Xây dựng chính sách – bằng chứng hay cảm tính?

Posted: January 17, 2016 in Uncategorized
Tags:

Nguyễn Quang Đồng (TBKTSG) – Những ngày đầu năm, trong lúc tranh luận xung quanh thông tin sắp tới xe máy khi lưu thông phải bật đèn định vị vào ban ngày chưa lắng xuống, thì một quy định khác, cũng liên quan đến an toàn giao thông, là bắt buộc trong ô tô phải có bình cứu hỏa, lại khiến người dân lao xao.

� Xem thêm: Biển báo “bẫy” nhiều không nhổ xuể!

Những chính sách kiểu quy định xe máy khi lưu thông phải bật đèn định vị vào ban ngày, bắt buộc ô tô phải có bình cứu hỏa mới chỉ là phần nổi của “tảng băng chìm” đáng báo động về công tác xây dựng chính sách của các cơ quan nhà nước hiện nay. Ảnh: THÀNH HOA

Chưa nói đến công tác truyền thông về chính sách mới quá kém, khiến người dân phải nháo nhào đi mua bình cứu hỏa vào giờ chót, bản thân tính hiệu quả của chính sách này trong việc giảm thiệt hại cháy nổ cũng không thuyết phục được công luận.

Những chính sách kiểu này mới chỉ là phần nổi của “tảng băng chìm” đáng báo động về công tác xây dựng chính sách của các cơ quan nhà nước hiện nay.

Xây dựng chính sách – bằng chứng hay cảm tính?

Có quá nhiều quy định chính sách mà khi được công bố, đến người dân bình thường nhất cũng “không thể hiểu nổi” chúng được ban hành dựa trên căn cứ nào. Ví dụ, ngành giao thông vận tải có “tiền sử” khiến dư luận sửng sốt với những đề xuất như ngực lép thì không được lái xe; phạt người lái xe đội mũ bảo hiểm kém chất lượng. Ngành y tế một dạo định phạt người nào ăn bẩn nhân danh đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm.

Đó mới chỉ là những đề xuất, khi được thông tin trên phương tiện truyền thông đã bị công luận chỉ trích, phải dừng việc triển khai. Còn quá nhiều quy định khác vừa ban hành ra đã phải thu hồi, ban hành nhưng không thực hiện được, thực hiện nhưng không mang lại hiệu quả mà chỉ những người trong cuộc, trong lĩnh vực hiểu hết.

Một hệ quả lớn của việc ban hành ra các “chính sách tào lao” mà dường như các cơ quan nhà nước đang cố tình coi nhẹ – đó là sự xói mòn niềm tin của người dân vào chính sách và cơ quan công quyền.

Trong rất nhiều trường hợp, đơn cử như hai quy định và ý định mang tính thời sự dẫn ở phía trên, hai “căn cứ” thường được viện dẫn. Một là kinh nghiệm nước ngoài – các nước tiên tiến người ta làm rồi, mình cần phải “học hỏi”. Và hai là từ “tổng kết kinh nghiệm” trong nước, từ những thống kê không mấy tin cậy, những lập luận thiếu thuyết phục từ các vụ việc đơn lẻ trong nước. Hiếm có trường hợp nào chính sách được đưa ra dựa trên các nghiên cứu và bằng chứng khoa học; có các đánh giá đầy đủ về tác động chính sách đến các nhóm đối tượng, thực hiện nghiêm túc các phân tích chi phí/lợi ích của các lựa chọn chính sách; và cân nhắc kỹ càng tính khả thi trên thực tiễn. Có thể nói, trong công tác xây dựng chính sách hiện nay, không chỉ quy trình ban hành có vấn đề, năng lực kỹ thuật về nghiên cứu, phân tích và phát triển chính sách của các cơ quan có thẩm quyền cũng là điều rất đáng lo ngại.

Động cơ ban hành chính sách – vì lợi ích công hay phục vụ nhóm trục lợi?

