tiết vào việc gì vì còn chưa trả nợ xây dựng cơ bản ở các địa phương.

SaigonTimes Online là tờ báo đưa tin này đầu tiên, sau đó đã giải thích là, chi ngân sách năm 2016 gần 1,3 triệu tỷ đồng nhưng phần lớn là chi thường xuyên và chỉ còn có 45.000 tỷ là Chính phủ có thể sử dụng cho mục đích đầu tư phát triển, số tiền này quá nhỏ bé khó thể tiến hành bất kỳ chương trình kích cầu nào.

   Nếu không có các giải pháp kiểm soát một cách chặt chẽ nghiêm túc, không nhìn nhận bản chất vấn đề thì hậu quả khó lường.
– PGSTS Ngô Trí Long    

Về cơ cấu ngân sách của Chính phủ Việt Nam hiện nay, PGSTS Ngô Trí Long chuyên gia kinh tế ở Hà Nội từng nhận xét:

Trong thu ngân sách thì 75% là thu để chi còn lại là để trả nợ, như vậy thực chất không có đầu tư. Muốn đầu tư thì phải đi vay, trong bối cảnh làm không đủ ăn mà đầu tư lại đi vay thì nợ công là một gánh nặng. Nếu không có các giải pháp kiểm soát một cách chặt chẽ nghiêm túc, không nhìn nhận bản chất vấn đề thì hậu quả khó lường.”

Ngày 26/10/2015, hầu hết báo chí chính thức đưa tin về cuộc tiếp xúc báo chí của Thứ trưởng Tài chính Đỗ Hoàng Anh Tuấn. Theo đó, ông Tuấn khẳng định, kế hoạch phát hành 3 tỷ USD trái phiếu quốc tế nếu được Quốc hội cho phép, sẽ chỉ được thực hiện trên cơ sở bảo đảm an ninh tài chính quốc gia và không làm thay đổi tổng nợ.

Theo lời giải thích của Thứ trưởng Đỗ Hoàng Anh Tuấn thì đây gọi là tái cơ cấu nợ ngắn hạn trong nước bằng vay quốc tế dài hạn. Tổng nợ không thay đổi, chỉ thay đổi chủ nợ và lãi suất. Tuy báo chí không giải thích rõ hơn, nhưng có thể hiểu là nợ ngắn hạn trong nước tới lúc phải trả lãi hoặc đáo hạn mà không có tiền thanh toán, nên phải vay nợ mới ở nước ngoài bằng phát hành trái phiếu quốc tế dài hạn.

Như thế câu hỏi đặt ra ai là người phải trả nợ trái phiếu quốc tế dài hạn? rõ ràng là các chính phủ tương lai và thế hệ con cháu của nhân dân Việt Nam phải đóng thuế để trả món nợ 3 tỷ USD này.

[:-/] Phó Thủ tướng Vũ Văn Ninh “trấn an” việc vay nợ 3 tỷ USD (Dân Trí) – Gạt bỏ những lo lắng về việc đề xuất phát hành trái phiếu quốc tế để có thêm 3 tỷ USD về… đảo nợ, Phó Thủ tướng Vũ Văn Ninh quả quyết, không quốc gia nào không phải đi vay và vay để tái cơ cấu nợ được pháp luật cho phép. Việt Nam đang sử dụng nợ vay hiệu quả…

Phó Thủ tướng Vũ Văn Ninh phân tích, nếu muốn giảm ngay nợ công, đơn giản nhất chỉ có không vay nợ nữa. Tuy nhiên, điều kiện của Việt Nam mấy chục năm qua đặt nhà nước trước bài toán vừa phải huy động nội lực vừa phải tận dụng ngoại lực để phát triển, thoát nghèo. Các khoản vay nợ về, theo đó, được quy định chỉ để đầu tư, không vay cho việc chi thường xuyên. Các công trình, dự án lớn vay tiền về đầu tư và khai thác tốt, trả nợ được.

