Sức mạnh tích cực của thông tin mạng xã hội

Posted: January 1, 2016 in Uncategorized
Tags:

Trung Bảo (NĐT) – Năm 2015 được ghi nhận là một năm mà những tiếng nói cộng đồng thông qua facebook, mạng xã hội (MXH) trở thành hiện tượng. Nhiều vụ việc, được người dân lên tiếng thông qua MXH với tư cách là chủ thể của xã hội đã góp phần tạo nên những thay đổi tích cực. Vai trò của MXH được phát huy nhờ tiện ích kết nối đông đảo và tiếng nói công dân ngày càng mạnh mẽ.

� Xem thêm: Mạng xã hội: Từ ý kiến cá nhân đến sức mạnh cộng đồng + Ông Vũ Ngọc Hoàng: Kiểm soát quyền lực bằng cơ chế dân chủ và tự do ngôn luận.

Khi điểm lại những sự kiện nổi bật xuất hiện trên MXH khiến dư luận xôn xao rồi báo chí chính thống mới vào cuộc để đáp ứng nhu cầu thông tin của công chúng, nhiều người ví von MXH giờ đây như một “trang báo cá nhân” mà ai ai cũng có thể làm công việc của một nhà báo.

Với chức năng kết nối rất rộng và rất nhanh, MXH đang đóng vai trò bổ sung tức thời một hiện thực xã hội cần thiết nhưng còn thiếu vắng trên những trang báo chính thống mà vì nhiều lý do đã không kịp hoặc không thể chuyển tải đến cho bạn đọc của mình. Hãy nhớ lại khi Hà Nội quyết định thay 6.700 cây xanh, những thông tin và bình luận đầu tiên của người dân không phải xuất hiện trên báo chí mà là trên MXH. Phong trào cộng đồng “6.700 người vì 6.700 cây xanh” ngay lập tức ra đời và đi từ MXH lên mặt báo chính thống, trở thành một sự kiện lớn khiến cả nước phải theo dõi và tạo ra một “sức ép” không hề nhỏ đối với nhà chức trách dẫn đến việc ngưng chặt hạ cây xanh.

Nếu như trước đây những vụ việc liên quan đến môi trường sống như vụ Vedan xả thải xuống sông Thị Vải ( Đồng Nai) khiến dư luận quan tâm nhờ phản ánh của báo chí thì giờ đây chính những người đọc báo – công dân lại đem những thông tin về việc lấp sông Đồng Nai đến với dư luận, thông qua công cụ MXH. Hoặc, những phản ứng khác nhau về vụ kiện của một doanh nghiệp đòi trả lại cho công chúng con đường bộ lên núi Bà Nà, bị hư hỏng do xây dựng cáp treo.

Từ khi MXH ra đời và trở nên phổ biến, khái niệm “tranh luận” bỗng xuất hiện và dễ dàng được chấp nhận trong cộng đồng, ít nhất là cộng đồng MXH (một cộng đồng không nhỏ). Đủ mọi vấn đề, từ giải trí, văn hóa, kinh tế, chính trị… đều được bàn cãi một cách công khai. Không còn nhiều rào cản vô hình khiến người ta phải quá e dè mỗi khi muốn bày tỏ suy nghĩ của mình như trước đây.

Không ai ngờ rằng chính quyền tỉnh An Giang phải có ngày tổ chức họp báo xin lỗi và rút lại những quyết định xử phạt của mình đối với những người đã lên MXH “chê” ông chủ tịch tỉnh có vẻ mặt “kênh kiệu”. Bản thân ông chủ tịch Vương Bình Thạnh cũng thừa nhận mình phải lên MXH để đọc những nhận xét về bản thân và chịu rất nhiều “sức ép” từ chính MXH. Sức ép đó, có lúc là một bài- báo-công dân, có khi là ý kiến phân tích yếu tố pháp lý, hay chỉ là thái độ quyết liệt ủng hộ cái đúng trong xã hội được nhiều người đồng tình; có lúc chỉ là một từ khóa mang đầy màu sắc châm biếm, kiểu như “bụi đường Chương Mỹ” trong vụ các luật sư bị “ai đó” tấn công bằng bạo lực trong khi hành nghề.

