Nỗi đau hạt phù sa sông Hồng

Posted: May 9, 2016 in Uncategorized
Tags:

Phạm Đình Trọng (Ba Sàm) – Mỗi người Việt Nam dù sống trên đỉnh núi mù mây Hoàng Liên Sơn phía Bắc hay lênh đênh trên sông nước bưng biền Đồng Tháp Mười, Nam Bộ đều như một hạt phù sa của sông Hồng, đều mang trong mình hồn cốt văn minh sông Hồng.

� Xem thêm: Thủy điện trên sông Hồng: Điều nguy hiểm nhất + Phản đối gay gắt chuyện làm thủy điện sông Hồng.


Hàng loạt đập thủy điện sẽ được
xây dựng trên sông Hồng. Ảnh minh họa

Dòng sông Hồng chảy chênh chếch từ Tây Bắc xuống Đông Nam ở phần đất phình ra rộng nhất phía Bắc Việt Nam và chính dòng sông Hồng đã tạo ra độ rộng của phần đất đó. Chảy chênh chếch trong không gian mênh mang, chảy nghiêng nghiêng trong thời gian thăm thẳm nhưng dòng sông Hồng đã mải miết chảy dọc suốt chiều dài lịch sử hình thành và phát triển của dân tộc Việt Nam.

Dòng sông Hồng là tài sản vật chất, tài sản tinh thần, tài sản văn hóa và cũng là tài sản tâm linh thiêng liêng của mỗi người dân Việt Nam. Vậy mà ở thời rực rỡ của lòng tham, thời lộng hành của cái ác, thời suy vi của văn hóa và đạo đức, thời sức mạnh của cường quyền, của bạo lực, của đồng tiền lên ngôi, một người sẵn tiền lại ngông nghênh toan tính ném tiền ra để dòng sông Hồng tài sản thiêng liêng của mọi người Việt Nam trở thành sở hữu riêng của một ông chủ, một tập đoàn tiền bạc, để dòng sông Hồng trở thành vật hiến tế cho phương Bắc, thành nhịp cầu như dải lụa mềm mại, thênh thang đón đội quân đầy tham vọng và thèm khát từ Phương Bắc tràn xuống!

“Máu tham hễ thấy hơi đồng là mê” Hơi đồng đã làm nghiêng ngả, ngây ngất cả bộ máy đã hí hửng đón rước Formosa vào đầu độc biển Đông, nay bộ máy đó đang cầm trong tay dự án ngông nghênh biến dòng sông Hồng của mọi người Việt Nam thương nước thành dòng sông Hồng của một người Việt Nam thương tiền!

Biển Đông đã chết! Dòng sông Hồng cũng mất! Người dân Việt Nam hôm nay rồi sẽ lại mang thân phận đau buồn trôi dạt li tán khắp thế giới như thân phận người dân Israel trong quá khứ lịch sử đau buồn mà thôi!

Thủy điện trên sông Hồng: Điều nguy hiểm nhất

Thành Luân (BĐV) – Theo người tham gia đề xuất dự án đập dâng sông Hồng, các thủy điện cho lượng điện năng nhỏ trong khi vùng hạ lưu suy kiệt vì không có phù sa.


Dự án vận tải thủy và thủy điện trên sông Hồng
còn nhiều hệ lụy chưa tính hết. Ảnh minh họa

Đồng bằng sông Hồng kiệt phù sa

GS.TS Trương Đình Dụ, Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam là người tham gia đề xuất dự án đập dâng trên sông Hồng.

Tuy nhiên, khi trao đổi về dự án giao thông thủy xuyên Á trên sông Hồng kết hợp thủy điện do Công ty TNHH Xuân Thiện (thuộc Tập đoàn Xuân Thành) đề xuất, ông tỏ ra rất thận trọng bởi dự án sẽ tác động lớn đến môi trường, sinh thái, đời sống của người dân vùng ĐBSH.

