Công nhận Trung Quốc có nền kinh tế thị trường: Rủi ro tiềm ẩn cho Châu Âu

Posted: January 14, 2016 in Uncategorized
Tags:

Anh Vũ (RFI) – Hầu hết các tờ báo chính của Pháp, như Le Monde, Les Echos, Le Figaro đều hướng về Trung Quốc, nền kinh tế thứ 2 thế giới, đang trong cơn lao đao nhưng đồng thời cũng là mối đe dọa mới đối với kinh tế thế giới. Le Figaro chạy tựa lớn trang nhất với giọng đầy lo ngại : « Thương mại : Châu Âu trước mối đe dọa mới của Trung Quốc ».

� Xem thêm: Biến động tài chính Trung Quốc, những triệu chứng tiên báo đáng ngại + “Cú sốc” tâm lý mang tên Trung Quốc.


Các container hàng xuất khẩu tại Sơn Đông, Trung Quốc, 06/12/2015. REUTERS/Stringer

Tại sao lại có mối đe dọa này ? Tờ báo cho biết, từ hôm nay, Ủy ban Châu Âu bắt đầu xem xét trả lời cho câu hỏi : Trung Quốc có phải là một nền kinh tế thị trường không ? Một câu hỏi có vẻ đơn giản nhưng kết luận của Châu Âu sẽ kéo theo nhiều hệ quả. Nếu câu trả lời khẳng định là « có » thì Bắc Kinh sẽ được thay đổi vị thế làm ăn với thế giới và phương Tây sẽ bị mất đi thứ vũ khí « chống phá giá hay chống trợ giá » để nhằm vào hàng hóa xuất khẩu Trung Quốc. Khi đó hàng hóa « Made in China » sẽ tràn ngập thị trường và công ăn việc làm ở các nước phương Tây sẽ bị đe dọa nghiêm trọng.

The Le Figaro, từ khi gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới 2001, Trung Quốc vẫn chưa được công nhận là nền kinh tế thị trường. Thời hạn để Bắc Kinh chuyển đổi hẳn sang thành nền kinh tế thị trường là 15 năm. Chính vì vậy mà trong suốt thời gian qua, chỉ riêng trong lĩnh vực làm ăn buôn bán với Liên Hiệp Châu Âu, hàng hóa Trung Quốc vào EU vẫn phải chịu tới 16 cuộc điều tra chống phá giá. Ngoài ra hàng Trung Quốc cũng đã phải chịu 52 trên tổng số 68 loại thuế « phạt » do Bruxelles áp đặt dưới hình thức thuế hải quan bổ sung.

Giờ đây nếu thừa nhận Trung Quốc có nền kinh tế thị trường thì ngay lập tức sẽ kéo theo những hệ lụy. Tại Châu Âu, khoảng 300 nghìn lao động trong các lĩnh vực dệt may, đồ gia dụng, hàng điện tử hay luyện kim sẽ bị đe dọa.
Ngay lúc này giới công đoàn châu Âu đã lên tiếng chống, theo họ, « Trung Quốc không xứng đáng được hưởng ưu đãi của một nền kinh tế thị trường », bởi mọi quyết định đầu tư vẫn do Nhà nước do một đảng độc nhất lãnh đạo quyết định.

Theo Le Figaro, quan điểm của chính quyền Mỹ về vấn đề này rất rõ ràng là «không» công nhận. Với Liên Hiệp Châu Âu câu trả lời không dễ dàng. Châu Âu, đối tác thương mại hàng đầu của Trung Quốc, đang đứng trước sự lựa chọn khó khăn bởi cái được và mất quá lớn. Một lần nữa vấn đề này lại gây chia rẽ trong Liên Hiệp. Anh Quốc và Hà Lan thì tỏ ra năng nổ chấp thuận, trong khi Pháp, Ý và các nước Trung Âu lại tỏ ra lo ngại. Chỉ còn lại Đức là có thể sẽ có tiếng nói quyết định trong vụ này, nhưng Berlin vẫn chưa cho thấy rõ lập trường rõ ràng.

Đến tháng 11 năm nay, quy chế nước có nền kinh tế phi thị trường của Trung Quốc sẽ hết hạn tại WTO, bởi vậy mà Liên Hiệp Châu Âu, đối tác thương mại hàng đầu của Trung Quốc, bắt buộc phải có sự lựa chọn.

Kinh tế Trung Quốc hắt hơi, cả thế giới sổ mũi ?

Vẫn đề tài về kinh tế Trung Quốc, Le Monde nhìn vào thực trạng đáng lo ngại hơn cả những trồi sụt của thị trường chứng khoán, hay tăng trưởng đi xuống của nền kinh này đó là tình trạng nợ nần cực lớn.Tờ báo ghi nhận, cường quốc kinh tế lớn thứ 2 thế giới Trung Quốc chiếm 18% tổng thu nhập nội địa (GDP) và 14% hàng xuất khẩu của cả hành tinh này đang được cả thế giới theo dõi rất sát từng biến động nhỏ trong thời gian gần đây.

