Gene lãnh đạo hay gene đảng?

Posted: October 29, 2015 in Uncategorized
Tags:

GS Nguyễn Văn Tuấn(Basam) – Đề cập đến hiện tượng “thái tử đảng” gần đây ở Việt Nam, một đại biểu Quốc hội phát biểu rằng năng khiếu lãnh đạo có tố chất di truyền, rồi bà lấy trường hợp của Gs Tôn Thất Tùng và Tôn Thất Bách làm ví dụ minh hoạ (1).

� Xem thêm: Thích Thanh Quyết: “Nếu được con ông nọ, cháu bà kia có khi là phúc cho đất nước” + Tham nhũng lớn nhằm “hy sinh đời bố củng cố đời con”.


Dân Bắc Hàn “hạnh phúc” gọi Kim Jong-un là “nhà lãnh tụ kính yêu”,
danh hiệu trước đây thuộc về người cha, cố chủ tịch Kim Jong-il. Ảnh: AP

Câu này nghe qua thì có vẻ như là một biện minh, nhưng trong thực tế thì quả thật có nghiên cứu cho thấy năng khiếu lãnh đạo là một đặc tính di truyền, và người ta thậm chí còn tìm ra “gen lãnh đạo”! Nhưng đó là kết quả nghiên cứu ở nước ngoài, còn ở Việt Nam trong thời XHCN với chế độ “cơ cấu” và thái tử đảng thì tôi nghĩ nghiên cứu của Tây khó có thể áp dụng vào việc diễn giải và biện minh như bà đại biểu QH. Tôi nghĩ gen lãnh đạo ở VN, nếu có, khó có thể có ảnh hưởng bằng “gen đảng”. Dưới đây, tôi sẽ giải thích tại sao.

Vâng, năng khiếu lãnh đạo có yếu tố di truyền!

Lí thuyết rằng năng khiếu lãnh đạo chịu sự tác động của di truyền không phải là mới. Trong quá khứ, giới khoa học xã hội đã có nhiều nghiên cứu về di truyền học và lãnh đạo. Một số người trong nhóm này từng là thầy, là bạn tôi trong thời gian tôi còn ở Mĩ. Phải xác định rằng hai chữ “lãnh đạo” (hay leadership) ở đây hơi phức tạp, vì nó là một đặc tính bán định lượng. Để đo lường năng khiếu lãnh đạo, người ta dùng bộ câu hỏi đa yếu tố có tên là MLQ (Multifactor Leadership Questionnaire). Bộ câu hỏi này [dĩ nhiên] có nhiều câu hỏi liên quan đến khả năng truyền cảm hứng, khả năng gây ảnh hưởng. hành vi gây ảnh hưởng, khuyến khích tri thức, khả năng quản lí qua việc làm thực tế, cố gắng làm hơn những gì được giao, hiệu quả trong công việc, v.v. Nói chung là nhiều yếu tố, rồi sau đó dùng thuật phân tích thống kê tổng kết thành một biến định lượng cho phân tích di truyền — tạm gọi biến này là leadership trait.

Phân tích di truyền đơn giản nhất là so sánh hệ số tương quan giữa hai người sinh đôi. Nhưng sinh đôi có 2 nhóm: nhóm MZ thì hai người có 100% genes giống nhau; nhóm DZ như anh/chị em có 50% giống nhau. Do đó, nếu biến định lượng lãnh đạo có độ tương quan cao hơn trong nhóm MZ so với DZ thì đó là một chứng cứ cho thấy leadership trait. Quả thật, khi người ta làm nghiên cứu trên người sinh đôi thì yếu tố di truyền giải thích khoảng 28-50% những khác biệt về biến định lượng lãnh đạo leadership trait (3). Ngay cả từ thời còn đi học, người ta cũng phát hiện rằng năng khiếu di truyền mang tính di truyền nhưng mức độ ảnh hưởng thấp, chỉ 24% (4).

Đi xa hơn nữa và “thừa thắng xông lên”, câu hỏi kế tiếp là nếu năng khiếu lãnh đạo là do di truyền, thì gen cụ thể nào có ảnh hưởng đến năng khiếu đó. Năm 2013, thế giới di truyền học xôn xao vì một nhóm nghiên cứu bên Anh tuyên bố rằng họ khám phá ra một gen lãnh đạo (nói nôm na như thế). Cái genetic variant này nằm trong gen CHRNB3 (5). Người mang genetic variant đó có xu hướng làm lãnh đạo và làm lãnh đạo tốt.

