Sau Formosa, nhìn lại quy trình cấp phép xả thải ở Việt Nam

Posted: July 2, 2016 in Uncategorized
Tags:

Cát Linh (RFA) – Chính phủ Việt Nam tổ chức họp báo vào ngày cuối cùng của tháng Sáu để công bố nguyên nhân gây ra hiện tượng cá chết hàng loạt ở 4 tỉnh miền Trung và lan khắp các tỉnh thành khác. Kết quả là Formosa Hà Tĩnh đồng ý đền bù 500 triệu đô la Mỹ, tương đương 11.500 tỷ đồng, kèm theo lời xin lỗi và hứa khắc phục. Tuy nhiên, một vấn đề được đặt ra sau khi nguyên nhân được công bố đó là vấn đề pháp lý của giấy phép thành lập những nhà máy như Formosa có đúng quy trình pháp luật?

� Xem thêm: Bước chân đầu tư vào Việt Nam 15 năm, Formosa để lại những gì? + RFA Trao đổi thư tín ngày 01.07.2016. + ‘Sao các bạn lại còn rước Formosa về?’

000_CL8R5-622.jpg/imageTại cuộc họp báo công bố nguyên nhân gây ra tình trạng cá chết hàng loạt ở 4 tỉnh miền Trung chiều 30/6/2016 ở Hà Nội, chính phủ Việt Nam cũng cho chiếu một đoạn video với lời phát biểu nhận lỗi của ông Trần Nguyên Thành, chủ tịch hội đồng quản trị công ty gan thép Hưng nghiệp Formosa Hà Tĩnh.

Sẽ truy cứu trách nhiệm?

Sau gần ba tháng người dân hoang mang về vụ việc cá chết hàng loạt ở bốn tỉnh miền Trung, đời sống ngư dân miền biển bị đóng băng hoàn toàn, thì nguyên nhân đã được chính phủ công bố trong phiên họp thường kỳ hàng tháng.

   Giấy phép xả thải Formosa là do ông Thứ trưởng Bộ tài nguyên môi trường ký tháng 12 năm 2015, mấy tuần trước khi ông ấy nghỉ hưu. Hiện nay đang là một chủ đề mọi người bàn tán để xem có truy cứu trách nhiệm của ông ấy hay không.
– LS Trần Vũ Hải   

Bộ trưởng, chủ nhiệm văn phòng chính phủ Mai Tiến Dũng trả lời trong phiên họp có sự tham dự của đông đảo báo chí mà chúng tôi xin trích nguyên văn ở đây: “Những vi phạm và sự cố trong quá trình thi công vận hành thử nghiệm tổ hợp nhà máy của công ty Formosa Hà Tĩnh là nguyên nhân gây ra ô nhiễm môi trường biển nghiêm trọng, làm hải sản tại 4 tỉnh miền Trung chết bất thường.”

Luật sư Trần Vũ Hải, thuộc Đoàn luật sư Hà Nội cho biết hiện nay các luật sư đang nghiên cứu về giấy phép nước xả thải của công ty Formosa:

“Giấy phép xả thải Formosa là do ông Thứ trưởng Bộ tài nguyên môi trường ký tháng 12 năm 2015, mấy tuần trước khi ông ấy nghỉ hưu. Hiện nay đang là một chủ đề mọi người bàn tán để xem có truy cứu trách nhiệm của ông ấy hay không.”

Cũng theo luật sư Trần Vũ Hải, sau các nghiên cứu và tiếp xúc các ngư dân ở Kỳ Anh, nhóm luật sư được họ cho biết:

“Không có ai tham khảo với họ về việc cấp giấy phép và kể cả khi khi giấy phép này được thực hiện cũng không có ai thông tin với họ, là những người bị ảnh hưởng trực tiếp. Cho nên tôi cho rằng việc cấp giấy phép nước thải này là một quy trình trái pháp luật. Vì theo luật Việt Nam, theo điều 201 của Luật tài nguyên nước thì khẳng định thì đối với trường hợp cấp phép xả nước thải từ 10,000m3 trở lên thì phải xin tham vấn cộng đồng, những người bị ảnh hưởng từ sản xuất hoặc kinh doanh.”

Theo lời luật sư Trần Vũ Hải cho biết, các ngư dân ở thị xã Kỳ Anh đã gửi đơn khiếu nại lên Bộ trưởng bộ tài nguyên môi trường.

