TPP & Công Đoàn Độc Lập

Posted: November 6, 2015 in Uncategorized
Tags: ,

Huy Đức(Basam) – Điều mà chúng ta chờ đợi đã trở thành sự thật: Để tham gia TPP, Việt Nam đồng ý với Hoa Kỳ, sẽ chấp nhận Công Đoàn Độc Lập (theo một văn bản mà Bộ Công Thương công bố chiều nay).

� Xem thêm: Mời Nga-Trung vào TPP, sự xoay chiều ngạc nhiên của Washington.


Ảnh: Reuters

Theo cam kết này: Người lao động VN sẽ có quyền thành lập công đoàn cơ sở mà không cần chính quyền chấp nhận trước (Chính phủ không có quyền cho phép hay không cho phép). Để hoạt động, công đoàn cơ sở có thể ĐĂNG KÝ với tổng liên đoàn, hoặc một cơ quan nhà nước có chức năng (competent government body).

Dù đăng ký với cơ quan nào, người lao động vẫn toàn quyền xây dựng điều lệ hoạt động, chọn người đứng đầu, tự quản lý tài chính/ hành chính; tự tổ chức và lãnh đạo các cuộc đình công.

Các cơ quan chức năng, trong luật cũng như trên thực tế, phải đảm bảo sao cho, quyền của các tổ chức công đoàn cơ sở này không kém hơn quyền của các tổ chức công đoàn cơ sở thuộc Tổng Liên Đoàn Lao Động. Chính quyền không được phép ưu tiên công đoàn nhà nước (hơn các công đoàn động lập khác).

Lộ trình để Việt Nam thực hiện những cam kết này là 5 năm sau khi gia nhập TPP. Việt – Mỹ sẽ cùng xem xét việc tuân thủ các quy định này hàng năm.

Năm ngoái, tại hội trường Thời báo Kinh Tế Sài Gòn, Cựu Bộ trưởng Trương Đình Tuyển – đặc phái viên của Thủ tướng bên cạnh đoàn đàm phán TPP – vẫn tuyên bố: VN không bao giờ chấp nhận công đoàn độc lập vì đây là một vấn đề cốt tử, mang tính nguyên tắc của chế độ, là “bất khả thương nghị”. Thế nhưng “vấn đề mang tính nguyên tắc của Chế độ” này đã được “thương nghị” và khai thông trong chuyến đi đến Mỹ của Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng.

Hãy coi “21 phát đại bác đón Tập Cận Bình” cũng chỉ là đãi bôi như “16 chữ vàng” của Bắc Kinh để đón nhận thông tin này và suy nghĩ nghiêm túc hơn về việc chuẩn bị những tiền đề phát triển xã hội dân sự, đặc biệt là công đoàn độc lập.

Năm năm tới không phải là thời gian để chúng ta chờ đợi.

Cho dù là quyền của dân, cũng không thể chỉ trông đợi vào sự ban phát của “trên”. Những quyền đó chỉ có thể thành hiện thực nếu chúng ta tiếp tục đấu tranh để yêu cầu chính quyền thực hiện những điều cam kết.

Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP)

PS: Trong văn bản không dùng từ “độc lập”, tôi chỉ diễn giải theo cách hiểu những công đoàn nằm ngoài hệ thống “công đoàn nhà nước” đều được gọi là “độc lập”.

[:-/] Công bố toàn văn Hiệp định TPP (BBC) – Việt Nam đồng ý để người lao động có thêm nhiều quyền, như tự do lập công đoàn và đình công để đổi lại lợi ích giao thương với Mỹ, theo phân tích của tờ New York Times về TPP.

Văn bản bằng tiếng Anh của Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương – TPP đã được 12 nước thành viên công bố chiều 5/11.

Theo bài của New York Times, thỏa thuận đòi hỏi Việt Nam thay đổi luật hoặc ra luật mới cho phép công nhân thành lập công đoàn độc lập.

Công nhân sẽ được phép đình công không chỉ vì lương và giờ làm, mà còn vì điều kiện làm việc và các quyền khác.