Phó Thủ tướng cũng nhấn mạnh, việc phát hành trái phiếu quốc tế xu hướng là vay dài hạn chứ không phải ngắn hạn. Và việc vay là để đầu tư tạo ra sản phẩm, để có tiền trả nợ chứ không phải vay đầu tư bừa bãi hay dùng vào chi thường xuyên. “Con số nợ công cao hay thấp không phải vấn đề. Kể cả anh vay thấp mà không trả được, đầu tư không hiệu quả vẫn vỡ nợ như thường” – Phó Thủ tướng nêu quan điểm.

[:-/] Nợ công cao, Việt Nam muốn vay quốc tế 3 tỷ USD để đảo nợ (VĐKN) – Thu chi ngân sách trong 9 tháng đang thiếu hụt trầm trọng, huy động trong nước bằng trái phiếu chính phủ thấp, không đủ để trả nợ, nên ngoài khoản vay 30.000 tỷ đồng từ NHNN, vay 1 tỷ USD từ Vietcombank, Bộ Tài chính còn đề xuất vay tiếp 1 tỷ USD từ Vietcombank, và vay quốc tế 3 tỷ để đảo nợ.

Ngày 12/10, Bộ Tài chính đã trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội xin phát hành 3 tỷ USD trái phiếu nhằm đảo nợ (tái cơ cấu nợ) đối với các khoản nợ đến hạn trong nước giai đoạn 2015-2016, với kỳ hạn trái phiếu dài từ 10 đến 30 năm, lãi suất theo thị trường vốn quốc tế.

Bộ Tài chính cho rằng việc vay mới để đảo nợ vẫn đảm bảo duy trì tỉ lệ nợ nước ngoài không quá 50% tổng nợ chính phủ theo chiến lược quản lý nợ công giai đoạn 2011-2020.

Được biết, Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính & Ngân sách, Phùng Quốc Hiển nói rằng Luật Ngân sách không cho phép phát hành trái phiếu quốc tế để đảo nợ. Ông thừa nhận phát hành trái phiếu trong nước từ đầu năm đến nay đang gặp khó, không vay được mới để đảo nợ cũ đến hạn.

[:-/] Không thể vay nợ cho đầu tư thiếu hiệu quả (Báo Nhân Dân) – “Cái đáng lo nhất là nước ta hàng chục năm nay phải đi vay nhưng giờ thì làm chỉ đủ cho chi thường xuyên, còn đầu tư cơ sở hạ tầng thì toàn phải đi vay hết”. Đó là ý kiến của đại biểu Quốc hội Trần Du Lịch (TP Hồ Chí Minh) khi góp ý vấn đề ngân sách nhà nước tại phiên thảo luận tổ về tình hình kinh tế – xã hội năm 2015 và dự toán ngân sách năm 2016, ngày 22-10.

Với đề xuất của Chính phủ bổ sung 40 nghìn tỷ đồng thu từ việc bán cổ phần doanh nghiệp nhà nước vào ngân sách, ông Lịch đề nghị khoản này không nên “hòa chung” vào ngân sách mà nên “chi” cho các công trình và địa chỉ cụ thể. “Nếu cứ hòa vào ngân sách thì sẽ hết, rất khó kiểm soát. Chính phủ cần có một danh mục cụ thể đầu tư cho phát triển như thế nào? Cái gì dùng bao nhiêu tiền? Chứ không nên gộp chung lại rồi sẽ hòa cả làng” – ông Lịch nói.

… Khẳng định nhiều khoản chi hiện nay rất lãng phí, tốn kém và cần cắt để bù vào những khoản chi khác thiết thực, hiệu quả hơn. Và để giảm căng thẳng cho ngân sách trong thời gian tới, đại biểu Trần Du Lịch đề nghị, phải “khống chế chặt chẽ” chi-thường-xuyên. Chẳng hạn, trong 5 năm tới, khống chế số tuyệt đối chi thường xuyên không quá mức của 2015, kể cả chi cho lương.