000_9Y4WA-622.jpgThảm họa quốc gia về ô nhiễm môi trường đã hiển hiện qua sự kiện cá chết hàng loạt ở các tỉnh ven biển miền Trung. Giới khoa học cho rằng đây là hậu quả của nhiều thập niên phát triển kinh tế bằng mọi giá và xem nhẹ việc hủy hoại môi trường.

Mơ hồ

Liên quan đến quy trình pháp lý cho các nhà máy có cơ cấu vận hành liên quan đến hoạt động xả thải, vài ngày trước, trên trang Bauxite Việt Nam, Tiến sĩ Tô Văn Trường có trình bày về quy trình cấp giấy phép của nhà máy giấy Lee&Man Việt Nam. Theo ông, nhà máy này đã không làm báo cáo đánh giá tác động môi trường mà chỉ làm bản cam kết bảo vệ môi trường. Mà như thế là trái luật.

Tuy nhiên, Luật sư Trần Thu Nam, Phó chủ tịch liên đoàn luật sư Việt Nam cho biết cần phải xem xét lại đánh giá này:

“Nói như thế thì không đúng. Vì theo tôi được biết thì nhà máy đó có đánh giá tác động môi trường và có giấy phép trong việc xây dựng hệ thống xả thải. Đánh giá họ là thành lập mà chỉ có cam kết thì cần phải xem xét lại chứ không thể nói theo cảm tính được.”

Giáo sư Lê Huy Bá, nguyên viện trưởng Viện khoa học công nghệ và quản lý môi trường, Đại học công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh trả lời BTV Gia Minh đài RFA ngày hôm qua cho biết: “Tại Việt Nam hiện nay các nhà tư vấn nhiều lắm, mọc lên như nấm. Họ ganh đua, tranh đua để nhận lấy các dự án ĐTM. Họ hạ giá xuống và khi nhận tiền (của chủ đầu tư) thì phải nói cho suông. Nhận tiền của chủ đầu tư rồi nên nói cho tốt chứ có ai nói không được đâu”.

   Vì theo tôi được biết thì nhà máy đó có đánh giá tác động môi trường và có giấy phép trong việc xây dựng hệ thống xả thải. Đánh giá họ là thành lập mà chỉ có cam kết thì cần phải xem xét lại chứ không thể nói theo cảm tính được.
-LS Trần Thu Nam   

Trước đây, ngay sau khi xảy ra sự kiện Formosa Hà Tĩnh, Tiến sĩ Lê Đăng Doanh cho biết cơ quan kiểm tra xả thải và bảo vệ môi trường ở Hà Tĩnh đã ký một hợp đồng với trung tâm đo đạc của Formosa để cho trung tâm này cung cấp số liệu về nước thải. Điều này được Tiến sĩ Lê Đăng Doanh ví von là “giao trứng cho ác.”

Theo nhận định của Tiến sĩ Lê Đăng Doanh và giáo sư Lê Huy Bá cùng với lời phát biểu của luật sư Trần Thu Nam về Formosa và nhà máy giấy Lee&Man, phải chăng vấn đề cấp giấy phép cho những nhà máy xả thải là một trong những nguyên nhân dẫn đến ô nhiễm môi trường và gây thiệt hại cho đời sống người dân? Và khi khủng hoảng môi trường xảy ra, sau khi nguyên nhân phải được công bố, thì môi trường và người dân vẫn chính là những chủ thể chịu ảnh hưởng trực tiếp.

Câu hỏi này đã được chính Bộ trưởng Tài nguyên Môi trường Trần Hồng Hà, người trực tiếp chỉ đạo điều tra nguyên nhân vụ việc cá chết hàng loạt ở các tỉnh miền Trung, trả lời trong cuộc phỏng vấn dành cho Vnexpress. Ông nói và chúng tôi xin được trích nguyên văn như sau: “Đã đến lúc chính sách thu hút đầu tư của chúng ta phải có lựa chọn. Chúng ta không thể để tình trạng chấp nhận ngành công nghiệp thép hay bất cứ ngành công nghiệp nào có nguy cơ ô nhiễm mà phải đánh đổi môi trường. Đó là trách nhiệm của chính quyền, không chỉ vì sinh mạng của người dân bị đe dọa mà còn vì tương lai lâu dài của cả quốc gia.