Hôm giữa tháng cuối cùng của năm nay, khi diễn ra phiên xử vụ án cưỡng đoạt tài sản (con ruồi trong chai nước ngọt của Tân Hiệp Phát) dẫn đến kết quả bị cáo Võ Văn Minh lãnh án 7 năm tù, trên MXH lập tức dấy lên một cuộc tranh luận với nhiều quan điểm. Số đông không hoàn toàn phủ nhận hành vi vi phạm pháp luật của anh Võ Văn Minh. Nhưng cũng rất đông người trên MXH đã không giấu sự chê trách cách hành xử “quá sức thiếu thấu tình đạt lý”, thậm chí “gài bẫy” của Tân Hiệp Phát. Dư luận hình thành hai xu hướng hành xử với doanh nghiệp: tẩy chay và ủng hộ. Trong vòng một năm, tính đến khi vụ án đưa ra xét xử, đại diện Tân Hiệp Phát cho biết công ty bị thiệt hại 2.000 tỉ đồng. Chưa thể kiểm chứng tính xác thực của con số mà Tân Hiệp Phát đưa ra, nhưng đã có thể hình dung phần nào đến sức-nặng-kết-nối của người tiêu dùng trên MXH.

Mạng xã hội thật ra không hề làm thay việc của báo chí mà ngược lại, trong những trường hợp đặc biệt cả hai phương tiện này bổ sung cho nhau, giúp cho không gian xã hội dân sự được nới rộng.

Tốc độ và bình diện lan truyền rất lớn của MXH cũng được Chính phủ nhận thấy và vào quý cuối cùng của năm 2015, Chính phủ đã quyết định kết nối thông tin với người dân thông qua công cụ MXH. Chính quyền Hà Nội cũng bắt đầu tham gia “cuộc chơi” hữu ích này. Bên cạnh những báo cáo, chỉ thị văn bản “đơn tuyến”, giờ đây các nhà quản lý còn thêm một kênh thông tin, không chỉ để phổ biến chủ trương chính sách mà còn có thể nhận biết nhanh nhất thái độ, suy nghĩ của công chúng.

MXH không chỉ giúp cho người dân một phương cách lưu chuyển thông tin, suy nghĩ cá nhân mà còn tạo ra những áp lực không hề nhỏ cho nhà cầm quyền. Mặc dù, “đối diện trực tuyến” với người dân không phải lúc nào cũng dễ chịu; mặc dù ở đâu đó trong bộ máy chính quyền cũng còn e ngại tính chất “rất nguy hiểm” của MXH (đến mức một số cơ quan nhà nước ra công văn cấm nhân viên tham gia bày tỏ quan điểm trên MXH). Mặc dù vậy, thì trong năm 2015 này, cũng chính báo chí chính thống lại vào cuộc, phản ánh đến độc giả những công văn xâm phạm tự do cá nhân đó. Và, những phản ánh này chưa hề bị ngăn chặn từ các cơ quan chức năng. Nhìn lại từng đó sự việc mới thấy, MXH thật ra không hề làm thay việc của báo chí mà ngược lại, trong những trường hợp đặc biệt cả hai phương tiện này bổ sung cho nhau, giúp cho không gian xã hội dân sự được nới rộng. MXH, đúng như chức năng của nó, đem lại cho người sử dụng một không gian hoạt động “ảo” nhưng những tác động tích cực của nó lại không hề ảo chút nào. Hiện tượng đó thật đáng mừng cho tiến bộ xã hội.

Mạng xã hội: Từ ý kiến cá nhân đến sức mạnh cộng đồng

Duy Thông – Lệ Quyên thực hiện (NĐT) – Mạng xã hội (MXH) đã phát triển rộng khắp tại Việt Nam. Trên MXH người ta có thể nhận được thông tin đa dạng của đời sống. Nhiều sự kiện được “cư dân mạng” bày tỏ thái độ, bình luận, chia sẻ… Truyền thông xã hội tạo được sức mạnh nhờ tính chất kết nối, tương tác mở và tranh luận công khai.