Không hiếm chính sách được ban hành ra, người ta thấy đằng sau có bóng dáng của việc “cài cắm” những quy định mang lại lợi ích trực tiếp cho một nhóm đối tượng nào đó, trong khi chi phí chính sách chia đều cho toàn xã hội. Trường hợp các bộ, ngành “giành” nhau quyền “quản lý nhà nước”, quyền được ra quy định cho thấy động cơ trục lợi chính sách.

Cũng do mục đích chính sách không phải vì lợi ích của số đông người dân, các công cụ chính sách được lựa chọn có chủ ý, nghiêng nặng về các biện pháp mang tính trợ cấp, hỗ trợ trực tiếp bằng ngân sách; hoặc điều chỉnh bằng quy định mang tính cưỡng chế hành chính. Trong khi đó, các công cụ thị trường, hoặc các chương trình thuyết phục, truyền thông, vận động hiếm khi được ưu tiên. Không nói đâu xa, vẫn tiếp tục trường hợp buộc phải có bình cứu hỏa trong ô ô ở trên, ngay khi quy định được ban hành, đại diện cơ quan đề xuất chính sách đã phải giải thích với báo chí việc có hay không chuyện bắt tay giữa cơ quan với doanh nghiệp. Nhưng lời giải thích này khó mà thuyết phục được được số đông người dân.

Chính sách dựa vào bằng chứng – một giải pháp về kỹ thuật

Phương pháp tiếp cận chính sách dựa vào bằng chứng (evidence-based policy) là một giải pháp mang tính kỹ thuật nếu được áp dụng có thể góp phần hạn chế những yếu kém của những chính sách loại này. Theo đó, ban hành chính sách phải dựa trên việc sử dụng các bằng chứng khoa học, có thể tính toán, phân tích, chứng minh được một cách thuyết phục tính hiệu quả và tính khả thi trên thực tế. Nói một cách đơn giản, trong quá trình làm chính sách, bằng chứng từ nghiên cứu được đặt lên hàng đầu, chứ không phải là những lập luận mơ hồ và cảm tính.

Ví dụ phổ biến cho hướng tiếp cận này là kỹ thuật xây dựng các can thiệp chính sách; các chương trình dựa vào hiệu quả thực tế của các can thiệp chính sách đã được kiểm chứng.

Kỹ thuật mới này, vốn bắt nguồn từ phương pháp nghiên cứu y học – “Thử nghiệm ngẫu nhiên có kiểm soát” (Randomised control trial – RTC) được phát triển và từng bước được áp dụng rộng rãi vào lĩnh vực chính sách công. Trong ngành y, các phương pháp điều trị hay một loại dược phẩm mới trước khi áp dụng trên diện rộng, đều cần đi qua một quy trình chặt chẽ, trong đó có việc thử nghiệm trên một nhóm đối tượng đồng thời so sánh với một nhóm khác không được thử nghiệm có cùng đặc điểm. Sau một chu kỳ can thiệp, việc đánh giá sẽ cho phép nhận biết hiệu quả của phương pháp điều trị mới.

Theo cơ chế tương tự, chính sách, trên nhiều phương diện, là những “toa thuốc” – “phác đồ điều trị” từ phía “bác sỹ” nhà nước để giải quyết các vấn đề – các “căn bệnh” của xã hội. Các can thiệp chính sách – để biết có tác dụng “chữa bệnh” hay không, cần được thử nghiệm trên một “nhóm đối tượng mẫu” đồng thời so sánh với một nhóm khác mà không chịu sự điều chỉnh/can thiệp của chính sách đó. Chỉ đến khi đảm bảo các can thiệp đó hiệu quả, khi đó mới đưa được đưa vào quy trình xem xét để áp dụng trên quy mô toàn xã hội.