Viet-studies

Báo Nhân Dân lại nói về các “thế lực thù địch” và vụ cá chết: Mục đích cao nhất là quyền lợi chính đáng của nhân dân (ND 1-7-16)

Ông Nguyễn Thiện Nhân: Công bố nguyên nhân cá chết rất có ý nghĩa với nhân dân (infonet 1-7-16) – Khi một “nhà khoa học” được đào tạo bài bản bị thoái hóa thành một anh cán bộ tuyên truyền cấp phường!

Bộ trưởng Trương Minh Tuấn lý giải việc “chậm công bố” thủ phạm gây cá chết (infonet 1-7-16) –  Đọc bài này để “ngưỡng mộ” khả năng ông Tuấn: Nói mấy nghìn chữ dao to búa lớn mà hàm lượng thông tin là… zero!

Nguồn tiền trong dân lớn nhưng lại rơi vào cá độ bóng đá, kinh doanh đa cấp (CAND 1-7-16) — Nhà nước thấy ham, muốn lấy xài?

“Cách nhìn của một chính khách”: Về dư luận “Con vua thì lại làm vua” (ANTG CT 1-7-16) — “Có những con em của các cán bộ cao cấp được đào tạo bài bản, có nhân cách và biết cống hiến cho đất nước. Họ xứng đáng được bổ nhiệm vào những vị trí quan trọng của đất nước. Họ lại có một lợi thế rất quan trọng là được cha ông họ tôi luyện cách nhìn của một chính khách từ nhỏ.” Hahaha!  Vậy, để công bằng, ngay từ mẫu giáo, các trường ở Việt Nam (từ thành thị đến thôn quê) đều cần có lớp dạy “cách nhìn của một chính khách”

HN làm rõ phát ngôn thô lỗ của Phó TGĐ Đường sắt (VNN 1-7-16) — “Không hiệu quả không phải việc của chúng mày. Chúng mày làm báo không có chuyên môn. Chúng mày là cơ quan báo chí hay cơ quan thẩm định?”.  Tại sao không ai thương cho vợ con của ông này?

Bước chân đầu tư vào Việt Nam 15 năm, Formosa để lại những gì?

Tuyết Nhung (MTG) – Trong 15 năm hoạt động đầu tư tại Việt Nam, Tập đoàn Formosa của Đài Loan được xem là một trong những nhà đầu tư nước ngoài lớn nhất tại Việt Nam với các dự án tỉ đô, song bên cạnh đó là không ít vụ bê bối và tai tiếng.


Một góc công trường đang xây dựng của Formosa Hà Tĩnh. Ảnh minh họa.

Những dự án tỉ đô

Tập đoàn Formosa được thành lập năm 1954, là một tổ hợp công nghiệp đa ngành của Đài Loan. Tập đoàn này được thành lập bởi hai anh em Vương Vĩnh Khánh và Vương Vĩnh Tại.

Bắt đầu là một công ty chuyên sản xuất và kinh doanh nhựa, Tập đoàn Formosa đã phát triển ra một mạng lưới hàng trăm công ty con với 4 đơn vị lớn nhất bao gồm: Formosa Plastics Corp, Nan Ya Plastics (sản xuất nhựa), Formosa Petrochemical (hóa dầu), và Formosa Chemicals &Fibre (sợi nhựa, vải). Ngoài ra, doanh nghiệp này còn đầu tư vào lĩnh vực thép, chất bán dẫn, điện…

Năm 2008, Formosa đã quyết định rót vốn đầu tư dự án tại Khu kinh tế Vũng Áng thông qua việc thành lập Công ty TNHH Gang thép Hưng nghiệp Formosa (Formosa Hà Tĩnh). Dự án này khởi công từ tháng 7.2008 với tổng diện tích hơn 3.300 ha, bao gồm cả diện tích mặt biển (cảng Sơn Dương), với thời gian thuê đất là 70 năm.

Formosa Hà Tĩnh do 9 cổ đông góp vốn, trong đó có 7 cổ đông là các đơn vị thành viên của Tập đoàn Formosa, nắm gần 95% cổ phần.

Với mô hình sản xuất – xuất khẩu liên hợp, dự án này được Formosa đầu tư với số tiền lên tới 28,5 tỉ USD với quy mô tạo việc làm cho 35.000 người lao động. Dự án này hoạt động dựa trên nhà máy luyện gang thép, cảng nước sâu có năng lực cập tàu 30.000 tấn, nhà máy nhiệt điện công suất 2.100 MW…

Trong đó, riêng quy mô nhà máy thép giai đoạn I đạt trên 7 triệu tấn phôi thép/năm với mức đầu tư khoảng 10 tỉ USD/năm.