Để hiểu thêm về hiện tượng này, chúng tôi có cuộc trao đổi với PGS-TS. Đặng Ngọc Dinh – Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Phát triển hỗ trợ cộng đồng. Ông Dinh mở đầu câu chuyện:

– Với đặc điểm báo chí truyền thống ở nước ta hiện nay thì việc thể hiện tiếng nói, quan điểm của một cá nhân có khó khăn. Và với một bài báo, tin tức thì độc giả chỉ có thể đọc biết hoặc chia sẻ với bạn bè ở quán cà phê, trong gia đình; nhưng với MXH thì mọi thứ đã khác. Tính chất chia sẻ rộng mở như MHX tạo nên sự khác biệt mạnh mẽ với truyền thông kiểu cũ. Ý kiến đánh giá, bình luận của bất kỳ cá nhân nào tham gia MXH đều có thể được nhiều người tiếp cận nhanh chóng, trên phạm vi toàn cầu. Tính lan truyền là không có giới hạn. Cho nên MXH có một số thuộc tính quan trọng đủ sức làm thay đổi hẳn cách thức đưa tin, đọc báo và bày tỏ quan điểm.

Khi một ai đó trình bày ý kiến của mình thì lập tức có người khác biết. Và bất kỳ người nào ở đâu, từ nông thôn, miền núi… khi đăng ký “kết bạn”, cũng có thể xem, có thể phản hồi và những người khác cũng có thể nhìn thấy. Những ý kiến và bình luận công khai này không ai định hướng, ép buộc. Đó cũng chính là tính hấp dẫn của mạng xã hội.

Nhu cầu kết nối của con người rất lớn. Nhất là những người trẻ.

Ngày xưa, những tâm sự, than vãn của anh gởi đến báo, được chọn lọc theo quan điểm của tờ báo, ít khi được đăng, anh chỉ có thể viết nhật ký một mình anh xem. Giờ thì tất cả những suy nghĩ riêng tư lập tức được chia sẻ ở cấp độ toàn cầu. Tất nhiên, đây chưa phải là tâm trạng của cộng đồng dân cư nói chung. Nhưng chắc chắn, qua MXH, có thể tìm hiểu tâm trạng một bộ phận cư dân.

Quan sát các sự kiện xảy ra trong năm 2015 được rất nhiều người trên MXH quan tâm bày tỏ thái độ, như vụ cây xanh ở Hà Nội, lấp sông Đồng Nai, hoạt động của các luật sư trong nhiều vụ án… có thể thấy các thái độ đó có lúc trở thành yếu tố dẫn dắt thông tin cho những kênh thông tin chính thống. Sự kết hợp-bổ trợ giữa hai kênh thông tin đó đã khiến các nhà làm chính sách phải bàn thảo và ban hành những quyết định phù hợp hơn, thay vì chỉ căn cứ vào các báo cáo truyền thống. Vậy đâu là sức mạnh, biến dư luận xã hội thành công luận, đủ sức đưa nhiều vấn đề lên bàn nghị sự vì lợi ích của cộng đồng?

Báo chí truyền thống được cho là công luận, thực ra ý kiến trên MXH cũng là một thứ công luận đấy. Đầu tiên phải nghĩ rằng những ý kiến trên MXH, người ta viết theo tâm trạng, không cần đòi hỏi sự “tiếp thu” của ai cả. Tức là tôi thấy một sự kiện đang xảy ra trong đời sống xã hội thì tôi trình bày suy nghĩ như một cách ghi chép nhật ký. Như chuyện chặt cây xanh ở Hà Nội, có người tiếc thương, họ để tang cây… Cũng có thể có người thông qua tâm trạng ấy muốn bày tỏ một chính kiến to tát… nhưng tất cả vẫn chỉ nằm ở vai trò “nhật ký cá nhân”. Nhưng tại sao từ “nhật ký cá nhân” mà lại có thể lay động được suy nghĩ của nhiều người. Ở đây có hai lý do:

Thứ nhất, tất cả mọi người đều có thể bày tỏ “thích-like”, hoặc bình luận vào đó, và có những chủ đề thay vì chỉ là sự quan tâm (like) của một số người thì trong một khoảng thời gian ngắn đã có hàng trăm thậm chí hàng nghìn lượt người “chia sẻ”. Tức là nó có tính lan tỏa, “truyền lửa”.