Các nhóm công đoàn không phải gia nhập công đoàn của chính phủ Việt Nam, mà có thể hợp tác với nhau, tìm giúp đỡ của bất kỳ “tổ chức lao động quốc tế” như Liên đoàn lao động và hiệp hội của các tổ chức công nghiệp Hoa Kỳ (AFL-CIO).


Công nhân đình công. Nguồn ảnh: BBC

Ông Tom Malinowski, Thứ trưởng Ngoại giao Hoa Kỳ Đặc trách Dân chủ,Nhân quyền, và Lao động nói với New York Times:

“Đây là cơ hội tốt nhất từ nhiều năm để khuyến khích cải tổ thể chế sâu sắc ở Việt Nam mà sẽ thúc đẩy nhân quyền, và nó sẽ chỉ xảy ra nếu TPP được thông qua.”

Quốc hội Mỹ sẽ có nhiều tháng xem xét văn bản và tranh luận.

Dự kiến việc bỏ phiếu ở hạ viện và thượng viện Mỹ sẽ diễn ra trong năm sau, trong bối cảnh Mỹ có bầu cử tổng thống.

Hoa Kỳ sẽ theo dõi việc tuân thủ của Việt Nam theo một thỏa thuận riêng.

Ngoài ra, một ủy ban gồm ba chuyên gia của Mỹ, Việt Nam và ILO, cũng sẽ có báo cáo.

Năm năm sau khi TPP có hiệu lực, Mỹ có thể ngừng lợi ích giao thương nếu cho rằng Việt Nam không tuân thủ yêu cầu.

Nhưng John Sifton, từ tổ chức nhân quyền Human Rights Watch, cho rằng hiệp định sẽ không thể thực thi “trên thực tế”.

Ông này nói lịch sử của Văn phòng Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR) không chứng tỏ họ sẽ bắt buộc thực thi các điều khoản.

Mời Nga-Trung vào TPP, sự xoay chiều ngạc nhiên của Washington

Thành Luân (BĐV) – Theo TS Nguyễn Trí Hiếu, lời mời Nga, Trung Quốc gia nhập TPP của Mỹ đánh dấu sự chuyển hướng của Washington trong việc đối phó các cường quốc này.

Chuyển từ đối đầu sang hợp tác?

Truyền thông thế giới đưa tin, Ngoại trưởng Mỹ John Kerry vừa tiết lộ, Mỹ đã ngỏ lời mời Nga và Trung Quốc tham gia Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) nếu hai nước này đồng ý mở cửa hợp tác. TS Nguyễn Trí Hiếu tỏ ra ngạc nhiên trước động thái này của Mỹ bởi trước đây, chính quyền của Tổng thống Barack  Obama muốn thiết lập nên TPP với mục đích tái cân bằng châu Á và TPP ban đầu được coi như một công cụ để đối phó với sự bành trướng ảnh hưởng của Trung Quốc.

Moi Nga-Trung vao TPP, su xoay chieu ngac nhien cua Washington
Muốn trở thành thành viên TPP, Trung Quốc phải chấp nhận luật chơi của TPP

“Bây giờ Mỹ lại mời Trung Quốc tham gia vào TPP, nghĩa là chiến lược tái cân bằng châu Á có lẽ đã được chuyển sang một hướng khác, mà hướng này không phải đối đầu với Trung Quốc nữa mà là để trung hòa sức mạnh của Trung Quốc bằng cách mời Trung Quốc gia nhập trận đồ mới. Việc này có thể là một giải pháp tốt khi Trung Quốc và Nga là lực lượng kinh tế có ảnh hưởng lớn trên thị trường. Việc Mỹ đồng hành với Trung Quốc và Nga có thể là sự xoay chiều trong định hướng mới của Mỹ.

Tôi nói đây là điều tốt vì khi đối đầu có nghĩa là có xung đột, mà trong xung đột về quyền lợi kinh tế thường có bên thua và bên thắng. Bây giờ thay vì đối đầu lại trung hòa sức mạnh các lực lượng đối kháng và nó có thể trở thành ván bài “win-win”, cả hai bên cùng thắng.

