Kinh tế Việt Nam: độ vênh giữa các con số

Posted: November 7, 2015 in Uncategorized
Tags:

Phi Tuấn (TGTT) – Điều gì đang chờ đợi Việt Nam phía trước? Thế Giới Tiếp Thị đặt câu hỏi này với một số chuyên gia và doanh nghiệp. Rất nhiều câu trả lời, nhưng kỳ vọng chung gói gọn trong cụm từ: cải cách thể chế.

� Bài liên quan: Kế toán ngân sách của Việt Nam: thật không giống ai (TS Vũ Quang Việt – Diễn Đàn)

� Xem thêm: Nợ tràn nước mắt nhưng vẫn cứ hoang phí + Tiền không là lá, ai ơi! + Tăng viện phí, chất lượng khám chữa bệnh có tăng?

Hãng Fitch Rating đã giữ nguyên mức xếp hạng tín nhiệm quốc gia của Việt Nam ở mức BB-, với một triển vọng ổn định. Diễn đàn Kinh tế thế giới hồi tháng 9 cũng nâng Việt Nam lên 12 bậc, từ 68 lên thứ hạng 56 trong tổng số 140 quốc gia được khảo sát. Chỉ số Doing Business của ngân hàng Thế giới (WB) cũng nâng Việt Nam lên ba bậc, xếp thứ 90 trong tổng số 189 nền kinh tế được ghi nhận.

Ổn định và tăng trưởng là điều có thể thấy được qua những đánh giá trên. Chưa hết, điều này còn được khẳng định bằng con số GDP tăng trưởng 6,5% trong chín tháng qua, mức tăng cao nhất trong năm năm trở lại đây. Thêm nữa, dàn đồng ca “Việt Nam được hưởng lợi nhiều nhất từ TPP” được xướng lên trong suốt một tháng qua, làm cho bức tranh kinh tế Việt Nam càng về cuối năm càng hồng tươi.

Ẩn đằng sau những con số

Dĩ nhiên, các con số hồng tươi mà các tổ chức nước ngoài đánh giá không phải là sai, mà quá đúng. Nhưng điều đúng đó thể hiện nhãn quan của giới đầu tư nước ngoài, và sự sáng sủa đó cũng đến từ khối kinh tế nước ngoài.

Và ẩn đằng sau những con số hồng hồng tuyết tuyết đó là hàng loạt các vấn đề đang chờ lộ ra một khi lớp phủ bên ngoài bị bong tróc.

Giới doanh nghiệp tư nhân vẫn đang chịu những áp lực vô cùng nặng nề, từ các khó khăn nội tại lẫn chính sách vĩ mô. Số lượng doanh nghiệp “chết”, tức giải thể và ngưng hoạt động, lại tăng cao, bằng cả năm 2013, vốn được coi là năm kinh tế khó khăn nhất trong thời gian gần đây.

Cũng trong báo cáo của WB, con số về giờ nộp thuế và bảo hiểm xã hội vẫn đang chưa có sự cải thiện bao nhiêu. Cho dù WB nâng thứ bậc về chỉ số nộp thuế bốn bậc, từ 172 lên 168, nhưng thời gian làm thủ tục thuế và bảo hiểm xã hội của doanh nghiệp vẫn 770 giờ, giảm được 102 giờ. Cụ thể thì bảo hiểm xã hội giảm 62 giờ và thuế giảm 40 giờ. Điều này khác xa so với con số của bộ Tài chính công bố giảm được 420 giờ. Và đó cũng là một khoảng cách không nhỏ so với mục tiêu của Chính phủ, thể hiện qua hai nghị quyết số 19.

Ngày 18.3.2014, Chính phủ ban hành nghị quyết 19/2014, phấn đấu 2015 đạt mức trung bình ASEAN 6. Kết quả báo cáo được cho là rất khả quan. Đến ngày 13.3.2015, Chính phủ lại ra tiếp nghị quyết cũng đánh số 19, với mục tiêu tham vọng nâng chuẩn lên thành ASEAN 4. Cụ thể, năm 2015, thời gian nộp thuế không quá 121 giờ và thời gian nộp bảo hiểm bắt buộc không quá 49,5 giờ. Từ năm 2016 thì thời gian nộp thuế và bảo hiểm không quá 168 giờ/năm, bằng mức trung bình ASEAN 4.

Đọc lại hai bản nghị quyết này, và nhìn vào các con số của WB công bố sẽ thấy giữa ước muốn và thực hiện còn một khoảng cách rất xa.

