Kinh tế Việt Nam “trên nền không vững chắc”

Posted: November 6, 2015 in Uncategorized
Tags:

Hồng Phúc (TBKTSG Online) – “Trong ngắn hạn, các chỉ số vĩ mô có vẻ như đang trên xu hướng tốt lên. Nhưng về trung hạn, chúng tôi cho rằng Việt Nam sẽ thấy con đường khó khăn phía trước,” theo đánh giá của một tổ chức nghiên cứu kinh tế của Pháp.

� Xem thêm: Nợ nước ngoài mới đáng lo + Người tiêu dùng Việt tiết kiệm chi tiêu.


Các chuyên gia của Natixis cho rằng hiệu quả đồng vốn tín dụng
của Việt Nam rất thấp. Một góc Thủ đô Hà Nội- Ảnh: Đức Nam

Tổ chức nghiên cứu kinh tế Natixis (Pháp) vừa phát hành tuần này, ngày 2-11, bản Báo cáo nghiên cứu kinh tế đặc biệt mang tên “Vietnam: Maybe under-rated, but structurally shaky” (Tạm dịch: Việt Nam – Có thể (bị) đánh giá thấp nhưng cấu trúc lung lay), cập nhật về kinh tế Việt Nam.

Nhìn tổng thể, các tác giả báo cáo cho rằng nền kinh tế Việt Nam đang được xây dựng trên một nền tảng không vững chắc. Mặc dù đã xuất hiện những cải cách, nhưng ngành ngân hàng vẫn ưu tiên cho doanh nghiệp nhà nước trong khi các doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn bị tiếp cận hạn chế với tín dụng…

Trong khi triển vọng ngắn hạn dường như đang được cải thiện với sự áp đảo của những thông tin vĩ mô tích cực, tổ chức này cho rằng tốc độ chậm cải cách của khu vực tài chính sẽ làm giảm tăng trưởng trong dài hạn.

”Chúng tôi cho rằng tốc độ cải cách khu vực tài chính chậm chạp sẽ làm giảm triển vọng tăng trưởng dài hạn. Trong khi GDP có thể nhích lên trong vài năm tới nhờ dòng vốn FDI, nền kinh tế vẫn được xây dựng trên một nền tảng không vững chắc,” theo bản báo cáo.

Cụ thể hơn, báo cáo phân tích rằng mặc dù đã được xây dựng trên một nền tảng không vững chắc nhưng mức độ đòn bẩy của tín dụng với GDP vẫn còn rất đáng lo ngại ở Việt Nam.

Các chuyên gia cho biết hiệu quả tín dụng của Việt Nam rất thấp. Một đồng tín dụng đổ ra không tạo ra một đồng sản lượng GDP đương đương. Tỷ lệ này (giá trị tín dụng/giá trị GDP) tăng mạnh tới 107% vào năm 2015 (giả định tốc độ tăng trưởng tín dụng 15% và GDP danh nghĩa có thể lên tới 8%).

Nhưng nếu tín dụng có thể tăng đến 20% năm nay thì tỷ lệ đòn bẩy này sẽ đẩy nhanh đến 111% GDP. Nói cách khác, trong vòng ba năm qua, nền kinh tế của Việt Nam gia tăng thêm 17% nợ tính theo giá trị GDP mà không có kết quả đầu ra rõ ràng minh chứng cho hiệu quả của những đồng tiền đã được đổ ra này.

Vì sao điều này xảy ra? Vấn đề là Việt Nam đối mặt với hai “ổ gà”: sự suy yếu sức cầu trong nước và sự suy giảm khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp nội. Hai vấn đề này là hệ quả của việc cải cách khu vực ngân hàng với tốc độ rùa bò.

Việt Nam vẫn đang vay thêm nợ để cải thiện hình ảnh trong khi không cải thiện nội lực để tạo ra thu nhập. Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước giải quyết cuộc khủng hoảng ngành ngân hàng theo cách quảng bá nhưng không làm cho nguy cơ giảm đi. Nhiều vấn đề cản trở hệ thống ngân hàng trong cuộc khủng hoảng năm 2011 vẫn còn tồn tại đến nay. NHNN phân loại các ngân hàng thành “tốt” và “xấu” mà không ưu tiên giải quyết nguyên nhân gốc rễ khiến chất lượng tài sản xấu đi trên bảng cân đối của các ngân hàng.

Không phải chính phủ không có nỗ lực, ví như việc đưa ra thông điệp về tháo dỡ các giới hạn sở hữu nước ngoài đối với hầu hết các lĩnh vực, cổ phần hóa, bán nợ xấu cho VAMC. Tuy nhiên, sự phân bổ của tín dụng vẫn không bình đẳng và hiệu quả, các ngân hàng quốc doanh vẫn ưu tiên tín dụng cho doanh nghiệp nhà nước như một căn bệnh của nền kinh tế.

