Tìm nguyên nhân cá chết: Càng chậm trễ, càng khó tìm ra “thủ phạm”

Posted: April 29, 2016 in Uncategorized
Tags:

Mạnh Nguyễn (BizLive) – Tại cuộc họp báo thông tin về vụ cá chết ở 4 tỉnh miền Trung chỉ kéo dài gần 10 phút, Bộ Tài nguyên và môi trường cho biết có hai nhóm nguyên nhân chính dẫn đến hiện tượng này.

� Xem thêm: Cá chết do chất độc, không phải do thủy triều đỏ! + Nguyên nhân cá chết do thủy triều đỏ: Hãy đưa ra bằng chứng! + 3 câu hỏi vẫn để ngỏ về cá chết hàng loạt.


Nước sông San Diego, California, Mỹ chuyển màu đỏ rực do tác động
của hiện tượng thủy triều đỏ. (Ảnh: Kai Schumann/OceanService.gov)

Đó là do tác động của các độc tố hóa học thải ra từ hoạt động của con người trên đất liền và trên biển và do hiện tượng bất thường của tự nhiên kết hợp với tác động của con người, tạo nên hiện tượng “tảo nở hoa” hay thủy triều đỏ.

Bộ Tài nguyên và môi trường cũng khẳng định, đến thời điểm này chưa có bằng chứng về mối liên hệ giữa hoạt động của Công ty Formosa và các nhà máy với hiện tượng cá chết hàng loạt.

Với thông tin như trên, cơ quan quản lý mới chỉ đưa ra hai hướng nguyên nhân có thể xảy ra, còn nguyên nhân thực sự và xác đáng là gì thì chưa rõ.

Bình luận về vấn đề này với BizLIVE, PGS.TS Trần Hồng Côn, Khoa Hóa, Đại học Tự nhiên cho rằng không khó để xác định xem nguyên nhân cá chết có phải do hiện tượng thủy triều đỏ hay.

“Chỉ cần xác định ngay xem có hiện tượng thủy triều đỏ có trong giai đoạn cá chết hay không? Rất đơn giản, chỉ cần hỏi các quan trắc cộng với hình ảnh vệ tinh là phát hiện ra ngay. Không cần mất nhiều thời gian đâu”, ông Côn nhận định.

Còn nếu cơ quan quản lý môi trường không phát hiện ra hiện tượng bất thường nào, theo ông Côn, nguyên nhân chắc chỉ có thể bắt nguồn từ chất thải độc hại do con người.

“Cũng không phải là quá khó khăn để có thể phân tích chất độc hại gây nên hiện tượng cá chết hàng loạt đó. Cái này những nhà độc học, hóa học có thể phân tích được ngay, gồm cả lấy mẫu, vận chuyển, phân tích mất khoảng 4 – 5 là ra kết quả”, ông Côn cho biết.

PGS.TSKH Nguyễn Văn Cư – nguyên Tổng Cục trưởng Tổng cục Biển và hải đảo Việt Nam, Chủ tịch Hội Khoa học và kỹ thuật biển Việt Nam khi trả lời trên Góc nhìn thẳng của Vietnamnet cho rằng: Sự chậm trễ sẽ ảnh hưởng đến việc tìm ra “thủ phạm”.

“Nếu như người ta thải cấp tập ra trong một vài ngày rồi sau đó, được pha loãng dần trong nước biển cũng như trong môi trường trầm tích, đến khi chúng ta lấy mẫu của trầm tích đáy cũng như mẫu nước của cửa thải đó, độ độc hại đã được phân hủy và phát tán ra các vùng lân cận. Cho nên, việc đánh giá mức độ nguy hiểm của nó cũng chưa hoàn toàn chính xác”, vị này cho biết.

Liên quan việc cá chết hàng loạt, ngày 28/4, Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và môi trường Trần Hồng Hà nhận định đây là thảm họa môi trường lớn, hết sức nghiêm trọng lần đầu xảy ra ở Việt Nam.

Theo ông Hà, qua kiểm tra, đoàn chưa phát hiện bằng chứng về mối quan hệ giữa nước thải, chất thải với thảm họa về môi trường, tuy nhiên về mặt gián tiếp thì có những vấn đề liên quan.

Ông Hà cũng đánh giá, các cơ quan chức năng đã lúng túng, xử lý chậm, và không có kinh nghiệm ứng phó sự cố có tính chất thảm hoạ. “Với tư cách Bộ trưởng Tài nguyên và Môi trường, tôi xin nhận khuyết điểm trước sự việc này”, ông Hà nói.

Cá chết do chất độc, không phải do thủy triều đỏ!

