Doanh nghiệp Việt ‘hụt hơi’ khi hội nhập

Posted: March 3, 2016 in Uncategorized
Tags:

Lệ Chi (VnExpress) – Xuất khẩu trong năm qua của Việt Nam đạt hơn 162 tỷ USD nhưng khối FDI chiếm gần 80%, theo ông Trần Đình Thiên, các doanh nghiệp nội đang ngày một nhỏ đi cả về quy mô lẫn ảnh hưởng và khó đủ nội lực để hội nhập.

� Xem thêm: Ông Trần Đình Thiên: chúng ta mới chỉ hì hục tháo gỡ vướng mắc + ‘Doanh nghiệp không cần ưu đãi, mà cần bình đẳng’.


PGS- Tiến sĩ Trần Đình Thiên lo lắng cho “thể lực”
của doanh nghiệp Việt trong cuộc đua hội nhập. Ảnh: PV.

Tại Hội thảo Kịch bản Kinh tế Việt Nam 2016 diễn ra ở TP HCM ngày 3/3, Tiến sĩ Trần Đình Thiên, Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam cho rằng, những con số lạc quan như mức phục hồi tăng trưởng ổn định, lạm phát duy trì thấp “quá mức cần thiết”… luôn được thể hiện trong các báo cáo hàng năm. Nhưng điều này cũng không thể khỏa lấp được những yếu kém từ nội tại.

Bởi theo ông Thiên, sự phục hồi này là nhờ sự đóng góp lớn của khối doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI). “Nếu tăng trưởng chủ yếu dựa vào các doanh nghiệp nước ngoài thì lợi ích sẽ phần lớn dành cho khu vực này thụ hưởng”, ông nói và đưa ra khuyến nghị, Việt Nam cần phải nhìn vào sự phục hồi đó để biết trọng tâm chính sách cần đầu tư cho khu nào nhằm đảm bảo sức khỏe khi cạnh tranh.

Trong năm 2015, Việt Nam tăng trưởng GDP ở 6,68%, vượt kế hoạch 6,2%; CPI ở mức 0,56%, lạm phát cơ bản 2,05% thấp nhất trong vòng 14 năm qua. Trong khi đó, mức tăng trưởng giá trị xuất khẩu thấp nhất trong 5 năm qua, đạt hơn 162 tỷ USD nhưng khu vực FDI đã chiếm gần 80% tổng giá trị này.

Ông Thiên cũng chỉ ra một thực tế là các doanh nghiệp Việt Nam đang ngày một nhỏ đi cả về quy mô lẫn ảnh hưởng. Số liệu thống kê về doanh nghiệp đóng cửa ngày một tăng lên đang làm cho nhiều người lo ngại về mức cạnh tranh và đó là dấu hiệu không tốt.

Năm 2015 doanh nghiệp đóng cửa tăng 22,4% so với năm 2014. Trong khi đó, 2 tháng đầu năm, con số đóng cửa tăng 17,3% so với 2 cùng kỳ 2015. “Số thành lập có thể lớn hơn nhiều nhưng điều quan trọng là cần phải quan tâm đến con số đóng cửa, nếu không tính nguy kịch của con số đóng cửa lan ra là rất lớn”, ông trăn trở.

Vấn đề cơ bản nhất hiện nay, theo ông Thiên là thái độ đối với môi trường kinh doanh của cộng đồng doanh nghiệp và cả nhà làm chính sách vẫn chưa đúng mức. Khi hội nhập, chất lượng, quy mô của doanh nghiệp cần phải được nâng cao thì trong vài năm gần đây, doanh nghiệp lại yếu dần. Đó là sự mâu thuẫn. “Tham gia vào một trò chơi lớn mà thể lực thiếu hụt ngay từ đầu thì chiến đấu thế nào? Có trò chơi mới nhưng không biết cách thức vận hành trò chơi và cũng không ai hướng dẫn thì thực sự là bi kịch”, ông Thiên bộc bạch.