Formosa nhận định Khu kinh tế Vũng Áng là 1 điểm phù hợp đầu tư của tập đoàn này do cảng nước sâu Sơn Dương cho mô hình tổ hợp công nghiệp và tỷ suất đầu tư tại đây cũng rẻ hơn nhiều so với các địa điểm khác.

Trước năm 2008, vào năm 2001, Tập đoàn Formosa cũng đã rót vốn đầu tư vào Đồng Nai thông qua Công ty TNHH Hưng Nghiệp Formosa. Tại đây, công ty này đã thực hiện dự án xây dựng khu liên hợp dệt sợi nhuộm đặt tại khu công nghiệp Nhơn Trạch III với diện tích 300 ha, trong đó sản phẩm chính của công ty này là các sản phẩm sợi, dệt, nhựa.

Ở Đồng Nai, Formosa cũng có một danh sách các thành viên ở nhiều lĩnh vực như Formosa Taffeta Đồng Nai, Formosa Taffeta Việt Nam (chuyên về dệt – nhuộm) Formosa Gear (sản xuất linh kiện cơ khí)…

Năm 2014, doanh thu của công ty này đạt hơn 17.100 tỉ đồng; tổng tài sản và vốn chủ sở hữu đạt lần lượt là 17.400 tỉ đồng và 13.300 tỉ đồng. Con số này đã đưa Formosa trở thành doanh nghiệp FDI lớn nhất tại Việt Nam.

Những… ưu đãi “quá đáng”

Đáng chú ý, những dự án đầu tư của Tập đoàn Formosa đã nhận được nhiều ưu đãi từ Chính phủ Việt Nam. Trong đó, nhiều ý kiến cho rằng, những ưu đãi của Formosa đã tới mức “quá đáng”, gây bất bình đẳng giữa doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp nước ngoài.

Cụ thể, dự án Khu liên hợp gang thép của Formosa đã nhận được những ưu đãi lớn từ chính phủ Việt Nam như: được áp dụng mức thuế thu nhập doanh nghiệp từ năm có chịu thuế là 10%, trong khi doanh nghiệp trong nước từ ngày 1.1.2016 là 20%; 4 năm được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp và được giảm 50% số thuế phải nộp cho 9 năm tiếp theo; giảm 50% thuế thu nhập cá nhân đối với người có thu nhập cao; miễn thuế nhập khẩu máy móc, thiết bị và phương tiện vận tải chuyên dùng; miễn thuế tài nguyên môi trường và giảm 40% phí bảo vệ môi trường với hoạt động hút cát, san nền…

Đó là còn chưa kể tới những ưu đãi khi giải phóng mặt bằng, có cơ sở hạ tầng điện nước đầy đủ, ít chịu sự kiểm tra, kiểm soát của cơ quan chức năng.

Từ những ưu đãi này, nhiều chuyên gia kinh tế nhận định, chính sách của Việt Nam còn nhiều bất cấp đã tạo ra một môi trường kinh doanh không bình đẳng giữa doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Mặt khác, sự bất cập này còn là rào cản lớn nhất của môi trường kinh doanh, là nguyên nhân khiến môi trường kinh doanh của Việt Nam tụt hạng trong những năm gần đây.

…gây nên nhiều vụ bê bối, tai tiếng

Bên cạnh việc mang đến thị trường Việt Nam nhiều dự án lớn, Formosa cũng để lại không ít sự vụ tai tiếng. Thứ nhất là việc công ty này đã sử dụng hơn 3.000 lao động chui người Trung Quốc tại Vũng Áng. Năm 2014, cơ quan chức năng điều tra 6.121 lao động tại Khu kinh tế Vũng Áng nhưng chỉ có 3.261 người lao động có giấy phép.

Thứ hai là vụ sập giàn giáo cảng Sơn Dương thuộc khu công nghiệp Formosa, Khu kinh tế Vũng Áng ngày 25.3.2015 đã khiến 13 người chết, 29 người bị thương.

Thứ ba là sự việc xảy ra ngày 5.3 vừa qua khi Formosa tiếp tục bị phát hiện làm ô nhiễm môi trường vì đổ chất thải gồm chai lọ, xốp, cao su, ván gỗ, bông, vải, thạch cao, sắt thép, nhiều thùng chứa đầy hóa chất… xuống khu đất rộng nằm sát đường thuộc phường Kỳ Liên.

