Minh bạch ngân sách càng tồi tệ, chi tiêu càng bạt mạng

Posted: February 6, 2016 in Uncategorized
Tags:

Lê Dung (SBTN) – Việt Nam chỉ đạt 18 trên thang điểm 100 về mức độ minh bạch ngân sách, thấp hơn khá nhiều so với mức trung bình khoảng 45 điểm ở hơn 100 quốc gia khác. Đây là kết quả khảo sát “mức độ công khai ngân sách” đưa ra cho kỳ ngân sách năm 2015 được Tổ chức Hợp tác Ngân sách Quốc tế (IBP) thực hiện trong 18 tháng (tháng 3/2014 đến tháng 9/2015) tại 102 quốc gia trong đó có Việt Nam. Kết quả này được phía IBP công bố vào giữa tháng Giêng năm 2016.

� Xem thêm: Vì sao cần công khai minh bạch ngân sách?


Hình Internet

Ông Joel Friedman, Nghiên cứu viên cao cấp của IBP cho hay, có 3 trụ cột cơ quan khảo sát đặt ra: mức độ minh bạch, sự tham gia của công chúng và sự giám sát của cơ quan lập pháp trong đó “minh bạch” là yếu tố đầu tiên.

Tuy nhiên, theo ông, “minh bạch” cũng là trụ cột phía Việt Nam được chấm điểm thấp nhất, chỉ 18/100 điểm. Với số điểm này, Việt Nam hiện thuộc nhóm thứ 5, tức là nhóm yếu nhất với đánh giá là “ít” hoặc “không” công khai thông tin ngân sách.

Cụ thể, một trong các yếu tố cơ quan khảo sát tính tới là việc công khai các tài liệu ngân sách. Dù Việt Nam hiện đã công khai một số tài liệu theo IBP là chủ chốt như định hướng xây dựng ngân sách, dự toán, báo cáo quý, báo cáo cuối năm, tuy nhiên ông Joel Friedman thẳng thắn rằng một số tiêu chí đã đánh tụt điểm của Việt Nam là dự thảo dự toán ngân sách, báo cáo giữa kỳ và báo cáo kiểm toán.

Mức độ thiếu công khai, minh bạch về ngân sách VN luôn đứng gần chót bảng xếp hạng lại không gây ngạc nhiên với nhiều người, trong đó có Trưởng đại diện Tổ chức Hợp tác quốc tế Nhật Bản tại Việt Nam (JICA), ông Mori Mutsuya. Trong nỗ lực tìm kiếm thông tin về ngân sách để phục vụ cho nghiên cứu gần đây về nợ công, nợ trong nước, nợ nước ngoài của Việt Nam mà JICA quan tâm, ông đã không khỏi thất vọng. Các số liệu ngân sách nhà nước mà Bộ Tài chính thường công khai trên cổng thông tin điện tử, ông nhận xét, không thể hiện được gì nhiều.

Ở cấp địa phương, vấn đề công khai, minh bạch ngân sách còn tồi tệ hơn nhiều. Một khảo sát gần đây với hơn 1,100 người dân tại năm tỉnh là Bắc Giang, Hòa Bình, Nam Định, Quảng Trị và Bà Rịa – Vũng Tàu của năm tổ chức xã hội dưới sự bảo trợ của Ủy ban Tài chính – Ngân sách của Quốc hội cho thấy điều đó.

Kết quả tham vấn tại Bắc Giang cho thấy, hơn 43% người dân được hỏi không biết rằng ngân sách được chi cho phát triển kinh tế, đảm bảo an ninh quốc phòng và đảm bảo hoạt động của bộ máy nhà nước; tới hơn 63% số người được hỏi không biết rằng ngân sách được chi trả nợ của nhà nước và chi viện trợ. Trong khi đó, có gần 43% người dân ở các tỉnh Hòa Bình, Quảng Trị, Vũng Tàu và Nam Định cho biết họ có nghe hoặc có nhìn thấy báo cáo thu – chi ngân sách của xã nhưng không nhớ hoặc không hiểu được những thông tin này.