Tờ báo dẫn lời các chuyên kinh tế nhận định : Các khó khăn của kinh tế Trung Quốc dù lộ ra hay không đều gây lo ngại cho viễn cảnh kinh tế thế giới đặc biệt hơn là đối với các nước có nền kinh tế đang trỗi dậy.

Le Monde quan sát thấy, vào lúc mà hoạt động kinh tế Trung Quốc giảm tốc, định hướng chuyển đổi cơ cấu kinh tế còn nhiều phức tạp, kinh tế Trung Quốc hiện rõ bản chất là « người khổng lồ chân đất sét », mà sự tăng trưởng của nó được bơm lên bằng khoản nợ khổng lồ. Trong công nghiệp, tỉ trọng nợ trên vốn đã vượt từ 90% trong những năm 2000 lên 230% vào thời điểm này.

Nhật báo kinh tến Les Echos cũng có bài viết mang tiêu đề « Trung Quốc hắt hơi, cả thế giới sổ mũi ? » . Tác giải bài viết trở lại với việc thị trường chứng khoán Trung Quốc liên tục lao dốc từ đầu năm đến nay làm cho vốn chứng khoán của nước này bốc hơi hàng trăm tỉ. Nạn nhân của vụ sập chứng khoán này không chỉ là Trung Quốc mà là ngành công nghiệp dầu mỏ và sản xuất nguyên vật liệu của cả thế giới, đặc biệt ở những nước gắn số phận của mình với Trung Quốc, như nhiều nước châu Phi và một số nước có nền kinh tế đang trỗi dậy.

Giá dầu thế giới tiếp tục hạ thấp kỷ lục

Tiếp tục với trang kinh tế, giá dầu tiếp tục giảm mạnh đang làm đau đầu các nhà sản xuất dầu mỏ của OPEP. Theo nhật báo kinh tế Les Echos, giá dầu thế giới lại xuống thấp tới mức kỷ lục dưới 30 đô la một thùng, giá thấp nhất kể từ 12 năm nay. Thực tế này đang gây sức ép lớn đối với Tổ chức các nước xản xuất dầu OPEP, đặc biệt đối với Ả Rập Xê Út, quốc gia lãnh đạo tổ chức này. Hiện tượng giá dầu hạ thấp liên tục, theo Les Echos, là do khủng hoảng kinh tế thế giới, nhu cầu về dầu giảm nay chỉ còn 1,5 đến 2 triệu thùng mỗi ngày.

Không ai dám dự đoán được ngưỡng xuống của giá dầu. Ngân hàng Goldman Sach nhận định có thể giá dầu còn xuống tới 20 đô la / thùng nếu khả năng tích trữ dầu đạt mức giới hạn . Trong khi đó Morgan Stanley thì cho rằng giá dầu không thể xuống đến 20 hay 25 đô la/thùng.

Biến động tài chính Trung Quốc,
những triệu chứng tiên báo đáng ngại

Thanh Hà, Nguyễn Xuân Nghĩa (RFI) – Sau khi đã mất gần 10% trong tuần đầu tiên năm 2016, thị trường tài chính Thượng Hải và Thẩm Quyến tiếp tục đổ dốc. Ngân hàng Trung ương Trung Quốc sau khi phá giá đồng tiền, lại nâng giá nhân dân tệ, với hy vọng tạm xua tan viễn cảnh nổ ra một cuộc chiến tiền tệ. Những quyết định « trống đánh xuôi kèn thổi ngược » của các giới chức tài chính càng gây hoang mang.


Bảng thông tin tại thị trường chứng khoán Hàng Châu, Chiết Giang, Trung Quốc.
Màu xanh là giá sụt (Ảnh chụp ngày 11/01/2016) REUTERS/China Daily

Trong tuần lễ đầu của năm 2016, Trung Quốc đã hai lần phải đóng cửa thị trường chứng khoán trước khi kết thúc phiên giao dịch, khi chỉ số của Thượng Hải và Thẩm Quyến giảm quá ngưỡng 7 %. Thế nhưng biện pháp « cúp cầu chì » này, được ban hành từ mùa hè 2015, đã không đủ sức trấn an các cổ đông và giới đầu tư. Để đến giữa tuần, Bắc Kinh bãi bỏ biện pháp đóng cửa các sàn chứng khoán một cách cưỡng ép.

Lại cũng trong tuần lễ đầu tiên của năm mới, Ngân hàng trung ương Trung Quốc bất ngờ phá giá đồng nhân dân tệ thêm 0,51 %- và đây là lần thứ 8 trong năm Bắc Kinh sử dụng biện pháp này. Đồng tiền Trung Quốc rơi xuống mức thấp nhất so với đô la kể từ tháng 3/2011. Nhưng chỉ vài ngày sau Trung Quốc lại nâng giá nhân dân tệ.

Cả hai biện pháp nói trên – đóng cửa cưỡng ép thị trường tài chính và thao túng tỷ giá hối đoái, đều không giúp hai sàn chứng khoán Thượng Hải và Thẩm Quyến lấy lại được cân bằng.