Và gần đây nhất là việc gây nên thảm họa cá chết hàng loạt bất thường tại khu vực vùng biển miền Trung gồm 4 tình: Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị và Thừa Thiên Huế. Cụ thể, chiều 30.6, cơ quan chức năng Việt Nam đã chính thức xác nhận việc xả thải của nhà máy của Công ty TNHH Gang thép Hưng Nghiệp Formosa tại Khu công nghiệp Vũng Áng (Hà Tĩnh) chính là nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường biển nghiêm trọng, gây ra hiện tượng hải sản chết hàng loạt tại khu vực vùng biển 4 tình miền Trung.

Những vụ bê bối trên của Formosa thời gian qua đã gây nên không ít bức xúc và bất bình trong dư luận.

RFA Trao đổi thư tín ngày 01.07.2016

Hòa Ái (RFA)“Người dân rất mong muốn chính phủ làm thí nghiệm cho biết độc hại nhiều hay ít hay độc hại từ chỗ nào ra để cho người dân đỡ phẫn nộ, để cho người dân đi làm ăn. Mấy tháng vừa qua người dân ăn không ngồi rồi, không có công ăn việc làm, thất nghiệp rất nhiều”.

Chia sẻ vừa rồi của một người dân ở Hà Tĩnh, nơi bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi thảm họa cá chết hàng loạt hồi đầu tháng 4 vừa qua. Và đó cũng là những lời nhắn gửi của rất nhiều thính giả ở các tỉnh Hã Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên-Huế nhờ Đài RFA chuyển đến Chính phủ VN trong suốt gần 3 tháng dài.


Người Việt sống ở Đài Loan biểu tình ở Đài Bắc phản đối
công ty Formosa phá hoại môi trường biển Việt Nam hôm 18/6/2016.

Kết quả đã có

Sự mong đợi trong mòn mỏi về nguyên nhân cá chết được minh bạch cuối cùng đã được nhà nước công bố vào chiều thứ Năm, ngày 30 tháng 6 năm 2016, xác nhận công ty TNHH Gang thép Hưng Nghiệp Formosa Hà Tĩnh là thủ phạm gây ra ô nhiễm và bồi thường thiệt hại số tiền 500 triệu USD. Qua kết quả công bố chính thức này, ý kiến của quý khán thính giả và độc giả của đài như thế nào?

“Cá chết, biển ô nhiễm trầm trọng biết bao năm sau nữa mới được như ngày xưa? Thật bất công khi không đưa Formosa và những ai bao che ra truy tố trước pháp luật VN! Cuộc sống vùng ven biển của nhân dân đi về đâu trong thời gian tới và các công bố của quan chức sau này dân còn tin nữa hay không?”

  Mấy chục năm nay sống được nhờ biển. Bây giờ nhờ chính phủ, nhà nước trả lại cho dân biển làm sao để thuận lợi cho dân làm ăn.
– Một thính giả   

“Formosa làm sai thì Formosa phải chịu trách nhiệm đền bù đó là nguyên tắc là trách nhiệm của hậu quả Formosa làm ra họ phải bồi thường là chính đáng. Trách nhiệm đó chính là nhà nước phải có phương án để Formosa họ thực hiện đối với dân với nước. Những ai đưa Formosa vào Việt Nam thì người đó phải có trách nhiệm nặng trước dân rồi còn có những bao biện cho sau khi Formosa gây ra thảm hại rồi đang còn bao biện cho Formosa, rồi động viên dân ăn cá, đi tắm biển. Biết bao người dân bây giờ đang mong muốn đi xuất khẩu lao động cũng không được, muốn đi đâu cũng không được.”

“Formosa nhận lỗi, Đảng lãnh đạo nhận công, nhà nước và các quan tham nhận tiền, nhân dân miền Trung nhận đói khổ, còn biển nhận cái chết đau thương khó phục hồi sinh thái. Đường nào nhân dân cũng khổ cả.”

“Ông Bộ trưởng Chủ nhiệm văn phòng chính phủ Mai Tiến Dũng cho biết công ty Formosa đã nhận lỗi và người Việt Nam có phương châm đánh kẻ chạy đi chứ không đánh người chạy lại nên sẽ cân nhắc khả năng khởi tố Formosa. Vậy yêu cầu chính phủ hãy để cho người dân biểu quyết trong trường hợp này.”