Về vấn đề tăng lương, đại biểu Trần Du Lịch cho rằng, nếu muốn tăng lương thì phải cắt chỗ nào. Đề nghị tăng lương thì cũng phải đề nghị cắt. Không thể đi vay để tăng lương được. Cắt chỗ nào chúng ta phải mạnh dạn.

Theo đại biểu Trần Du Lịch, những khoản tiếp khách, giao lưu học tập, nghiên cứu kinh nghiệm, sơ kết, tổng kết, kỷ niệm ngành, đi “nước ngoài nước trong”,… là rất tốn kém cho ngân sách. Quốc hội quyết ngân sách cần cắt hết những khoản này. Chúng ta đừng biến đi nghiên cứu, du lịch để nhà nước phải trả tiền. Cắt được những khoản này sẽ dành tiền cho những chuyện khác”.

Đại biểu Lịch đề nghị: “Chúng ta cần xem lại toàn bộ cách chi như vậy. Bộ máy cứ phình ra. Tôi tin rằng năm tới sẽ triển khai các luật mới, bộ máy phình nữa. Thế thì lấy gì mà tăng lương? Nếu muốn tăng lương thì phải yêu cầu giảm người, như vậy mới làm được. Còn “thuyền lên nước lên” thì chúng ta không giải quyết được bài toán ngân sách. Chúng ta không thể nào cứ làm theo kiểu tăng biên chế rồi lại tăng lương”.

“Tôi đề nghị Quốc hội bàn thẳng về việc này, không thể kiến nghị tăng lương được. Phải cắt cái gì để năm 2016 giải quyết tiền lương. Đọc báo tôi thấy suốt ngày đủ loại kỷ niệm, sao mà có tiền được! Mà tất cả chuyện đó là tiền ngân sách, tiền đóng thuế của dân chứ có ai bỏ tiền túi đâu” – ông Trần Du Lịch thẳng thắn.

Phát hành trái phiếu đang không đủ để trả nợ trái phiếu cũ

San Ngọc (CAF) Theo Trí thức trẻ – Trong năm 2015 Chính phủ có kế hoạch vay nợ với tổng khối lượng là 436.000 tỷ đồng để đảo nợ và đáp ứng nhu cầu huy động vốn.

Thông tin trên được Bộ Tài chính đưa ra trong tờ trình Quốc hội về tình hình triển khai Nghị quyết liên quan đến phát hành trái phiếu và tái cơ cấu nợ Chính phủ.

Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính Đinh Tiến Dũng, dư nợ vay của Chính phủ tính đến 31/12/2014 là 1.866.004 tỷ đồng. Trong đó dư nợ trong nước là 1.017.305 tỷ đồng; vay nước ngoài 850.699 tỷ đồng.

“Nợ nước ngoài của Chính phủ đa phần là khoản vay ODA, nên kỳ hạn nợ là cao, khoảng 12,8 năm. Nợ trong nước ngoài khoản vay quỹ bảo hiểm xã hội có kỳ hạn dài, thì các khoản vay còn lại đều có kỳ hạn ngắn, nên đã tạo sức ép trả nợ cho ngân sách trong ngắn hạn” – Bộ trưởng thông tin.

Đáng chú ý, nợ trái phiếu Chính phủ (TPCP) chiếm tỷ trọng cao trong danh mục nợ Chính phủ trong nước, với khoảng 55% và chiếm khoảng 30% tổng nợ của Chính phủ, với kỳ hạn bình quân còn lại là 2,98 năm.

Do đó, để đáp ứng nhu cầu huy động vốn cho NSNN năm 2015, Chính phủ đã phê duyệt kế hoạch vay nợ với tổng khối lượng là 436.000 tỷ đồng. Trong đó, vay để bù đắp bội chi là 226.000 tỷ đồng; chương trình đầu tư trái phiếu là 85.000 tỷ đồng và vay để đáo nợ là 125.000 tỷ đồng.

