Ước tính thiệt hại ban đầu do hạn, mặn tại đồng bằng sông Cửu Long

Posted: March 19, 2016 in Uncategorized
Tags:

Phan A (ĐKNV) – Hỗ trợ 15kg gạo/1 người/1 tháng, hỗ trợ 2 triệu mỗi ha lúa để mua giống, chi thêm gần 700 tỷ đồng để xây đập tạm ngăn mặn, trạm bơm nước ngọt, dẫn nước sinh hoạt… – là những con số gián tiếp phản ánh mức độ nghiêm trọng của đợt hạn, xâm nhập mặn đối với đời sống của hàng triệu người đang tiếp tục kéo dài nhiều tháng qua tại ĐBSCL.

� Xem thêm: Cận cảnh Đồng bằng sông Cửu Long oằn mình chống hạn mặn + Hạn mặn sông Mekong: Thảm họa được báo trước.

Nông dân Phan Ngọc Trận (xã Tân Thanh, huyện Giồng Trôm, tỉnh Bến Tre) đứng trên bờ nhìn về đám ruộng cháy khô nói như khóc: “Thua rồi chú ơi, trắng tay rồi. 6 mẫu ruộng đầu tư biết bao công sức, tiền bạc nhưng lúa trổ bị lép hạt. Không biết lấy đâu ra tiền để trả nợ”. (Nguồn: danviet.vn)

Những hỗ trợ trên đang được đưa tới vùng đồng bằng được coi là vựa lúa lớn nhất cả nước, sản xuất ra một nửa sản lượng lúa gạo trong nước và xuất khẩu đạt 8 triệu tấn gạo mỗi năm.

Tại hội thảo tổ chức chiều 15/3, Bộ NN&PTNT cho biết hiện đã có 160.000 ha lúa bị thiệt hại. Nếu tính theo tỷ lệ sản lượng đạt 5 tấn/ha thì ước tính 800.000 tấn lúa đã bị mất trắng. Với mỗi gia đình có diện tích sản xuất khoảng 0,5ha, thì xâm nhập mặn đã làm khoảng 300.000 hộ gia đình (khoảng 1,5 triệu người) trong những tháng qua không có thu nhập; toàn vùng có 155.000 hộ (khoảng 575.000 người) thiếu nước ngọt sinh hoạt.

Không có nước ngọt thì cũng không thể xuống giống vụ hè thu nên sẽ có khoảng 500.000 ha không thể xuống giống đúng vụ, chiếm 1/3 diện tích lúa của ĐBSCL. Việc lùi lại thời vụ khiến thời tiết không thích hợp sẽ dẫn đến năng suất thấp gây nguy cơ giảm sản lượng lúa. Ngoài ra còn chưa kể đến diện tích cây ăn trái bị ảnh hưởng, đàn gia súc không có thức ăn, thủy sản nước ngọt, nước lợ chết.

Mức độ thiệt hại gia tăng khi cộng hưởng với tình hình nông nghiệp tại các vùng khác. Tại Nam Trung Bộ và Tây Nguyên, hạn hán cũng đang diễn ra khốc liệt. Hồ chứa tại các tỉnh từ Bình Thuận đến Khánh Hòa chỉ còn khoảng 50-60% dung tích thiết kế, hồ chứa tại Ninh Thuận chỉ còn 30% dung tích; các con sông ở Khánh hòa lưu lượng nước chỉ đạt 10%.

Tại Tây Nguyên, tình trạng “khát” nước đặc biệt nghiêm trọng tại 4 tỉnh Kon Tum, Gia Lai, Đắk Lắk, Đắk Nông. Bộ NN&PTNT cho biết, Tây Nguyên có 2.800 ha lúa dừng sản xuất; 17.600 hộ thiếu nước và có thể còn nhiều hơn. Toàn Tây Nguyên có trên 100.000 ha cà phê không có nước tưới, theo Hiệp hội Cà phê – Ca cao Việt Nam (Vicofa).

Việt Nam kêu gọi cộng đồng quốc tế hỗ trợ

“Chúng tôi đã làm tất cả những gì có thể làm được nhưng tình hình là rất nghiêm trọng, chúng tôi mong muốn được hỗ trợ của cộng đồng quốc tế”, Bộ trưởng Cao Đức Phát thừa nhận và kêu gọi quốc tế hỗ trợ trong buổi hội thảo.