Vì đây là tiếng nói cá nhân, tâm sự, tâm trạng cá nhân, nhận định cá nhân trên MXH cho nên càng quý đối với công luận. Bởi vì, một khi những vấn đề liên quan đến lợi ích cộng đồng như chặt cây xanh hàng loạt, lấp sông, sập cầu… được nhiều cá nhân quan tâm, bày tỏ thái độ thì đó chính là “tâm trạng xã hội” mà các nhà quản trị xã hội chân chính rất cần biết. Cũng có thể xem đó là một dạng ý kiến “phản biện chính sách”.


Từ lời kêu gọi trên mạng xã hội, những “cư dân mạng” xuống đường tuần hành
đòi chính quyền ngừng dự án thay thế cây xanh ở Hà Nội (tháng 7.2015). Ảnh TL

Thứ hai, sức mạnh của MXH là tâm tư của cá nhân được bộc lộ, được lan truyền và cái tâm tư ấy đúng, sai tự mỗi người có thể cân nhắc để tiếp thu, hoàn thiện các hoạt động, không nhất thiết chỉ tham gia hoàn thiện chính sách mà quan trọng hơn là hoàn thiện ứng xử của bản thân mỗi người. Người ta chê nhạc sĩ A, ca sĩ B, có thể đúng hay không đúng, nhưng người bị chê nhân đây cũng phải xem lại mình. Ví dụ năm người chê thì còn phân vân, nhưng cả trăm, cả ngàn vạn người chê thì đáng để nhìn lại mình lắm chứ! Khi nhận thấy những ý kiến bày tỏ quan điểm của cộng đồng về một vấn đề chung của toàn xã hội, lan truyền, cộng hưởng với nhau, cho đến khi chỉ ra được trách nhiệm của những người quản lý, thì chính người trong cuộc phải suy nghĩ và tác động ấy có thể dẫn đến thay đổi hành vi.

Có thể nói MXH là một kênh thông tin tham khảo có giá trị. Bởi lẽ, quá trình tiến lên của xã hội là dựa trên sự thích nghi và hoàn thiện dần. MXH mang màu sắc của “dân chủ trực tiếp”. Qua MXH, tâm tư, suy nghĩ của từng cá nhân được trình bày, và từ đó hình thành nên một chỉ dấu tâm trạng xã hội. Nếu đa số người dân muốn thế này thì người đại biểu đại diện cử tri không thể không đặt câu hỏi cân nhắc khi suy nghĩ và hành động.

Việt Nam đang hoàn thiện dần luật pháp hướng đến một xã hội dân chủ, ngoài Luật về trưng cầu ý dân đã được Quốc hội thông qua, luật biểu tình, luật lập hội cũng đang được Quốc hội dự thảo, được kỳ vọng như những viên đá lát của hành lang pháp lý để tiếng nói dân sự xã hội phát triển. Trong một môi trường pháp lý như vậy, MXH có ý nghĩa như thế nào đối với công dân trước các vấn đề của cộng đồng, đất nước?

Pháp lý luôn luôn là một quá trình hoàn thiện, mà hoàn thiện theo hướng mở rộng dân chủ trực tiếp. Dân chủ đại diện cũng tốt, nhưng vẫn chưa đầy đủ, chưa tiến bộ, văn minh bằng dân chủ trực tiếp. Đấy là những nấc thang của quá trình “dân chủ hóa”, không thể khác. Hầu hết các nước tiên tiến, phát triển đều có thể chế dân chủ trực tiếp kết hợp với dân chủ đại diện. Một trường hợp thí dụ điển hình của dân chủ trực tiếp là“trưng cầu dân ý”.