Ngoài ra, vị chuyên gia này cũng chỉ ra tư duy chính sách vĩ mô chưa phù hợp để đảm bảo cho doanh nghiệp trong nước phát triển. Mặt khác, cấu trúc kinh tế của Việt Nam dựa rất nhiều vào nhà đầu tư nước ngoài nên tiến vào hội nhập thì tư duy chính sách vĩ mô này thực sự có vấn đề. “Khi không nhanh chóng thay đổi cấu trúc vĩ mô tác động đến khu vực kinh tế nội địa thì rõ ràng đây là một ‘thảm họa’ khi hội nhập”, ông chia sẻ.

Viện trường Viện Kinh tế đồng thời cho rằng, các khối kinh tế nội địa cũng chỉ “vớt bèo” trong đà tăng trưởng này, đồng thời các FTA hiện đang tô hồng về cơ hội phát triển kinh tế. “Bây giờ mà Việt Nam còn loay hoay tháo gỡ chính sách thì không kịp nữa mà hãy lựa chọn sự thay đổi. Trước mắt phải thoát khỏi sự lệ thuộc vào khối đầu tư nước ngoài, tăng nội lực và khả năng tự chủ của mình”, ông nói.

Muốn vậy, ông Thiên khuyến nghị, năm nay Việt Nam nên tập trung tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, nhất là khối tư nhân. Thay đổi phương thức kinh doanh nông nghiệp, lấy doanh nghiệp lớn đầu tư vào nông nghiệp. Và khi đó, doanh nghiệp sẽ là lực lượng chủ lực cho ngành nông nghiệp phát triển.

[:-/] Doanh nghiệp cần được ‘cởi trói’ để đón TPP (VnExpress) 10/1/2016 – Xoá bỏ tình trạng nhũng nhiễu, tăng trách nhiệm giải trình của các cơ quan hành chính công, tăng liên kết… là những điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp Việt có thể tận dụng lợi thế mà Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) mang lại.

Tại hội thảo “TPP – Cơ hội đầu tư cho doanh nghiệp Việt” diễn ra cuối tuần này tại TP HCM, PGS.TS Phạm Duy Nghĩa – giảng viên Chương trình Giảng dạy Fulbright phân tích, Việt Nam hiện có bốn khu vực kinh tế nhưng ba phần tư kim ngạch xuất khẩu thuộc khu vực FDI. Trong khi đó, doanh nghiệp Việt không thể tăng về quy mô, mở rộng và khó phát triển.

Theo ông Nghĩa, điều khiến doanh nghiệp trong nước không phát triển được đó là thể chế, chính sách. Các FTA thực chất là các luật chơi mới được đặt ra trong bối cảnh mới. Do đó, TPP không có hiệu quả tức thì nếu doanh nghiệp nội và Nhà nước không cải cách.


90% sợi từ Việt Nam là phải nhập, vì doanh nghiệp
không đủ sức để đầu tư một nhà máy kéo sợi.

Hiện nay có một thực tế là doanh nghiệp mất đến 70% thời gian để đối diện với chính sách, không tạo dựng quan hệ với chính quyền thì khó làm ăn. Trong khi các nước, chính sách xuất phát từ doanh nghiệp, vì họ tạo ra việc làm cho xã hội. Do đó, trong nước không có sự bình đẳng thì doanh nghiệp Việt khó lớn lên được.

“Không ai dọn cỗ cho người khác đến ăn. Nếu doanh nghiệp Việt bị “trói” ngay trong “ao nhà” thì khó tận dụng được cơ hội do TPP mang lại. Cải cách phải bắt đầu từ Hà Nội và TP HCM để “cởi trói” cho doanh nghiệp”, ông Nghĩa kiến nghị.