Chính phủ tạo ra VAMC như một “ngôi nhà của nợ xấu”. Các ngân hàng nhờ đó có thể bỏ nợ xấu ra khỏi sổ sách nhưng rủi ro vẫn còn đó.

Ngoài ra, chính phủ đã cố gắng để cải thiện sức cầu đối với lĩnh vực bất động sản bằng cách mở cửa cho nhà đầu tư nước ngoài, phát triển nhà ở thu nhập thấp… nhằm làm ấm thị trường bất động sản, và đó là hậu thuẫn cơ bản để bảo vệ tài sản của các ngân hàng. Tuy nhiên, vấn đề cơ bản là như thế nào và ai được phân bổ tín dụng chưa được giải quyết ở đây. Về trung hạn, Việt Nam sẽ tìm thấy một con đường khó khăn phía trước. Các xu hướng trong hai năm qua đã không có hiệu quả tích cực.

CPI rất thấp thời gian qua phản ánh giá hàng hóa thấp hơn cũng như số tiền dành cho nhu cầu tiêu dùng rất thấp của dân chúng. Khi các công ty khu vực tư nhân phải đối mặt với gánh nặng nợ nần nặng nề và thiếu tiếp cận với tín dụng, họ không có quyền tiếp cận với các nguồn vốn cần thiết để duy trì khả năng cạnh tranh.

Bên cạnh đó, mối quan hệ giữa các doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp FDI đã khác. Các doanh nghiệp định hướng xuất khẩu Việt Nam đang mất dần thị phần. Trong khi đó, ngành xuất khẩu đầu tư nước ngoài đang lợi dụng chi phí tiền lương lợi thế so sánh của đất nước, ghi kỷ lục thặng dư thương mại lớn. Cán cân thương mại thể hiện thế yếu hơn của các doanh nghiệp trong nước và sự suy giảm xuất khẩu càng thêm sâu sắc trong năm nay không chỉ là với các ngành định hướng xuất khẩu. Doanh nghiệp tư nhân trong nước, vốn là người làm ăn hiệu quả nhất, đang bị yếu đi do hạn chế tiếp cận tín dụng.

Các tác giả báo cáo cho rằng “có thể đây là sự đánh giá hơi thấp với Việt Nam (trong báo cáo này, so với các báo cáo của các tổ chức khác), nhưng chỉ trừ khi Việt Nam chọn cách tạo ra một mô hình tăng trưởng bền vững hơn mà mô hình đó có thể giúp doanh nghiệp phát huy được tối đa hiệu quả”.

Bạn đọc có thể tải bản gốc báo cáo (tiếng Anh) ở đây

Nợ nước ngoài mới đáng lo

(TBKTSG) – Nhận định về kế hoạch phát hành 3 tỉ đô la Mỹ trái phiếu quốc tế để “tái cơ cấu” nợ ngắn hạn trong nước bằng vay nợ nước ngoài dài hạn, Thứ trưởng Tài chính Đỗ Hoàng Anh Tuấn cho rằng việc này không làm thay đổi tổng nợ.


Khác với nợ công, yếu tố an toàn trong nợ nước ngoài không hẳn nằm ở tỷ lệ so sánh với GDP
mà nằm ở khả năng tạo ra dòng tiền ngoại tệ để trả nợ theo đúng kế hoạch. Ảnh: TLTBKTSG

Điều đó về mặt số học có thể hoàn toàn chính xác nhưng về mặt trả nợ thì vay trong nước khác vay nước ngoài nhiều lắm.

Nhìn ngắn hạn, vay bằng ngoại tệ trên thị trường quốc tế xem ra rẻ hơn nhiều so với vay bằng tiền đồng. Dù có cộng thêm cả mức lãi suất phụ trội mà nhà đầu tư thường đòi hỏi đối với các thị trường mới nổi như Việt Nam thì mức lãi phải trả cho các loại trái phiếu quốc tế trước mắt vẫn thấp hơn mức lãi phải trả cho trái phiếu phát hành trong nước.

Nhưng trong trung hạn và dài hạn, các khoản vay nước ngoài sẽ tạo ra những áp lực to lớn lên nền tài chính quốc gia mà nếu không tính toán kỹ sẽ là gánh nặng thường trực cho đất nước. Đó là bởi với các khoản trái phiếu trong nước, Chính phủ dễ dàng phát hành trái phiếu mới mỗi khi trái phiếu cũ đáo hạn. Lãi suất tiền đồng dù cao nhưng lạm phát cũng sẽ làm cho món nợ về thực chất nhỏ đi nhiều lần. Với hệ thống ngân hàng và tài chính nằm trong tầm kiểm soát chặt chẽ thì việc tìm đầu ra cho trái phiếu tiền đồng là không khó khăn cho lắm.