Theo GS.TS Trương Đình Dụ, dự án do Xuân Thiện đề xuất có mục tiêu chính là nâng cấp tuyến vận tải đường thủy dọc sông Hồng trên cơ sở kết nối 2 tuyến vận tải thủy lớn là Hải Phòng – Việt Trì và Hà Nội – Lạch Giang, còn thủy điện chỉ là kết hợp.

Tổng mức điện năng dự án này dự kiến cung cấp không nhiều và hoàn toàn có thể sản xuất bằng nguồn khác, trong khi đó nếu xây dựng 6 thủy điện trên sông Hồng sẽ vô cùng phức tạp.

Nhà khoa học chỉ ra một số điểm quan trọng mà chủ đầu tư phải tính toán và trả lời được trước khi thực hiện dự án.

Thứ nhất, công trình có đảm bảo thoát lũ không? Một khi xây thủy điện, các trụ van của công trình sẽ chiếm mất diện tích lòng sông khiến mùa mưa khó thoát lũ. Vì vậy, chủ đầu tư phải đảm bảo về mùa lũ sẽ trả lại diện tích lòng sông tự nhiên.

“Chúng tôi đề xuất thời gian tới Hà Nội cần làm các đập dâng trên sông Hồng. Công trình này có kết cấu đặc biệt, cao khoảng từ 6-10m và không có trụ gì. Về mùa khô, đập được dựng lên giữ nước. Và khi mùa lũ đến, đập được cho nằm rạp xuống đáy sông, trả lại diện tích lòng sông bình thường như khi không có công trình”, ông Dụ cho biết.

Thứ hai, công trình phải đảm bảo khi dâng nước lên không gây ngập lụt cho thượng lưu, khiến mất đất, mất dân.

Thứ ba, đây là điểm được GS.TS Trương Đình Dụ đặc biệt nhấn mạnh. Thông thường, về mùa lũ, phù sa sẽ chảy hạ lưu, bồi đắp cho vùng châu thổ sông hồng. Tuy nhiên, khi xây dựng các đập thủy điện ở thượng nguồn như Hòa Bình, Sơn La, phù sa đã bị giữ lại rất nhiều. Chưa kể, tình trạng khai thác cát tự do càng làm cho lòng sông Hồng bị xói nghiêm trọng.

Giờ đây, nếu xây dựng hàng loạt thủy điện trên sông Hồng nữa, các công trình này sẽ tiếp tục giữ toàn bộ bùn cát và phù sa còn lại khiến dòng chảy trong veo, các vùng hạ lưu bị xói sâu. Đặc biệt, toàn bộ vùng đồng bằng châu thổ sông Hồng bị “đói” phù sa, ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp và tương lai không xa, vựa lúa của khu vực sẽ mất.

Do đó, chủ đầu tư làm thế nào phải điều tiết công trình để đảm bảo dòng chảy tự nhiên của sông Hồng, đặc biệt là về mùa mưa. Nhưng làm được điều này rất khó bởi một khi xây dựng thủy điện, chủ đầu tư luôn muốn tích nước để phát điện, kéo theo ảnh hưởng đến lượng bùn cát và phù sa về hạ lưu.

“Như vậy, trước khi làm dự án này, chủ đầu tư phải chứng minh nhiều mặt: tính thoát lũ, đảm bảo phù sa cho hạ lưu, không gây ngập úng… Các tỉnh vùng thượng lưu có thể muốn có dự án này vì về mùa khô, họ vẫn được đảm bảo có nước, chưa kể các hồ sẽ tạo nên cảnh quan môi trường sinh thái rất đẹp. Tuy nhiên, điều nguy hiểm nhất là các vùng hạ lưu sẽ không có phù sa về mùa mưa”, ông Dụ nhấn mạnh.

Cẩn trọng khi giao nguồn nước vào tay tư nhân

Theo GS.TS Trương Đình Dụ, trước đây Bộ GTVT từng có một dự án trên sông Hồng nhưng mục đích là để phát triển giao thông thủy và họ đề xuất làm các bậc âu thuyền, tuyệt đối không đề xuất làm thủy điện.