Muốn vậy, chuyên gia cho rằng Nhà nước phải xóa bỏ được tình trạng nhũng nhiễu, tăng trách nhiệm giải trình của các đơn vị hành chính công, giảm độc quyền kinh doanh, tạo một nền kinh tế mang tính thị trường hơn…

Ông Trần Đình Thiên: chúng ta mới
chỉ hì hục tháo gỡ vướng mắc

Đức Tâm (TBKTSG Online) – Sáng nay, 3-3, tại TPHCM, ông Trần Đình Thiên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, trình bày tham luận về kinh tế Việt Nam 2015 – 2016 trong hội thảo “Kịch bản kinh tế Việt Nam 2016 – Tăng trưởng kinh tế và triển vọng đầu tư trong bối cảnh hội nhập” do Ban Kinh tế Trung ương phối hợp với Thời báo Kinh tế Việt Nam tổ chức. Tại hội thảo, ông Thiên nhấn mạnh rằng suốt mấy năm qua, chúng ta mới chỉ loay hoay tìm cách tháo gỡ những vướng mắc, chứ chưa kiến tạo được một môi trường kinh doanh cho doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp vừa và nhỏ. TBKTSG Online lược ghi.


Ông Trần Đình Thiên nhận định hạn, mặn ở ĐBSCL diễn ra
nhanh hơn rất nhiều so với dự đoán. Ảnh: Trung Chánh

Những khó khăn về kinh tế năm 2016

Trong năm 2016 chúng ta sẽ đối mặt với nhiều khó khăn về kinh tế trong đó, xin nhấn mạnh những vấn đề chính sau.

Hai vấn đề đầu tiên liên quan đến sự suy giảm giá dầu và nền kinh tế Trung Quốc có nhiều vấn đề nghiêm trọng. Sự thay đổi nền kinh tế Trung Quốc là điểm tác động mạnh, tác động tiêu cực đến nền kinh tế Việt Nam. Những chuyển biến gần đây càng làm cho chúng ta thấm thía điều này.

Tiếp theo là tình hình hạn, mặn ở Đồng bằng Sông Cửu Long đang diễn ra nhanh hơn rất nhiều so với dự đoán. Và chúng ta có thể phải công bố thảm họa thiên tai cho vùng này. Tuy nhiên, đó không chỉ là vấn đề thiên tai, đó còn là vấn đề về nhân tai khi các quốc gia thượng nguồn sông Mê Kông ngăn đập làm thủy điện.

Hạn, mặn là một vấn đề rất nghiêm trọng và có tác động lâu dài. Đó không chỉ là chuyện mất mùa năm nay mà còn là câu chuyện dài hạn phải mất bao lâu để phục hồi đất bị nhiễm mặn. Với hạn hán, mưa xuống là có thể giải quyết xong nhưng nhiễm mặn lại là một vấn đề khác.

Về câu chuyện hội nhập, tinh thần phấn chấn vẫn còn mạnh sau hàng loạt hiệp định thương mai tự do được ký kết và có hiệu lực, nhưng những thách thức cũng càng hiện ra rõ ràng hơn. Doanh nghiệp chúng ta đang yếu, đang tụt hụt hậu, đang ngày càng nhỏ đi mà cuộc chơi thì ngày càng lớn. Tôi cho đây là vấn đề cực kỳ nghiêm trọng.

Nước ta là nước có quyết tâm rất cao, toàn tham gia các hiệp định đẳng cấp cao nhưng mình lại là nước có trình độ thấp nhất. Ví như hiệp định FTA Việt Nam – Hàn Quốc, chúng ta ở một khoảng cách xa so với nước bạn, hay ngay như Cộng đồng kinh tế ASEAN, Việt Nam cũng là một nước nằm trong nhóm 4 nước có trình độ phát triển thấp nhất là CLMV, với 3 nước còn lại gồm Campuchia, Lào, Myanmar.

Có thể trong câu chuyện hội nhập, việc lựa chọn chiến lược không sai. Nhưng để không sai về lựa chọn thực tiễn, cần rất nhiều nỗ lực trong ngắn hạn. Bốn năm rồi chúng ta chỉ hì hục tháo gỡ những vướng mắc cho doanh nghiệp chứ chưa có thay đổi về mô hình tăng trưởng kinh tế.

