Trung Quốc sụp bẫy pháp lý của Philippines

Posted: November 1, 2015 in Uncategorized
Tags:

FB Lê Công Định (Trần Hoàng Blog) – Vừa mới đọc xong bản tóm tắt phán quyết của Toà án Trọng tài Thường trực tại La Haye vừa tuyên ngày 29/10/2015 về vụ kiện của Philippines đối với Trung Quốc. Các luận điểm pháp lý của Hội đồng tài phán (Tribunal) trong việc xác định thẩm quyền xét xử tranh chấp của chính Toà án trong vụ này có thể nói là hấp dẫn từ đầu đến cuối.

� Xem thêm: Những luận điểm của TQ bị tòa dập tắt trong vụ kiện ‘đường lưỡi bò’ + Các nước đều có lợi trong vụ Philippines kiện Trung Quốc ra tòa án quốc tế.


Nhóm thẩm phán của PCA sẽ tham gia quá trình xử vụ Philippines kiện Trung Quốc. Ảnh: PCA

Tóm tắt, Philippines rất khôn ngoan không đặt vấn đề về nội dung, tức phân xử chủ quyền của bất cứ nước nào đối với các hòn đảo ở Trường Sa và xác định ranh giới trên biển của mỗi nước. Thay vào đó, Philippines chỉ nêu vấn đề về hình thức, tức Toà án Trọng tài Thường trực có thẩm quyền hay không để giải quyết 15 yêu cầu của mình.

Trung Quốc tự rơi vào bẫy pháp lý khi tuyên bố bác bỏ thẩm quyền của Toà án đó và không tham gia tiến trình tố tụng. Philippines nắm lấy cơ hội này, đặt vấn đề hình thức ra trước để đẩy Trung Quốc vào cái bẫy mà chính Trung Quốc tự giăng cho mình. Phải nói, các luật sư của Philippines quá lão luyện và thông minh.

Hội đồng tài phán đã nhận định rằng, tuyên tố bác bỏ thẩm quyền của Trung Quốc mặc nhiên tạo thành tài liệu hồi đáp yêu cầu khởi kiện của Philippines, và hành động từ chối không tham gia tố tụng không ngăn cản thẩm quyền của Hội đồng tài phán này. Nói cách khác, các thẩm phán đã có đầy đủ quan điểm của hai bên để đánh giá, phân tích và kết luận.

Khi trao cho mình thẩm quyền xét xử tranh chấp, Toà án sẽ tiến tới xét xử nội dung của 15 yêu cầu mà nguyên đơn Philippines đặt ra, bất chấp bị đơn Trung Quốc phớt lờ tuân thủ phán quyết vừa tuyên. Với tư cách là nước lớn, lại tránh né thẩm quyền của toà án quốc tế, rồi không tuân thủ phán quyết của toà này, không biết Trung Quốc đặt danh dự của mình ở đâu giữa cộng đồng văn minh ngày nay?

Hiệp 1 Philippines đã thắng. Hãy chờ đến hiệp 2 vài tháng nữa. Các luật sư Việt Nam nên đọc phán quyết tuyệt hay này để trau dồi thêm kiến thức về luật pháp quốc tế và hiểu cách thức một toà án quốc tế giải quyết tranh chấp thế nào. Xin lưu ý, tiếng Anh sử dụng trong phán quyết đó khá đơn giản để theo dõi.

Xin xem http://www.rappler.com/…/111143-full-text-philippines-china…

[:-/] Philippines thắng vòng đầu trong vụ kiện Trung Quốc (Tin Tức Zing News) – Tòa án Trọng tài Thường trực (PCA) tại Hà Lan tuyên bố họ có thẩm quyền xét xử tranh chấp giữa Trung Quốc và Philippines trên Biển Đông theo đơn kiện của Manila.


Nội dung thông báo của PCA về vụ Philippines kiện đường 9 đoạn của Trung Quốc ở Biển Đông. Ảnh: PCA

Trong một thông báo vào đêm 29/10, PCA tuyên bố họ sẽ mở phiên xử tranh chấp trên Biển Đông giữa Philippines và Trung Quốc do cả hai nước đều ký Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS). Theo PCA, họ có quyền tài phán đối với 7/15 vấn đề Philippines đưa ra, theo đó Manila yêu cầu tòa coi đường 9 đoạn của Trung Quốc là bất hợp pháp, không phù hợp với UNCLOS.