Ví dụ khi biểu quyết đạt tỷ lệ 70% (tùy luật quy định) thì nhà nước sẽ quyết định theo. Nền pháp lý của ta đang có nhiều thay đổi, và trong tiến triển ấy, một câu hỏi đặt ra là liệu MXH có làm cản trở không? MXH là công cụ thúc đẩy nhanh hơn tới dân chủ trực tiếp. Là vì người ta đã “tập sự” nói tâm trạng họ trên nhật ký cá nhân ấy rồi. MXH không những không cản bước tiến ấy mà còn thúc đẩy tốt hơn.

Thực tế, những tác động tạm gọi là “mặt trái” của MXH cũng để lại hệ quả không tốt cho cộng đồng như tin đồn thất thiệt, xúc phạm lẫn nhau… Về mặt pháp lý, theo ông cần có biện pháp nào để hạn chế điều này?

Điều gì cũng có hai mặt. Hạn chế của MXH phải được soi xét ở bản chất của vấn đề. Với MXH (facebook) các “trạng thái” có thể coi là một “nhật ký cá nhân” mở, nhật ký trực tuyến, không chỉ là nhật ký bình thường mà là nhật ký mở, và người khác có thể xem, bình luận, đánh giá… Vậy phải bám vào định nghĩa, bản chất ấy để xem xét tính pháp lý của nó trên nền tảng đây là một nhật ký mở có bình luận, chia sẻ và tất nhiên có tác động (tốt hoặc xấu).


Thông qua Facebook, cộng đồng LGBT Sài Gòn tập trung tại phố đi bộ Nguyễn Huệ (TP.HCM) cùng nhau
chia sẻ niềm vui khi được Quốc hội công nhận quyền chuyển đổi giới tính (tháng 11.2015). Ảnh Thanh Niên

Cũng rất không nên vì mặt hạn chế của MXH mà nghĩ cách khống chế nó. MXH có hai tác động, tác động sự thật và tác động không sự thật. Phải có luật để can thiệp vào những thứ đó. Có hai mức. Mức nền tảng bao trùm là giáo dục – làm cho người dân có đạo đức khi sử dụng công cụ này. Một xã hội được giáo dục tốt thì những việc xấu sẽ hạn chế đi.

Mức thứ hai là với những sự việc cụ thể thì phải có những quy định phù hợp. Chúng ta có rất nhiều luật như luật liên quan đến truyền thông, Luật Dân sự… Và hành vi trên mạng xã hội cần được xem xét, áp vào khung luật phù hợp để xử lý. Nếu trên facebook có nội dung vu khống thì người bị hại có quyền đưa đơn kiện ra tòa án dân sự.

Ngoài ra, nội dung trên MXH còn phải xem nó có “biến thành” hành động không. Ví dụ tôi bảo tôi ghét ông A này lắm thì chưa phải là chuyện lớn. Nhưng nếu nói “ông A này ăn cắp 100 triệu”, thì lúc này ông A có thể kiện để tòa xét xử nếu người nói không có đủ chứng lý chứng minh hành vi mà người nói gán cho ông. Vì vậy chính trong bối cảnh hiện nay, rất cần nhanh chóng xem xét lại các quy định pháp luật để góp phần hạn chế những mặt trái của MXH.


Nhiều chính khách trong nước dùng mạng xã hội

Ngày 15.1.2015, tại hội nghị Văn phòng Chính phủ, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã chỉ đạo việc đưa thông tin Chính phủ lên mạng xã hội.

Theo quan điểm của Thủ tướng, mạng xã hội hay internet rõ ràng chỉ là công cụ, có điều công cụ ấy sắc bén hơn nhiều so với các công cụ truyền thống. Trong nhiều trường hợp, nếu chờ các bộ, ngành chức năng triển khai kế hoạch truyền thông, chỉ đạo các cơ quan báo chí đưa tin sẽ rất chậm. “Trang thông tin chính phủ” đã kết nối với Facbook. Chính quyền Hà Nội cũng đã thiết lập trang facbook kết nối với cộng đồng mạng. Nhiều cán bộ lãnh đạo cũng đã công khai facebook cá nhân:

– Nguyễn Thị Kim Tiến – Bộ trưởng Bộ Y tế (https://www.facebook.com/kimtien1102)

– Bùi Quang Vinh – Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư (https://www.facebook.com/vinhbq.mpi)

– Lê Mạnh Hà – Phó chủ nhiệm VP Chính phủ (https://www.facebook.com/manhha.le.908)

– Bạch Ngọc Chiến – Phó chủ tịch UBND tỉnh Nam Định (https://www.facebook.com/bachngocchien)

– Khuất Việt Hùng – Phó chủ tịch Uỷ ban An toàn giao thông quốc gia (https://www.facebook.com/khuat.v.hung.1)

Ông Vũ Ngọc Hoàng: Kiểm soát quyền lực
bằng cơ chế dân chủ và tự do ngôn luận

(Ba Sàm) theo TuanVietNam“Khẩn trương nghiên cứu để sớm có các bước đi phù hợp, cụ thể, tích cực nhằm đổi mới về chính trị, như việc kiểm soát quyền lực bằng quyền lực nhà nước, bằng cơ chế dân chủ, thông tin đại chúng và tự do ngôn luận, đổi mới quản lý nhà nước và phương thức lãnh đạo của Đảng,…”


Ông Vũ Ngọc Hoàng

LTS : – Tuần Việt Nam/báo VietnamNet trân trọng giới thiệu tới quí vị bài viết đầu năm của ông Vũ Ngọc Hoàng, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó ban thường trực Ban Tuyên giáo Trung Ương có tựa đề: Ba mươi năm đổi mới: Nhìn lại và suy ngẫm.

Cần sớm đổi mới về chính trị, như việc kiểm soát quyền lực bằng quyền lực nhà nước, bằng cơ chế dân chủ, thông tin đại chúng và tự do ngôn luận, đổi mới quản lý nhà nước và phương thức lãnh đạo của Đảng,…

Công cuộc đổi mới do Đảng CSVN lãnh đạo đã giành được những thành tựu đáng kể, cải thiện tình hình nhiều mặt của đời sống xã hội; đưa đất nước vượt qua thời kỳ hết sức khó khăn và nghèo đói, trở thành một nước có thu nhập trung bình, thế và lực đã tăng nhiều.

Mặt khác, so sánh với thế giới và khu vực, đến nay, nước ta vẫn còn nhiều mặt tụt hậu, có mặt đã tụt hậu xa hơn so với một số nước. Cần khách quan và cầu thị, nhìn lại và suy ngẫm, để sắp tới tiếp tục công cuộc đổi mới một cách toàn diện, đồng bộ và căn bản hơn, nhằm tạo sự phát triển vượt bậc, hiệu quả cao và bền vững hơn.

Đã có các tổng kết, các con số, khá đầy đủ về 30 năm đổi mới, kể cả thành tựu, yếu kém và nguyên nhân, bài học. Tôi không nhắc lại mà chỉ xin nêu mấy suy nghĩ chắt lọc từ thực tiễn đổi mới để bạn đọc tham khảo.

Suy ngẫm cho thấu đáo, chắt lọc kỹ, nhiều người cùng thảo luận, dân chủ và công khai, thì cũng có nghĩa là, đổi mới còn cho ta một kết quả nữa, đó là kết quả trong sự phát triển tư duy của con người, nhất là những người lãnh đạo, quản lý và tầng lớp tri thức, để từ đó mà tiếp tục đi tới, xa hơn, bền hơn.

Nhìn thẳng sự thật

Để chuẩn bị tư tưởng cho cuộc đổi mới, lãnh đạo đất nước ngày ấy đã chủ trương phải nhìn thẳng vào sự thật, nói rõ sự thật. Đây là chủ trương rất quan trọng, không né tránh thực tế, đối diện với nó để tìm cách giải quyết, đáp ứng yêu cầu của thực tiễn, không che dấu khuyết điểm mà công khai nó để mọi người cùng thấy, cùng khắc phục. Việc đó không làm Đảng mất uy tín như cách nghĩ cũ, mà ngược lại nhân dân và đảng viên thấy tăng niềm tin vì nghĩ rằng như vậy là bản lĩnh, là một Đảng mạnh và chắc chắn.