Tiếp cận chính sách dựa vào bằng chứng, ví dụ như RTC, đang dần trở thành một xu hướng, một giải pháp kỹ thuật, một mặt giúp giảm bớt các “tác động chính trị” hoặc “động cơ trục lợi” lên chính sách, mặt khác, đảm bảo chất lượng chính sách được nâng cao hơn.

Chất lượng chính sách, chi phí thực thi và “tính chính đáng” của Nhà nước

Một hệ quả lớn của việc ban hành ra các “chính sách tào lao” mà dường như các cơ quan nhà nước đang cố tình coi nhẹ – đó là sự xói mòn niềm tin của người dân vào chính sách và cơ quan công quyền. Một khi người dân có niềm tin, việc thực thi chính sách trên thực tế sẽ dễ dàng và tốn kém ít chi phí để thực hiện. Ngược lại, quá nhiều chính sách “trời ơi đất hỡi”, chính sách “trục lợi” được làm ra, niềm tin của người dân sẽ dần bị xói mòn. Đến lúc đó, Nhà nước bị đẩy vào thế bắt buộc phải sử dụng nhiều hơn bộ máy, chi phí ngân sách, và cả gia tăng sử dụng các công cụ mang tính cưỡng chế để đảm bảo chính sách được thực thi. Đó là vòng xoáy nguy hiểm: chính sách dở – mất niềm tin – lạm dụng các công cụ mang tính cưỡng chế – mất niềm tin nhiều hơn, mà chúng ta đang chứng kiến hiện nay.

Nguyễn Quang Đồng – Vietnamese Policy Online – VPO.ORG.VN

Biển báo “bẫy” nhiều không nhổ xuể!

(TT) – Bộ trưởng Bộ GTVT Đinh La Thăng nói “chưa thay được biển báo bất hợp lý thì nhổ vứt đi”, nhưng đi khắp các con đường hiện nay, biển báo bất hợp lý nhiều không đếm xuể!


Biển cấm xe tải quay đầu sang trái đặt bên lề phải quốc lộ 5 trong khi chữ cho phép các
loại xe được quay đầu ở biển cho phép quay xe đặt ở dải phân cách giữa quá bé – Ảnh T.Phùng

Trên quốc lộ 14 đoạn từ bến xe phía bắc TP Buôn Ma Thuột đến chợ Đạt Lý (Đắk Lắk) với hơn 10km có nhiều biển báo “lạ”, không có trong hệ thống biển báo giao thông đường bộ VN.

Biển báo lạ, đánh đố

Cách đây vài năm, Tổng cục Đường bộ VN đã cho xây dựng hai dải phân cách bằng thép sáng ở hai bên đường để phân làn ôtô, xe tải với xe máy, xe đạp.

Hàng chục biển báo “đi kèm” được dựng lên, bảng hiệu này là một ô tròn màu xanh, đường ngăn một vạch trắng ở giữa, phía trên in hình người lái môtô, phía dưới là hình người đi xe đạp.

Bảng được dựng ngay trên dải phân cách, đầu mỗi đoạn đường rẽ ngang quốc lộ 14. Có khoảng 20 tấm bảng như vậy được dựng dọc hai bên đường có dải phân cách.

Một người dân đi đường cho biết chắc người dựng dải phân cách tự nghĩ ra bảng này chứ trong hệ thống biển báo hiệu giao thông đường bộ không có loại bảng này.

Không chỉ có biển báo “lạ”, dải phân cách trên đoạn đường này đã gây ra nhiều vụ tai nạn cho người đi đường. Do dải phân cách mảnh, không có sơn phản quang nên nhiều xe máy, ôtô đã tông phải, gây tai nạn.

Đây là hạng mục do Tổng cục Đường bộ VN xây dựng để hạn chế tai nạn giao thông nhưng thực tế lại gây ra nhiều vụ tai nạn đáng tiếc. Tháng 8-2014, khoảng 1,4km dải phân cách đã được tháo dỡ, phần còn lại để lại tiếp tục thử nghiệm.