Đáp lại lời kêu gọi từ Bộ Nông nghiệp của Việt Nam, đại diện Viện nghiên cứu lúa gạo quốc tế IRRI – ông Leocadio Sebastian cho rằng hiện tượng xâm nhập mặn có thể dự báo trước, có thể sản xuất 2 vụ ngắn ngày thay vì sản xuất 3 vụ dài ngày. Ngoài ra, cần nghiên cứu, đưa ra các giống lúa thích ứng với xâm nhập mặn, hạn hán, đồng thời cần mở rộng những mô hình sản xuất thông minh nâng cao tính chống chịu và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Đại diện cơ quan Hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA) cho biết sẽ xem xét, đẩy nhanh dự án cải tiến, hoàn thiện hơn hệ thống tưới tiêu tại tỉnh Bến Tre. Còn đại diện các đối tác và nhà tài trợ quốc tế, bà Pratibha Mehta – Điều phối viên thường trú Liên hợp quốc tại Việt Nam cho biết các tổ chức quốc tế sẽ nhóm họp để tìm giải pháp hỗ trợ trước mắt, cứu trợ khẩn cấp cho những vùng chịu ảnh hưởng nặng nề, hỗ trợ về tài chính và kỹ thuật ở các địa phương đang chịu thiệt hại. Cần mở rộng những mô hình sản xuất thông minh nâng cao tính chống chịu và thích ứng với biến đổi khí hậu, bà Mehta cho hay.

Tin liên quan:

[:-/] Toàn bộ Đồng bằng sông Cửu Long đã bị xâm nhập mặn (Tuổi Trẻ 16/3/2016) – Nếu tốc độ xâm nhập mặn vẫn tiếp diễn như hiện nay, trong 3 năm tới, nền nông nghiệp ở Đồng bằng sông Cửu Long có thể sẽ bị kiệt quệ; đất nông nghiệp, lương thực trở nên khan hiếm và đắt đỏ hơn.

Và Đồng bằng sông Cửu Long sẽ giảm bớt diện tích nông nghiệp, giảm diện tích đất trồng cỏ cho gia súc, giảm phát triển chăn nuôi gia súc; đồng thời sẽ tăng nhập khẩu thức ăn chăn nuôi. Nền nông nghiệp Đồng bằng sông Cửu Long sẽ co hẹp đáng kể. (…)

Theo Viện Khoa học Thủy lợi miền Nam, hiện nay và dự báo trong thời gian tới, thời tiết nắng nóng nên nhu cầu sử dụng nước ngọt tưới cho sản xuất nông nghiệp lớn; đồng thời lượng bốc hơi cao, nước ngọt hao phí tự nhiên lớn.

Do các yếu tố trên, kết hợp với những ngày triều cường, gió chướng mạnh, nên xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long đã, đang và sẽ diễn ra nhiều bất lợi cho sản xuất và nguồn nước phục vụ sinh hoạt.

Viện Khoa học Thủy lợi miền Nam dự báo, một số khu vực tại Đồng bằng sông Cửu Long từ nay đến tháng 5 khi có gió chướng cấp 5-6 trở lên độ mặn sẽ tăng cao. Nếu tháng 5 có mưa tại Đồng bằng sông Cửu Long và lưu vực sông Mekong thì độ mặn sẽ giảm nhiều so với dự báo…

Cận cảnh Đồng bằng sông Cửu Long
oằn mình chống hạn mặn

(TTXVN/Vietnam+) – Từ một vùng đất được xem là màu mỡ, thì giờ đây, người dân các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long đang hàng ngày ngậm ngùi chứng kiến những cánh đồng lúa chết khô.


Cả cánh đồng lúa ở Ấp Kiên Thanh, xã Kiên Bình, huyện Kiên Lương, Kiên Giang
bị nhiễm mặn xám đen ngay trước ngày thu hoạch. (Ảnh: Trọng Đạt/TTXVN)


Anh Võ Văn Thảo, ấp Tây Sơn 3, xã Đông Yên, huyện An Biên thẫn thờ
nhìn những bông lúa chết khô vì thiếu nước và nhiễm mặn. (Ảnh: Trọng Đạt/TTXVN)


Những con kênh phục vụ tưới tiêu cho đồng ruộng ở xã Hưng Yên,
huyện An Biên, Kiên Giang bị nhiễm mặn trầm trọng. (Ảnh: Trọng Đạt/TTXVN)


Rất nhiều những cánh đồng ở An Biên cũng như toàn vùng Đồng bằng
sông Cửu Long giờ đây đang bị bỏ hoang, nứt nẻ. (Ảnh: Trọng Đạt/TTXVN)


Những cánh đồng lúa chết khô vì hạn mặn ở vựa lúa
Đồng bằng sông Cửu Long. (Ảnh: Trọng Đạt/TTXVN)


Cả cánh đồng lúa đến thời điểm thu hoạch
bị hạn mặn làm cho chết khô. (Ảnh: Trọng Đạt/TTXVN)


Những bông lúa bị nhiễm mặn, trở nên xám đen
ngay trước ngày thu hoạch. (Ảnh: Trọng Đạt/TTXVN)


Các công trình ngăn mặn đang được gấp rút thi công. (Ảnh: Trọng Đạt/TTXVN)

Hạn mặn sông Mekong: Thảm họa được báo trước

Hồng Duy (Zing News) – Việc xây dựng các đập thủy điện gây ra hạn mặn sông Mekong và hàng loạt hệ lụy cho 60 triệu dân sống dưới vùng hạ lưu, đẩy nhiều loài động vật quý hiếm tới bờ vực tuyệt chủng.