PCA bác bỏ lập luận của Trung Quốc rằng tranh chấp ở Biển Đông liên quan đến chủ quyền lãnh thổ của họ và tòa án nên tổ chức thêm các phiên điều trần để xem xét giá trị đơn kiện mà Philippines trình lên tòa, Reuters đưa tin.

Những luận điểm của TQ bị tòa dập tắt
trong vụ kiện ‘đường lưỡi bò’

Phương Vũ (VnExpress) – Giới chuyên gia cho rằng việc tòa quốc tế đồng ý xử vụ Philippines kiện Trung Quốc về yêu sách chủ quyền tại Biển Đông là chiến thắng bước đầu cho Manila, và chiến thắng gián tiếp cho các bên tranh chấp khác.


Luật sư Paul Reichler, chủ tịch ủy ban cố vấn Philippines trong vụ kiện “đường lưỡi bò”,
phát biểu trước PCA trong phiên điều trần hồi tháng 7. Ảnh: Rappler

Toà Trọng tài thường trực (PCA) của Liên Hợp Quốc ở The Hague (La Haye), Hà Lan hôm 29/10 tuyên bố có thẩm quyền xử lý vụ Philippines kiện yêu sách “đường lưỡi bò” của Trung Quốc.

Quyết định này của tòa là một trở ngại pháp lý cho Trung Quốc. Đây là lần đầu tiên tòa phản bác luận điểm mà Trung Quốc đưa ra để nói rằng tòa không có thẩm quyền xử lý vụ việc.

Dập tắt luận điểm của Trung Quốc

Trung Quốc nhiều lần từ chối tham gia vụ kiện, gọi nó là vô căn cứ và thiếu tính hợp lý về mặt pháp lý. Bắc Kinh cũng luôn khăng khăng giữ quan điểm rằng tòa trọng tài không có thẩm quyền xử lý vụ kiện của Manila.

Theo Trung Quốc, bản chất vụ kiện của Manila là về chủ quyền lãnh thổ đối với một số thực thể hàng hải ở Biển Đông, và theo Bắc Kinh, điều đó vượt quá phạm vi thẩm quyền của tòa.

Trong khi đó, Philippines nhấn mạnh rằng họ không yêu cầu tòa ra phán quyết về chủ quyền các thực thể tranh chấp ở Biển Đông, và cũng không yêu cầu tòa phân định ranh giới giữa chúng.

Theo Manila Times, trong quyết định dài 147 trang, toà đã bác bỏ những luận điểm nói trên của Trung Quốc. Tòa cho rằng vụ kiện không phải về phân định ranh giới biển giữa các nước liên quan như Bắc Kinh nói, mà các luận điểm Philippines đưa ra chỉ phản án tranh chấp giữa hai quốc gia, liên quan đến việc diễn giải hoặc áp dụng Công ước Liên Hợp Quốc về Luật biển (UNCLOS).

Đồng thời, tòa cũng phản bác lập luận của Trung Quốc rằng tranh chấp chủ quyền phải được giải quyết song phương, và chỉ thông qua đàm phán, lấy cơ sở là Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC), hiệp ước mà Trung Quốc và 10 nước thành viên Hiệp hội các nước Đông Nam Nam Á (ASEAN) đã ký kết năm 2002.

Theo tòa, DOC là “một thỏa thuận chính trị không ràng buộc về mặt pháp lý và do đó không có liên quan đến các quy định trong UNCLOS – văn bản ưu tiên cho việc giải quyết các tranh chấp thông qua bất kỳ phương thức nào được các bên nhất trí”.

Tòa cũng nói thêm rằng một số hiệp định và tuyên bố chung cụ thể giữa Philippines và Trung Quốc “không kìm hãm Manila trước việc giải quyết tranh chấp với Trung Quốc thông qua UNCLOS”.

Hơn nữa, tòa cho biết Philippines đáp ứng được yêu cầu của UNCLOS rằng Manila đã khai thác hết tất cả phương án và các cuộc đàm phán với Trung Quốc trước khi xin tòa phân xử.

Tuy tuyên bố sẽ tiếp tục xúc tiến vụ kiện, tòa cũng giải thích rằng đến nay họ chỉ xác nhận có thẩm quyền xem xét 7 trong số 15 luận điểm của Manila. Tòa sẽ xem xét các vấn đề còn lại “trong giai đoạn đánh giá tính hợp lý” của các lập điểm này, trong đó có câu hỏi về tính hợp lệ của cái gọi là yêu sách “đường 9 đoạn” hay còn gọi là “đường lưỡi bò” mà Trung Quốc đơn phương đặt ra, đi vào sát bờ của các nước láng giềng như Philippines, Việt Nam, Brunei và Malaysia.