Vấn đề của nền kinh tế chúng ta là thái độ tạo môi trường kinh doanh cho doanh nghiệp vừa và nhỏ trong nước phát triển lớn lên vẫn chưa được nói đến nghiêm túc. Những chính sách vĩ mô của chúng ta hiện nay chưa thuận lợi cho doanh nghiệp trong nước. Đây là một điểm nghẽn vĩ mô mà chúng ta tháo gỡ mãi chưa xong.

Nợ xấu cũng là điều đáng lưu ý. Chúng tôi dùng xích nợ xấu để chỉ cho vấn đề xử lý nợ xấu hiện nay.

Có vị lãnh đạo hỏi tại sao quý vị dùng từ xích nghe ghê quá vậy?

Chúng tôi cho rằng dùng từ xích mới đúng. Trong cuộc sống, chúng ta thường xích những con vật rất nguy hiểm, hung dữ để huấn luyện, thuần hóa. Nhưng nếu không xử lý được, khi thả ra sẽ còn khủng khiếp hơn. Nợ xấu cũng tương tự như vậy.

Khuyến nghị

Chúng tôi cho rằng năm nay vẫn phải là Năm Doanh nghiệp. Nhà nước vẫn phải tháo gỡ những khó khăn vướng mắc cho doanh nghiệp. Còn khó khăn, vướng mắc gì thì đã được nói điếc cả tai những năm gần đây rồi và nó vẫn hiện ra rõ mồn một mà ai cũng biết.

Tiếp theo, cần thay đổi phương thức tổ chức kinh doanh trong nông nghiệp, lấy doanh nghiệp làm chủ và là yếu tố dẫn dắt nền nông nghiệp phát triển.

Ngoài ra, cần gỡ nút thắt nợ xấu; điều chỉnh lại lãi suất theo hướng hỗ trợ cho doanh nghiệp.

Trong câu chuyện hội nhập, bản thân các doanh nghiệp cũng phải chủ động hơn nữa trong việc tìm kiếm tiếp cận thông tin chứ không chỉ trông chờ vào thông tin từ các chuyên gia vì các chuyên gia dù có giỏi cỡ nào cũng không thể biết hết chi tiết mọi việc được.

Nhìn chung, năm 2016, kinh tế phục hồi thì vẫn phục hồi thôi vì Việt Nam vẫn là mảnh đất lành với nhiều doanh nghiệp nước ngoài. Tuy vậy tốc độ phục hồi của khu vực nội địa vẫn sẽ gặp nhiều khó khăn.

Khi nói đến nền kinh tế phục hồi thì cần nhấn mạnh ai làm cho nền kinh tế phục hồi và ai được lợi từ sự phục hồi này. Nếu phần phục hồi và tăng trưởng đến từ đóng góp lớn từ khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài thì bài ca phục hồi như vậy sẽ vô cùng ít ý nghĩa với Việt Nam.

Trong năm 2016, ngoài việc tính GDP, tôi đề nghị Ban Kinh tế Trung ương nên tính cả GNI (tổng thu nhập quốc gia), tức mức tăng trưởng thực mà nền kinh tế có được sau khi trừ đi phần vốn các doanh nghiệp FDI được hưởng và đã gửi về nước, để có cái nhìn trung thực, tránh sự tăng trưởng ảo tưởng.

Mặc dù có nhiều khó khăn, nhưng năm 2016 vẫn có điểm lạc quan. Khi các doanh nghiệp nước ngoài đầu tư vào mạnh thì nó có thể tạo ra những nhu cầu mới và doanh nghiệp cũng nên lưu ý đến vấn đề này.

‘Doanh nghiệp không cần ưu đãi, mà cần bình đẳng’

Lục Kiếm (SM) – Trải qua 30 năm phát triển, nhiều chính sách liên quan đến bán lẻ đã được ban hành, thay đổi đáng kể bộ mặt phân phối của Việt Nam. Tuy nhiên, theo ông Vũ Vinh Phú, nguyên Phó Giám đốc Sở Thương mại Hà Nội phát biểu tại Hội thảo “Phản biện và góp ý xây dựng chính sách – pháp luật: Nhận thức và hành động của cộng đồng doanh nghiệp bán lẻ”: “Khách quan mà đánh giá, các cơ chế chính sách cho bán lẻ vẫn còn nhiều vấn đề cần khắc phục.” Điều đó có thể tóm gọn trong hai chữ: bình đẳng, chứ không phải ưu đãi.