Đặc biệt, chi đầu tư xây dựng cơ bản – thường chênh lệch tới 50% so với dự toán, vượt xa so với hướng dẫn về thông lệ tốt là duy trì chênh lệch chi tiêu ở mức không quá 5% dự toán. Bình quân các tỉnh miền núi phía Bắc chi cao hơn dự toán đến 42%, các tỉnh ở Tây Nguyên chi cao hơn 35%. Còn tại khu vực Đông Nam bộ và đồng bằng sông Cửu Long, mức chi bình quân cao hơn lần lượt là 7% và 9%.

Bội chi ngân sách nhà nước năm 2013 đã vọt lên 6.6% GDP, từ mức 5.3% GDP được phê duyệt trước đó. Bội chi năm 2015 cũng tồi tệ không kém.

Đáng chú ý, bản dự thảo đầu tiên của Luật Ngân sách nhà nước từng có điều khoản xử lý trách nhiệm cá nhân của những người chi tiêu sai ngân sách nhà nước, tuy nhiên nội dung này không còn xuất hiện trong luật được Quốc hội thông qua tại kỳ họp 2015.

Vì sao cần công khai minh bạch ngân sách?

Thành Long (VĐKN) – Kết quả khảo sát “mức độ công khai ngân sách” năm 2015 do Tổ chức Hợp tác Ngân sách Quốc tế (IBP) công bố, Việt Nam chỉ đạt 18/100 điểm trên bảng đánh giá, thuộc nhóm yếu nhất về công khai ngân sách. Vì sao cần phải công khai minh bạch như các nước nước văn minh?


Việt Nam được xếp vào nhóm thứ 5, là nhóm yếu nhất với đánh giá là “ít”
hoặc “không” công khai ngân sách. (Ảnh: Simon Cunningham/Flickr)

Điểm trừ của chỉ số minh bạch Việt Nam

Công chúng ít được cung cấp thông tin, hạn chế tham gia trong quy trình ngân sách. Do đó, kết quả khảo sát “mức độ công khai ngân sách” năm 2015 do Tổ chức Hợp tác Ngân sách Quốc tế (IBP) công bố, Việt Nam chỉ đạt 18/100 điểm trên bảng đánh giá, thuộc nhóm yếu nhất về công khai ngân sách.

Ngày 14/1 vừa qua, Liên minh Minh bạch Ngân sách (BTAP) và Tổ chức Hợp tác Ngân sách Quốc tế công bố chỉ số công khai ngân sách (OBI) của Việt Nam trong năm 2015 chỉ đạt 18/100 điểm, thấp hơn khá nhiều so với mức trung bình khoảng 45 điểm ở hơn 100 quốc gia khác.

Với số điểm đánh giá quá thấp như vậy, Việt Nam được xếp vào nhóm thứ 5, là nhóm yếu nhất với đánh giá là “ít” hoặc “không” công khai thông tin ngân sách, được 18 điểm, Việt Nam thấp hơn rất nhiều so với một số nước trong khu vực như Indonesia (59 điểm), Malaysia (46), Thái Lan (42). Đặc biệt Philippines hiện ở nhóm thứ 2 – nhóm các nước có mức công khai ngân sách đáng kể (62 điểm).

Phát biểu với Thời báo Ngân hàng, TS. Vũ Đình Ánh, chuyên gia kinh tế nói: “Tôi nghiên cứu ngân sách nhà nước, nhưng phải sử dụng số liệu tài khoá của nước ngoài mà tôi tin chắc rằng cũng không đầy đủ và chưa chính xác.

Một dẫn chứng mà ông Ánh đưa ra là bản tin nợ công thứ 3, đồng thời cũng là bản tin về nợ công mới nhất, được Bộ Tài chính cập nhật trên trang web chính thức của bộ từ tháng 11/2014, dù hiện tại đã sang tới đầu năm 2016. Hay như số liệu về cơ cấu nợ công, nguồn tin chính thức từ phía cơ quan phụ trách mới cập nhật được đến năm 2012. Trong khi đó, các nguồn tin cập nhật hơn lại là từ các tổ chức tài chính quốc tế.

