Ứng cử viên tự do và vòng vây dư luận

Posted: March 17, 2016 in Uncategorized
Tags:

Cát Linh (RFA) – Truyền thông Nhà Nước và cơ quan chức năng phụ trách bầu cử của chính quyền có nhiều ý kiến bất lợi nhắm vào số người tự ứng cử Quốc hội khoá 14. Phản ứng từ phía những ứng cử viên độc lập đó ra sao, Cát Linh ghi nhận ý kiến của người trong cuộc và người quan sát với vai trò của một cử tri.

� Xem thêm: Những bất cập trong tổ chức bầu cử.

000_875K9.jpg/imageFacebook, một trong những trang mạng xã hội các ứng cử viên dùng để vận động bầu cử. AFP photo

Mới hôm 15 tháng 3 vừa qua, một thành viên của ban giám sát, tiểu ban an ninh của Hội đồng bầu cử quốc gia lên tiếng trong buổi làm việc giữa Đoàn giám sát công tác bầu cử do Phó Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc dẫn đầu nói với thành phố Hà nội rằng có những tổ chức phản động đứng đằng sau những người tự ra ứng cử đại biểu quốc hội lần này.

Người này nói tiếp là vì lý do đó nên trong số 47 người tự ứng cử lần này phải loại một số người khỏi danh sách ứng cử trong các lần hiệp thương tới đây.

Có thêm ý kiến nói rằng một số đối tượng tự ứng cử đã sử dụng công nghệ để tuyên truyền vận động. Báo này nói thêm là những người này dùng những trang mạng cá nhân để hô hào bỏ phiếu ủng hộ họ.

Theo bà Nguyễn Thị Bích Ngọc, chủ tịch ủy ban bầu cử thành phố Hà Nội thì trong số 47 người tự ứng cử có nhiều nhân sĩ trí thức quan tâm đến các vấn đề xã hội, tuy nhiên phải loại trừ những một số đối tượng đặc biệt.

Cũng tại buổi làm việc như vừa nêu, ông Nguyễn Xuân Phúc nói là trong kỳ bầu cử lần này có việc ứng cử, đề cử, mở rộng dân chủ nhưng phải đảm bảo chất lượng đại biểu.

Chưa sẵn sàng?

Nghệ sĩ hài Vượng Râu, một trong những ứng cử viên độc lập lần này, cho rằng phản ứng của dư luận và những bài viết trên báo chí vừa qua là do đến từ việc tự ứng cử của các ứng cử viên tự do chưa được sẵn sàng đón nhận. Chính vì thế mà từ một việc hoàn toàn bình thường, có nhiều người đã làm ra thành những việc bất bình thường, thậm chí có phần hoang tưởng.

“Tức là nếu như mọi người cứ để nó bình thường như vốn dĩ nó có thì nó không sao. Nhưng bây giờ chúng ta cứ cố tình để cho nó khác đi, thì đương nhiên hàng trăm con mắt, hàng trăm đôi tai và hàng trăm sự nhìn nhận của người dân vào sự bầu cử nó sẽ khác đi.”

Giải thích rõ thêm, nghệ sĩ Vượng Râu nói rằng một trong những vấn đề chưa sẵn sàng mà hội đồng bầu cử đang gặp phải đó là cách ban bầu cử đón nhận hồ sơ và hướng dẫn thủ tục cho ứng cử viên. Ông đưa ra trường hợp hồ sơ ứng cử của ca sĩ Mai Khôi được cho là không hoàn chỉnh và đòi hỏi phải sửa gấp:

“Cái việc thủ tục hành chính đó là một việc mà tôi khẳng định rằng nó không thể hoàn thành một cách vội vã. Như thế nó sẽ làm giảm đi thời gian và tiến độ của việc chốt hồ sơ. Tất cả những việc đó nếu chúng ta có ý định cho số người tự ứng cử vào thì cần phải thoải mái hơn.”

Nhà văn Nguyễn Quang Thiều trong bài viết cá nhân của mình, ông lên tiếng về sự việc này và cho rằng đây là do một cơ cấu chưa quen với việc tự ứng cử:

“Bởi chúng ta vẫn chưa quen được hành động này. Chúng ta đã mắc một thói quen cố hữu lâu nay khi cho những người tự ứng cử trong những trường hợp tương tự nói trên là những người không hiểu mình là ai, là những người ham danh háo chức…” (Trích bài viết của nhà văn Nguyễn Quang Thiều).