Kèm theo đó, thị trường tài chính từ Hồng Kông đến Tokyo, Seoul đều tụt giá khoảng 2%. Các nước Châu Á lo ngại, nếu Trung Quốc tiếp tục phá giá đồng nhân dân tệ, thì từ Nhật Bản đến Hàn Quốc và kể cả các đối tác thương mại nhỏ hơn trong vùng cũng sẽ phải phá giá đơn vị tiền tệ theo gương Trung Quốc để bảo đảm được mức xuất khẩu.

Vì muốn xua tan lo ngại từ phía các nước láng giềng, Bắc Kinh trong hai ngày 9 và 11/01/2016 đã vội vàng tăng giá nhân dân tệ trở lại. Nhưng không còn một ai nghi ngờ về những ý đồ của Trung Quốc. Mọi người chuẩn bị tinh thần một « cuộc chiến tiền tệ » sẽ sớm mở ra.

Nhưng trước khi đề cập đến vấn đề « chiến tranh tiền tệ », ban Việt ngữ RFI đã đặt câu hỏi với chuyên gia kinh tế Nguyễn Xuân Nghĩa về các biện pháp « chữa cháy » được gọi là « cúp cầu chì » mà các giới chức tài chính Trung Quốc đã đề ra từ khủng hoảng hồi mùa hè 2015 với hy vọng bình ổn được các sàn chứng khoán Thượng Hải và Thẩm Quyến.

Tường lửa chống hỏa hoạn chứng khoán không còn hiệu quả ?

RFI : Xin kính chào chuyên gia kinh tế Nguyễn Xuân Nghĩa. Hôm nay chúng ta lại tiếp tục nói về Trung Quốc, về những biến động tài chính tại nền kinh tế lớn thứ 2 toàn cầu. Thưa anh, Bắc Kinh đã dùng những biện pháp « không tự nhiên » để kiểm soát các hoạt động tài chính. Thế nhưng mà các biện pháp đó đều phản tác dụng. Vậy xin anh giải thích một cách dễ hiểu những biện pháp « cúp cầu chì » của Trung Quốc gồm những gì và vì sao, chúng đã bị hủy bỏ chỉ sau có sau 4 ngày áp dụng đầu năm 2016 ?

Nguyễn Xuân Nghĩa : Tôi gọi đó là “ cho nổ cầu chì ”. Áp dụng quy luật vật lý là khi dòng điện quá tải thì có thể làm cháy hệ thống cung cấp điện nên người ta cho điện chạy qua một cầu nối bằng chì. Nếu điện quá nóng thì cầu chì bị chảy và điện hết chạy nên hệ thống khỏi bị cháy. Đây là biện pháp an toàn để phòng ngừa hỏa hoạn.

Trở lại chuyện Trung Quốc, hồi tháng 7/2015 đã có vụ sụt giá cổ phiếu hơn 40%, trị giá khoảng năm ngàn tỷ đô la. Khi ấy, Hội đồng Kiểm soát Chứng khoán Bắc Kinh có hàng loạt biện pháp chống đỡ như vừa bơm thêm tiền vào trị trường vừa cấm các nhà đầu tư thuộc loại ” đại gia ” có trên 5% cổ phần của doanh nghiệp và giới điều hành các doanh nghiệp yết giá trên thị trường không được bán cổ phiếu cho đến ngày 08/01/2016. Thật ra, thị trường cổ phiếu Trung Quốc trên hai sàn Thượng Hải và Thẩm Quyến cũng đã có sẵn một cầu chì là nếu giá sụt quá 10% thì tự động tắt máy, ngưng giao dịch.

Thế rồi, vào ngày 01/01/2016 Bắc Kinh lập thêm một cầu chì khác là cho tắt điện nếu giá sụt quá 5%. Nào ngờ là khi thị trường mở cửa hôm Thứ Hai 04/01/2016 thì giới đầu tư lớn nhỏ gì cũng bán tháo để rút vốn bỏ chạy khiến giá sụt 7% và cầu chỉ nổ. Hôm đó Trung Quốc phải đóng cửa sàn chứng khoán Thượng Hải sớm hơn dự kiến. Rồi, tới ngày hôm sau, thị trường vừa mở có 10 phút đã mất giá 5% nên bị ngưng giao dịch trong 15 phút. Khi bật lại thì có 5 phút giá lại sụt thêm, tổng cộng mất 7%, nên họ dẹp luôn thị trường hôm đó ! Trung Quốc vừa đạt kỷ lục là có ngày giao dịch chứng khoán ngắn nhất thế giới, chưa đầy 30 phút, kể cả 15 phút ngừng chơi vì nổ cầu chì. Thật ra hôm đó, khách chỉ mua bán trong có 780 giây thôi!

Suy đi tính lại thì giới hữu trách cho rằng chính biện pháp an toàn ở mức 5% mới làm giới đầu tư e ngại nên chiều Thứ Năm mồng 07/09/2016 các giới chức tài chính Trung Quốc thu hồi biện pháp này. Nhưng ta đừng quên rằng vẫn còn cầu chì 10% kia ! Riêng tôi còn dự đoán là cổ phiếu xứ này có thể mất thêm sáu, bảy phần trăm nữa trong những tuần tới.