Mạnh Nguyễn (Tầm Nhìn) – “Nguyên nhân thủy triều đỏ (tảo nở hoa) nên được loại bỏ vì những biểu hiện đặc trưng của hiện tượng này không được ghi nhận trong thực tế như: Lượng tảo phát triển nhiều gây biến đổi màu nước; cá tầng mặt chết hàng loạt; xác tảo trôi vào bờ gây hôi thối, ô nhiễm”

Tại cuộc họp báo thông tin về vụ cá chết ở 4 tỉnh miền Trung tối 27/4, Bộ Tài nguyên và môi trường cho biết có hai nhóm nguyên nhân chính dẫn đến hiện tượng này.

Đó là do tác động của các độc tố hóa học thải ra từ hoạt động của con người trên đất liền và trên biển và do hiện tượng bất thường của tự nhiên kết hợp với tác động của con người, tạo nên hiện tượng “tảo nở hoa” hay thủy triều đỏ.

Liên quan đến thông tin trên, Hội nghề cá Việt Nam vừa có văn bản gửi Văn phòng Chính phủ, Bộ Tài nguyên và môi trường, Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn, Bộ Tài chính.

Theo đó, Hội nghề cá Việt Nam cho biết đồng tình với nhóm nguyên nhân thứ nhất Bộ Tài nguyên và môi trường đưa ra, đó là cá chết do tác động của độc tố hóa học thải ra từ hoạt động của con người.

Hội nghề cá cho biết sở dĩ họ nhận định như vậy là vì: Đa số cá chết sống ở tầng đáy. Phát hiện lần đầu ven biển Kỳ Anh, Hà Tĩnh. Chất độc theo dòng hải lưu chảy từ Bắc xuống Nam và tiếp tục gây chết cá ở Quảng Bình, kế đến là Quảng Trị rồi xuống Thừa Thiên Huế. Tại đây chất độc đã được pha loãng nên không thấy cá chết nhiều.

“Nguyên nhân thủy triều đỏ (tảo nở hoa) nên được loại bỏ vì những biểu hiện đặc trưng của hiện tượng này không được ghi nhận trong thực tế như: Lượng tảo phát triển nhiều gây biến đổi màu nước; cá tầng mặt chết hàng loạt; xác tảo trôi vào bờ gây hôi thối, ô nhiễm”, văn bản của Hội nghề cá nêu rõ.

Hội nghề cá Việt Nam cũng cho rằng, đến nay không có bằng chứng nào như động đất, sóng thần, núi lửa… để dẫn tới nhận định: đáy biển sinh ra chết độc làm cá tầng đáy chết. Do vậy, giải thiết do con người gây ra là có cơ sở.

Hội nghề cá cũng “hiến kế” cho cơ quan chức năng để sớm tìm ra nguyên nhân. Cụ thể, theo hội này, cần làm rõ các câu hỏi: Tại Kỳ Anh, có bao nhiêu ống xả thải ra biển, kết quả kiểm kê 300 tấn chất hóa học nhập về Formosa được sử dụng làm gì, như thế nào?

Kết quả phân tích chất độc của mẫu đất lấy ở cuối nguồn ống xả và kết quả phân tích chất độc lấy ở dạ dày và mang cá chết, từ đó chúng ta sẽ tìm ra kết quả có phải do độc tố từ nhà máy gây chết cá không. Nếu không phải thì truy tìm nguyên nhân theo hướng khác.

“Nếu cá chết do chất độc thì toàn bộ sinh vật biển đã bị hủy diệt, chúng ta chỉ thấy cá vì chúng có cá thể lớn và nổi lên mặt nước. Việc cần làm tiếp theo là xác định độc tố tồn dư trong đất và nước bao lâu?”, Hội nghề cá kiến nghị.

Hội nghề cá cũng cho biết, hiện nay ngư dân đánh cá không đi đánh cá được, người nuôi cá không dám nuôi. Tất cả đang chờ câu trả lời từ cơ quan có trách nhiệm. Một hệ lụy khác là người tiêu dùng hoang mang lo lắng không dám sử dụng cá biển. Nếu câu này không được trả lời sớm thì xuất khẩu thủy sản Việt Nam và các ngành kinh tế du lịch sẽ ảnh hưởng trầm trọng.

Trước tình hình trên, Hội nghề cá kiến nghị: Trong khi chưa xác định được nguyên nhân khiến cá chết, Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn chỉ đạo các tỉnh bố trí thu gom cá chết để tiêu hủy.

Chính phủ chỉ đạo Bộ Tài nguyên và môi trường, Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn khẩn trương tìm ra nguyên nhân, trên cơ sở đó khắc phục hậu quả, phục hồi sản xuất nghề cá.