Có lẽ, không cần thêm một nghị quyết 19 nào nữa mà vấn đề là bắt tay vào thực hiện. Bởi lẽ, năm 2016, cỗ máy điều hành của Chính phủ và các địa phương sẽ còn có những thay đổi nhất định, như một hiệu ứng bất quy tắc, bất thành văn, cho những kỳ đại hội Đảng.

Cỗ máy của nền kinh tế Việt Nam đang chạy với bốn động cơ: doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp FDI, doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể. Và dường như chỉ một động cơ FDI là đang chạy rất khoẻ còn ba động cơ còn lại đều rất có vấn đề. Oái oăm thay, ba động cơ đó chính là nội lực của nền kinh tế, và càng quan trọng hơn trong bối cảnh Việt Nam gia nhập sâu vào nền thương mại thế giới, với những hiệp định lớn như TPP và FTA Việt Nam – EU.

Trông vào Nhà nước

Điều gì đang chờ đợi Việt Nam phía trước? Thế Giới Tiếp Thị đặt câu hỏi này với một số chuyên gia và doanh nghiệp. Rất nhiều câu trả lời, nhưng kỳ vọng chung gói gọn trong cụm từ: cải cách thể chế.

Ông Đỗ Duy Thái, tổng giám đốc Thép Việt nhìn nhận: “Khi tham gia trong cuộc chơi TPP, những nhà công nghiệp như chúng tôi thay vì lo lắng hơn vì phải cạnh tranh nhiều, nhưng chúng tôi vẫn hồ hởi với TPP. Chúng tôi hy vọng rằng, khi vào TPP Chính phủ sẽ thay đổi những chính sách để cho phù hợp với môi trường quốc tế. Những chính sách đó sẽ giúp đất nước đi lên, khi đó doanh nghiệp sẽ hưởng lợi từ sự đi lên đó”.

Ông Thái là người tỏ ra lạc quan về TPP, với mong muốn sẽ cải cách thể chế, để có thể thúc đẩy kinh tế đi lên. “Chẳng hạn, tôi đề nghị tách rời người đang làm chính sách ra khỏi người thực thi chính sách, đây là yếu tố rất quan trọng để chúng ta bước một bước lớn khi tham gia TPP”.

Chính sách và luật lệ của Việt Nam trong thời gian tới sẽ phải thay đổi để tương thích với cuộc chơi mới. Quy trình làm luật ở Việt Nam đang trông chờ cả vào Quốc hội. Theo chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan, trong năm 2014, Quốc hội Việt Nam đã thông qua 19 luật. Để có thể đưa được 19 luật đó vào thực hiện, một công việc khổng lồ khác đang được. Chừng đó luật lệ phải chờ gần cả trăm nghị định hướng dẫn. Ngần đó nghị định lại chờ hàng trăm thông tư hướng dẫn thi hành. Chưa hết lại phải chờ hàng trăm, thậm chí hàng ngàn văn bản quy định chi tiết khác, mà lắm lúc văn bản trái với thông tư, thông tư trái với nghị định, nghị định trái với luật.

Bà Lan cũng đưa ra những con số thống kê đáng buồn: doanh nghiệp phải nộp thuế ở mức tương đương 40,8% lợi nhuận. Con số này là rất cao so với bình quân các quốc gia khác, vốn chỉ từ 15 – 17%. Đấy là chưa kể, theo điều tra của WB, tỷ lệ tham nhũng vẫn còn rất cao với “một đồng lợi nhuận, doanh nghiệp mất 1,02 tiền tham nhũng”.

Thuế và phí cũng là những gánh nặng khác cần được dỡ bỏ. “Các doanh nghiệp Việt Nam đang chịu tới 19.000 loại thuế phí. Riêng một con heo đang gánh 59 thứ phí, và quả trứng cõng tới 14 loại phí”. Theo bà Lan, chính vì Nhà nước cứ giữ các loại phí đó, vốn là một rào cản hết sức lớn, vì thế các cuộc cải cách kinh tế, các đề án tái cơ cấu nông nghiệp, các biện pháp liên kết chuỗi… không thể thực hiện được. “Đừng dồn quá nhiều trách nhiệm cho doanh nghiệp và người dân. Nhà nước phải chịu trách nhiệm chính trong cuộc chơi mới”.

Nợ tràn nước mắt nhưng vẫn cứ hoang phí

Lê Chân Nhân (Dân Trí Blog) – Nợ công năm 2015 ở mức 61,3% GDP, có nghĩa là dưới ngưỡng cho phép 65%, đó là số liệu chính thức được công bố. Tạm tin rằng con số này chính xác, thì vẫn trong ngưỡng không an toàn, bởi vì một số đại biểu Quốc hội tính thêm nợ của các doanh nghiệp nhà nước, nợ bảo hiểm, nợ ngân hàng thương mại, nợ đọng xây dựng cơ bản. Tính ra vượt trần cho phép.