Lo ngại khi Trung Quốc điều chỉnh tỷ giá của đồng tiền

RFI : Vì sao giới đầu tư lại e ngại và gây thiệt hại như vậy khi mà các đại gia có trên 5% phần vốn vẫn chưa được phép bán ra trước ngày mùng tám Tháng Giêng ?

Nguyễn Xuân Nghĩa : Sau những biến động và hốt hoảng trong có mươi phút bốc khói người ta mới tìm hiểu thêm và biết được vài ba chuyện, một cách bán chính thức.

Thứ nhất, ngày 05/01/2016, giới đầu tư được lệnh miệng rằng hạn kỳ cấm bán là mùng tám Tháng Giêng sẽ được triển hạn, kéo dài. Tức là sau mùng tám vẫn có lệnh cấm bán. Điều ấy khiến nhà đầu tư càng thêm lo sợ và bán được ít nhiều gì thì cứ bán.

Chuyện thứ hai là Ngân hàng Trung ương đã lặng lẽ phá giá đồng yuan-nhân dân tệ -còn được gọi là đồng nguyên thêm 0,51% trong ngày.

Tôi nghĩ chính là yếu tố hối đoái hay ngoại hối ấy mới gây hốt hoảng cho thị trường vì trước đấy Ngân hàng Trung ương Trung Quốc cố trấn an thị trường rằng Bắc Kinh có chính sách hối đoái ổn định khi giàng đồng tiền của mình vào một rổ ngoại tệ có 13 đồng bạc khác nhau.

Thực tế thì đồng nhân dân tệ của Trung Quốc được giao dịch trên hai trị trường “ nội ” và “ ngoại ” khác nhau. « Nội » là mua bán bên trong, ngoại là buôn bán với các thị trường khác bên ngoài qua cửa Hồng Kông trong kế hoạch quốc tế hóa vị trí của đồng nhân dân tệ. Thế rồi, người ta thấy đồng tiền Trung Quốc sụt giá 1,5% trên thị trường nội và 1,7% trên thị trường ngoại. Sai biệt giữa hai thị trường đó đã mở rộng đến mức kỷ lục. Điều ấy có nghĩa là giới đầu tư quốc tế dự đoán rằng đồng nhân dân tệ trên thị trường ngoại sẽ còn sụt giá nữa.

Hốt hoảng vì khả năng đối phó kém cỏi của Bắc Kinh

RFI : Phải chăng là giới lãnh đạo kinh tế của Bắc Kinh đang dọ dẫm và khả năng quản lý rất tệ của họ lại càng gây thêm lo ngại cho các thị trường trên thế giới ? Hậu quả sẽ ra sao?

Nguyễn Xuân Nghĩa : Tôi thấy có hai vấn đề trong này. Thứ nhất là khả năng quản lý, thứ hai là thực lực kinh tế. Về khả năng quản lý, người ta thấy ra bốn vấn đề.

Đầu tiên là dù Chủ tịch Tập Cận Bình đã tập trung trách nhiệm kinh tế vào tay mình và còn muốn trực tiếp can thiệp thay vì phân quyền cho nhân vật lãnh đạo đứng thứ hai là là Thủ tướng Lý Khắc Cường. Các cơ quan hữu trách như Hội đồng Chứng khoán, Ngân hàng Trung ương và cơ quan quản lý ngoại hối lại không có hành động phối hợp.

Điều ấy mới giải thích vấn đề thứ hai là Bắc Kinh có chính sách dời đổi, co giật và mâu thuẫn. Thí dụ như việc đặt thêm một cầu chì quá hẹp và đột ngột phá giá đồng bạc.

Vấn đề thứ ba là dùng bộ máy hành chính can thiệp vào một thị trường thật ra chưa có luật lệ hay quy củ rõ rệt. Điển hình là biện pháp ngoại hối trên thị trường giao dịch đồng nhân dân tệ – tức đồng nguyên ở hải ngọai nhằm phát huy vai trò ngoại tệ dự trữ của đồng bạc theo kỳ hạn của Qũy Tiền tệ Quốc tế. Với hậu quả ngược là nhà nước càng chạy theo thị trường này thì đồng tiền Trung Quốc trên thị trường ngoại càng tuột ra khỏi tầm tay của họ.

Vấn đề thứ tư là Bắc Kinh không biết cách truyền đạt thông tin hay giải thích cho thị trường biết là họ muốn gì. Dù là hôm cuối tuần vừa qua, giới quản lý thị trường ngọai hối trấn an thế giới rằng hệ thống tài chính của Trung Quốc cơ bản là ổn định và lành mạnh, nhưng không ai tin là giới lãnh đạo Bắc Kinh nắm vững tình hình thực tế, hoặc tệ hơn vậy, Bắc Kinh bị cho là còn muốn che giấu điều gì đó nguy ngập hơn.

Trống đánh xuôi, kèn thổi ngược

RFI : Vẫn nói về khả năng quản lý và thông tin như anh vừa phân tích, xin anh nêu cho vài thí dụ cụ thể.