Bộ Tài chính, Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn khẩn trương thống kê thiệt hại, hỗ trợ cho người dân ít nhất 15kg gạo mỗi tháng, tính từ tháng 4/2016 cho đến khi khôi phục sản xuất.

Nguyên nhân cá chết do thủy triều đỏ: Hãy đưa ra bằng chứng!

Mạnh Nguyễn (BizLive) – Khi nói thủy triều đỏ là một trong những nguyên nhân nghi có thể làm cá chết hàng loạt thì các bộ phải đưa ra căn cứ. Họ phải chỉ rõ, trước và ngay khi xảy ra hiện tượng trên có xảy ra hiện tượng gì bất thường trên biển không?”


Hiện tượng thủy triều đỏ. Ảnh: Robert Scribbler

Tại cuộc họp báo thông tin xung quanh vụ cá chết hàng loạt ven biển miền Trung thời gian qua, Bộ Tài nguyên và môi trường đã đưa ra 2 nhóm nguyên nhân chính gây nên hiện tượng nay.

Thứ nhất, do tác động của các độc tố hoá học thải ra từ hoạt động của con người trên đất liền và trên biển.
Thứ hai, do hiện tượng dị thường tự nhiên kết hợp với tác động của con người tạo nên hiện tượng tảo nở hoa của nước mà trên thế giới gọi là hiện tượng thuỷ triều đỏ.

Nói với BizLIVE, PGS.TS. Nguyễn Duy Thịnh, Viện Công nghệ Sinh học và thực phẩm (Đại học Bách Khoa Hà Nội) cho rằng: Đưa ra nhận định thì nên công bố bằng chứng đi kèm sẽ thuyết phục hơn.

Ông Thịnh cho biết, có rất nhiều nguyên nhân có thể khiến cá chết hàng loạt, tuy nhiên những yếu tố nào không phải thì cần loại bỏ ngay và tập trung khoanh vùng, như vậy mới sớm tìm ra nguyên nhân chính xác.

“Khi nói thủy triều đỏ là một trong những nguyên nhân nghi có thể làm cá chết hàng loạt thì các bộ phải đưa ra căn cứ. Họ phải chỉ rõ, trước và ngay khi xảy ra hiện tượng trên có xảy ra hiện tượng gì bất thường trên biển không.
Nếu có thì phải công bố để người dân thuyết phục, không có thì thôi, chúng ta gạch bỏ nguyên nhân này đi để tập trung hướng khác cho hiệu quả”, ông Thịnh nêu vấn đề.

Ông Thịnh cho rằng, nếu do thủy triều đỏ gây nên chắc chắn ngư dân họ sẽ biết. “Không nhất thiết màu đỏ, mà biển có thể có màu sắc hay hiện tượng khác thường. Rồi để chắc chắn tiến hành kiểm tra, xét nghiệm là biết ngay”.
Một vị giáo sư đã từng công tác tại Hội sinh thái học Việt Nam cũng đồng tình ý kiến cần đưa ra các minh chứng cụ thể khi kết luận các nhóm nguyên nhân như trên.

Vị giáo sư này nhận định khả năng cá chết hàng loạt do thủy triều đỏ là rất ít, vì trước đó không thấy cơ quan chức năng hay luồng thông tin nào cho thấy có sự xuất hiện của thủy triều đỏ. Thêm vào đó, để tiến hành kiểm tra xem có đúng do thủy triều đỏ không không quá khó và mất thời gian.

“Tôi nghĩ chất độc khiến cá chết xuất phát từ sự ô nhiễm do hoạt động của nhà máy, khu công nghiệp… Nên tập trung theo hướng này càng sớm càng tốt”, vị này nhấn mạnh: Nếu cần thiết nên mở một hội thảo khoa học, mời các chuyên gia trong lĩnh vực này tham dự, phân chia tiến hành công việc lấy mẫu, khảo sát… sau đó mời chuyên gia quốc tế thẩm định cho khách quan.

Thủy triều đỏ là gì?

Thủy triều đỏ, hay còn gọi là tảo nở hoa, là hiện tượng quá nhiều tảo sinh sản với số lượng nhanh trong nước. Tảo ở cửa sông, biển, hoặc nước ngọt tích tụ thường khiến mặt nước đục hoặc chuyển màu tím, hồng, xanh, đỏ hoặc nâu.

Tảo nở hoa làm lượng oxy trong nước giảm mạnh khiến nhiều loài sinh vật sống trong nước như cá chết hàng loạt. Khi xảy ra hiện tượng này nước biển sẽ có mùi hôi tanh.Thủy triều đỏ cũng có khả năng gây hại cho sức khỏe con người, nếu ăn sinh vật bị nhiễm độc tố.