“Những năm gần đây, chúng ta đã có phản biện các chính sách bất hợp lý, ví dụ chính sách thuế, chính sách quảng cáo khuyến mại, chi phí lưu thông, các vấn đề về nguồn cung hàng hóa, chất lượng các siêu thị. Chúng ta đã làm nhiều việc, nhưng cũng còn nhiều việc phải làm. Hội thảo hôm nay sẽ làm rõ thêm một vấn đề: đảm bảo công bằng thương mại, khi chúng ta tiến tới một nền kinh tế thị trường”, ông Phú phát biểu bên lề Hội thảo.

Bất bình đẳng có hệ thống

Theo ông Phú, chúng ta đang có bất bình đẳng ngay từ việc ưu đãi. Ưu ái nhiều nhất, tốt nhất thuộc về doanh nghiệp FDI, sau đó đến doanh nghiệp nhà nước và cuối cùng mới đến sự hỗ trợ ít ỏi cho các thành phần kinh tế khác, đặc biệt doanh nghiệp vừa và nhỏ. Chẳng hạn như doanh nghiệp FDI đầu tư vào bán lẻ thì được hỗ trợ nhanh chóng các địa điểm tốt để kinh doanh, được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong hai năm đầu hay 50%, trong khi doanh nghiệp nội không được những ưu ái đó.

Có doanh nghiệp FDI báo lỗ hàng chục năm không có thuế thu nhập doanh nghiệp, không hoặc rất ít bị kiểm tra xử lý, cho đến khi có kiến nghị của các hiệp hội và các chuyên gia kinh tế thương mại mới tập trung kiểm tra và truy thu thuế, sai phạm chuyển giá (như trường hợp của Metro Cash & Carry). Trong khi đó, doanh nghiệp bán lẻ nội làm ăn nghiêm túc nhưng nộp chậm một chút là bị nhắc ngay.

Chính nhờ sự ưu ái này đã tạo cơ sở để các doanh nghiệp FDI có thể thường xuyên mở ra các chương trình khuyến mãi. Trong một môi trường bình đẳng, khuyến mãi thuộc về người có khả năng quản lý tốt chi phí và chiến lược kinh doanh, người tiêu dùng vui, doanh nghiệp cũng có lợi. Song đằng sau chuyện khuyến mãi ở Việt Nam lại là một mối quan hệ phức tạp, giữa những người được “uống sữa” và “không được uống sữa, hoặc uống rất ít”. Doanh nghiệp nội kém hơn về vốn, chi phí lưu thông, năng suất lao động… tức là cái gì cũng kém, may ra chỉ có cái tiếng “hàng Việt Nam”. Một phần là do doanh nghiệp, nhưng xét đến một tầng sâu hơn, thì đó là câu chuyện bất bình đẳng có hệ thống.

Vốn kém hơn là bởi hàng rào từ con đường tiếp cận vốn, bất chấp hàng loạt chính sách ưu đãi được đưa ra. Các ngân hàng thường lấy lý do không đảm bảo tính thực thi, rủi ro cao… nhưng lại đầu tư vào hàng loạt “nợ xấu” từ khối quốc doanh, các dự án “xanh cỏ” và những căn nhà trống rỗng. Chi phí lưu thông kém hơn bị tác động rất lớn từ hạ tầng giao thông, độc quyền xăng dầu, và hạn chế phương tiện. Năng suất lao động thấp là bởi ảnh hưởng từ một nền giáo dục còn nặng thành tích, coi việc cầm bằng đại học danh giá hơn học nghề. Điều này thể hiện rõ ngay từ chính sách hưởng lương, đặc biệt trong môi trường nhà nước. Bằng bạn cao đến đâu, ngạch lương của bạn cao đến đó. Thậm chí, còn có chuyện cán bộ phường ở Hà Nội cũng có bằng tiến sĩ nên… khó tinh giản. Thế nhưng, một điều hiển nhiên là: lúc trước anh học tốt, không có nghĩa sau này anh làm tốt. Đó là lý do vì sao bằng TOEIC chỉ có giá trị 2 năm. Càng mỉa mai thay, chúng ta thường xuyên tôn vinh Bill Gates, người đã bỏ dở đại học để theo đuổi ước mơ của mình, trong khi đi đâu cũng phải khoe “Con tôi học trường này, trường kia”.