Nguyễn Xuân Nghĩa : Hôm mồng 05/01/2016, khi thị trường sụt giá thì Bộ Thương Mại cho hay là trong 11 tháng đầu năm 2015, đầu tư ngoại quốc vào thị trường Trung Quốc đã đạt mức kỷ lục là 126 tỷ đô la.Cùng ngày, Hội đồng Kiểm soát Chứng khoán lại gia hạn cấm bán cổ phiếu sau ngày 08/01/2016 như vừa nói.

Song song, thống kê nhà nước cho biết năm 2016 hơn 600 tỷ đô la đã ra khỏi thị trường nội địa và dự trữ ngoại tệ sụt mất 513 tỷ đô la.

Mâu thuẫn ở đây là vì sao đầu tư vào Trung Quốc tăng mà lượng tư bản tẩu tán ra ngòai cũng tăng ? Những con số trái ngược ấy càng gây hoài nghi cho thị trường, nên thị trường chứng khoán vừa mở cửa là thiên hạ ” bỏ chạy “, hoặc giới đầu tư hối đoái tiếp tục bán tháo đồng nhân dân tệ vì chờ đợi giá thấp hơn và hậu quả sẽ bào mỏng kho dự trữ để ứng phó với nhiều sức ép còn nguy ngâp hơn.

Dự trữ ngoại tệ Trung Quốc bị « bào mỏng »

RFI : Đấy là về khả năng quản lý, còn về thực lực kinh tế thì sao, thưa anh ? Nhiều nhà quan sát quốc tế cho rằng với trị giá là 6.000 tỷ đô la, thị trường cổ phiếu có suy sụp thì cũng chẳng gây hậu qủa kinh tế quá tai hại cho Trung Quốc. Nhưng biện pháp liên hệ đến tỷ giá đồng nhân dân tệ và sự kiện dự trữ ngoại tệ của Bắc Kinh đã bị hao hụt nặng mới có hậu qủa trầm trọng hơn. Hậu quả ấy là gì ?

Nguyễn Xuân Nghĩa : Chúng ta được biết dự trữ ngoại tệ của Trung Quốc đã giảm 108 tỷ nội trong tháng 12/2015. Chiều hướng ấy tiếp tục cùng nhịp độ tẩu tán tư bản ra khỏi thị trường Hoa lục và sẽ là bài toán nan giải cho Bắc Kinh.

Nói về thực lực thì từ năm nay trở đi, đà tăng trưởng sản xuất của Trung Quốc sẽ giảm, và kinh tế xứ này đi vào chu kỳ suy trầm, không thể đạt mức 6,5% như chỉ tiêu vừa công bố. Trong khi ấy thất nghiệp lại bắt đầu tăng, với hậu quả xã hội và chính trị rất nghiêm trọng.

Vì vậy, Bắc Kinh sẽ lại phải bơm tín dụng kích thích kinh tế dù núi nợ chất đống từ nạn tổng suy trầm năm 2008 đã vượt quá 280% của GDP. Theo đà này thì trong năm 2016, họ sẽ phải bơm thêm một lượng tiền tương đương với từ hơn 5.000 tỷ đến gần 6.000 tỷ đô la.

Cùng với biện pháp bơm tiền chưa chắc đã công hiệu, Bắc Kinh sẽ còn phải hạ lãi suất làm đồng tiền Trung Quốc càng mất giá và tư bản càng tháo chạy. Lãnh đạo Trung Quốc có thể muốn giảm giá đồng nhân dân tệ một cách chậm rãi, tiệm tiến nhưng biến động thị trường có thể khiến họ tuột tay như đã tuột tay trên thị trường cổ phiếu vào tuần qua.

Sóng thần tài chính Trung Quốc 2016 còn nguy hơn cơn bão tiền tệ 2008 ?

RFI : Nếu Bắc Kinh tiếp tục phá giá đồng bạc – trong giả thuyết lý tưởng là một cách tiệm tiến, có trật tự như vậy – thì liệu ta có thể gọi là một biện pháp lũng đoạn hối đoái hay chăng và liệu thế giới có chứng kiến một trận chiến ngoại tệ giữa các nước hay không?

Nguyễn Xuân Nghĩa : Thật ra, do yêu cầu của kinh tế nội địa, quốc gia nào cũng có biện pháp ảnh hưởng đến giá trị hay hối suất đồng bạc của mình, hoặc là qua việc cắt lãi suất tới sàn như Hoa Kỳ đã thi hành từ năm 2008 đến năm 2015, hay là qua việc bơm tiền theo phương pháp “ quantitative easing ”, như Ngân hàng Trung ương Âu châu, Nhật Bản đang áp dụng và Hoa Kỳ đã áp dụng từ 2008 đến 2013.

Trung Quốc cũng sẽ đi vào chu kỳ ấy và tất nhiên là điều ấy từ một nền kinh tế có sản lượng đứng hạng nhì thế giới sẽ gây ra nhiều biến động. Nhưng khó đoán hơn cả là những biến động ấy có khi lại là hậu quả bất lường mà chính Bắc Kinh không dự trù nổi khi cứ phản ứng một cách lụp chụp với sự hốt hoảng.