Xem thêm: Philippines muốn tòa phân xử gì trong vụ kiện “đường lưỡi bò”

Chiến thắng bước đầu

Chuyên gia phân tích vấn đề Biển Đông, giáo sư Carl Thayer của Đại học New South Wales, Học viện Quốc phòng Australia, hoan nghênh quyết định của tòa là “một chiến thắng bước đầu cho Philippines”.

“Tòa Trọng tài đã trả lời một cách quả quyết với hai câu hỏi pháp lý quan trọng – thẩm quyền xử lý vụ kiện và thực tế rằng Philippines đã đưa được vấn đề ra luật pháp quốc tế”, ông Thayer nói.

Theo SCMP, các nhà phân tích nói rằng quyết định mới của tòa đã đặt Trung Quốc vào thế bất lợi, vì việc này có thể khuyến khích các bên tranh chấp khác. Trong ngắn hạn, nó sẽ kích thích các bên liên quan đến tranh chấp ở Biển Đông “có phản ứng mạnh mẽ”, Zhang Xinjun, chuyên gia luật hàng hải tại Đại học Thanh Hoa, nhận xét.

Cùng chung quan điểm này, Jay Batongbacal, Giám đốc Viện các vấn đề biển và luật biển tại Đại học Philippines, nói rằng quyết định này của tòa “có thể khuyến khích và mang lại sự thống nhất cho các bên tranh chấp khác”, ông nói.

Ian Storey, chuyên viên cao cấp tại Viện Nghiên cứu Đông Nam Á (ISEAS), nói rằng chiến thắng của Philippines sẽ là một chiến thắng gián tiếp cho các bên tranh chấp còn lại.

Việc từ chối xuất hiện tại tòa sẽ làm hỏng hình ảnh của Trung Quốc và khiến nước này hiện lên là bất chấp các quy tắc quốc tế và bắt nạt các nước nhỏ hơn, Zhang Mingliang, nhà nghiên cứu tại Đại học Tế Nam, nói.

“Trung Quốc nên xem xét một số lợi ích và lo ngại của Philippines, và cho Philippines thấy một số hy vọng thông qua các kênh song phương. Điều này sẽ giúp Trung Quốc xây dựng hình ảnh là một đất nước thân thiện và có trách nhiệm, và đây sẽ là một giải pháp thực tế hơn”, ông nói.

Việc Trung Quốc không tham gia vụ kiện cũng không ảnh hưởng đến thủ tục tố tụng của tòa, theo quy định của UNCLOS. Tòa có thể đưa ra phán quyết vào nửa đầu năm 2016, Storey nói.

Lý do thực sự đằng sau việc Trung Quốc từ chối tham gia là vì họ biết rằng yêu sách chủ quyền của họ tại Biển Đông “không phù hợp với UNCLOS, và họ sẽ thua”, Storey nói.

“Nếu tòa đưa ra phán quyết có lợi cho Philippines, đó sẽ là chiến thắng về cả mặt pháp lý và đạo lý cho Manila. Trung Quốc sẽ phải tìm cách biện minh cho yêu sách chủ quyền của mình, theo luật pháp quốc tế hiện hành”.

Tuy nhiên, Euan Graham, Giám đốc Chương trình An ninh Quốc tế tại Viện Lowy ở Sydney, thận trọng trước việc gọi đây là “chiến thắng” cho Philippines.

“Nhìn chung, Philippines có thể và nên nhận được phán quyết có lợi cho mình. Tuy nhiên, chúng ta không nên quên rằng tòa cũng sẽ xem xét cả ‘quyền lịch sử’ của Trung Quốc”, ông nói.

Theo luật pháp quốc tế, phán quyết cuối cùng của tòa trọng tài phải được tuân theo và không thể bị kháng cáo. Tuy tòa không có quyền cưỡng chế thực thi, nếu Philippines nhận được phán quyết cuối cùng có lợi cho mình, thì “không nên đánh giá thấp sự bẽ bàng Trung Quốc phải chịu”, Graham nói thêm.

Tuy nhiên, khi Trung Quốc tiếp tục tiến hành xây dựng trên 7 bãi đá ở Biển Đông thì “Bắc Kinh vẫn giữ quyền kiểm soát trên thực địa vì họ là bên mạnh hơn”, ông Thayer nói.