(Minh họa: Ngọc Diệp)

Nước cũng như nhà, nhiều nhà thành một nước. Nhà mà nợ nần nhiều theo kiểu “Vay nợ lắm khi tràn nước mắt – Chạy ăn từng bữa mướt mồ hội” (Tú Xương), thì cha không thể lọng xe rộn ràng, mẹ không thể xênh xang lụa là. Nghèo mà còn xài sang thì chỉ có… chết. Ban đầu bạn bè có thể tình nghĩa cho vay, nhưng nếu thấy mình chi tiêu hoang phí, bạn bè cũng sẽ cạch mặt.

Hoang phí không khi công chức Việt Nam sử dụng xe công hơn cả nước giàu là Hàn Quốc? Chủ nhiệm ủy ban tài chính – ngân sách Phùng Quốc Hiển cho biết như vậy, và nêu cụ thể Việt Nam hiện có tới 40.000 xe công, tiêu tốn khoảng gần 13.000 tỷ/năm. Nghe tới tiền chi cho xe công là dân chỉ còn biết “tràn nước mắt”.

Xài như vậy nhưng làm được gì cho dân, xin thưa hiện thực của nền kinh tế đủ để chứng minh thay cho mọi lý thuyết, đó là một nền kinh tế không ít nợ nần.

Còn nữa, UBND thành phố Cần Thơ nối tiếp theo nhiều tỉnh thành khác, đề nghị Chính phủ hỗ trợ kinh phí gần 200 tỉ đồng xây dựng tượng đài Thanh niên xung phong Tây Nam Bộ. Ghi công Thanh niên xung phong tất nhiên có ý nghĩa, nhưng liệu có bức thiết phải xây trong thời điểm này không? Để tưởng nhớ lực lượng này, có nhất thiết phải xây tượng đài cho to lớn không? Những câu hỏi đó quá dễ trả lời, thế nhưng người ta vẫn cứ nhắm mắt không chịu tự hỏi và tự trả lời, để rồi đưa ra những dự án làm dân “tràn nước mắt”.

Nước cũng như nhà, thử hỏi trong một gia đình, cha mẹ cứ tiệc tùng đình đám, xách giỏ đi tham quan du lịch, thì còn đâu tiền lo cho con cái học hành, khám chữa bệnh khi đau ốm. Một nước cũng thế, tiền chi cho cán bộ đi tham quan học tập, hội họp, lễ lạt suốt năm suốt tháng thì không còn tiền xây trường học, xây bệnh viện để lo cho giáo dục, y tế. Trẻ em vùng sâu học trường tranh tre nứa lá, bệnh nhân nằm chung giường trong bệnh viện là do bộ máy nhà nước đã tiêu xài phung phí.

Nợ như nhiều như vậy thì hãy làm theo đề xuất của đại biểu Phùng Quốc Hiển, khoán xe công để mỗi năm tiết kiệm cả nghìn tỷ đồng. Hãy làm theo đề xuất của nhiều đại biểu khác, cắt giảm tối đa tham quan học tập nước ngoài, cắt giảm tối đa hội họp trong nước do nhà nước tổ chức, mà họp trực tuyến để tiết kiệm ngân sách.

Còn nhiều thứ để cắt. Cắt càng nhiều thì nước mắt dân càng ráo để thay vào đó nụ cười.

Tiền không là lá, ai ơi!

Lê Thanh Phong (LĐ) – Suốt tuần qua, thông tin được dư luận quan tâm nhất là chuyện tiền nong, tin nào cũng nóng sốt khiến người tiếp nhận thấy như mình đang ngồi trên đống lửa.

Trước tiên là nợ, bình tĩnh để nghe, nợ công tăng từ 1,3 triệu tỉ đồng năm 2011 lên 2,7 triệu tỉ đồng năm 2015. Vì sao nợ, có nhiều lý do, trong đó có cả những lý do bình thường ví dụ như sự hoang phí. Chuyện quốc khố cạn kiệt gây sốt ruột thì chuyện hoang phí làm cháy cả ruột gan. Chỉ xin nêu vài chuyện nho nhỏ thôi để thấy chúng ta xài tiền hoang phí như thế nào?