Đổi mới tiếp theo cũng vậy, trước tiên phải nhìn thẳng sự thật, để thấy cái sai, cái yếu kém và tụt hậu của nước ta. Không nhìn thấy những yếu kém và tụt hậu thì không thể khắc phục chúng. Muốn khắc phục tụt hậu thì trước tiên phải nhìn thấy mình tụt hậu. Sự thật là năng suất lao động xã hội, thu nhập đầu người, hiệu quả đầu tư, đào tạo nguồn nhân lực và ứng dụng khoa học công nghệ… của nước ta còn nhiều yếu kém và tụt hậu. Đổi mới không thể không tập trung giải quyết các vấn đề nêu trên.

Tư duy về giữ nước

Bước vào đổi mới, Đảng chủ trương trước tiên phải đổi mới tư duy. Đây là bước đi rất đúng. Không đổi mới tư duy sẽ không thể đổi mới trong công việc, trong hành động, hoặc nếu có chỉ là ngẫu hứng, bất chợt, cảm tính, không đủ cơ sở khoa học, có kết quả cũng không chắc chắn, hoặc kết quả mặt này lại trở ngại cho mặt kia.

Hoạt động đổi mới là hoạt động có mục đích, có tư duy, không thể tự  phát, phản ứng tức thì từng việc một, mà cần có cái nhìn tổng quát, có chiều rộng và tầm xa, chủ động trong nhiều bước đi nối tiếp nhau, tiến về phía trước, vượt lên phía trước, vượt lên chính mình.

Tất nhiên tư duy của con người không phải cùng lúc nghĩ hết được mọi việc, mà phải quan sát thực tiễn và nhìn ra thế giới, để tư duy được điều chỉnh và bổ sung liên tục. Tuy nhiên, đổi mới tư duy phải đi trước, có hệ thống, có cơ sở khoa học để bảo đảm thắng lợi, chứ không phải là để làm khác. Lúc đầu quả thật chúng ta có quan tâm việc dổi mới tư duy, rất tiếc là một thời gian sau đó tư duy bị chựng lại không tiếp tục đổi mới, cứ sợ “chệch hướng”, không dám đổi mới tiếp.

Người Việt Nam, từ cha ông để lại, tư duy về giữ nước  rất giỏi, không như thế thì làm sao ta có thể thắng được các đội quân lược từ phương Bắc và phương Tây mạnh hơn ta rất nhiều lần. Nói như vậy để tự hào, để thấy mặt mạnh của ta, và tất nhiên không được chủ quan, ngày nay sự phát triển về kỹ thuật công nghệ của thế giới đã có bước tiến rất xa, dẫn đến nhiều thay đổi về phương thức hoạt động của con người.Mặt khác, tư duy của người Việt Nam về sự phát triển thì không giỏi, chưa giỏi, còn nhiều mặt yếu kém. Nếu không phải thế thì tại sao cho đến nay, sau mấy ngàn năm lịch sử, thời kỳ hòa bình nhiều hơn chiến tranh, đất nước ta vẫn chưa phải là nước phát triển, thậm chí còn không ít mặt tụt hậu xa so với nhiều nước trên thế giới và khu vực.

Từ nay, trong đánh giá tình hình nên thường xuyên so sánh với các nước, và trên nền tảng của văn hóa dân tộc, văn hóa giữ nước mà chủ động và tích cực tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, văn hóa phát triển.

“Lắng nghe” thực tiễn

Công cuộc đổi mới của chúng ta lúc đầu xuất phát từ thực tế, sau đó khái quát lên, bổ sung vào hoặc biến thành lý luận mới. Thực tế ấy cho phép nghĩ rằng, đổi mới phải bám sát vào thực tiễn, “đọc” kỹ thực tiễn, “lắng nghe” thực tiễn, từ trong đó mà nhìn cho rõ yêu cầu bức thiết của cuộc sống.