Trong khi rất nhiều thính giả cho rằng Chính phủ VN cần phải khở itố Formosa theo quy định của luật pháp VN đồng thời cần phải minh bạch số tiền bồi thường vì sao là con số 500 triệu USD thì cũng có rất nhiều thính giả yêu cầu Nhà nước VN phải nghiêm trị những ai đã đánh đập, bắt bớ người biểu tình ôn hòa trong các đợt biểu tình vì môi trường biển trong sạch hồi tháng 5:

“Yêu cầu Bộ Chính trị Đảng CSVN phải nghiệm trị, đưa ra tòa án những tên ác ôn đàn áp bắt bớ đánh đập người biểu tình ôn hòa trong vụ bảo vệ môi trường vừa qua. Những người biểu tình bảo vệ môi trường vừa rồi là những người yêu nước. Đảng Cộng Sản hãy làm hòa và sửa sai lỗi lầm vừa qua của mình.”

“Yêu cầu bồi thường cho những người dân đã đứng ra phản đối Formosa. Đâu phải là chống đối nhà cầm quyền CSVN đâu mà là chống đối Formosa đã xảy chất độc ra ngoài, đòi hỏi làm cho sạch biển thì mấy anh mang người ta nhốt, đánh người ta…Bây giờ Formosa nhận lỗi rồi thì mấy anh phải bồi thường tiền thiệt hại đó.”

Sẽ bồi thường ra sao?

Qua biến cố cá chết do Formosa xả thải có chất độc hại ra biển và những diễn tiến mới nhất, Hòa Ái ghi nhận có rất nhiều thắc mắc liên quan tới vụ việc như người dân bị ảnh hưởng sẽ được bồi thường ra sao, số tiền bồi thường sẽ đến tay ngư dân không, họ được chuyển đổi nghề nghiệp như thế nào, những thợ lặn bị chất độc làm chết cũng như những ai ăn trúng cá độc chết hay bị di chứng ung thư về sau thì ai sẽ bồi hoàn và còn rất nhiều những câu hỏi khác mà Chính phủ VN cần phải trả lời cho dân chúng.


Nhà máy thép Formosa tại huyện Kỳ Anh, tỉnh Hà Tĩnh chụp hôm 4/12/2015.

Tuy nhiên, hơn ai hết chính những ngư dân dọc 4 tỉnh miền Trung, họ rất đơn sơ lên tiếng mong Nhà nước VN nhanh chóng trả lại môi trường biển như trước đây để họ mưu sinh cho cuộc sống thường nhật của mình:

“Mấy chục năm nay sống được nhờ biển. Bây giờ nhờ chính phủ, nhà nước trả lại cho dân biển làm sao để thuận lợi cho dân làm ăn.”

Formosa nhận lỗi, Đảng lãnh đạo nhận công, nhà nước và các quan tham nhận tiền, nhân dân miền Trung nhận đói khổ, còn biển nhận cái chết đau thương khó phục hồi sinh thái. Đường nào nhân dân cũng khổ cả.
– Một thính giả

“Kính chào Đài RFA, sau đây là một bài thơ của tôi, cảm tác những tâm tình của một cô giáo Nguyễn Thị Lam:

“Đất Nước Mình Chẳng Ngộ Nữa Phải Không Con?
Sao thương quá dòng suy tư vất vả
Thành nguồn thơ hối hả chảy trong tôi
Từ niềm đau gây cảm xúc bồi hồi
Đến làng chài bên đại dương rực nắng
Và tình yêu với muôn ngàn cay đắng
Lẫn ngọt ngào chút dư vị đầy vơi
Chợt thổn thức nhòa máu lệ tơi bời
Khi trùng dương bỗng bàng hoàng dậy sóng
Bởi tai ương cướp mất đi nguồn sống
Lũ ngoại nhân đã đầu độc biển khơi
Để ngư dân đêm thức trắng nghẹn lời
Nhìn biển chết mà lòng đau quặn thắt
Hỡi bạo quyền đừng bưng tai nhắm mắt
Mở lòng ra thay đổi xót thương dân
Nhóm lợi quyền đã từ lâu gây máu ăn phần
Hãy ngưng lại, trả dân lòng biển sạch
Trả những điều dối trá ghi trong sách
Lừa bịp dân về lịch sử cha ông
Đuổi giặc Tàu, oai dũng giống lạc hồng
Chớ nhu nhược thoát Trung (Trung Quốc), gìn giữ nước
Noi gương xưa bao anh hùng thuở trước
Nguyễn Huệ, Trưng Vương nào phải chuyện trong mơ
Đừng hãy sợ, đừng vô cảm, chớ ơ hờ
Để tiền nhân được an lòng yên nghỉ
Bên kia đời cùng cháu con thủ thỉ
Đất nước mình chẳng ngộ nữa phải không con?”