Rõ ràng thể chế bầu cử ở Việt Nam bây giờ tồn tại quá nhiều hạn chế mà nó khiến cho việc tạo ra những chính trị gia chuyên nghiệp, những dân biểu chuyên nghiệp vẫn còn quá xa vời.
– Nguyễn Anh Tuấn

Theo nghệ sĩ Vượng Râu, khi các ứng cử viên tự do thực hiện việc tự ứng cử nghĩa là họ đã không lo ngại việc bị ném đá, đã quyết định việc có trách nhiệm với đất nước. Chính vì vậy ông kêu gọi nên có những thái độ công bằng đối với các ứng cử viên tự do.

“Để có tiến trình của sự dân chủ rõ rệt, và đặc biệt là cho những người dân nhìn thấy sự phát triển của đất nước thì không nên có những thông tin cũng như những bài báo phiếm diện nói về việc tự ứng cử của những người nhằm mục đích để phát triển đất nước tốt hơn.”

Vấn đề uy tín

Thế nhưng, phản ứng lại với những trách nhiệm như nghệ sĩ Vượng Râu đề cập thì theo ông Nguyễn Văn Pha, Phó Chủ tịch Uỷ ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam phát biểu với truyền thông trong nước rằng “không uy tín thì khó.”

Thầy giáo Đỗ Việt Khoa, người ra ứng cử ĐBQH lần thứ hai cho kỳ này, lên tiếng cho rằng uy tín của ứng cử viên là do cử tri quyết định:

“Uy tín hay không hãy để cho cử tri đánh giá. Có rất nhiều ứng cử viên tự do có uy tín gấp mấy lần những người đã làm ĐBQH. Có vô số ĐBQH hoạt động rất mờ nhạt. Cả một nhiệm kỳ không phát biểu, không tham gia, bỏ nhiều cuộc họp không có mặt. Các vị ấy cho rằng mình được người ta cơ cấu, phát biểu gì cũng sợ đụng chạm. Vừa rồi chúng ta còn nghe nhiều ĐBQH tâm sự là khi đi họp thì lãnh đạo địa phương căn dặn là không được phát biểu về vấn đề tham nhũng.”

‘Mười năm phấn đấu không bằng một lần cơ cấu’

Như chúng ta đã biết, Tiến sĩ Nguyễn Quang A, blogger Đặng Bích Phượng, nhà báo Trần Đăng Tuấn, luật sư Lê Luân và một số ứng cử viên tự do khác là những người có nhiều hoạt động, đóng góp về chính trị và các chính sách phát triển xã hội dân sự. Chính vì thế, họ nhận được rất nhiều sự ủng hộ từ người dân trong nước, những người mong muốn có một sư thay đổi về đường lối lãnh đạo nhà nước.

Chính vì vậy, khi những người nghệ sĩ như nghệ sĩ Vượng Râu, ca sĩ Mai Khôi, quyết định ra ứng cử, họ nhận được khá nhiều phản ứng khác nhau từ dư luận.

Nguyễn Anh Tuấn, một nhà hoạt động xã hội dân sự trẻ cho biết góc nhìn cá nhân của mình về sự việc này:

“Đứng ở góc độ cử tri thì với những người tự ứng cử mà mình tạm gọi là vẫn còn non kinh nghiệm thì câu chuyện phức tạp hơn thế nhiều. Rõ ràng thể chế bầu cử ở Việt Nam bây giờ tồn tại quá nhiều hạn chế mà nó khiến cho việc tạo ra những chính trị gia chuyên nghiệp, những dân biểu chuyên nghiệp vẫn còn quá xa vời. Chẳng hạn như vòng hiệp thương thứ nhất, họ lựa chọn thành phần đại biểu quốc hội, nghe rất xa lạ với truyền thống dân chủ tây phương. Nghĩa là nó chọn ra sẵn cái cơ cấu, thành phần đến từ tầng lớp nào, giai cấp nào, cơ quan nào, cơ quan nào, nghề nghiệp nào. Nghe rất là lạ. Thành phần đó được ấn định thành một tỷ lệ gọi là cơ cấu.”

Chính vì thế, theo Nguyễn Anh Tuấn, rất là khó để có một đại biểu hay dân biểu chuyên nghiệp.

Tuy nhiên, không vì vậy mà những ứng viên tự do không thuộc “cơ cấu” định sẵn của Hội đồng bầu cử quốc gia như nghệ sĩ Quốc Vượng, ca sĩ Mai Khôi lại không thể thực hiện quyền ứng cử.

“Có thể họ chưa có kinh nghiệm hoạt động xã hội chính trị, tuy nhiên, sự tham gia, quyết định tự ứng cử của họ đóng góp rất quan trọng ở khía cạnh là bình thường hoá quyền tự ứng cử. Ai cũng có thể thực hiện được.”