Trưa 16-1, chúng tôi lên một taxi đi trên quốc lộ 1 mới mở rộng, nâng cấp đoạn từ thị trấn Diên Khánh (huyện Diên Khánh) đến xã Suối Tân (huyện Cam Lâm).

Đoạn đường chỉ dài chừng 20km, nhưng ông Thụy (tài xế) đã chỉ cho chúng tôi nhiều biển báo bất hợp lý trên đường mà ông cho là “đánh đố cánh tài xế chúng tôi”.

Xe chạy qua hết cầu Lùng (xã Suối Hiệp, huyện Diên Khánh) thì cũng vừa gặp biển báo hết khu đông dân cư, ông Thụy mới vừa nhấn ga tăng tốc độ lên chưa đến 80km/giờ theo quy định thì lại gặp ngay một biển báo vào khu đông dân cư khác.

“Hai biển báo chỉ cách nhau chưa đến 400m, tốc độ thì từ 60km/h chưa kịp lên 80km/giờ đã phải thả ga cho xe giảm tốc. Biển báo “nhảy múa” kiểu này không đánh đố tài xế là gì” – ông Thụy phàn nàn.

Tôi đã nhắc rất nhiều các cơ quan đi kiểm tra từng biển báo một. Trong khi chưa thay đổi được thì nhổ biển vứt đi là xong, không tốn tiền gì cả. Nếu không có chỗ để thì nhổ xong cho bà mua đồng nhôm sắt vụn là xong, chả gây bức xúc gì.

Biển báo bức xúc thì thà không có còn hơn. Đầu tư bao nhiêu tiền cho cao tốc, mở rộng quốc lộ mà vẫn để tốc độ như cũ thì rất bất hợp lý. Để người dân kêu mãi, bức xúc mãi

Bộ trưởng Đinh La Thăng nói trong hội nghị tổng kết sáng 14-1

Một đường nhiều 
biển báo phân làn

Quốc lộ 1 từ TP.HCM đến ngã ba Trung Lương (tỉnh Tiền Giang) đi qua ba tỉnh thành và việc phân làn, cắm biển báo cũng khác nhau nên tạo thành những cái bẫy cho người đi đường.

Cụ thể, đoạn qua tỉnh Tiền Giang và Long An đều có cắm bảng phân làn thể hiện người đi xe hai bánh được đi trên hai làn đường, trong đó một làn sát lề đường và một làn chạy chung với xe bốn bánh.

Tuy nhiên, vừa vào đến địa phận TP.HCM lại có một bảng phân làn khác thể hiện xe máy chỉ được đi làn trong cùng. Điều đáng nói là khác với cách đặt bảng phân làn ngay bên lề đường, tại TP.HCM lại đặt bảng phân làn trên cột cao chót vót nên hầu như không ai để ý tới và vô tình phạm lỗi lấn làn.

Sáng 16-1, có rất nhiều người đi trên quốc lộ 1 đoạn qua huyện Bình Chánh (TP.HCM) bị cảnh sát giao thông thổi vào vì vi phạm lỗi lấn làn.

Cũng trên quốc lộ 1, trao đổi với chúng tôi, nhiều tài xế cho biết ở tỉnh Đồng Nai (đoạn từ ngã tư Dầu Giây đến thị xã Long Khánh) bình thường có ba làn đường.

Nhưng ngay dưới chân cầu vượt cao tốc TP.HCM – Long Thành – Dầu Giây có bốn làn đường mà không có biển hướng dẫn khiến nhiều tài xế đi không đúng làn nên thường bị “dính phạt” cảnh sát giao thông.


Biển báo “lạ” và dải phân cách gây tai nạn trên quốc lộ 14
đoạn từ bến xe phía bắc TP Buôn Ma Thuột đến chợ Đạt Lý – Ảnh: T.Tân

“Có vào không có ra”

Theo phản ảnh của giới tài xế, hiện trên các tuyến quốc lộ từ Cần Thơ về Cà Mau có những biển báo rất dễ khiến tài xế đường dài “sụp bẫy”.