Tuy nhiên, với dự án giao thông thủy xuyên Á trên sông Hồng kết hợp thủy điện, ông Dụ cho rằng, nhà đầu tư muốn làm các đập thủy điện để có thêm lãi, bên cạnh thu nhập chính từ phí giao thông.

“Chủ trương làm thủy điện trên sông Hồng rất phản cảm vì lượng điện năng không được bao nhiêu, trong khi nó ảnh hưởng mạnh mẽ đến vùng hạ lưu. Như đã nói ở trên, về mùa khô, nước sông Hồng trong do phù sa về rất ít, chỉ còn hy vọng vào mùa mưa. Nhưng khi có lũ lớn, thủy điện mới xả nước, còn bình thường họ ngăn lại, từ Hà Nội trở xuống sẽ không có phù sa”, GS.TS Trương Đình Dụ nói.

Bởi thế, ông hết sức lo ngại nếu nguồn nước quan trọng như sông Hồng lại giao cho một doanh nghiệp tư nhân, quyền mở/xả nước nằm trong tay họ. Chưa kể, theo đề xuất, dự án sẽ được đầu tư theo hình thức BOO (xây dựng-sở hữu-vận hành) tức là sẽ không có thời hạn, đồng nghĩa với việc chủ đầu tư có thể sở hữu hoàn toàn sông Hồng.

“Nguồn nước sông Hồng là tài sản của quốc gia, không thể giao hẳn cho tư nhân để họ khai thác mãi, muốn làm gì thì làm. thậm chí chuyển nhượng cho ai cũng được. Nếu họ chuyển nhượng cho nước ngoài thì coi như ta mất chủ quyền.

Như chuyện bùn cát, phù sa có về được hạ lưu không, cái này thuộc về quy trình vận hành, một khi đã giao vào tay tư nhân, ai kiểm soát được quy trình ấy? Về mùa mưa đang lẽ để dòng chảy tự nhiên nhưng nhà máy thủy điện cứ giữ nước để phát điện, ai kiểm soát được?

Việt Nam có rất nhiều dự án cầu, đường do tư nhân đầu tư, nhưng sau khi khai thác trong vòng mấy chục năm, hoàn vốn xong họ phải bàn giao công trình lại cho Nhà nước. Với công trình nằm trên sông cũng phải vậy”, GS Dụ nhấn mạnh.

Phải nghiên cứu thật kỹ dự án này, thậm chí thuê các chuyên gia trong và ngoài nước chứng minh tính khả thi, hiệu quả của nó. Trước khi quyết định xây dựng công trình cần có một quy hoạch hoàn chỉnh, trong đó giải quyết tất cả các vấn đề nêu trên, nếu thấy thỏa đáng thì mới làm, còn nếu lợi thì ít mà cái mất thì nhiều thì tốt nhất nên dừng lại, GS.TS Trương Đình Dụ nói.

► Mời xem thêm: Siêu dự án dọc sông Hồng: Dân hay ai hưởng lợi? (Soha). – Siêu dự án sông Hồng: Bộ ngành, địa phương ‘gật đầu’ những gì? (TP). – Dự án tỷ đô dọc sông Hồng: Đừng để “nhộng” thành “sâu” (VNN). – Những dự án làm biến dạng sông Hồng đang chờ duyệt (ĐKN). – Đề xuất siêu dự án sông Hồng: Cuộc sống 20 triệu dân bị ảnh hưởng! (CafeF). – Siêu dự án trên sông Hồng: chưa rõ hiệu quả hay hậu quả (TT). – Siêu dự án sông Hồng: Bộ ngành, địa phương ‘gật đầu’ những gì? (TP). – “Siêu dự án” trên sông Hồng, tư nhân làm nhưng tiền của nhà nước (GDVN). – Lòng sông Hồng sẽ sụt, ngập lụt diện rộng nếu thêm đập (CL).