Ngoài ra, TPP bao gồm cả những lực lượng kinh tế mới như Nga, Trung Quốc có thể sẽ trở thành xu hướng phát triển mới của thế giới vì định hướng của TPP vẫn là định hướng thị trường tự do, tức định hướng của chế độ tư bản. Nếu Trung Quốc và Nga  tham gia cuộc chơi này có thể nó sẽ dẫn kinh tế toàn cầu sang một trang mới, một thị trường tự do rộng lớn”, TS Nguyễn Trí Hiếu phân tích.

Cũng theo ông Hiếu, TPP không chỉ là hiệp định về tự do thương mại mà là hiệp định mang tính thị trường hóa. Tất cả các thành viên của TPP phải tuân theo luật chơi thị trường, ngoài việc tháo gỡ những hàng rào thuế quan bảo vệ mậu dịch thì các nền kinh tế thành viên cũng phải thay đổi rất nhiều trong thể chế kinh tế, chính trị của mình để tham gia cuộc chơi TPP. Chẳng hạn, vai trò của Nhà nước, vai trò của các doanh nghiệp có vốn Nhà nước, vấn đề tham nhũng…. mang hình thức một thể chế kinh tế-chính trị-xã hội rộng rãi và thông thoáng.

“Nếu Trung Quốc và Nga  tham gia TPP, cái lợi đầu  tiên của các nước này là họ không gặp sự đối đầu về kinh tế của TPP nữa mà được hưởng tất cả những mối lợi của TPP. Chẳng hạn như hàng hóa được miễn giảm các hàng rào thuế quan khi xuất khẩu sang các nước thành viên khác và tất cả những điều khoản về mậu dịch áp dụng cho các thành viên khác cũng áp dụng cho Nga, Trung Quốc, giúp hai quốc gia này tăng trưởng kinh tế và xuất khẩu hàng hóa thông thoáng hơn, tự do hơn, không gặp rào cản tại các thị trường khác”, TS Nguyễn Trí Hiếu nhấn mạnh.

Dù vậy, vị chuyên gia kinh tế cũng chỉ ra một số mặt bất lợi mà Nga và Trung Quốc có thể vấp phải khi tham gia TPP. Đó là, những hàng rào thuế quan, rào cản kỹ thuật lâu nay Trung Quốc và Nga dựng lên sẽ phải dỡ bỏ, từ đó hàng hóa nước ngoài có cơ hội xâm nhập vào thị trường của Nga, Trung Quốc ồ ạt hơn, hàng hóa của Trung Quốc phải đối diện với sự cạnh tranh gay gắt.

Bên cạnh đó, rất nhiều điều khoản trong TPP cho đến bây giờ vẫn còn nằm trong vòng bí mật, mọi người mới chỉ biết đến cái khung của TPP nhưng chắc chắn những quy định tác động đến thể chế kinh tế, chính trị và xã hội trong khối TPP sẽ tác động đến Trung Quốc và Nga – hai hệ thống chính trị không nằm trong các nước tư bản.

Bởi vậy, TPP sẽ có tác động tích cực đến Nga và Trung Quốc, giống như Việt Nam, sẽ được hưởng những thị trường mới và có rất nhiều mối lợi trong TPP nhưng đồng thời phải đối mặt với sự cạnh tranh cũng như tác động của TPP tới hệ thống chính trị, xã hội và kinh tế, TS Hiếu nhấn mạnh.

Lợi hay bất lợi cho Việt Nam?

Theo TS Nguyễn Trí Hiếu, lời mời gây ngạc nhiên của Mỹ sẽ giúp cho khả năng Nga, Trung Quốc tham gia vào TPP sớm thành hiện thực. Về Trung Quốc, nước này muốn tham dự TPP nhưng đến bây giờ mới nhận được lời mời của Mỹ. Trong khi đó, Tổng thống Vladimir Putin từng không mấy mặn mà vì nhận ra rằng chiến lược tái cân bằng châu Á của Mỹ cũng sẽ không có lợi cho Nga. Vì vậy, thời điểm hiện tại chưa thể biết phản ứng của Nga như thế nào.