Đập thủy điện Nuozhadu Trung Quốc xây dựng trên sông Mekong. Ảnh: Corbis

Những tháng vừa qua, tình trạng hạn hán và xâm nhập mặn đang đẩy khoảng 1,5 triệu nông dân Việt Nam, những người sống ở khu vực hạ nguồn sông Mekong, vào tình trạng trắng tay. Hiện tượng thời tiết cực đoan ít mưa kết hợp với việc trữ nước trong các đập thủy điện trên thượng nguồn khiến lượng nước sông Mekong đổ về hạ nguồn suy giảm đột ngột.

Đồng bằng sông Cửu Long, nơi người dân từng phải tìm cách sống chung với lũ, đang loay hoay vì hạn hán và xâm nhập mặn. Nhiều chuyên gia nhận định, quá khứ sẽ không bao giờ trở lại và người dân ở hạ nguồn sông Mekong cần tìm cách thích nghi với tình hình mới, khi hạn hán và xâm nhập mặn xảy ra thường xuyên hơn.


Ruộng đồng nứt nẻ vì hạn hán ở Đồng bằng sông Cửu Long. Ảnh: AFP

Mối nguy hại từ thủy điện

Trong bài viết tháng 5/2015, báo Guardian của Anh đề cập tới 11 đập thủy điện được lên kế hoạch xây dựng trên dòng sông Mekong. Một trong số chúng là thủy điện Xayaburi, trị giá 3,5 tỷ USD ở vùng bắc Lào. Đây là con đập đầu tiên được xây dựng trên khu vực được phân chia là hạ nguồn sông Mekong. Tại miền Nam Lào, người ta cũng lên kế hoạch xây đập Don Sahong trị giá 300 triệu USD dù dòng chảy ở đây tương đối hiền hòa.

Việc xây dựng và lên kế hoạch xây dựng hàng chục con đập trên dòng Mekong mang lại một số lợi ích cho quốc gia sở hữu nhưng lại gây ra vô vàn hệ lụy cho khoảng 60 triệu người sống phía dưới hạ lưu. Trong khi đó, việc phối hợp kém bài bản giữa các quốc gia cùng chung dòng sông Mekong tiếp tục đẩy tình trạng khu vực trở nên bi đát.


Vị trí các con đập được xây dựng trên dòng chảy chính của sông Mekong.
(Màu đỏ: đã xây xong, màu vàng: đang xây dựng, màu xanh: dự kiến xây dựng). Đồ họa: Michael Buckley

Đập thủy điện Xayaburi và đập Sahong dự kiến cung cấp lượng điện lớn cho Thái Lan và mang lại cho Lào nguồn thu tương xứng. Tuy nhiên, hai đập này được coi là thảm họa trên dòng Mekong, tác động trực tiếp tới an ninh lương thực của khu vực. Trên thực tế, những vựa lúa nằm ở lưu vực sông Mekong cung cấp lượng lớn gạo xuất khẩu trong khi thủy sản nước ngọt đánh bắt trên dòng sông sông này chiếm 1/4 tổng sản lượng của cả thế giới.

Theo các nhà khoa học, đập Don Sahong được xem là sự hủy hoại nghiêm trọng nhất. Nó sẽ chặn đường của các đàn cá di trú theo mùa, đẩy những loài quý hiếm tới bờ vực tuyệt chủng và làm suy giảm lượng nước vốn đã ngày càng khan hiếm trên dòng Mekong. Những đập nước ở Lào và Trung Quốc tác động trực tiếp tới khu vực Đồng bằng sông Cửu Long của Việt Nam, làm tổn hại vựa lúa của quốc gia xuất khẩu gạo lớn thứ 2 thế giới.

Dù tác hại về việc xây đập trên dòng Mekong đã được chỉ rõ nhưng Ủy ban sông Mekong (Mekong River Commission), với 4 thành viên là Lào, Campuchia, Thái Lan, Việt Nam, không thể tìm được tiếng nói chung trong việc ngừng xây dựng các công trình thủy điện. Các nước hạ nguồn kêu gọi đánh giá minh bạch, độc lập về tác động của những công trình thủy điện tới môi trường và xã hội. Tuy nhiên, nhà chức trách Lào phớt lờ lời kêu gọi hoãn xây dựng đập thủy điện trên dòng chảy chính của sông Mekong.