Ngược lại, như kinh nghiệm đã cho thấy, các khoản nợ nước ngoài thì không thể trông cậy vào “công cụ lạm phát” để hóa giải, cũng không thể dễ dàng “đảo nợ” như vay trong nước. Có lẽ ngành tài chính đã thấm chuyện này khi các khoản vay nước ngoài của các tập đoàn kinh tế nhà nước đáo hạn mà không trả được đã gây áp lực lên túi tiền quốc gia và lên tỷ giá như thế nào.

Chính vì thế, các cảnh báo về nợ công bỏ quên một yếu tố quan trọng: nợ công chưa đáng lo bằng nợ nước ngoài. Ví dụ nợ công của Nhật Bản hiện đã lên trên 227% GDP (số liệu năm 2014) nhưng không gây quan ngại bởi đến 93% nợ công của nước này do ngân hàng trung ương nước này và các tổ chức tài chính, quỹ đầu tư trong nước khác nắm giữ; chỉ có 7% trái phiếu chính phủ Nhật Bản là do nước ngoài nắm. Ngược lại, lấy ví dụ Iceland, nợ công năm 2008 tăng vọt nhưng cũng chỉ bằng chừng 70% GDP trong khi nợ nước ngoài của nước này lại bằng gấp 7 lần GDP dù đó là nợ của hệ thống ngân hàng chứ không phải nợ của chính phủ. Gánh nặng nợ nước ngoài này cuối cùng làm hệ thống ngân hàng nước này sụp đổ, Iceland phải quốc hữu hóa chúng và tuyên bố vỡ nợ.

Báo cáo chính thức của Chính phủ cho biết nợ nước ngoài của quốc gia tính đến cuối năm nay là 41,5% GDP, còn cách mốc an toàn 50% khá xa. Thế nhưng khác với nợ công, yếu tố an toàn trong nợ nước ngoài không hẳn nằm ở tỷ lệ so sánh với GDP mà nằm ở khả năng tạo ra dòng tiền ngoại tệ để trả nợ theo đúng kế hoạch. Một khi nợ vay về mà đầu tư tràn lan hay thiếu hiệu quả theo kiểu 750 triệu đô la Mỹ của Vinashin ngày trước thì dù chỉ là một khoản vay nhỏ so với GDP, nợ nước ngoài cũng có thể là mối rủi ro không lường hết cho tương lai.

Người tiêu dùng Việt tiết kiệm chi tiêu

Phương Nguyễn (TamNhin) – Khảo sát 6 quốc gia trong khu vực Đông Nam Á (Indonesia , Philippines, Singapore, Thái Lan, Malaysia, Việt Nam. Người tiêu dùng (NTD) đều có đặc điểm chung ưu tiên tiết kiệm đối với các khoản tiền nhàn rỗi của mình. Theo đó, NTD Việt Nam vẫn luôn là quốc gia đứng đầu toàn cầu với 78%, tiếp đến là Indonesia (74%), Philippines (67%), Singapore (66%), Thái Lan (64%) và Malaysia (64%).


Nguồn Công ty nghiên cứu thị trường Nielsen

NTD Việt Nam có xu hướng hạn chế chi tiêu cho các khoản chi phí trong gia đình. Trong số 10 người Việt thì có 8 người đã điều chỉnh thói quen chi tiêu của mình trong 12 tháng qua để tiết kiệm chi phí. Nguyên nhân, NTD Việt cho rằng nền kinh tế vẫn chưa thoát khỏi cơn khủng hoảng ở thời điểm hiện tại.

So với cùng kỳ năm ngoái, có đến ba trên năm người Việt (60%) cho hay họ tiết kiệm các chi phí có liên quan đến ga, điện và các khoản chi tiêu giải trí bên ngoài gia đình. Hơn một nửa NTD Việt cũng đã cắt giảm các khoản chi tiêu cho quần áo mới (56%) và chi phí tiền điện thoại (47%).


NTD Việt Nam vẫn ưu tiên tiết kiệm

Tuy nhiên, sau khi trang trải các chi phí thiết yếu trong cuộc sống, NTD Việt cũng sẵn sàng dành tiền cho các khoản chi tiêu khác như: các kỳ nghỉ, du lịch, trang trí, sửa chữa nhà cửa cũng như mua quần áo.

Bên cạnh đó, ngoài lo ngại về kinh tế, sức khỏe luôn mối quan tâm lớn của người tiêu dùng Việt trong 6 tháng tới. Theo báo cáo mới nhất về Chỉ số niềm tin tiêu dùng được công bố bởi Nielsen, chỉ số niềm tin NTD tại nhiều quốc gia trong khu vực Đông Nam Á có chiều hướng sụt giảm thì niềm tin NTD Việt tăng nhẹ.

Việt Nam là quốc gia được xếp hạng thứ 10 trên toàn cầu về mức độ lạc quan của NTD.

Việt Nam thiên đường XHCN, quốc gia bất bình thường vì luôn lạc quan dù đói nghèo phải tiết kiệm và tụt hậu hơn cả Campuchia. Thư giãn với hình ảnh tiết kiệm được một thành phần không nhỏ ủng hộ:

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s