Người ta cứ lầm tưởng rằng Bắc Kinh có những mục tiêu trường kỳ và làm gì cũng đắn đo suy nghĩ. Sự thật lại chẳng như vậy như cả thế giới đã thấy tuần qua.

Sau cùng, hậu quả đáng ngại nhất cho thế giới không chỉ có khả năng quản trị rất kém hay thực lực đối phó có hạn khi dự trữ ngoại tệ của Trung Quốc bị bào mỏng trong khi doanh nghiệp có thể vỡ nợ dây chuyền. Hậu quả là uy tín chính trị của một đảng độc quyền có đầy tham vọng cả an ninh lẫn kinh tế trong một quốc gia có quá nhiều dị biệt về nhận thức lẫn lợi tức và có sức ly tâm rất mạnh.

Biến cố tuần qua tại Trung Quốc có thể báo hiệu nhiều thay đổi chính trị và gây chấn động tài chánh còn nặng hơn những gì chúng ta đã thấy vào năm 2008.

“Cú sốc” tâm lý mang tên Trung Quốc

Hải Lý (TBKTSG) – Những diễn biến của kinh tế Trung Quốc đang tác động đến thị trường tài chính Việt Nam, đặc biệt thị trường chứng khoán. Kinh tế Trung Quốc sẽ đi về đâu? Nguyên nhân nào gây nên những biến động vừa qua và dự báo sẽ ra sao? Cuộc trao đổi của chúng tôi với chuyên gia kinh tế Lê Xuân Nghĩa sẽ thử tìm câu trả lời cho những câu hỏi trên.


Trong những ngày đầu năm 2016, thị trường chứng khoán Trung Quốc
đã có hai phiên giảm hơn 7%, phải ngưng giao dịch. Ảnh: Internet

TBKTSG: Vừa vào năm 2016, chứng khoán Trung Quốc đã hai lần ngắt cầu dao, đồng nhân dân tệ lại mất giá, khiến thị trường tài chính quốc tế chao đảo. Ông có thấy thế là bất thường không?

– Ông Lê Xuân Nghĩa: Thị trường tài chính thế giới bây giờ nhạy cảm hơn ngày trước rất nhiều. Người ta dễ hoang mang, dễ lo sợ, lòng tin thấp và dùng từ của tỉ phú Soros “Thị trường tài chính ngày càng bất định”. Mức tăng trưởng của kinh tế Trung Quốc giảm xuống 6-6,5%/năm, theo tôi, là bình thường, thậm chí còn tốt hơn Nhật và nhiều nước khác.

TBKTSG: Gần đây một số hãng tin quốc tế nhấn mạnh sự mất đà của kinh tế Trung Quốc không đơn giản là một sự hạ cánh mềm. Đâu đó người ta lên tiếng có những vấn đề nào đó của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới này mà người bên ngoài chưa thể hiểu được…

– Muốn biết kinh tế Trung Quốc thực sự có vấn đề hay không, phải nhìn vào ba chỉ số. Thứ nhất chỉ số chứng khoán hiện đang sụt giảm. Thứ hai là giá nhập khẩu đầu vào toàn bộ nguyên vật liệu và máy móc thiết bị cũng giảm. Chỉ số PMI (Purchasing Managers Index – Chỉ số nhà quản trị mua hàng) mấy tháng cuối năm 2015 cũng liên tục đi xuống, dưới 50 điểm. Ba chỉ số nói lên kinh tế Trung Quốc đang trong chu kỳ ngắn hạn giảm tăng trưởng. Tôi nhấn mạnh đây là ngắn hạn, còn về dài hạn, liệu nó có kéo dài thì không ai biết được. Ngắn hạn là từ quí 1-2 năm ngoái đến giờ.

TBKTSG: Những vấn đề liên quan đến tăng trưởng và suy giảm trong dài hạn của Trung Quốc là gì, thưa ông?

– Vấn đề lớn của Trung Quốc là lượng cầu toàn thị trường suy giảm. Thứ hai, nước này buộc phải phá giá đồng nhân dân tệ khiến đầu tư nước ngoài rút khỏi thị trường tài chính. Thứ ba, tái cơ cấu nền kinh tế chuyển sang đáp ứng nhu cầu nội địa của Trung Quốc xem ra có thể thất bại. Cá nhân tôi cho rằng về dài hạn kinh tế Trung Quốc chưa có vấn đề gì vượt quá tầm kiểm soát.

TBKTSG: Ông đã nhiều lần đi công tác thực tế ở Trung Quốc và chắc ông đã nghe nói về những thành phố “ma” xây dựng hoành tráng, không có người ở. Không phải khu đô thị “ma”, mà là thành phố “ma”. Tăng trưởng kinh tế của Trung Quốc phải chăng đã dựa một phần vào đầu tư công với những thành phố “ma” đó?