Vấn đề khác như các thông tin về nợ nước ngoài của Việt Nam trước đây được công bố công khai tại các bản tin nợ nước ngoài, song tới thời điểm năm 2011 thì bản tin này dừng lại và số liệu nợ nước ngoài được chuyển gộp vào bản tin nợ công.

Theo các chuyên gia, đây cũng là điểm trừ khi đánh giá về việc công khai, minh bạch ngân sách của Việt Nam. Các biểu hiện này cho thấy, công khai ngân sách của Việt Nam đang tồn tại nhiều vấn đề bất cập và gây ra tình trạng kém minh bạch.

Bà Ngô Minh Hương, Giám đốc Trung tâm Phát triển và Hội nhập (CDI) giải thích tại sao điểm số trụ cột minh bạch công khai ngân sách của Việt Nam thấp hơn nhiều so với các trụ cột khác, đồng thời lại giảm qua các năm. Theo bà Hương, trong 133 câu hỏi khảo sát về vấn đề này, có tới hơn 53 câu hỏi liên quan đến tài liệu về dự thảo dự toán ngân sách.

Theo thông lệ tốt của quốc tế, đây là tài liệu quan trọng cần được công khai tới công chúng để giám sát và góp ý. Tuy nhiên ở Việt Nam thì tài liệu này có thể đã có và được lưu hành trong nội bộ, song chưa được công khai, do đó chỉ được chấm 2/100 điểm.

Cũng theo bà Hương, vấn đề khác là tài liệu ngân sách được công khai như thế nào, công bố ở đâu, người dân có tiếp cận được, có đọc được, hiểu được không… cũng là vấn đề cần xem xét. Nếu các tài liệu ngân sách được trình bày dễ hiểu thì cũng sẽ tăng sự tham gia của người dân hơn.

Liên quan tới vấn đề này, khảo sát về Chỉ số quản trị và hành chính công cấp tỉnh (PAPI) 2014 đã cung cấp một góc nhìn đáng chú ý. Theo đó, điểm số công khai, minh bạch thu chi ngân sách cấp xã/phường của năm 2014 đã đạt 1,78 điểm (trên thang điểm từ 0,33-3,33), giảm so với mức 1,85 điểm của năm 2013.

Mặc dù mức độ công khai thu, chi ngân sách cấp xã được đánh giá có cải thiện, song trong tổng số người khẳng định chính quyền xã/phường đã công bố công khai thu chi ngân sách, có khoảng 32,5% cho biết họ đã từng đọc bảng kê khai được niêm yết công khai, giảm 13% so với tỷ lệ 37,4% của năm 2011.

Mặc dù vậy, các chuyên gia cũng đánh giá Việt Nam đang có nhiều nỗ lực để công khai ngân sách được cải thiện tốt hơn. Ông Joan Pablo Guerrero, Giám đốc mạng lưới Sáng kiến toàn cầu về minh bạch tài khoá đánh giá, trên văn bản giấy tờ, ít nhất là Việt Nam đã có đảm bảo cho sự tham gia của người dân trong quá trình giám sát ngân sách và có sự trao đổi thảo luận tham vấn người dân.

Nhiều đại biểu Quốc Hội cũng nói các báo cáo ngân sách đều đóng dấu mật, thế thì sao dân biết được, sao nói công khai, minh bạch được ?

Ngân sách chủ yếu là tiền thuế của dân, là tiền của nhân dân, tại sao lại cần phải mật? Nếu công khai minh bạch ngân sách thì sẽ giảm được nhiều việc chi tiêu lãng phí, vô lối cả ở trung ương và địa phương. Nếu công khai xin ý kiến người dân đối với những công trình, hạng mục lớn như các nước tiên tiến khác thì ngân sách sẽ không dồn vào những công trình tượng đài nghìn tỷ; không vào xây dựng các khu hành chính hoành tráng, lộng lẫy như cung điện; không vào các chuyến đi công tác, học tập nước ngoài cho những người về hưu; không bắn pháo hoa, tổ chức lễ hội lãng phí… Như vậy có thể ngân sách sẽ không căng thẳng như hiện nay.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s