Bà Phạm Chi Lan: Đi định cư ở nước ngoài cả, đất nước này ai xây dựng đây?

Posted: April 22, 2016 in Uncategorized
Tags:

Diệu Thùy (Infonet.vn)“Những người kinh doanh thành công, tài năng thì một số đáng kể lại hướng ra kinh doanh bên ngoài, tìm kiếm cơ hội bên ngoài hơn là trong nước. Thế hệ tương lai nữa, ai cũng muốn ra bên ngoài thì đất nước này ai xây dựng đây”

� Xem thêm: GS Nguyễn Minh Thuyết: Vì sao nhiều người Việt muốn định cư ở nước ngoài?


Chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan

Mới đây tại Kỳ họp Quốc hội, đại biểu Trương Trọng Nghĩa đã phát biểu “Tại sao trí thức giỏi không về nước làm việc, doanh nhân giỏi muốn bỏ nước ra đi? Tại sao cán bộ về hưu hay đương chức tìm cách cho mình hay con cháu mình ra định cư ở nước ngoài?”

Theo ĐB Trương Trọng Nghĩa, không phải vì đất nước nghèo mà vì họ cảm thấy không vui, không an toàn về pháp lý…

Đồng tình với quan điểm trên, chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan cũng cho rằng, nguyên nhân chính là người dân cảm thấy kém an toàn. Đó cũng là lý do mà ở Việt Nam, ngày càng nhiều cha mẹ cho con đi du học sớm, độ tuổi học sinh đi du học ngày càng trẻ hóa.

Kém an toàn

Theo chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan, lẽ ra thu nhập càng cao, cuộc sống ngày càng tốt đẹp thì người ta thích sống ở đất nước mình hơn để tận hưởng những gì đẹp đẽ đang có, cuộc sống có tương lai sáng lạn hơn. Lẽ ra điều kiện sống tốt hơn khiến họ bám trụ nhiều hơn ở đất nước, thích sống ở đất nước hơn nhưng ở đây bên cạnh cải thiện về mức sống, thu nhập, có hàng loạt vấn đề khác nảy sinh làm người ta cảm thấy người ta cảm thấy không hẳn hạnh phúc hơn, an toàn hơn.

“Tôi cho rằng nhân tố cảm thấy kém an toàn là nhân tố chính khiến người Việt rời khỏi Việt Nam”, bà Lan nói.

Phân tích kỹ hơn về điều này, bà Phạm Chi Lan cho biết phản ứng cho con cái đi học sớm thể ngành giáo dục Việt Nam không tạo cho người ta sự hài lòng, an toàn khi giao con em cho nhà trường đào tạo. Cho con đi du học sớm điều quan trọng nhất là muốn cho con được hưởng một nền giáo dục tốt hơn, thành một con người tốt hơn, không chỉ là kiến thức mà còn kỹ năng, biết sống một cách kỷ cương, tôn trọng xã hội…những ý thức đó họ có thể thấy ở  một nền giáo dục nước ngoài, đảm bảo tốt hơn giáo dục Việt Nam.

“Ở Việt Nam cách dạy nhồi nhét kiến thức nhiều quá, sức ép ghê quá, những vấn nạn, tiêu cực trong nhà trường…làm phụ huynh không hài lòng, họ muốn cho con em đi sớm”, bà Lan nói.

Bà cho rằng, việc cha mẹ cho con cái đi du học sớm là một điều bất đắc dĩ, không ai muốn bứt con ra khỏi mình sớm.

“Thông thường các gia đình, nếu muốn cho con đi học thì cũng muốn ở tuổi đại học, khi con em ít nhiều đủ lớn, đủ khôn, trưởng thành hơn, yên tâm hơn khi đi học ở nước ngoài chứ con còn nhỏ rất cần sự theo dõi, chăm chút bảo ban của bố mẹ, họ không muốn bứt con ra sớm khỏi mình thế đâu. Phải nói rằng đây là một quyết định đau lòng của mỗi gia đình đó, phải để cho con đi sớm hơn với mong muốn nhận nền giáo dục tốt hơn”.