– Dư địa đầu tư công của Trung Quốc chưa phải đã đến giới hạn. Dư địa chính sách tiền tệ còn lớn hơn. Lãi suất cho vay của họ vẫn còn 4,3%/năm, có thể điều chỉnh xuống nữa. Dự trữ bắt buộc của họ đang ở mức 17,5% (so với Việt Nam hiện là 3%), nếu có điều chỉnh về 10% vẫn còn thoải mái. Về tỷ giá hối đoái, họ khác Nhật Bản. Nhật Bản đã tăng giá trị đồng yen khi nền kinh tế suy yếu, còn Trung Quốc làm ngược lại. Ngoài ra quỹ dự trữ ngoại tệ của họ dù đã sụt mấy tháng qua, vẫn còn tới 3.400 tỉ đô la Mỹ, tương đương 5-6 tháng nhập khẩu. Tóm lại, Trung Quốc vẫn còn dư địa hai chính sách để “chơi” và họ còn rất mạnh.

TBKTSG: Nhưng nhiều định chế quốc tế nhận định cho dù còn dư địa chính sách, Trung Quốc đã sử dụng không ít biện pháp phi thị trường, làm thị trường tài chính ngày càng mất lòng tin.

– Trung Quốc có thể sử dụng những biện pháp hành chính mà các nước khác không sử dụng được. Thí dụ mấy ngày trước họ vừa bơm vào thị trường hơn 19 tỉ đô la Mỹ, làm thanh khoản thị trường khá lên ngay lập tức, lãi suất liên ngân hàng tụt.

Họ cũng bắt buộc các cổ đông lớn trì hoãn vô thời hạn việc bán ra cổ phiếu. Lúc đầu họ dự định ngày 8-1-2016 cho cổ đông lớn bán ra, nay trì hoãn không biết đến bao giờ. Thế mà các cổ đông lớn vẫn phải chịu. Trung Quốc có quỹ đầu tư quốc gia tầm cỡ, đồng thời huy động một số quỹ khác mua vào cổ phiếu để giữ giá. Những biện pháp trên chính phủ các nước khác không thể nào làm được. Mỹ có nhiều quỹ tư nhân, nhưng Chính phủ Mỹ không thể ra lệnh với quỹ. Ở Mỹ, vào thời điểm khủng hoảng, ngân hàng trung ương phải đứng ra mua, chứ làm gì có chuyện các quỹ tư nhân mua.

Chúng ta cần lưu ý hai hiện tượng bên ngoài. Chỉ số PMI của châu Âu đang tăng trở lại, chứng tỏ những lo ngại của châu Âu về sự sụt giảm kinh tế Trung Quốc có thể ảnh hưởng đến họ không còn. Vừa rồi Mỹ đã điều chỉnh tăng lãi suất và dự kiến năm tới còn điều chỉnh vài lần nữa, nghĩa là Mỹ chẩn đoán bệnh của kinh tế Trung Quốc tương đối tích cực. Mỹ dự báo kinh tế Trung Quốc không đến nỗi hạ cánh cứng và sụp đổ, lâm vào tình trạng suy thoái kéo dài như kinh tế Nhật Bản trước đây.

Do đó, sự kiện này cũng chỉ là một cú sốc tâm lý. Đầu tháng 8-2015 khi Trung Quốc phá giá đồng nhân dân tệ cũng đã tạo ra cú sốc tâm lý mạnh, nhưng ngay sau đó thị trường tài chính toàn cầu phục hồi nhanh vì không có những tổn thương thực thể ghê gớm.

TBKTSG: Ông có lo ngại sự rút vốn của nước ngoài khỏi Trung Quốc? Mấy tháng gần đây, con số thống kê chỉ ra vốn nước ngoài rút khỏi Trung Quốc đã lên tới hàng trăm tỉ đô la Mỹ.

– Sự rút vốn của nước ngoài khỏi Trung Quốc (đầu tư gián tiếp) cả năm ngoái khoảng 500 tỉ đô la Mỹ, không phải quá to. Thị trường chứng khoán Trung Quốc tương đối độc lập với thị trường quốc tế. Trung Quốc không đầu tư nhiều vào chứng khoán quốc tế và thế giới cũng không bỏ quá nhiều tiền vào chứng khoán Trung Quốc. Năm 2008, các bà nội trợ Nhật Bản đã rút khỏi thị trường chứng khoán thế giới 1.100 tỉ đô la Mỹ. Do Nhật Bản để lãi suất thấp kéo dài hàng chục năm, các bà nội trợ nước này dùng Internet banking lập thành từng hội đầu tư ra bên ngoài hàng ngàn tỉ đô la Mỹ. Họ rút về làm thị trường quốc tế liêu xiêu, nhưng thị trường tài chính Nhật đỡ đi.

TBKTSG: Ý ông là thị trường chứng khoán Trung Quốc cô lập?