Phản đối gay gắt chuyện làm thủy điện sông Hồng

Võ Hương – Mai Nguyễn (TTO) – “Vùng đồng băng sông Cửu Long điêu đứng vì khô hạn mặn, biển miền Trung đầy rẫy cá chết. Nếu đụng vào sông Hồng, sông cũng chết nốt thì người dân sẽ đi về đâu?” – PGS.TS Nguyễn Đình Hòe nói.


Tàu thuyền vận tải trên sông Hồng đoạn chảy
qua cầu Thăng Long, Hà Nội – Ảnh: Hoài Linh

Dự án giao thông đường thủy xuyên Á kết hợp thủy điện do Công ty TNHH Xuân Thiện, thành viên Tập đoàn Thái Group (trước là Tập đoàn Xuân Thành) đề xuất đã chính thức được Bộ Kế hoạch – đầu tư (KH-ĐT) trình Thủ tướng xem xét.

Dự án này tham vọng sẽ tạo một tuyến giao thông từ Hà Nội lên phía bắc, xuôi xuống một số vùng biển, nạo vét 288km đường sông và kết hợp làm thủy điện, trong đó sẽ xây dựng 6 nhà máy thủy điện nhỏ trên sông với công suất khoảng 228 MW.

Nhiều ý kiến chuyên gia khuyến cáo: nếu làm đập thủy điện đụng đến sông Hồng sẽ mất vựa lúa.

Theo PGS.TS Nguyễn Đình Hòe (Khoa Môi trường, ĐH Khoa học tự nhiên Hà Nội), dự án mới chỉ là ý tưởng, bản thân dự án cũng chưa công bố và chưa hỏi ý kiến rộng rãi nên cũng chưa có cơ sở để phán xét.

Tuy nhiên ông cũng cho rằng khi ý tưởng này được thực hiện, nguy cơ cao là nền nông nghiệp đồng bằng sông Hồng sẽ bị giết chết.

Dư luận mấy ngày qua vô cùng bức xúc trước các thông tin về dự án, nhiều ý kiến khẳng định họ sẽ phản đối đến cùng.

Theo nhận định của giới chuyên gia, nếu không được xem xét một cách cẩn thận thì một dự án lợi ích đâu không nhiều nhưng có thể giết chết cuộc sống cùa hàng triệu người dân.

Đừng đánh đổi!

PGS.TS Nguyễn Đình Hòe cho rằng trước khi đề xuất xây dựng một dự án thủy lộ hay thủy điện thì phải xem xét tác động ảnh hưởng của nó là đến những ai và đánh đổi cái gì để được gì.

“Phát triển kinh tế luôn luôn cần một sự đánh đổii, nhưng đánh đổi cái gì để được cái gì thì cần xem xét kĩ. Có những thứ không thể đem bán hay đánh đổi được” – PGS.TS Nguyễn Đình Hòe nói.

Việc xây đắp thủy điện, thủy lộ ở hạ lưu sông phải hết sức thận trọng. Không chỉ là cuộc sống của hàng triệu người dân, xét trên khía cạnh văn hóa, sông Hồng còn đại diện cho nền văn minh Đại Việt. Không thể biến con sông này thành sở hữu riêng của một doanh nghiệp nào được.

“Bây giờ biến cả một vùng sông Hồng thành một chuỗi những hồ, đập như vậy thì phù sa đâu, nước tưới đâu, an ninh lương thực đâu? Phải chăng là giết chết cuộc sống của hàng triệu người dân cũng như là nền văn minh nông nghiệp ngàn đời của dân tộc? Đó là chưa kể những tác động có thể xảy ra đối với tương lai của con cháu chúng ta sau này” – PGS.TS Nguyễn Đình Hòe thẳng thắn.

Ông Nguyễn Đình Hòe cho rằng sông Hồng là tài nguyên của toàn dân, rất khó để chấp nhận cho một doanh nghiệp có quyền làm biến đổi nó.

Theo Luật đầu tư, cái gì của doanh nghiệp thì họ có quyền quyết định chuyển giao hoặc bán. Tuy vậy, chỉ những dự án điểm như nhà máy hoặc hầm mỏ mới có thể được bán và chuyển đổi còn những dự án gây ảnh hưởng đến cả một khu vực rộng lớn, liên quan đến hơn một phần ba dân số đất nước thì không thể nào bị chuyển giao qua lại.