Cuộc sống luôn đặt ra cho chúng ta những vấn đề phải phúc đáp, đồng thời trong cuộc sống cũng luôn manh nha những câu trả lời, dù chưa đầy đủ, chưa toàn diện, nhưng có sức sống, bám rễ từ thực tiễn. Thực tiễn cũng là thước đo của chân lý.

Thực tiễn là người phản biện những lý thuyết, những chủ trương, từ đó mà vượt qua giáo điều, để điều chỉnh, bổ sung, hoàn thiện và phát triển lý thuyết. Đó là người thầy giúp ta giàu có vốn kiến thức và còn giúp ta phương pháp tiếp cận để đi xa, vượt qua thời gian, vượt qua chính mình, vươn về phía trước.

Đem lại lợi ích cho dân

Cuộc sống và hoạt động của đại đa số nhân dân, đó chính là thực tiễn. Công cuộc đổi mới phải xuất phát từ những mong muốn thiết thực và chính đáng của nhân dân, đáp ứng những mong muốn ấy, từ đó mà tập họp rộng rãi mọi người, thành những phong trào tự nguyện. Trong đấu tranh giành lại đất nước, chiến tranh vệ quốc, với ngọn cờ dân tộc và dân chủ, Đảng Cộng sản Việt Nam đã trở thành người lãnh đạo nhân dân.

Ngày nay, trong công cuộc đổi mới, cũng phải phát huy truyền thống ấy, với ngọn cờ dân tộc và dân chủ để tiếp tục tiến lên. Vai trò lãnh đạo vô cùng quan trọng trong việc lựa chọn đường hướng. Nhưng đổi mới phải là sự nghiệp của “trăm họ”, muôn dân. Nhân dân là mục tiêu và lực lượng của đổi mới. Đổi mới phải phục vụ nhân dân, đem lợi ích về cho nhân dân, từ đó mà có lực lượng lớn lao ở nhân dân.

Khi có lực lượng lớn lao thì mới có thể đạt kết quả to lớn, từ đó mà đáp ứng nhiều hơn cho mục tiêu phục vụ nhân dân. Những việc chẳng có lợi cho dân mà vẫn làm, gây phiền hà và tốn phí tiền thuế của dân thì đó không phải đổi mới, thậm chí là cản trở đổi mới.

Kiểm soát quyền lực

Xã hội và cuộc sống là một tổng thể gồm nhiều mặt có quan hệ hữu cơ với nhau. Không thể đổi mới lĩnh vực này mà không đổi mới lĩnh vực khác, gây gập gềnh và cản trở lẫn nhau. Nước ta chủ yếu mới đổi mới về kinh tế, mà cũng mới đi nửa đường, còn văn hóa và chính trị thì cơ bản chưa đổi mới, sắp tới cần đồng bộ và toàn diện trong công cuộc này.

Trung ương đã có Nghị quyết về đổi mới căn bản nền giáo dục, chuyển từ giáo dục truyền thụ kiến thức sang xây dựng nhân cách, phát triển năng lực và xây dựng một nền giáo dục mở, thực học. Đó là việc đúng, nhưng triển khai chậm và chưa chắc, có việc nửa chừng, có việc phải điều chỉnh nhiều mới có thể đi đến thành công. Các cơ quan có trách nhiệm cần tập hợp các chuyên gia để thực hiện cuộc đổi mới căn bản nền giáo dục này, gắn với xây dựng nền văn hóa giàu tính nhân văn và phát triển khoa học – công nghệ.

Khẩn trương nghiên cứu để sớm có các bước đi phù hợp, cụ thể, tích cực nhằm đổi mới về chính trị, như việc kiểm soát quyền lực bằng quyền lực nhà nước, bằng cơ chế dân chủ, thông tin đại chúng và tự do ngôn luận, đổi mới quản lý nhà nước và phương thức lãnh đạo của Đảng,…

Những ý kiến trên đây chắc chắn là chưa đủ, và cần phải thảo luận để điều chỉnh và bổ sung…

Vũ Ngọc Hoàng, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó ban thường trực Ban Tuyên giáo Trung Ương.  

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s