Theo chuyên gia Phạm Chi Lan, với nhóm quan chức có tiền cho con đi học nước ngoài thậm chí mua nhà mua cửa bên đó, sống bên đó thì đó là những quan chức ko phải sống bằng tiền lương, đàng hoàng, trong sạch.

“Khi họ có khoản thu nhập không đàng hoàng thì họ có tâm lý nơm nớm sợ, bị lộ thì phải tranh thủ khi còn cơ hội, còn quyền lực cho con ra nước ngoài, mua nhà mà không ai dám nói gì”, bà Lan nói.

Bà cho rằng, nguyên nhân dẫn đến những tình trạng trên là do môi trường kém an toàn: kém an toàn với trẻ nhỏ khi học hành, kém an toàn với những người làm việc đã được sống trong một môi trường cạnh tranh lành mạnh, hoặc kém an toàn với những người có lỗi, có vấn đề, sợ sự trừng trị, họ tìm kiếm ở nơi khác mà không ai biết.

Lấy đâu chỗ cho trí tuệ

Còn việc những người trưởng thành, đi nước ngoài rồi không về hoặc không về trong một số năm đầu tiên, theo bà Lan cũng có thể giải thích được.

Một mặt các em muốn ở lại để học, làm việc trong môi trường, kinh nghiệm thực tế chứ không phải ôm một mớ kiến thức từ bên ngoài về mà có thể làm việc được ngay. Đây là nhu cầu chính đáng và rất đáng hoan nghênh.

Một thực tế khác là có nhiều em đã về rồi và thực sự thất vọng với công việc ở nhà dành cho họ. Đây ko chỉ là chuyện lương, thu nhập mà điều quan trọng hơn là cách đối xử với người ta.

“Lúc mới ra trường xong, các em muốn đi làm, muốn cống hiến nhưng bị dội gáo nước lạnh, dồn dập đủ kiểu khác nhau thành những cú sốc nặng. Nhiều cơ quan có tình trạng nhất hậu duệ, nhì quan hệ, ba tiền tệ thì lấy đâu chỗ cho trí tuệ mang về. Thực tế này đã được nói đến rất nhiều diễn đàn nhưng nó vẫn diễn ra, đến các quan chức liên quan hỏi bằng chứng đâu, làm gì có bằng chứng cho những chuyện đó nhưng nó vẫn lù lù diễn ra ở tất cả các nơi”, bà Lan nhấn mạnh.

“Ngay cả khi làm việc trong môi trường tư nhân cũng phải có quan hệ với các tổ chức, cơ quan nhà nước. Khi đụng đến những quan hệ đó là đụng đến những quan hệ thân hữu, hối lộ, đút lót…Khi giao cho các em những công việc phải tiếp xúc với các cơ quan nhà nước để xin giấy phép, việc nọ, việc kia… chắc chắn sẽ làm thất vọng cho những người đã từng học tập, sinh sống ở nước ngoài”, chuyên gia Phạm Chi Lan nói thêm.

Theo bà, những người trẻ giống như một tờ giấy trắng, họ thẳng thắn và khó chấp nhận được những tiêu cực trên. Còn ở Việt Nam sống lâu thành quen, người dân chấp nhận sống chũng với lũ, tham nhũng, nhũng nhiễu…

Phải lấy lại niềm tin

Đáng nói là xu hướng người Việt tìm cách định cư ở nước ngoài ngày càng nhiều. Nó không chỉ thể hiện ở việc du học sinh không trở về nước mà các doanh nhân cũng tìm cách chuyển ra nước ngoài…

Chuyên gia Phạm Chi Lan nói: “Vài năm trở lại đây tôi thấy một vài doanh nghiệp trưởng thành, lớn lên được thì họ lại có xu hướng chân trong, chân ngoài, một phần nhỏ còn ở đất nước, còn một phần khác, tấm lòng của họ, hướng ra thị trường, công việc lâu dài, vốn liếng, cơ hội làm ăn họ tính ra bên ngoài nhiều hơn bên trong”,

“Doanh nghiệp tư nhân đúng là có nhiều trường hợp như vậy, khi họ lớn lên ở mức độ nào đó bị gây khó khăn, buộc phải bán, nhượng cho người này người khác. Họ sợ giống như trước đây bị vỗ béo rồi làm thịt”, bà Lan chỉ ra.