Đại biểu Nguyễn Thị Quyết Tâm chi li rằng, mỗi kỳ họp Quốc hội đại biểu được phát sổ ghi chép dùng không hết, tài liệu chuyển qua máy tính lại in thêm bản giấy. Bà Quyết Tâm nói: “Nếu chúng ta quan tâm từng việc nhỏ thì cả đất nước tiết kiệm được rất nhiều”. Không chỉ thế đâu, thưa đại biểu Quyết Tâm, nếu quyết tâm tìm thêm, còn nhiều thứ tốn kém hơn cuốn sổ ghi chép hay tập tài liệu, mỗi thứ một ít, nhưng xài tiền của dân không ít.

Đại biểu tỉnh Kiên Giang Nguyễn Thị Kim Bé trình bày, để công nhận 17 xã trước đây chỉ gọi là xã thành xã đảo, Bộ Nội vụ hướng dẫn mỗi xã đảo phải quay một băng ghi hình gửi kèm theo hồ sơ về Trung ương để được xét. Riêng việc này tiêu tốn gần 1,5 tỉ đồng, đại biểu Kim Bé bức xúc: “Bây giờ đã có vệ tinh rồi, muốn biết đó là đảo hay không ta nhìn bản đồ Việt Nam cũng thấy rõ, huống hồ từng đảo đã hiển hiện chênh vênh ngoài biển khơi không thể nào xê dịch được”.

Địa chính xã vẫn như cũ, dân cũng thế, chỉ thêm 17 chữ “đảo” thôi mà mất toi 1,5 tỉ đồng. Không chỉ tốn tiền, mà để thực hiện được những thước phim đó phải mất công sức của nhiều người. Cay đắng thay, hãy nghe câu hỏi của đại biểu Kim Bé: “Hội đồng xét duyệt công nhận xã đảo có đủ thời gian xem hết các thước phim địa phương gửi về theo quy định của Bộ Nội vụ không?”.

Còn nữa, cả nước mất vía vì tiền chi cho “công xa” chưa hồi tỉnh kịp, thì thất kinh vì chuyện “công du” của bác tài xế “công xa” qua ba nước để bàn chuyện làm ăn thương mại và du lịch. Không biết đoàn công du đã về chưa, nghe đâu còn tạt qua vài nước để du lịch. Dân không nổi giận sao được khi sự hoang phí cứ trêu chọc trước mắt.

Những chuyện hoang phí nho nhỏ thôi đã đủ để làm nghèo đất nước, còn những hoang phí lớn thì sao? Càng nghĩ càng thấy sợ hãi, cho nên xin không dám bàn tới những quảng trường, trung tâm hành chính phải tiêu hàng tấn tiền.

Tiền không là lá, mà là mồ hôi nước mắt của dân đấy!

Tăng viện phí, chất lượng khám chữa bệnh có tăng?

Thùy Dung (TBKTSG Online) – Dự kiến cuối năm nay, giá của 1.800 dịch vụ y tế sẽ được điều chỉnh tăng theo hướng tính đủ chi phí trực tiếp và thêm phần phụ cấp đặc thù, phụ cấp phẫu thuật, thủ thuật. Đến khoảng tháng 3-2016, giá này sẽ được tính thêm lương của người lao động. Tuy nhiên không thể kỳ vọng tăng viện phí sẽ đi kèm với tăng chất lượng dịch vụ.

Đây là thông tin được đưa ra trong chương trình tọa đàm “Điều chỉnh viện phí – chất lượng khám chữa bệnh sẽ ra sao?” do Cổng Thông tin điện tử Chính phủ tổ chức chiều 6-11 tại Hà Nội.


Không thể kỳ vọng tăng viện phí thì chất lượng sẽ tăng tương ứng – Ảnh: chinhphu.vn

Tăng viện phí, ai có lợi?

Tại buổi tọa đàm, ông Nguyễn Nam Liên, Vụ trưởng Vụ Kế hoạch Tài chính, Bộ Y tế cho hay, Bộ Y tế, Bộ Tài chính và Bảo hiểm xã hội (BHXH) sắp ban hành thông tư quy định giá viện phí thống nhất giữa các hạng bệnh viện trong toàn quốc. Ngoài chi phí khám chữa bệnh, thuốc men, giá này sẽ được tính thêm phụ cấp đặc thù và tiền lương của cán bộ y tế. Phần phụ cấp này hiện nay do ngân sách Nhà nước cấp, nhưng sắp tới ngân sách Nhà nước không cấp nữa mà chuyển sang BHXH và người dân thanh toán. Việc thực hiện điều chỉnh dự kiến chia làm hai giai đoạn: từ nay đến cuối năm 2015 sẽ tính đủ chi phí trực tiếp và phụ cấp đặc thù của cán bộ y tế; sang quý I-2016 sẽ tính tiền lương của cán bộ y tế vào giá dịch vụ y tế.