Cụ thể, tại một số tuyến đường được quy định là khu vực đông dân cư nhưng không có biển chỉ dẫn 420 “bắt đầu khu đông dân cư” để người cầm lái biết.

Ông Hải – một tài xế chở khách du lịch từ TP.HCM về Bạc Liêu – phản ảnh quốc lộ 1 đoạn qua thị xã Ngã Bảy (Hậu Giang) có bất hợp lý là nếu qua trung tâm thị xã thì tài xế biết chạy thế nào bởi đều có cắm biển 420 và cắm biển 421 (hết khu đông dân cư).

Tuy nhiên nếu đi theo đường tránh thị xã Ngã Bảy vốn là đường ngoại thị đến đoạn giao với quốc lộ 1 (vào nội thị) ngành giao thông chỉ cắm biển 420 khi rẽ về trung tâm thị xã Ngã Bảy, còn rẽ về hướng tỉnh Sóc Trăng thì không cắm biển này cho tài xế biết.

Ông Đức Hiền, tài xế xe tải đường dài, cũng phản ảnh tình trạng bất hợp lý “có vào không có ra” tương tự khi chạy theo đường dẫn cầu Cần Thơ (đường ngoại thị) đến khu vực giao với quốc lộ 1 (vào đường nội thị) rồi đi thẳng qua cầu Ba Láng về Hậu Giang thêm khoảng 400m thì gặp biển chỉ dẫn 421.

Trong khi lẽ ra ngay đoạn giao với quốc lộ 1 phải cắm biển 420 để tài xế biết. Nếu không phải là người địa phương, nhiều tài xế sẽ bị dính “bẫy” biển báo ở đoạn đường 400m này.

Rất dễ dính lỗi

Tại Hà Nội, trưa 16-1, có mặt trên đường Nguyễn Văn Linh, chúng tôi nhận thấy việc phân làn và kẻ vạch sơn liền ở những điểm mở để quay đầu xe, giao lộ như trên gây khó khăn cho lái xe.

Một tài xế cho biết nếu xe tải chuyển vào làn xe con trước điểm có vạch sơn liền để rẽ trái cũng dễ bị phạt vì sai làn. Từ làn của mình đi thẳng hết vạch để rẽ thì lại chặn đầu dòng xe con đi thẳng.

Tình trạng cắm biển cấm rẽ trái, cấm quay đầu xe sang chiều đường bên trái được cắm ở vỉa hè bên phải đường cũng xảy ra ở nhiều tuyến đường Hà Nội như đường dẫn lên cầu Chương Dương, đường Nguyễn Văn Cừ.

Tại điểm mở dải phân cách để quay đầu xe từ chiều đường Hà Nội – Hải Phòng sang chiều đường Hải Phòng – Hà Nội trên quốc lộ 5 đoạn trước đại lý Hyundai Bắc Việt biển cấm rẽ trái với xe tải lại được cắm khá hiểm hóc.

Tại đây, biển báo cho phép quay đầu xe được cắm ở dải phân cách giữa với dòng chữ “chỗ quay xe” khá rõ, song dưới dòng chữ này có dòng chữ nhỏ ghi cụ thể cho phép xe con, xe máy, xe đạp quay đầu. Còn ở lề phải chiều đường Hà Nội đi Hải Phòng cắm biển cấm xe tải quay đầu.

“Chúng tôi thường xuyên đi qua còn biết mà tránh nhưng tài xế không quen đường rất dễ bị dính lỗi” – một tài xế cho biết.

TR.TÂN – TH.THỊNH – C.QUỐC – M.TRƯỜNG – A.LỘC – H.MI – T.PHÙNG (trungtan@tuoitre.com.vn)

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s