Chính phủ dự kiến, nguồn vay để huy động được 436.000 tỷ đồng từ các nguồn, bao gồm: Vay nước ngoài 36.000 tỷ đồng; vay trong nước 400.000 tỷ đồng. Vay trong nước sẽ bao gồm phát hành TPCP 250.000 tỷ đồng; vay các quỹ tài chính Nhà nước là 118.000 tỷ đồng và các khoản vay khác là 32.000 tỷ đồng.

Theo Bộ trưởng, trong năm 2015 Chính phủ đã triển khai đồng bộ các giải pháp để huy động được nguồn vốn vay nêu trên, nhằm đáp ứng yêu cầu dự toán chi đã duyệt. Các kênh huy động như phát hành TPCP trong nước, vay các quỹ tài chính Nhà nước, vay ưu đãi nước ngoài, vay ODA đều được sử dụng tối đa.

“Tuy nhiên, trên cơ sở kết quả thực hiện 9 tháng đầu năm 2015 có thể thấy rất khó khăn để đạt kết quả đề ra, đặc biệt là thông qua công tác huy động vốn phát hành TPCP. Trong khi khối lượng TPCP đến hạn thanh toán là tương đối lớn, khoảng 363.116 tỷ đồng” – Bộ trưởng Đinh Tiến Dũng cho biết.

Dẫn chứng, trong 9 tháng đầu năm 2015 tổng khối lượng phát hành TPCP là 127.473 tỷ đồng, bằng 51% kế hoạch năm và bằng 60,6% so với cùng kỳ. Trong đó khối lượng phát hành TPCP kỳ hạn 5 năm là 64.061 tỷ đồng; kỳ hạn từ 10 năm trở lên là 63.412 tỷ đồng; kỳ hạn 20 năm là 4.230 tỷ đồng.

Cũng theo Bộ trưởng Đinh Tiến Dũng, việc huy động kỳ hạn dài đã giúp ngân sách sử dụng vốn, cơ cấu lại danh mục nợ TPCP theo hướng nâng dần kỳ hạn nợ, giảm gánh nặng trả nợ ngắn hạn. Tuy nhiên, do thị trường TPCP còn nhỏ, nhu cầu đầu tư kỳ hạn dài còn hạn chế nên huy động vốn khó đạt kế hoạch đặt ra.

Theo tính toán, nếu không có giải pháp phát hành đa dạng hóa các kỳ hạn thì cả năm chỉ huy động được 160.000 tỷ đồng, như vậy giảm 90.000 tỷ đồng so với kế hoạch. Trong khi đó, khối lượng thanh toán gốc và lãi TPCP năm 2015 là 160.684 tỷ đồng.

“Như vậy, trong 9 tháng đầu năm 2015 khối lượng vốn huy động mới từ phát hành TPCP không đủ để thanh toán và trả nợ gốc và lãi TPCP đến hạn” – Bộ trưởng Đinh Tiến Dũng cho biết.

Do đó, các giải pháp được Chính phủ đưa ra là phát hành tín phiếu kho bạc ngắn hạn đáo hạn và vay ngân hàng Nhà nước để bù đắp thiếu hụt ngân sách tạm thời. Đồng thời, Bộ Tài chính phải tăng lãi suất phát hành TPCP với kỳ hạn 5 năm lên 6,6%/năm. Tuy nhiên, nhiều phiên phát hành không thành công và khối lượng phát hành đạt thấp.

Do đó, Chính phủ đề xuất bên cạnh việc đa dạng hóa kỳ hạn phát hành TPCP tại thị trường trong nước, cho phép phát hành với tất cả các kỳ hạn theo quy định, sẽ huy động vốn thông qua phát hành TPCP thị trường vốn quốc tế.

Theo đó, khối lượng phát hành dự kiến sẽ khoảng 3 tỷ USD để tái cơ cấu lại TPCP trong nước trong giai đoạn 2015 – 2016.

 

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s