‘Sao các bạn lại còn rước Formosa về?’

Nguyễn Anh Tuấn (Blog RFA) – Bạn có biết, ban đầu FORMOSA định đặt nhà máy thép ở Vân Lâm (Yunlin), Đài Loan (năm 2007) nhưng làn sóng phản đối của báo giới, xã hội dân sự và một số người có trách nhiệm trong các cơ quan môi trường của Đài Loan đã chặn đứng thành công dự án này.

Năm 2008, FORMOSA chuyển dự án sang một nước khác, nghèo hơn, nơi họ có thể cắt giảm được các chi phí về môi trường.


(Biểu tình chống dự án Nhà máy thép Formosa dự định
xây dựng tại Vân Lâm, Đài Loan – 2007. Nguồn: Taiwan PTS)

Dự án ngay lập tức được Chính phủ nước đó chấp nhận, trong một tiến trình xét duyệt hồ sơ dự án nhanh bất thường.

Bạn có biết đó là nước nào không?

Chính là Việt Nam.

Khoảnh khắc tôi nhớ nhất khi ở cùng đoàn làm phim Taiwan PTS ở Hà Tĩnh là khi một thành viên trong đoàn hỏi tôi:

‘Dân Đài Loan chúng tôi đã phản đối quyết liệt để dừng dự án nhà máy thép của FORMOSA vì nguy cơ gây ô nhiễm môi trường của nó.

Sao các bạn lại còn rước nó về?’

Lúc ấy, và ngay cả lúc này, chưa bao giờ tôi thấy mình có lỗi đến thế với mảnh đất nơi mình sinh ra, lớn lên.

Giá mà ngay khi FORMOSA dự định đầu tư vào Việt Nam, tôi và nhiều người nữa tìm hiểu thật kĩ thông tin về tập đoàn này, và làm hết sức mình, dành hết tâm trí của mình đấu tranh quyết liệt với các cấu kết quyền-tiền để ngăn chặn dự án như những người bạn Đài Loan đã làm, thì dẫu có thành công hay không, tôi cũng không phải chịu cảm giác có lỗi này.

Tôi thành thật cảm thấy phần lỗi của mình trong thảm họa này. Có lỗi với mảnh đất này, với các thế hệ tương lai sau này.

Nhưng dẫu vậy tôi vẫn phải khẳng định rằng:

Ai, tổ chức nào rước FORMOSA về, cấp phép nhanh kinh ngạc, ký hợp đồng giao đất 70 năm cho nó mới là kẻ phải chịu trách nhiệm lớn nhất đối với nhân dân, với quê hương xứ sở.

70 năm tới, hàng chục triệu người sẽ phải sống trong nơm nớp lo sợ, không biết thảm họa lúc nào sẽ tái diễn.

70 năm tới, cư dân địa phương sẽ chết dần chết mòn vì ô nhiễm nước, không khí – như những gì đã và đang xảy ra với người dân sống xung quanh nhà máy FORMOSA Đài Loan ở hai huyện Vân Lâm và Chương Hóa. Cư dân địa phương nơi đây đang tiến hành thủ tục kiện FORMOSA đòi đền bù chi phí chữa trị ung thư và mai táng cho người thân của họ đã chết vì những bệnh được cho là có liên quan tới khí thải của tập đoàn này. [2]

70 năm tới, đất nước sẽ phải song hành với một trong những tập đoàn tai tiếng nhất thế giới về gây ô nhiễm môi trường, đã từng bị trao giải Hành Tinh Đen 2009, và đã từng chấp nhận việc vi phạm, nộp phạt để tiếp tục vận hành vì số tiền phạt quá nhỏ so với khoản lợi nhuận khổng lồ thu được từ việc vi phạm.

‘Sao lại rước FORMOSA về?’ – Câu hỏi cứ văng vẳng bên tai tôi.

[1]http://boxitvn.blogspot.com/2016/05/nhung-bat-cap-trong-trien-khai-du.html
[2]http://www.taipeitimes.com/News/taiwan/archives/2015/08/15/2003625417

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s