Và từ những cử tri như Nguyễn Anh Tuấn cho thấy rằng dù việc tự ứng cử là một cuộc chơi từ các ứng cử viên tự do, thì họ vẫn có tâm ý và kế hoạch, xã hội Việt Nam vẫn chấp nhận thay cho những người do cơ cấu sắp đặt nên. Vì những ứng viên tự do ấy sẽ đưa đến một xã hội đa diện trong sinh hoạt dân chủ của đất nước.

Những bất cập trong tổ chức bầu cử

Mặc Lâm (RFA) – Chưa lần nào việc bầu cử quốc hội lại gây chú ý cho người dân bằng lần này. Bắt đầu với phong trào tự ứng cử rồi cơ quan nhà nước ngăn cản, phá rối ứng viên độc lập cũng như các bài viết, hay tuyên bố của lãnh đạo nhằm định hướng cho người dân rằng không phải ai tự ứng cử cũng là người tốt. Về phần Mặt trận tổ quốc, cách thức hiệp thương chọn người vào danh sách bỏ phiếu cũng đầy những sai sót nếu không muốn nói là tùy tiện và thiếu khách quan đã góp phần làm cho cử tri không còn muốn tham gia bầu cử.

000_Hkg4923735.jpgCử tri bỏ phiếu tại một điểm bầu cử ở thành phố Hà Nội vào ngày 22 tháng 5 năm 2011. AFP photo

Bầu cử Quốc hội khóa 14 và đại biểu Hội đồng Nhân dân các cấp sắp diễn ra với rất nhiều hình ảnh thời sự ngày càng cuốn hút sự chú ý của đông đảo quần chúng. Tuy có hai khu vực bầu cử nhưng người dân và các ứng viên độc lập chỉ tập trung vào Quốc hội mà không ai nhắc tới chiếc ghế trong Hội đồng Nhân dân các cấp. Điều này cho thấy Quốc hội được đánh giá là nơi cho phép người chiến thắng có thể lên tiếng hay ít ra là góp ý trong các tiểu ban về các vấn đề mà họ quan tâm. Trong khi vai trò của Hội đồng Nhân dân quá mờ nhạt trong tâm thức của người dân khiến vị thế của nó hầu như rất khiêm tốn trong hệ thống.

Trong hầu hết những động thái liên quan tới việc tự ứng cử, báo chí chính thống không chú ý tới những động cơ thúc đẩy họ ra tranh cử cũng như chương trình hoạt động của từng người mà truyền thông chỉ chú ý tới các tuyên bố của quan chức liên quan tới việc tự ứng cử của người dân. Điều này gây tâm lý cô lập người tự ứng cử ngay từ những giờ phút đầu tiên trước khi hạn nộp đơn kết thúc. Nó làm cho cử tri không hứng thú vì thiếu sự tranh luận, phản biện giữa người tự ứng cử hay ngay cả những người được đề cử với nhau. Hình thức dân chủ này thiếu vắng trong mọi cuộc bầu cử tại Việt Nam đã làm tâm lý người dân đóng khuôn vào hai chữ “hình thức”.

GS-TS Hoàng Ngọc Giao nhận xét tâm lý người dân trong các cuộc bầu cử và nguyên nhân dẫn đến tâm lý này:

Đã từ lâu cử tri không tích cực lắm trong câu chuyện bầu cử bởi lẽ việc đi bầu rất là hình thức cho nên người ta không biết người mà họ bỏ phiếu là ai chỉ biết được trên cái ảnh và thông tin cá nhân chứ còn người đó làm chuyện gì thì cử tri biết được rất ít. Truyền thông cũng nên làm mạnh về cái chuyện này, tức là làm mạnh về chuyện truyền thông người tự ứng cử và kể cả người được đề cử. Mỗi cá nhân đó phải có chương trình hành động, được đăng tải trên truyền thông đại chúng thật nhiều để người dân có cơ hội tiếp cận thông tin với từng cá nhân một để khi đi bỏ phiếu thì họ đã hiểu được ông này nếu trúng cử thì ông ta sẽ làm được gì. Cái đó nó sẽ tạo nên nhiệt tình, cái tích cực của cử tri đi bỏ phiếu.

Đến thời điểm này khi theo dõi thông tin báo chí thì tôi thấy rất ít bài đăng các chương trình hoạt động của những người được đề cử cũng như những người tự ứng cử.
– GS-TS Hoàng Ngọc Giao

Đến thời điểm này khi theo dõi thông tin báo chí thì tôi thấy rất ít bài đăng các chương trình hoạt động của những người được đề cử cũng như những người tự ứng cử. Do đó cử tri có rất ít thông tin, mà ít thông tin thì họ chỉ bỏ phiếu vì trách nhiệm, gạch ai thì gạch thôi.