Theo TS. Nguyễn Ngọc Lâm, Viện Hải dương học Nha Trang, mầm mống tảo có sẵn trong nước biển và có thể “nở hoa” bất kỳ lúc nào nếu gặp điều kiện thuận lợi.

Cũng theo vị này, tảo nở hoa cũng liên quan đến việc môi trường biển bị ô nhiễm từ các chất thải của con người như nuôi trồng thủy sản hay từ các nhà máy hóa chất.

3 câu hỏi vẫn để ngỏ về cá chết hàng loạt

Phạm Hương/vnexpress (Dân Việt) – Cho rằng các biểu hiện đặc trưng của tảo nở hoa (thuỷ triều đỏ) đều không có trong thực tế, Hội Nghề cá Việt Nam đề nghị làm rõ có bao nhiêu ống xả thải ra vùng biển Kỳ Anh (Hà Tĩnh).

Theo đó, 3 câu hỏi của Hội nghề cá với cơ quan chức năng, bao gồm:

Thứ nhất, tại vùng biển Kỳ Anh – nơi phát sinh cá chết đầu tiên có bao nhiêu đường ống xả thải ra biển, gồm cả đường ống công khai và do nhà máy tự làm có nước thải chưa qua xử lý?

Thứ hai, kết quả kiểm kê 300 tấn hóa chất được nhập về nhà máy Formosa đã sử dụng bao nhiêu và dùng vào mục đích gì. Sau khi sử dụng chúng có qua đường ống xả thải ra biển hay không?

Thứ ba, kết quả phân tích chất độc của mẫu ở cuối nguồn các ống xả và kết quả phân tích chất độc lấy từ mang và dạ cá có đi đến kết luận cá chết vì chất độc không?

“Nếu kết quả cho thấy cá chết không phải do độc tố, các nhà máy ở Kỳ Anh không thải ra chất độc hoặc có thải ra nhưng không làm chết cá, thì mới đi tìm nguyên nhân theo hướng khác”.

Trước đó, ngày 27/4, Bộ Tài nguyên và Môi trường công bố hai hướng điều tra nguyên nhân cá chết là chất độc do hoạt động xả thải của con người và tảo nở hoa.

Trong văn bản gửi Chính phủ và các Bộ hôm qua, Hội nghề cá đồng tình với nguyên nhân cá chết do chất độc, còn “tảo nở hoa nên bị loại trừ”. “Những biểu hiện đặc trưng của hiện tượng này như lượng tảo phát triển nhiều gây đổi màu nước biển, cá tầng mặt chết hàng loạt, xác tảo dạt bờ từng mảng lớn gây ô nhiễm, hôi thối… đều không được ghi nhận trong thực tế”, văn bản nêu.


Nhiều tấn cá chết ở ven biển miền Trung. Ảnh: Đức Hùng.

Theo Hội nghề cá, giả thiết chất độc do con người gây ra thảm họa tương đối có cơ sở. Nếu cá chết do chất độc có nghĩa là toàn bộ sinh vật biển đã bị hủy diệt, trong khi người dân chỉ thấy sinh vật cỡ lớn và nổi lên mặt nước. Do đó, việc làm tiếp theo là xác định chất độc ấy tồn dư trong đất và nước biển bao lâu.

Trong khi chưa xác định được nguyên nhân, để sớm khắc phục tình trạng trên, Hội nghề cá kiến nghị các bộ chỉ đạo các tỉnh bố trí lực lượng thu gom cá chết để tiêu hủy, tránh tình trạng người dân tự gom cá đi bán hoặc chế biến thành thực phẩm.

Hội cũng đề nghị các bộ chỉ đạo địa phương thống kê thiệt hại, từ đó có chính sách hỗ trợ ngư dân.

Đầu tháng 4, cá nuôi lồng bè của người dân gần khu kinh tế Vũng Áng (thị xã Kỳ Anh, Hà Tĩnh) đồng loạt chết. Hiện tượng này sau đó lan dọc hơn 200 km bờ biển từ Kỳ Anh (Hà Tĩnh) tới Lăng Cô (Thừa Thiên – Huế). Thống kê đến ngày 25/4, bốn tỉnh ven biển phát hiện gần 70 tấn cá tự nhiên chết dạt bờ, chủ yếu là các loài sống ở tầng đáy. Riêng Thừa Thiên – Huế có tới 35 tấn cá nuôi bị chết.

Tối 27/4, Bộ Tài nguyên và Môi trường công bố kết quả điều tra sơ bộ nguyên nhân cá chết hàng loạt ở miền Trung. Theo đó, độc tố hóa học thải ra từ hoạt động của con người và hiện tượng tảo nở hoa được khoanh vùng. Tuy nhiên thông tin này vấp phải sự phản ứng của giới khoa học và người dân.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s