Ông Phạm Lương Sơn – Trưởng ban thực hiện chính sách Bảo hiểm Y tế (BHYT), Bảo hiểm Xã hội Việt Nam cho hay, khi điều chỉnh viện phí sẽ có hai nhóm chịu tác động. Thứ nhất là nhóm có BHYT, trong đó có nhóm không cùng chi trả (những người được xã hội ưu đãi như người nghèo, dân tộc, người có công… mà về nguyên lý, phía BHYT vẫn chi trả 100%). Nhóm này sẽ có lợi do khi giá dịch vụ y tế được điều chỉnh, toàn bộ chi phí trực tiếp phục vụ cho dịch vụ kỹ thuật sẽ được kết cấu đúng đủ vào giá dịch vụ y tế, người nghèo sẽ không phải mua thuốc, vật tư y tế mà trước đó họ phải mua.

Đối với nhóm cùng chi trả với mức cao nhất là 20%, có vẻ như số cùng chi trả của họ cao lên, nhưng tổng hòa lại vấn đề từ việc không phải mua loại thuốc, vật tư y tế đã được kết cấu, so sánh với số tiền phải đồng chi trả thì tổng chi phí tiền túi của người dân để bảo vệ sức khỏe cho chính mình sẽ giảm đi. Đây cũng là tác động tích cực

Nhóm thứ 2 là nhóm không có thẻ BHYT, đây sẽ là nhóm chịu tác động lớn. Song ông Sơn cho hay: “Đợt điều chỉnh này rất thận trọng, chúng tôi đã để thời gian vừa đủ, để người dân có thông tin, để họ thấy việc cần thiết phải tham gia BHYT về lợi ích trước mắt và lâu dài”.

Chất lượng khám chữa bệnh chưa chắc sẽ tăng

Song một câu hỏi mà nhiều người dân muốn đặt ra là liệu tăng viện phí lần này có đi kèm với việc tăng chất lượng khám chữa bệnh? Về vấn đề này, ông Trần Tuấn – Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Đào tạo phát triển cộng đồng cho hay, tăng viện phí không phải luôn luôn đi kèm với tăng chất lượng khám chữa bệnh vì chất lượng dịch vụ y tế chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố.

“Chúng ta đang trong giai đoạn quá độ từ nền y tế bao cấp, sang y tế vận hành theo thị trường. Chúng ta đang trong lộ trình tính đúng, tính đủ, nên điều chỉnh một chút mà đòi hỏi tăng chất lượng thì theo tôi chỉ mang tính tương đối. Có thể có tăng, nhưng tăng ở mức độ nào, tăng ở tuyến nào thì phải chờ đợi và đánh giá thêm. Chúng tôi không dám chắc có tăng hay không” – ông Tuấn nói.

Bên cạnh đó, chất lượng y tế còn phụ thuộc nhiều vào con người. Trong khi đó, giá dịch vụ y tế hiện nay chưa đề cập đổi mới vấn đề chuyên môn. Mà vấn đề chuyên môn của bác sĩ thì lại xuất phát từ vấn đề cải tổ chất lượng bác sĩ ở các trường đại học.

Theo ông Tuấn, để tăng chất lượng khám chữa bệnh còn phải điều chỉnh về cấu trúc, chức năng, phạm vi hoạt động của các loại hình cơ sở y tế (công – tư), của chất lượng nhân sự, cách làm việc cũng phải được điều chỉnh, trang thiết bị, thuốc, sinh phẩm…

“Tóm lại, tăng giá viện phí đợt này, tôi dự đoán trong tương lai sẽ điều chỉnh tăng nữa”, ông Tuấn nói và cho biết thêm: “Để chờ đợi sự thay đổi rõ rệt trong vấn đề chất lượng của dịch vụ y tế thì vượt quá thực tế hiện nay. Bởi nền y tế của chúng ta có rất nhiều vấn đề”.

Như vậy, theo như ông Tuấn nói thì việc điều chỉnh giá dịch vụ này, chưa chắc chất lượng khám chữa bệnh đã tăng lên. Song, một câu hỏi được đặt ra là tại sao ngành Y tế không tập trung nâng cao chất lượng khám chữa bệnh trước, sau đó mới tính đến việc điều chỉnh viện phí.

Về vấn đề này, ông Liên, Vụ Kế hoạch Tài chính cho hay, nếu đặt vấn đề nâng cao chất lượng dịch vụ trước thì rất khó mà phải đi song song từng bước một, vừa điều chỉnh giá vừa nâng cao chất lượng. Trên cơ sở nâng cao chất lượng thì các cơ sở y tế sẽ thu hút được người bệnh đến và có nguồn lực để mà nâng cao chất lượng y tế.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s