Theo bà, nếu không ngăn cản xu hướng này thì không chỉ là chảy máu chất xám ở những người trẻ mà còn mất cả nguồn vốn, con người, kinh nghiệm kinh doanh, làm ăn.

“Con số báo cáo mới đây của Viện Nghiên cứu Kinh tế và Chính sách (VEPR) đưa ra, người Việt gửi 7,3 tỷ USD ra nước ngoài hay hồ sơ Panama, Việt Nam có tổng cộng 92 tỉ USD được chuyển phi pháp từ Việt Nam ra nước ngoài, riêng năm 2015 là hơn 9 tỉ, những cái đó là con số mất mát bằng tiền đo được mà trên đồ thị nó đang ngày càng tăng lên hằng năm, nó thấy rõ xu hướng hiện nay”, bà Lan nhấn mạnh.

Theo bà, chúng ta ưu đãi cho bao nhiêu đầu tư nước ngoài thì cũng chỉ thu được vốn đầu tư cam kết tương đương với số tiền người Việt mất ra bên ngoài. Những nguồn lực có sẵn trong dân thì không khai thác được.

“Nguồn lực kinh doanh cũng vậy, những người kinh doanh thành công, tài năng thì một số đáng kể lại hướng ra kinh doanh bên ngoài, tìm kiếm cơ hội bên ngoài hơn là trong nước. Thế hệ tương lai nữa, ai cũng muốn ra bên ngoài thì đất nước này ai xây dựng đây?”, bà Lan băn khoăn.

Để ngăn cản dịch chuyển này, theo bà điều quan trọng là hệ thống thể chế cần minh bạch, giải trình của nhà nước, chống tham nhũng vì rất nhiều vấn đề bắt nguồn từ tham nhũng, nhóm lợi ích, làm méo mó sự phát triển, gây nên vấn nạn trong giáo dục.

“Sự bảo thủ, trì trệ trong giáo dục bắt nguồn một phần quyền lực như vậy gây ra, họ không muốn thay đổi, dạy những đứa trẻ biết vâng lời, nhồi một đống kiến thức như tụng kinh…trong khi xã hội thay đổi bao nhiêu.

Với kinh doanh tạo môi môi trường minh bạch, cạnh tranh sòng phẳng.

“Chừng nào thay đổi được thì tình trạng đó sẽ thay đổi. Nói cho cùng thì phải tạo được niềm tin cho người dân, mất niềm tin đã quá lớn”, bà Lan nhấn mạnh.

GS Nguyễn Minh Thuyết: Vì sao
nhiều người Việt muốn định cư ở nước ngoài?

Hồng Chuyên thực hiện (Infonet.vn) – GS Nguyễn Minh Thuyết đã có cuộc trao đổi với PV infonet trước những băn khoăn, trăn trở của Đại biểu Trương Trọng Nghĩa tại diễn đàn Quốc hội về việc tại sao người có tiền, quan chức và người có học muốn định cư ở nước ngoài.


Giáo sư Nguyễn Minh Thuyết trò chuyện với PV Infonet (Ảnh: Hồng Chuyên)

Vì sao người có tiền, người có học lại muốn định cư ở nước ngoài?

■ Thưa giáo sư, trước câu hỏi của đại biểu Quốc hội Trương Trọng Nghĩa mà nhiều báo đưa tin, ông đánh giá thế nào về hiện tượng quan chức tìm cách cho con em đi du học và định cư ở nước ngoài đang diễn ra?

Giáo sư Nguyễn Minh Thuyết: Theo tôi, đi du học là tốt. Con quan chức cũng như con thường dân đều không phân biệt, chỉ trừ trường hợp các quan chức lợi dụng chức vụ, quyền hạn của mình để lấy cho con học bổng của Chính phủ Việt Nam hoặc của nước ngoài một cách không chính đáng. Còn nếu họ bỏ tiền cá nhân để cho con đi học hoặc con của họ đáp ứng được tiêu chuẩn chọn người đi du học cũng là điều tốt.