Ông cảnh báo Trung Quốc vẫn đi theo chiến lược “tôi mạnh, tôi có quyền” và họ “có thể sẽ tiếp tục sử dụng cưỡng chế và vũ lực chống lại Philippines và các nước tuyên bố chủ quyền chồng lấn”.

Nhưng ông cũng nhận định rằng, những hành động hung hăng như vậy sẽ dẫn đến việc cường quốc châu Á này bị “cô lập bởi cộng đồng quốc tế, trong đó có các cường quốc hàng hải khác”.

Zhu Feng, giám đốc Trung tâm Trung Quốc về Hợp tác Nghiên cứu Biển Đông nói rằng ông ủng hộ ý tưởng Trung Quốc tham gia nhiều hơn và thủ tục tố tụng. “Tôi hy vọng Bắc Kinh sẽ tích cực hơn trong việc tham gia tất cả diễn đàn và phản ứng trước quyết định của tòa quốc tế”, ông nói.

Xem thêm: Người hùng trong vụ kiện ‘đường lưỡi bò’

Các nước đều có lợi trong vụ Philippines
kiện Trung Quốc ra tòa án quốc tế

Giang Le (Trần Hoàng Blog) – Nhiều người cho rằng phán quyết về jurisdiction của PCA trong vụ Philippines vs China ngày 29/10/2015 là một thắng lợi cho nguyên đơn. Mặc dù đây chưa phải phán quyết cuối cùng mà mới chỉ là “vòng gửi xe” nhưng đọc những lập luận của các thẩm phán/trọng tài trong phiên toà cho thấy không chỉ Philippines thắng mà VN và những quốc gia liên quan (kể cả Mỹ, Úc…) cũng có lợi.

Điểm đầu tiên là toà xác định việc Philippines kiện TQ là hoàn toàn hợp pháp theo qui định của UNCLOS, DOC 2002 không gây ra cản trở về mặt pháp lý với vụ kiện này. Điều này trái ngược với một luận điểm mà TQ vẫn rất to mồm lâu nay là Philippines (và VN) không tuân thủ theo DOC, đi kiện tụng làm phức tạp thêm tình hình. Điểm C Điều 413 nói thẳng việc Philippines khởi kiện không phải là một hành động “abuse” như TQ rêu rao. Việc TQ đã opt-out theo qui định của UNCLOS cũng không hề hấn gì, họ không thể lẩn tránh các vấn đề được xem xét trong phiên toà này (cả 15 submission chứ không phải chỉ 7 cái đã được “duyệt”).

Điểm thứ hai cũng rất quan trọng là toà xác định rằng việc TQ tẩy chay không tham dự phiên toà không ảnh hưởng gì đến giá trị pháp lý của phiên toà. Mặc dù văn bản chỉ dừng ở jurisdiction nhưng có thể hiểu các phán quyết (rulling) sau này dù có mặt TQ hay không vẫn sẽ có giá trị pháp lý. Tất nhiên TQ sẽ bác bỏ và không tuân thủ phán quyết của PCA nhưng điều này sẽ gây tiếng xấu cho họ và TQ sẽ không thể mở mồm kêu gọi các bên tuân thủ luật pháp quốc tế được nữa. Dư luận quốc tế, kể cả giới học giả, chắc chắn sẽ quay sang ủng hộ các đối thủ của TQ. Chính nghĩa thuộc về ai lúc đấy đã rõ.

Trong 7 submission đã được PCA xác định jurisdiction, 4 submission liên quan đến việc xác định/phân loại các cấu trúc địa lý trên biển: island vs rock vs low-tide-elevation theo UNCLOS. Nếu là đảo (island) thì sẽ có territorial water 12 hải lý và EEZ, nếu là rock thì chỉ có territorial water, LTE không được cả EEZ lẫn territorial water mà chỉ có 500m safety zone. Nếu PCA phán quyết Subi và Mischief chỉ là LTE thì việc TQ to mồm phản đối Mỹ cho tàu Lassen đi tuần trong phạm vi 12 hải lý là hoàn toàn sai trái. Ngay cả nếu đó là rock thì TQ phải chứng minh tàu Lassen không thực hiện “innocent passage”, điều mà TQ đã không hề đề cập đến.