Do đó, nếu nhìn qua chứng cứ khoa học thì bà đại biểu QH nói cũng có lí, chứ không phải vô lí. Tuy nhiên, khi phát biểu ra câu đó thì bà có lẽ chẳng biết đến các thông tin khoa học mà tôi đề cập, mà chỉ qua quan sát thực tế thôi (và như thế cũng là … chứng cứ). Chỉ có điều quan sát của bà không khách quan mấy.

“Gene đảng”

Thật ra, nếu quan sát như cách bà đại biểu QH làm, tôi cũng có thể nói rằng vào đảng cộng sản cũng là một đặc tính di truyền, bởi vì những gia đình mà cha hay mẹ theo đảng thì con cháu cũng có xu hướng theo đảng; ngược lại người ngoài đảng thì con cái họ cũng muốn tồn tại ngoài đảng. Do đó, có thể nói rằng xu hướng theo đảng cộng sản là mang tính di truyền. Nhưng dĩ nhiên, kết luận đó sẽ bị thách thức, vì bỏ quên yếu tố truyền thống. Người trong đảng cũng như trong bộ lạc, và bộ lạc nào cũng có truyền thống, do đó người trong bộ lạc sẽ cố gắng khuyến khích con cái mình tham gia cái bộ lạc đó. Cũng như người có con em ra nước ngoài cũng khuyến khích những người con khác ra nước ngoài. Hình như hiện tượng này giới xã hội học gọi là “cultural transmission”, hay “di truyền văn hoá.” Nó chẳng dính dáng gì đến di truyền huyết thống mà bà đại biểu QH nói đến.

Táo và cam

Nếu bà nói lãnh đạo có tố chất di truyền thì phải lấy ví dụ các thái tử đảng ra làm ví dụ, chứ sao lại lấy ví dụ ngành y ra làm ví dụ. Như thế là bà tránh, không dám đề cập đến hiện tượng thực tế thái tử đảng. Cái ví dụ về Gs Tôn Thất Tùng và con ông là Gs Tôn Thất Bách rất … lạc đề. Lạc đề là vì hai người đó thuộc ngành y, một ngành học đòi hỏi trí thông minh cao và ứng phó tình thế tốt. Người bác sĩ phải có IQ và EQ cao, còn người làm chính trị ở VN thì không đòi hỏi hai cái đó cao chót vót như ngành y.

Một người có thể dùng búa hay súng để giết người và trở thành lãnh đạo chính trị, nhưng không thể là bác sĩ được. Một người không đến đại học ngày nào có thể thành lãnh đạo chính trị cao cấp, nhưng không bao giờ làm bác sĩ được. Ông Tôn Thất Bách tuy có quan hệ huyết thống với Gs Tôn Thất Tùng, nhưng ông Bách vẫn phải chứng tỏ trí thông minh của mình (qua thi cử) và tay nghề một cách minh bạch, còn trong chính trị thì tính minh bạch là một xa xỉ. Do đó, không nên lấy trường hợp y khoa để minh hoạ cho hiện tượng thái tử đảng.

Làm chính trị cũng cần thông minh, nhưng chỉ là một yếu tố trong năng khiếu lãnh đạo như tôi nêu trên trong bộ câu hỏi. Thông minh là một đặc tính chịu sự ảnh của di truyền khá cao, lên đến 60%. Nhưng tôi phải thêm rằng con số này (60%) cũng bị tranh cãi nhiều, vì cách tính và cách đánh giá cái gọi là “thông minh.” Do đó, so sánh giữa thông minh trong ngành y và năng khiếu lãnh đạo chính trị là nguỵ biện (vì giống như so sánh giữa trái táo và trái cam).

Diễn giải trong bối cảnh VN

Quay lại câu chuyện di truyền và lãnh đạo, tôi thấy rất khó diễn giải dữ liệu đó cho Việt Nam. Có nhiều lí do, nhưng tôi nghĩ đến lí do môi trường. Cần phải nói thêm và nhấn mạnh rằng hệ số ảnh hưởng của di truyền lên năng khiếu lãnh đạo quá thấp (chỉ 24% hay cao nhất là chỉ 50%). Điều có có nghĩa là yếu tố ngoài di truyền vẫn có ảnh hưởng cao, có thể lên đến 75%. Những yếu tố gọi chung là “môi trường” đó có thể bao gồm cơ cấu tổ chức của hệ thống xã hội, cơ hội, môi trường làm việc, bằng cấp, v.v. Ở VN, ai cũng biết “con vua thì lại làm vua” và con sãi thì vẫn phải quét lá đa, không phải do di truyền, mà do cha mẹ bố trí cho con mình vào vị trí lãnh đạo. Sự bố trí có thể là gián tiếp, nhưng cũng có thể là trực tiếp mà công chúng không biết. Ai cũng biết hiện tượng “gửi con em” ở Việt Nam. Không phải là đảng viên thì không thể trở thành lãnh đạo ở VN được, mà đảng là truyền thống (như tôi nói trên). Do đó, cái yếu tố ảnh hưởng đến xu hướng lãnh đạo ở VN chẳng dính dáng gì đến di truyền cả, mà có thể xem là một “cultural transmission” – di truyền văn hoá.