Nhưng  đối với quan chức, người dân có quyền đặt câu hỏi: Họ lấy tiền ở đâu cho con đi học tự túc với mức học phí cả mấy chục nghìn USD/năm? Vì với đồng lương nhà nước, quan chức không thể cho con đi nước ngoài như vậy. Dĩ nhiên, cũng có những ông bà quan chức vừa làm quản lý, vừa làm chuyên môn, nhưng nói thật, thu nhập cả từ tay phải lẫn tay trái may ra cũng chỉ có thể đủ mua cái nhà tầm tầm, cái xe kha khá thôi.

■ Thưa giáo sư, hiện tượng nhiều thanh niên đi du học không trở về nước hay nhiều bậc phụ huynh tìm cách đầu tư gần triệu đô vào các dự án ở nước ngoài với mục đích kiếm “thẻ xanh” để con cái được định cư tại nước ngoài cũng đang là một xu hướng mới?

Giáo sư Nguyễn Minh Thuyết: Cách đây 7, 8 năm, trong một lần làm việc với tôi, Giáo sư Thomas Vallely, Trưởng nhóm nghiên cứu về đại học Việt Nam của Đại học Harvard (Hoa Kỳ), đã đề cập đến hiện tượng nhiều du học sinh Việt Nam  không trở về nước. Ông tỏ ý lấy làm tiếc vì Việt Nam đang rất cần nhân lực có trình độ cao mà không thu hút được du học sinh trở về, và khuyên chúng ta đổi mới mạnh mẽ chính sách sử dụng nhân lực để thay đổi tình hình này.

Tới nay lại thêm hiện tượng bố mẹ quyết bỏ tiền đầu tư lấy cho được cái “thẻ xanh” để cả nhà, trước hết là con cái, được định cư ở nước ngoài nữa thì đúng là phải mổ xẻ nguyên nhân của tình trạng “du canh du cư” này rồi.

■ Giáo sư có thể lý giải vì sao những người có học, có tiền lại muốn định cư ở nước ngoài?

Giáo sư Nguyễn Minh Thuyết: Chẳng riêng người có trình độ cao hay có tiền đâu, mà lao động phổ thông cũng muốn định cư ở nước ngoài nếu họ tìm được công ăn việc làm.

Về nguyên nhân thì GS Thomas Vallely cũng đã đề cập một phần: Đó là do chính sách sử dụng nhân lực. Ví dụ, các em đi học ở nước ngoài quay trở về nước liệu có xin được việc không? Xin việc phải chạy mất bao nhiêu tiền? Giả sử chi tiền để có việc làm rồi thì có cơ hội thăng tiến không hay lại phải chi tiền tiếp? Nếu không xin việc ở khu vực công mà tự lập nghiệp thì cơ hội lập nghiệp, tiếp cận vốn thế nào? Làm ăn có thuận lợi không hay lúc nào cũng phải lo “vái tứ phương”?

Một nguyên nhân quan trọng nữa khiến du học sinh ngại trở về là môi trường sống thiếu sự điều tiết nghiêm minh của pháp luật và văn hóa. Người dân, nhất là người từ các nước phát triển trở về, cảm thấy bị ức chế từ những việc rất đơn giản, như giao thông lộn xộn, thiếu an toàn; trật tự vệ sinh không đảm bảo; an toàn thực phẩm kém; làm bất cứ giấy tờ gì đều gặp phiền hà v.v… Nhiều khi có những việc là quyền con người, quyền công dân đã được quy định trong Hiến pháp, pháp luật, nhưng người dân cũng không được hưởng. Tôi cứ nói một vài việc đơn giản như  bạn đang đi trên hè phố bỗng dưng bị một xô nước bẩn hắt vào người hay bỗng dưng bị chửi mắng, xúc phạm thì ai giải quyết cho bạn? Trong khi đó, sống ở các nước phát triển, làm việc tuy vất vả nhưng người ta được đảm bảo một cuộc sống an lành; nếu quyền con người, quyền công dân bị vi phạm sẽ có pháp luật bảo vệ.