Hiện giới phân tích chỉ chắc chắn một điều là việc Mỹ tỏ thiện chí mời hai nước tham gia TPP sẽ thúc đẩy tiến trình toàn cầu hóa nhanh chóng hơn. Tuy nhiên, TPP đến chừng nào được ký kết thì đến giờ vẫn là một ẩn số rất lớn.

“Mỹ đang bước vào năm tranh cử, tất cả ứng cử viên tổng thống của đảng Cộng hòa và đảng Dân chủ đều không mấy mặn mà với TPP. Ví dụ, đảng Dân chủ cho rằng TPP sẽ ảnh hưởng đến tình hình lao động của Mỹ, người lao động sẽ mất việc làm và một số công xưởng của Mỹ sẽ được chuyển ra nước ngoài, các nước có giá lao động rẻ hơn. Vì thế, thời điểm Quốc hội Mỹ phê chuẩn TPP có thể sẽ phải dời lại sau khi Mỹ có tổng thống mới. Năm 2015 chắc chắn Quốc hội Mỹ chưa thể phê chuẩn TPP vì cần thời gian dài để Quốc hội Mỹ thảo luận và đi đến quyết định. Năm 2016 cũng không phải là thời điểm các ứng cử viên tổng thống muốn đem TPP ra vì họ có thể bị mất phiếu của cử tri, các đảng phái đối lập sẽ dùng cái đó để hạ bệ họ. Sau khi Tổng thống mới của Mỹ lên mới có thể đưa TPP ra Quốc hội, thành ra tiến trình để ký kết TPP có thể bị chậm đến 2 năm nữa.

TPP vẫn có hiệu lực nếu có ít nhất 6 trên 12 thành viên, chiếm tối thiểu 85% GDP toàn khối chấp nhận, nhưng với sức mạnh kinh tế của mình, chừng nào Mỹ chưa  tham gia thì TPP không thể được ký kết và phê chuẩn. Từ nay đến 2 năm sau sẽ có lộ trình để một số điều khoản đi vào cuộc  sống và còn rất nhiều điều mọi người chưa thể nhìn thấy. Tuy nhiên, nếu Trung Quốc và Nga tham gia TPP thì trong tương lai họ không được quyền đề nghị sửa đổi bất kỳ điều khoản nào trong TPP vì chúng đã được chốt lại vào tháng trước. Nga và Trung Quốc phải đứng trước hai lựa chọn, hoặc chấp nhận tất cả các điều khoản hoặc không chấp nhận” – ông Nguyễn Trí Hiếu phân tích.

Đánh giá về tác động của việc Nga, Trung Quốc tham gia vào TPP (nếu có) đối với Việt Nam, TS Nguyễn Trí Hiếu cho rằng chưa thể biết nó sẽ tác động đến Việt Nam tiêu cực nhiều hơn hay tích cực nhiều hơn. Nhưng có điều chắc chắn là hàng hóa Trung Quốc sẽ có nhiều cơ hội hơn vào Việt Nam khi các hàng rào thuế quan được xóa bỏ, Việt Nam lại ở sát Trung Quốc.

“Từ trước tới nay Việt Nam luôn nhập siêu lớn từ Trung Quốc nên có mặt bất lợi là hàng hóa Trung Quốc sẽ ồ ạt vào Việt Nam nhiều hơn nữa. Dù vậy, Việt Nam vẫn có cái lợi là Trung Quốc sẽ phải mở cửa cho hàng hóa Việt Nam và không còn các rào cản nữa, dù điều này đòi hỏi một lộ trình. Bức tranh này có thể là hỗn hợp giữa tiêu cực và tích cực, cái nào trội hơn thì đến giờ này chưa rõ, nhưng trong bối cảnh của TPP nói chung, Việt Nam là một trong những nước hưởng lợi rất nhiều từ TPP”, TS  Nguyễn Trí Hiếu kết luận.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s