Một sai lầm và cũng là nguỵ biện mà mấy người nghiêng về lí thuyết di truyền hay nói là tính xác định, gọi là determinism. Nói cách khác, khi có chứng cứ về ảnh hưởng của yếu tố di truyền, họ liền xem đó là mối quan hệ nhân quả đường thẳng, hiểu theo nghĩa cha làm lãnh đạo thì con đương nhiên làm lãnh đạo. Cái quan điểm này chẳng những sai, mà còn ngây thơ. Ngây thơ là vì họ quên rằng yếu tố môi trường có độ ảnh hưởng đến khiếu lãnh đạo lớn hơn di truyền. Sai là vì chưa xem xét đến sự tương tác giữa di truyền và môi trường. Nhiều người Việt có tài (tố chất) nhưng ở môi trường VN thì không làm lãnh đạo được (thậm chí không được đi học) nhưng khi ra nước ngoài thì trở thành những “sao” sáng. Do đó, cũng là tố chất di truyền đó, nhưng ở môi trường không tốt thì sẽ lu mờ, nhưng ở môi trường tốt thì sẽ toả sáng. Nhìn như thế để thấy rằng nếu chỉ nói đến di truyền mà không nói đến môi trường thì là một sai sót nghiêm trọng. Ở VN, cái môi trường quan trọng số 1 và mang tính quyết định là đảng tính, chứ không phải gene.

Môi trường làm việc cũng quan trọng. Nếu là người có tài thật sự mà trong môi trường kì thị thì cũng khó làm lãnh đạo. Cách đây không lâu, NIH có đưa ra một thông tin làm nhiều người sững sờ. Trong số giáo sư ở Mĩ người Á châu chiếm 6.2%, nhưng ở vị trí lãnh đạo đại học thì người Á châu chỉ chiếm 2.4%. Rất rất hiếm người Á châu nào làm hiệu trưởng đại học ở Mĩ (hình như chỉ có 1 người nhưng tôi quên tên). Trong hệ thống có thể xem là kì thị đó (chữ của NIH) thì rõ ràng nó ảnh hưởng nhiều hơn là yếu tố di truyền.

Chuyện nghiêm chỉnh hơn, nghiêm trọng hơn, và thực tế hơn: Có thể xem xã hội và hệ thống chính trị ở VN là một hệ thống kì thị. Kì thị tôn giáo, kì thị tuổi tác, kì thị giới tính, kì thị người trong và ngoài nước, kì thị đảng phái. Phải nói một cách khách quan là xã hội VN kì thị hơn xã hội Mĩ. Do đó, trong cái môi trường kì thị quá nặng nề như thế thì yếu tố hay tố chất di truyền chẳng có ý nghĩa gì cả. Và, như thế viện dẫn di truyền để hợp thức hoá cho hiện tượng thái tử đảng, theo tôi, là một giải thích thiếu thuyết phục.

Một cách thuyết phục hơn là so sánh cái biến định lượng về lãnh đạo dùng công cụ MLQ trong gia đình xem có tính di truyền không. Muốn thế thì mỗi lãnh đạo phải được kiểm định bằng bộ câu hỏi MLQ, rồi lấy máu gửi qua Viện chúng tôi để phân tích gen CHRNB3, xác định xem những người lãnh đạo có phải thật sự có điểm MLQ cao và có gen CHRNB3. Nói thế cho vui thôi, nhưng nếu đảng CSVN làm thì tôi xin tình nguyện làm dùm. Có thể đề tài này là cấp Nhà nước và trung ương đảng nên làm chủ trì đề tài, và tôi làm cố vấn khoa học.

(1) Con lãnh đạo làm lãnh đạo là hạnh phúc của dân tộc (VNN).
(2) Multifactor Leadership Questionnaire (mindgarden)
(3) Nature vs nurture: are leaders born or made? A behavior genetic investigation of leadership style (NCBI).
(4) Born to lead? A twin design and genetic association study of leadership role occupancy (Science Direct).
(5) Born to Lead? A Twin Design and Genetic Association Study of Leadership Role Occupancy (ICBI).