– Mối liên kết của chứng khoán Trung Quốc với quốc tế không chặt chẽ, nếu có xảy ra chuyện gì, chỉ khoanh vùng ở nước họ, ít lây lan ra bên ngoài. Tuy nhiên các nước xuất khẩu nguyên liệu thô vào Trung Quốc bị ảnh hưởng nặng. Việt Nam là một trong những nước xuất khẩu nguyên liệu thô vào Trung Quốc. Còn những nước phát triển, họ nhập khẩu hàng hóa từ Trung Quốc, lại được hưởng lợi do giá trị đồng nhân dân tệ giảm.

Việt Nam trong quan hệ thương mại với Trung Quốc đang bị tác động cả ở chiều nhập lẫn chiều xuất. Chúng ta không những bị ảnh hưởng bởi đồng nhân dân tệ mất giá mà chủ yếu còn do nhu cầu giảm, Trung Quốc giảm số lượng nguyên liệu nhập từ Việt Nam. Tôi đi Lào Cai, thấy mậu dịch chính thức Trung Quốc không nhập một số mặt hàng, còn mậu dịch phi chính thức thì hạn chế nhập, nên hàng tồn ở đấy có thời điểm khá cao.

TBKTSG: Liệu có quá lo xa khi nghĩ rằng kinh tế Trung Quốc có thể lâm vào tình trạng trì trệ kéo dài như kinh tế Nhật Bản?

– Năm 1990, khi kinh tế Nhật có vấn đề, GDP tính trên đầu người của họ đã hơn gấp đôi Trung Quốc hiện tại, Nhật khi đó đã là một quốc gia phát triển thực sự. Nhật đã chấp nhận cho đồng yen tăng giá mạnh, từ 230 yen ăn một đô la Mỹ xuống còn khoảng 80 yen, họ đặt cược vào việc không cạnh tranh bằng phá giá đồng tiền nữa, mà cạnh tranh bằng công nghệ. Song điều bất lợi là khi ấy, nợ xấu của hệ thống ngân hàng Nhật rất cao và bong bóng bất động sản khủng khiếp.

Trung Quốc biết rõ về mặt công nghệ hiện giờ họ chưa thể cạnh tranh được, nên họ vẫn dùng cách phá giá đồng nội tệ. Đấy là chính sách khôn ngoan.

TBKTSG: Tháng 12-2015 các tổ chức quốc tế dự báo đến cuối năm 2016 tỷ giá đồng nhân dân tệ mới ở mức 6,6 tệ/đô la Mỹ, nhưng hiện nó đã ở 6,595. Các dự báo mới nhất được nâng lên 7 nhân dân tệ/đô la Mỹ, thậm chí 7,5-7,7. Ông dự báo năm nay sự trượt giá của đồng nhân dân tệ so với đô la Mỹ ở mức nào?

– Tôi nghiêng về dự báo của Ngân hàng Thế giới (WB) là Trung Quốc có thể phá giá thêm 4% nữa từ mức hiện tại. Trên thực tế, bây giờ Trung Quốc phá giá không phải dễ. Có mấy lý do. Họ đã công bố cơ chế tỷ giá thả nổi có kiểm soát, nghĩa là từ nay họ chỉ có thể phá giá theo cơ chế bò trườn, không phải theo cơ chế giật cục như trước.

Thứ hai họ đã mở cửa cho ngân hàng trung ương các nước tham gia vào thị trường hối đoái và nâng thời gian giao dịch thêm 3 tiếng/ngày cho ngân hàng trung ương các nước. Khách hàng trên thị trường hối đoái Trung Quốc giờ không còn đơn thương độc mã là tổ chức nội địa, mà có cả ngân hàng trung ương nhiều nước và họ đâu dễ bị qua mặt.

TBKTSG: Ngày 7-1-2016 gần nhất, Trung Quốc đã phá giá đồng tệ 0,51% chỉ trong một ngày. Cơ chế bò trườn mà như thế thì không thể không làm “nổi sóng” thị trường.

– Trung Quốc hiện xem việc phá giá đồng nhân dân tệ là biện pháp chính yếu để khôi phục tăng trưởng kinh tế và do đó theo cơ chế nào thì cuối cùng họ cũng làm. Họ cần định hình một khung tăng trưởng kinh tế cho giai đoạn tiếp theo, có thể 6-6,5%/năm chẳng hạn.

Nếu ở châu Âu những ngày này, có thể nghe thấy một luồng ý kiến của giới tài chính nhận định kinh tế Trung Quốc đang gặp phải vấn đề về cấu trúc (structure), không chỉ suy giảm ngắn hạn đơn thuần. Chính điều đó gây ra các “chấn động” tâm lý, nghi ngờ thị trường tài chính có biểu hiện khủng hoảng của năm 2008.

Trong trường hợp Trung Quốc là một nước phát triển, hoàn toàn không có những vùng nông thôn lạc hậu, những vùng lao động rẻ mạt nữa, thì khủng hoảng cấu trúc mới mạnh, làm đảo lộn hết. Nhưng hiện kinh tế Trung Quốc nửa nạc nửa mỡ, vùng thì phát triển, vùng nghèo đói, vẫn là một quốc gia mới nổi. Những thay đổi cấu trúc, nếu có, bất lợi cho vùng này, thì có lợi cho vùng khác.

 

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s