Cho nên, muốn giữ chân được nhà đầu tư, nhà khoa học và thu hút được con em chúng ta du học trở về phục vụ đất nước thì phải cải thiện môi trường sống. Không cần đòi hỏi gì nhiều, chỉ cần chấp hành nghiêm chỉnh pháp luật. Pháp luật mà không được thi hành nghiêm thì cơ quan nhà nước, người đứng đầu cơ quan nhà nước hữu quan phải chịu trách nhiệm.

“Nếu GS Ngô Bảo Châu ở lại trong nước thì rất phí”

■ Thưa giáo sư, có nhiều ý kiến đổ lỗi cho giáo dục và y tế chưa đảm bảo, giáo sư có lý giải như thế nào?

Giáo sư Nguyễn Minh Thuyết: Giáo dục và y tế là hai ngành bị chê nhiều, nhưng ta hãy thử đặt câu hỏi: Có ngành nào khá hơn hai ngành đó không? Tôi nghĩ là không. Thậm chí, so với những ngành khác, hai ngành này còn khá hơn. Nhưng vì bức xúc mà không dễ trút vào đâu, người ta cứ trút vào hai “anh” “thấp cổ bé họng” này, mặc dù nhiều điều nói về hai “anh” này đâu có đúng.

Nói riêng về giáo dục thì đòi hỏi của người dân rất cao, nhất là khi giáo dục được tặng cho danh hiệu “quốc sách hàng đầu”. Nhưng với điều kiện như hiện nay thì không thể đỏi hỏi chất lượng giáo dục như các nước phát triển được. Đường lối của Đảng, Nhà nước coi giáo dục là quốc sách hàng đầu, nhưng từ địa phương đến trung ương  thực hiện quan điểm ấy như thế nào?

Cứ thử hỏi “Mỗi tháng, mỗi năm, cấp ủy và chính quyền dành được bao nhiêu thời gian cho giáo dục?  Mỗi năm dành bao nhiêu đất để làm trường; bao nhiêu đất làm sân gôn, nhà hàng, khách sạn?” là biết ngay giáo dục đứng ở vị trí nào.

Năm 1999, tôi sang tìm hiểu giáo dục ở Vương quốc Anh, có hỏi cán bộ quản lý ở đó: “Lương của giáo viên tiểu học là bao nhiêu”. Họ trả lời: 26.000 bảng Anh/năm. Tính ra, theo tỉ giá bây giờ đã tương đương 65 triệu đồng Việt Nam/tháng. Mà ở các trường tiểu học tôi đến thăm, mỗi lớp chừng 20 – 25 học sinh, có 2 cô giáo – một cô dạy chính, một cô trợ giảng. Giáo viên của ta, một cô giáo phụ trách tới 50 học sinh, mà lương được bao nhiêu? Có được 6 triệu đồng/tháng không?

Ta cứ bảo nhà trường phải tổ chức cho học sinh đi tham quan, thực tế, nhưng một lớp 20 cháu còn quản được, chứ đến 50 cháu thì đâu có dễ. Tiền ở đâu để đưa các cháu đi? Một cô có đảm nhiệm được 50 cháu mà không xảy ra tai nạn không? Nếu tôi là giáo viên, tôi cũng không dám đưa các cháu đi như thế.

Nếu chúng ta đến một số trường tư thục ở Hà Nội và TP HCM, một lớp học dưới 20 em, điều kiện học rất tốt, chẳng có thầy, cô nào ép các em học thêm. Tuy nhiên, học phí ở những trường này rất cao, khoảng 100 triệu/năm.

Đại học của ta, tính cả phần đầu tư của Nhà nước và học phí, bình quân chỉ 200 USD/sinh viên/năm. Trong khi đó, ở Mỹ, riêng học phí đại học trung bình 30-40 nghìn USD/năm. Các trường đại học quốc tế tại Việt Nam (như RMIT ở TP HCM) học phí cũng cỡ 15.000 USD/năm. Phải nói rằng, giáo dục của ta làm việc trong hoàn cảnh hết sức khó khăn.