Những gì xảy ra trên sông Mekong không chỉ tác động tới khu vực mà còn có ý nghĩa toàn cầu. Dòng sông tạo ra những đồng bằng trù phú, cung cấp lượng cá nước ngọt dồi dào cũng như đóng vai trò điều hòa khí hậu thế giới. Dòng sông còn mang tính biểu tượng và ý nghĩa văn hóa đối với các quốc gia nó chảy qua. Việc đề cao giá trị năng lượng trên dòng Mekong có thể làm tổn hại nhiều lĩnh vực khác mà con người cần nghiêm túc đánh giá.

Bài học từ sông Danube

Chảy qua 19 quốc gia, Danube là con sông mang tầm quốc tế lớn nhất thế giới. Nó cũng là dòng sông dài thứ 2 châu Âu sau sông Volga. Giống với sông Mekong, Danube đóng vai trò quan trọng với cuộc sống của 83 triệu người cũng như là nơi sinh tồn của hệ động thực vật phong phú, với những loài nằm trong danh mục bảo tồn.


Sông Danube chảy qua lãnh thổ 19 nước châu Âu. Ảnh: Freewheelcruises.com

Tuy nhiên, trong hơn 150 năm qua, Danube bị con người tàn phá và hủy hoại. Hàng loạt đê, đập mọc lên trên dòng chảy chính của sông. Việc nạo vét, nắn dòng cũng diễn ra tràn lan. Hậu quả là hơn 80% vùng đất ngập nước của sông Danube biến mất, kéo theo sự phong phú của các loài cá và những loài phụ thuộc vào cá.

Những thay đổi về địa chính trị từ 2 thập kỷ trước ở châu Âu đã tạo ra một kỷ nguyên mới cho dòng Danube. 19 quốc gia mà dòng sông chảy qua đã cùng nhau thành lập Ủy ban Quốc tế Bảo vệ sông Danube. Người ta đưa ra các quy định nghiêm ngặt về xử lý nước thải trước khi đổ ra sông. Các nước phải đầu tư nhiều tiền của hơn vào hệ thống này nhằm đảm bảo nguồn nước không bị ô nhiễm. Các quốc gia mới trở thành thành viên của Liên minh châu Âu (EU) phải đặc biệt tuân thủ quy định này.

Các nước cùng coi trọng yếu tố môi trường và bảo tồn hệ sinh thái giúp nhiều vùng đất ngập nước của sông Danube dần hồi sinh. Nó mang lại lợi ích đáng kể không chỉ cho các loài thủy sinh vật mà còn giúp con người phát triển kinh tế thông qua du lịch và giải trí bền vững. Năm 2006, Quỹ bảo tồn thiên nhiên quốc tế (WWF) cũng xác nhận việc hồi sinh của các vùng đất ngập nước giúp ngăn chặn đáng kể lũ lụt trên dòng Danube.

Hơn hai mươi năm phục hồi giúp Danube hồi sinh sau nhiều thập kỷ bị lạm dụng. Hiện tại, phần lớn sông Danube đều đáp ứng đủ tiêu chuẩn để có thể bơi lội mà không gây ảnh hưởng xấu tới sức khỏe. Những điểm nóng ô nhiễm cũng được giải quyết. Tuy nhiên, việc để dòng chảy của Danube được thông suốt vẫn là bài toán khó cho châu Âu.

Thời Trung cổ, những con cá tầm Beluga khổng lồ với kích thước bằng một chiếc xe buýt nhỏ thường xuyên bơi ngược dòng Danube tới khu vực xa xôi của nước Đức. Tuy nhiên, gần 60 đập mọc lên dọc dòng chảy chính chặn đứng đường di cư của các loài cá. WWF đang làm việc với Ủy ban Quốc tế về Bảo vệ sông Danube và chính phủ các nước có liên quan nhằm khai thông dòng chảy.

Ngoài ra, Danube còn là tuyến đường thủy huyết mạch của châu Âu. Việc kết hợp giữa lợi ích kinh tế và bảo vệ môi trường vẫn là bài toán khó mà Ủy ban Quốc tế về Bảo vệ sông Danube cần giải quyết. Tuy nhiên, mỗi công trình nhằm mục đích kinh tế trên con sông đều phải trải qua việc đánh giá toàn diện những tác động với môi trường. Nguồn lợi kinh tế không phải tất cả trên dòng Danube.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s