[:-/] Thích Thanh Quyết: “Nếu được con ông nọ, cháu bà kia có khi là phúc cho đất nước” (Soha.vn) – Chia sẻ với chúng tôi bên lề kỳ họp thứ 10, đại biểu Quốc hội Thích Thanh Quyết (Quảng Ninh) cho rằng, đội ngũ cán bộ trẻ tham gia các chức vụ trong cơ quan quản lý Nhà nước là rất tốt và đúng với đường lối, chủ trương của Đảng, Nhà nước.


Đại biểu QH – Thượng tọa Thích Thanh Quyết.

“Tôi nghĩ rằng, 30 tuổi thì cũng chẳng phải trẻ lắm đâu. Bây giờ mình gọi là trẻ chứ ngày xưa các cụ trong thời gian còn vô cùng gian khó thì dưới 30 tuổi đã là Tổng Bí thư của Đảng rồi. 30 tuổi bây giờ tôi nghĩ chỉ trẻ so với những người 50 thôi. Thế còn, người ta đã học hành bài bản, có kinh nghiệm rồi thì tôi nghĩ đất nước phải như thế mới trẻ hóa được đội ngũ, mới sốc vực được nền kinh tế.

Đừng nặng nề quá tuổi trẻ hay tuổi già nhưng cũng đừng có coi nhẹ tuổi già. Tuổi già các cụ có kinh nghiệm và hiện nay quy hoạch của Đảng, Nhà nước mình có nhiều thế hệ kế tiếp nhau. Tôi nghĩ rằng, có lẽ, độ tuổi của các cán bộ càng phải trẻ hơn nữa. Bởi sau đó, khi thêm tuổi họ có thêm kinh nghiệm, càng có lợi cho dân tộc, đất nước, cho nền kinh tế hội nhập sắp tới”, Thượng tọa Quyết nói.

Thượng tọa Quyết cũng cho hay, theo ông kể cả nhà Phật cũng không nặng nề về tuổi tác mà chỉ cần có đủ trình độ, đức độ và cũng không câu nệ con ông nọ, cháu bà kia. “Nếu con ông nọ, cháu bà kia thì tôi nghĩ cũng là điều tốt. Bởi vì, tính về khoa học có gen rồi, tính về kinh nghiệm, họ được sinh ra và được hun đúc từ các thế hệ đi trước, ngay bên cạnh, trong nhà mình mà đã có những tư tưởng như thế rồi thì sẽ tốt thôi.

Vấn đề là chúng ta đừng có nặng nề con ông nọ, cháu bà kia. Tôi nghĩ rằng, vừa rồi, có những vị rất ít tuổi nhưng cũng chẳng phải con ông nọ, cháu bà kia mà tự phấn đấu”, Thượng tọa Quyết nói.

…Tôi không nặng nề về tuổi tác và vấn đề con ông nọ, cháu bà kia. Con ai cũng tốt, miễn là công dân của đất nước Việt chúng ta được tham gia lãnh đạo đất nước.

Bởi vì sao, vị trí đấy không người nọ thì người kia. Nếu được con ông nọ, cháu bà kia có khi tôi nghĩ là phúc cho đất nước.

Đấy là cái gen kế thừa, đồng thời, được bố mẹ rèn luyện cho ngay từ đầu về phẩm cách, kinh nghiệm quản lý đất nước.

Người ta có môi trường như thế rồi, cũng giống như rất nhiều các nhà đại gia, doanh nghiệp lớn, con người ta tham gia doanh nghiệp rất tốt, người ta có kinh nghiệm từ đời bố chuyển sang đời con…”, Thượng tọa Quyết khẳng định.

Tham nhũng lớn nhằm “hy sinh đời bố củng cố đời con”

Ngọc Quang (GDVN) – Chủ tịch Hồ Chí Minh căn dặn: “Tham nhũng là giặc nội xâm, Đảng gọi đây là nguy cơ, thách thức đến vai trò lãnh đạo của Đảng, sự tồn vong của chế độ”.

Chiều 28/10, Quốc hội thảo luận về công tác phòng ngừa, chống vi phạm pháp luật và tội phạm; công tác phòng, chống tham nhũng năm 2015.

Đại biểu Huỳnh Nghĩa (đoàn Đà Nẵng) nhận định, việc phát hiện và xử lý tham nhũng chưa tương xứng với tình hình, chưa đáp ứng với mong mỏi của xã hội. Công tác điều tra, truy tố, xét xử loại tội phạm này thường kéo dài, gây bức xúc trong dư luận.