Theo báo cáo của World Bank, doanh nghiệp phải
chịu thuế tới gần 40% lợi nhuận. Ảnh: Tuổi Trẻ

Như vậy, thành tích vượt trội mà doanh nghiệp FDI mang lại trong thời gian qua rất khó để ăn mừng hay đưa vào bảng thành tích kinh tế nước nhà. Doanh nghiệp FDI đóng góp nhiều cho GDP Việt Nam thì một phần rất lớn cũng chỉ là dùng để bù đắp lại các ưu ái mà chúng ta đã trao cho họ. Chỉ là không ai thống kê được, chúng ta cho đi bao nhiêu.

Nhưng thôi, chí ít phần đóng góp của họ vẫn là có thực. Trong khi đó, còn một khối doanh nghiệp nhận được nhiều, nhưng trả chẳng được bao nhiêu. Được ưu ái chỉ sau FDI, nhưng doanh nghiệp nhà nước có thành tích kém cỏi hơn nhiều. Theo ông Phú, trong chương trình bình ổn giá, doanh nghiệp nhà nước được hỗ trợ lớn nhất, có khi lên đến 50% số vốn bình ổn hàng trăm tỷ một năm của thành phố. Trong khi đó, doanh nghiệp bán lẻ khác tham gia bình ổn hoặc là không được hỗ trợ, hoặc là được hỗ trợ số vốn không đáng kể so với doanh thu thực hiện của họ.

Quản không được thì cấm

Một dạng bất công bằng nữa là: quản không được thì cấm và quản không được thì buông. Cách quản lý thứ hai này rất nổi bật trong thị trường bán lẻ Việt Nam. Các siêu thị làm ăn nghiêm túc thì hạch toán và nộp VAT đầy đủ, còn các doanh nghiệp được xếp vào loại hộ kinh doanh nhỏ (có nhiều doanh nghiệp nhỏ mà lại không nhỏ) thì nộp theo hình thức thuế khoán do hội đồng thuế địa phương đề nghị và ấn định trên cơ sở tự khai.


Tại Hội thảo “Phản biện và góp ý xây dựng chính sách – pháp luật: Nhận thức và hành động
của cộng đồng doanh nghiệp bán lẻ”, bà Đinh Thị Mỹ Loan đã kể lại con đường dài đằng đẵng
15 năm đấu tranh yêu cầu dỡ bỏ trần quảng cáo “trói tay” doanh nghiệp.

Khác biệt là quá rõ ràng. Tồn tại cũng quá lâu. Ai cũng biết, mà ai cũng như chẳng biết. Thành ra, phản biện thì cũng có đấy, nhưng mệt mỏi lắm. Như cuộc đấu tranh đòi dỡ quy định phi lý về trần quảng cáo kéo dài suốt 15 năm trời, nhưng đến năm thứ 10, theo bà Đinh Thị Mỹ Loan, Chủ tịch Hiệp hội Bán lẻ Việt Nam, phát biểu tại Hội thảo thì nhiều doanh nghiệp mệt mỏi quá, chỉ muốn buông xuôi tất cả. Thôi thì vẫn phải cố, không nhẽ bỏ phí 10 năm đấu tranh. Nỗ lực đó đã được đền đáp. Nhưng đáng ra, chúng ta không nên có 15 năm lãng phí như vậy.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s