Báo chí không thông tin đầy đủ về nhân thân của người tự ứng cử đã đành mà ngay cả người được đề cử cũng không có thông tin gì nổi bật ngoại trừ tờ sơ yếu lý lịch rất đơn giản của từng ứng viên. Thế nhưng tờ sơ yếu lý lịch ấy đối với các Ủy ban bầu cử không hề đơn giản, nó là chiếc chìa khóa mở cánh cửa đầu tiên vào thế giới bầu cử nhưng cũng là cánh cửa khó mở nhất cho một vài người, trong đó có ca sĩ Mai Khôi, một ứng viên độc lập nộp đơn ứng cử tại đơn vị Khánh Hòa. Chia sẻ với chúng tôi ca sĩ Mai Khôi tiết lộ:

Cái đơn của tôi vào ngày 9 tháng 3 đã được cơ quan chấp nhận hồ sơ ứng cử tỉnh Khánh Hòa chấp nhận và viết biên bản cho tôi rồi nhưng tới ngày hôm nay là ngày 15 tháng 3 lúc 14 giờ 30 phút thì một người tự xưng là trong Ủy ban bầu cử tỉnh Khánh Hòa gọi điện thoại báo với tôi rằng Ủy ban bầu cử trung ương gọi điện thoại cho tỉnh Khánh Hòa yêu cầu bổ sung hồ sơ của Đỗ Nguyễn Mai Khôi vì hồ sơ thiếu khai báo sơ yếu lý lịch và phải bổ sung trước 5 giờ chiều nay. Tôi gọi tới gọi lui hai ba lần thì họ đều không giải thích rõ ràng bây giờ tôi phải làm gì và phải bổ sung như thế nào. Bởi vì họ đã tiếp nhận hồ sơ của tôi mà sau đó lại không chịu trách nhiệm về vấn để đó.

Cán bộ của Ủy ban bầu cử làm việc như vậy là chưa được vì không rõ ràng. Rất chèn ép người tự ứng cử bởi vì thông báo cho tôi một cách đột ngột và bắt tôi phải bổ sung trước 5 giờ chiều lúc đó chỉ còn 2 tiếng rưỡi đồng hồ mà không hướng dẫn cho tôi phải làm sao cả. Tôi thấy đây là hành động không chuyên nghiệp không hợp lý.

Trong tất cả các nước Cộng sản trước đây cũng như Xã hội chủ nghĩa hiện nay cụm từ “hiệp thương” được dùng để miêu tả sự chọn lựa ứng viên vào danh sách bầu cử. Hiệp thương được một bộ phận quan trọng của Đảng là Mặt trận Tổ quốc đứng ra tổ chức để chọn người vào danh sách bầu cử cho cử tri, và sự chọn lựa này người dân không thể tham gia cũng như thông tin về nhân vật được đề cử hoàn toàn được giữ kín cho tới giờ chót. GS-TS Hoàng Ngọc Giao chia sẻ những nhận xét của ông về những buổi hiệp thương trong phòng kín như sau:

Cái việc hiệp thương thật ra nếu nó được thực hiện một cách công khai, minh bạch trong viêc rà soát những người dự kiến đưa vào danh sách bầu, đại diện các tổ chức xã hội, truyền thông thậm chí cuộc hiệp thương cũng nên truyền hình trực tiếp để cho nhân dân thấy việc lựa chọn ai để đưa vào danh sách bầu cử và người nào không đủ tiêu chuẩn có tên trong danh sách bầu cử nhưng dân được biết thì tôi tin rằng nó sẽ tốt hơn và họ hiều rõ hơn về dân chủ.

Như hiện nay hiệp thương vẫn khép kín do đại diện một số tổ chức Mặt trận, một số tổ chức xã hội do một số người ngồi bàn bạc với nhau thì việc đó khép kín quá người dân không biết lý do vì sao mà ông này được đưa vào danh sách mà ông kia lại không được. Chính chuyện đó nó làm cho người ta thấy việc đưa vào danh sách bầu cử không rõ ràng minh bạch để làm tốt hơn việc bầu cử và gây sự tích cực hăng hái tham gia đi bỏ phiếu.

Bầu cử là cách thực hiện dân chủ đúng nghĩa chỉ khi nào mọi công dân được đóng góp bình đẳng vào tiến trình ấy. Trong tình hình hiện nay người tự ứng cử và các Ủy ban bầu cử chưa có một cầu nối rõ rệt nào nhằm tạo lòng tin nơi cử tri sẽ làm cho họ giữ nếp nghĩ như bao năm qua: chẳng qua là hình thức.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s