Ông Nghĩa chỉ rõ: “Năm 2015, thiệt hại do tham nhũng gây ra trên 950 tỷ đồng và gần 10.000m2 đất. Thu hồi tài sản tham nhũng chỉ đạt hơn 55% về tiền và gần 30% về đất. Như vậy, tài sản tham nhũng thu hồi rất thấp, đó là vấn đề cử tri quan tâm cho rằng, có tình trạng hy sinh đời bố củng cố đời con”.


Đại biểu Quốc hội Huỳnh Nghĩa nhận định, khó thu hồi tài sản tham nhũng vì
có chuyện hy sinh đời bố củng cố đời con. ảnh: Trung tâm báo chí Quốc hội.

Theo báo cáo của Thanh tra Chính phủ, việc thu hồi tài sản tham nhũng thấp do nhiều nguyên nhân, trong đó có lý do quá trình điều tra án tham nhũng rất phức tạp và khó khăn, phải có thời gian để tổ chức xác minh, thu thập chứng cứ, chứng minh tội phạm. Ngay trong giai đoạn điều tra ban đầu khó có thể xác định ngay được số tài sản bị chiếm đoạt.

Nhiều trường hợp hành vi tham nhũng xảy ra thời gian khá lâu mới bị phát hiện, đối tượng đã cất giấu, tẩu tán, hợp pháp hóa tài sản, thậm chí đã sử dụng phần lớn tài sản, tiêu xài hoang phí nên khi bị phát hiện không còn khả năng khắc phục hậu quả; một số vụ án có yếu tố nước ngoài gặp khó khăn khi phải thu hồi tài sản ở nước ngoài, nhất là bất động sản.

Trước tình hình trên, Đại biểu Nghĩa đề nghị Quốc hội cần xem xét, ra Nghị quyết quy định đối với tội phạm tham nhũng: Tài sản thu hồi là căn cứ để tòa án xét xử và không cho hưởng án treo, cải tạo không giam giữ khi tài sản tham nhũng thu hồi không đạt 100%.

“Tỷ lệ tài sản thu hồi càng ít thì mức xử án càng tăng. Có như vậy thì mới mang tính răn đe buộc tội phạm tham nhũng nộp tài sản đã chiếm đoạt cho nhà nước. Thời gian tới cần quy định tội phạm tham nhũng chỉ được đặc xá, tha tù trước thời hạn khi nộp lại ít nhất 80% thiệt hại về tài sản đã gây ra cho nhà nước”, ông Nghĩa nói. (Nghĩa là: Chưa hạ cánh an toàn, không được tiêu xài hoang phí !?)

Ở một góc nhìn khác, Đại biểu Nguyễn Ngọc Phương (đoàn Quảng Bình) cho rằng, tham nhũng là một vấn đề nhức nhối của nhiều quốc gia, làm chính trị bê bối, thể chế suy yếu, tổn hại kinh tế, băng hoại đạo đức xã hội.

Ông Phương dẫn lời Chủ tịch Hồ Chí Minh căn dặn: “Tham nhũng là giặc nội xâm, Đảng gọi đây là nguy cơ, thách thức đến vai trò lãnh đạo của Đảng, sự tồn vong của chế độ” và cho rằng, báo cáo của Chính phủ cũng đã cho thấy tham nhũng chỉ xảy ra ở người có chức quyền, lợi dụng quyền lực mưu lợi riêng, lợi ích nhóm. Tuy nhiên, còn nhiều hình thức tham nhũng khác chưa được chỉ ra.

“Trong hầu hết lĩnh vực của đời sống, người tham nhũng ít thấy người tham nhiều thì làm theo, người không tham nhũng có khi bị người tham nhũng cô lập. Tham nhũng đã lây lan đến một số người dân thường. Chỉ cần có một chút chức trách, dù là trông xe, gác đền, làm văn phòng là lợi dụng tham nhũng. Đó là tình trạng tham nhũng vặt”, ông Phương nói.

Theo Đại biểu Phương, cần phải rất chú ý tới “tham nhũng chính sách”, biểu hiện qua mua chuộc, chạy chọt, sửa đổi văn bản pháp luật, quy hoạch, đem lại lợi ích nhóm, lợi ích cá nhân, gây tổn hại cho nhà nước.

Đại biểu Nguyễn Tiến Sinh (đoàn Hòa Bình) thì cho rằng, nguyên nhân dẫn đến tham nhũng được chỉ ra không mới và được nói ở nhiều năm qua.

“Vậy tại sao đã biết được nguyên nhân và đưa ra được giải pháp song đến nay tình hình phòng chống tội phạm chưa được ngăn chặn? Vậy còn lý do nào khác? Báo cáo cũng chỉ ra có sự tiếp tay của một số bộ phận công chức trong cơ quan quản lý nhà nước”, Đại biểu sinh đặt vấn đề.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s