Môi trường xã hội hiện nay cũng là một yếu tố hạn chế kết quả giáo dục. Trong một môi trường văn hóa, đạo đức xuống cấp nghiêm trọng như thế này, khó có thể giáo dục con em thật ngoan, thật  giỏi. Học sinh học ở trường chỉ 5 tiếng/ ngày, ở với bố mẹ và xã hội là 19 tiếng/ngày. Nhà trường, thầy cô dạy học sinh những điều tốt đẹp, lý tưởng. Nhưng ra đến cổng trường, các em đã mắt thấy tai nghe những điều ngược lại với lời dạy của thầy cô rồi. Người ta thông thường dễ nhiễm tính xấu hơn tính tốt. Giống như đôi giày ta đi, muốn giữ sạch khó hơn là để bẩn. Nhà trường có cố dạy học sinh ngoan cũng không được.

Các vị phụ huynh có tiền cho con em ra nước ngoài học, tôi ủng hộ. Kể cả các bạn trẻ có ở lại nước ngoài tôi cũng ủng hộ. Vì ở lại nước ngoài, trong điều kiện tốt, các bạn trẻ sẽ phát triển thành những người giỏi, đến lúc nào đó sẽ giúp ích cho Tổ quốc. Thú thực, tôi nghĩ rằng, những người giỏi, nhất là trong các ngành khoa học cơ bản như Giáo sư Ngô Bảo Châu nếu ở trong nước thì rất phí.

“Không thể bắt người ta kiễng chân cả đời”

■ Còn y tế thì sao, thưa giáo sư?

Giáo sư Nguyễn Minh Thuyết: Y tế Việt Nam hiện nay thực hiện được nhiều kỹ thuật hiện đại của thế giới như ghép gan, ghép thận, mổ công nghệ cao,… Vấn đề của ngành y tế là điều kiện khám, chữa bệnh quá kém, lương thầy thuốc quá thấp. Người học ngành y, thi vào đã khó, học mất đến 6 năm, ra trường lương cũng chỉ như cử nhân ngành khác học 4 năm thôi.

Đặc biệt, trách nhiệm của thầy thuốc rất lớn. Một thầy giáo hết sức quan trọng, nhưng hôm nay thầy giảng bài có chỗ chưa chính xác, ngày mai thầy có thể đính chính. Còn bác sĩ không thể đính chính được. Một sĩ quan công an, quân đội làm việc như một công chức tại Hà Nội, TP HCM hay các thành phố cũng được trả lương lương gấp đôi người bình thường như người ở biên giới, hải đảo. Ông bác sĩ có trách nhiệm lớn như vậy, sao không được trả lương gấp đôi người bình thường?

Về điều kiện làm việc của ngành y, chúng ta đang cố gắng đảm bảo nguyên tắc rất sách vở về công bằng xã hội. Thu viện phí rất thấp, không bù được chi phí thực. Bảo hiểm y tế thu cũng thấp nên cấp thuốc rất tượng trưng. Tại sao ta không đổi mới cách nghĩ để thay đổi tình trạng này?

Tôi nghĩ, có thể áp dụng mô hình y tế như thời Pháp, có bệnh viện công chữa cho người nghèo và các đối tượng ưu tiên, Nhà nước lo; phần còn lại là dịch vụ đáp ứng nhu cầu khám, chữa bệnh của những người thu nhập từ trung bình khá trở lên. Như vậy thì cả người bệnh lẫn thầy thuốc đều được đảm bảo quyền lợi.

Ta hay kêu ca về thái độ của một số thầy thuốc. Ngành y phải có trách nhiệm sửa chữa khuyết điểm này. Nhưng nói cho công bằng, làm việc căng thẳng, khám chữa bệnh cho hàng trăm người bệnh/ngày mà lương thấp thì người ta dễ sinh ra cáu gắt. Mà cửa hẹp thì sẽ sinh cửa quyền.Theo tôi, thu nhập, trình độ và trách nhiệm phải tương xứng. Không thể bắt người ta kiễng chân cả đời được.

■ Xin chân thành cảm ơn giáo sư!

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s