Bên cạnh đó, theo GS.TS Ngô Đình Tuấn (ĐH Thủy lợi Hà Nội), dự án này chỉ tính toán về mặt kinh tế theo kiểu chỉ nghĩ đến lợi ích ngay tại thời điểm hiện tại chứ không nghĩ về lâu dài, nghĩ cho quyền lợi của con cháu về sau và của đất nước.

Thêm vào đó, ý thức về cả môi trường lẫn an ninh quốc phòng là chưa cao. Tính thực tiễn cũng chưa thuyết phục.

“Đã xây dựng 6 nhà máy thủy điện thì không thể làm thủy lộ. Mặt khác, 6 đập thủy điện công suất chỉ khoảng 228 MW bằng một đập thủy điện nhỏ, không đem lại nhiều lợi ích kinh tế thì phải chăng là đánh đổi quá nhiều?” – GS.TS Ngô Đình Tuấn phân tích.

Trước khi xây công trình thủy điện, thủy lộ cần xem xét những gì?

Theo TS Nguyễn Ngọc Sinh – Chủ tịch Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường VN, trước khi xây dựng công trình nào cũng đều phải xem xét các yếu tố về mặt môi trường, kinh tế và xã hội.

Công trình thực hiện trên một con sông lớn, liên quan đến nhiều tỉnh thành, nhiều khu vực, thậm chí nhiều quốc gia thì càng phải đánh giá rộng rãi để xem xét hết các ảnh hưởng của nó.

Nhất là khi nghĩ đến chuyện nạo vét lòng sông thì chắc chắn sẽ có ảnh hưởng đến thủy lực không chỉ ở ngay tại vị trí đó mà còn ở thượng lưu và hạ lưu dòng sông, trong khi thượng lưu của dòng sông này lại nằm ở Trung Quốc.

“Trước khi xây dựng bất kỳ công trình nào trên dòng sông cũng phải tham vấn ý kiến của cộng đồng người dân xưa nay vẫn sinh sống ở đó. Thậm chí còn phải tham khảo ý kiến của các nước cùng chung lưu vực sông bởi vì một dòng sông không chỉ thuộc sở hữu của một đất nước mà còn liên quan rất nhiều đến các nước khác nữa” – TS Nguyễn Ngọc Sinh cho biết.

Theo GS.TS Ngô Đình Tuấn, về nguyên tắc thì những công trình lớn như thế này phải do Bộ, ngành đưa vào một kế hoạch dài hạn thì mới được xem xét xây dựng.

Trong khi đó, dự án này quy hoạch chống lũ chưa có, quy hoạch về phát triển đồng bằng Bắc bộ sau khi xây dựng công trình cũng chưa thấy đâu. Chưa có những điều cụ thể mà đã đưa ra thảo luận thì không thể.

“Đem cả quyền lợi của quốc gia và tương lai con cháu giao cho một công ty như thế này là quá mạo hiểm” – GS.TS Ngô Đình Tuấn lo ngại.

Chia sẻ thêm câu chuyên về đập thủy điện ở sông Gâm, sông Lô và sông Thao, GS.TS Ngô Đình Tuấn cho rằng sở dĩ không làm thủy điện trên dòng chính của các con sông này là vì muốn phát triển nguồn thủy sinh.

Còn theo PGS.TS Nguyễn Đình Hòe, nhiều dự án ngay từ khâu ý tưởng là đã phải bỏ qua, nhất là những dự án liên quan đến nhiều tỉnh thành, liên quan đến hàng triệu người dân thì không thể để một tỉnh hay một doanh nghiệp quyết định.

“Bộ Kế hoạch – Đầu tư nên xem xét kĩ vì có những dự án ngay từ khâu ý tưởng đã phải bác bỏ chứ không cần đợi đến khi dư luận lên tiếng” – PGS.TS Nguyễn Đình Hòe nói.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s