Nhưng quan trọng hơn nếu Subi, Mischief là LTE thì Philippines có thể kiện tiếp việc TQ xây dựng trái phép trên các LTE đó vì chúng nằm trong EEZ của Philippines. Tất nhiên jurisdiction của vấn đề này phức tạp hơn nên Philippines đã không đưa vào phiên toà này, nhưng khi PCA đã ra phán quyết thì các lập luận của Philippines sẽ có cơ sở hơn. Ngay cả nếu không kiện tiếp Philippines (và các nước khác như Mỹ, Úc) có cơ sở pháp lý để điều tàu không chỉ vào phạm vi 12 hải lý mà có thể áp sát đến 500m các đảo nhân tạo của TQ.

Thực ra một số đảo lớn của VN như Trường Sa Lớn có thể được công nhận là island (nghĩa là có EEZ) nhưng VN đã từ bỏ đòi hỏi này khi nộp bản đồ EEZ và thềm lục địa cho UN năm 2009 cùng với Malaysia. Đây là một quyết định tiến bộ và rất đáng hoan nghênh vì giúp giảm bớt áp lực tranh chấp trên khu vực TS. Một số học giả quốc tế (bênh TQ) vẫn viện dẫn bản đồ “bụng bầu” trước đây của VN làm bằng chứng VN cũng tham lam không kém TQ, bằng chứng đó bây giờ không còn giá trị. Nhưng ở HS tiền lệ vụ kiện này của Philippines sẽ rất có giá trị nếu VN khởi kiện hoặc yêu cầu ITLOS cho advisory opinions về giá trị của đảo Tri Tôn vì điều này liên quan đến vụ giàn khoan HD-981 năm ngoái (xem thêm bài này : Việt Nam v.s. China  http://kinhtetaichinh.blogspot.com.au/2014/09/vietnam-vs-china.html).

Một vấn đề nữa cũng liên quan đến VN là quyền đánh cá lịch sử của Philippines ở các vùng đảo đang tranh chấp (Scarborough Shoal) trong submission 10. Cũng giống như ở HS, tầu cảnh sát biển TQ ngăn cản/bắt bớ tàu cá của Philippines vì cho rằng tàu cá Philippines vi phạm chủ quyền của TQ. Dù TQ không nói rõ vi phạm trong territorial water hay EEZ nhưng Philippines viện dẫn UNCLOS cho rằng một khi ngư dân của họ đã từng đánh bắt ở khu vực này từ xưa thì bất kể Scarborough Shoal thuộc về ai và nó có EEZ hay không thì TQ vẫn không có quyền đuổi tàu cá của Philippines. Đây là điểm VN hoàn toàn có thể kiện được về việc TQ bắt và đâm vào tàu cá VN ở khu vực HS mà không liên quan gì đến tranh chấp chủ quyền. Vấn đề là VN có dám kiện hay không.

Giang Le 31-10-2015 – Trong phán quyết về jurisdiction vụ kiện Philippines vs China có hẳn một section về VN (oai chưa  🙂 ). Nội dung chính của section này là giải thích tại sao sự vắng mặt của VN, một bên thứ ba liên quan, không làm ảnh hưởng đến tính hợp pháp của vụ xử. Nhưng với một người Việt như tôi và các bạn nội dung quan trọng nhất của section này là quan điểm chính thức của VN đã gửi cho toà. Có 3 nội dung chính:

– VN thừa nhận jurisdiction của toà và yêu cầu được làm quan sát viên.
– VN phản đối đường 9 đoạn và ủng hộ việc giải quyết tranh chấp trong khuôn khổ UNCLOS.
– VN bảo lưu quyền “intervention by a third party”, nghĩa là VN có thể sẽ xin tham gia phiên toà như một bên có tranh chấp.

Liên quan đến điểm thứ ba Philippines đã tuyên bố sẽ uỷ thác cho toà quyền phán xét liệu VN có được tham gia hay không, TQ tất nhiên phản đối (không chính thức). Toà đã gửi thông báo cho VN rằng khi nào VN nộp application xin intervention thì toà sẽ xem xét. Ở thời điểm 29/10/2015 VN chưa nộp application. Để xem động thái của VN thế nào sau chuyến thăm sắp tới của chủ tịch Tập.

PS. Hiện tại đại diện của VN tại phiên toà gồm:
– Mr. Trịnh Đức Hải, Uỷ ban Biên giới
– Đại sứ Nguyễn Duy Chiến
– Mr. Nguyễn Đăng Thắng, Uỷ ban Biên giới
– LS Thomas Grant (không rõ công ty luật nào)

Ngoài VN, Indonesia, Thailand, Malaysia, Japan cũng có đại diện nhưng không nước nào thuê luật sư như VN.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s