50 năm mới khôi phục hoàn toàn hệ sinh thái biển miền Trung

Posted: July 4, 2016 in Uncategorized
Tags:

Nguyễn Hoài/Tiền Phong (Zing News) – Hơn nửa rặng san hô ở 4 tỉnh miền Trung đã bị chết, các loài tôm cá điển hình không còn. Các chuyên gia nói phải mất khoảng 50 năm, hệ sinh thái biển mới có thể phục hồi hoàn toàn.

� Xem thêm: Biển miền Trung: “Chất ô nhiễm sẽ nằm trong hang hốc san hô…” + Đề nghị công khai lộ trình xử lý ô nhiễm sau sự cố cá chết.


San hô chết sau sự cố môi trường ở Bắc Trung Bộ. Ảnh: VASS

Từ ngày 4 – 15/5, các nhà khoa học của Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam (được giao nhiệm vụ tìm nguyên nhân cá chết) khảo sát quần thể sinh vật cũng như rặng san hô ở Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị và Thừa Thiên Huế.

San hô chết, tôm cá vắng bóng

Tại Hà Tĩnh, các nhà khoa học khảo sát tại Mũi Ròn Mạ và Hòn Sơn Dương, nơi cách họng xả thải của Công ty Formosa 7,5 km. Ở Mũi Ròn Mạ, hình ảnh chụp được cho thấy, nhiều tập đoàn san hô mới chết trong khoảng một tháng, san hô thưa thớt không tạo thành rạn.

Ở Hòn Sơn Dương, san hô chết khoảng 35-40%, tỷ lệ san hô còn sống dưới 10%. Cả hai điểm này vắng mặt các loại cá kinh tế có kích thước lớn hoặc nhóm cá thuộc họ cá san hô điển hình, chỉ có một vài con xuất hiện với mật độ rất thấp, kích thước cơ thể nhỏ và không có giá trị kinh tế. Đặc biệt ở Hòn Sơn Dương, không bắt gặp bất kỳ con cá nào thuộc họ cá Bống trắng – loài cá sống ở môi trường sạch.

Ở Quảng Bình, các nhà khoa học khảo sát ở cảng Hòn La, đảo Hòn Nồm (đảo Yến) ngày 7/5. Ở Hòn Nồm, san hô phân bố thưa thớt, kích thước các tập đoàn nhỏ. Có hiện tượng san hô chết rải rác. Vắng bóng các loài cá điển hình cho vùng rạn sạn hô. Hòn La cũng ghi nhận hiện tượng san hô chết.

Trong khi đó, tại Cửa Tùng, Quảng Trị, các nhà khoa học phát hiện loài hàu chết còn lại xác, phần thịt đã bị phân hủy, miệng bị mở. Ngoài ra, khá nhiều vỏ hàu nằm rải rác trên nền đáy. Không phát hiện thấy ấu trùng tôm hùm con ở các hốc đá, mặc dù theo ngư dân, đây là thời điểm khai thác tôm hùm con tốt nhất trong năm. Nền đáy khu vực này  còn bị bao phủ bởi lớp bùn mỏng màu vàng cho tới nâu vàng, nước biển vẩn đục nhiều.

Tại Thừa Thiên Huế, nơi cuối cùng của dòng chảy độc tố, các nhà khoa học khảo sát ở hai địa điểm, đều ghi nhận san hô chết và rất ít gặp các loài cá kinh tế và điển hình cho sinh cảnh rạn. Đáng chú ý, trước đây, một nghiên cứu của Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cho thấy, điểm rạn Bãi Chuối, Bắc Hải Vân của Huế từng có mật độ cá con và ấu trùng cá rất cao, là bãi đẻ chủ đạo của khu vực. Đặc biệt là họ cá Khế Carangidae (dân địa phương gọi là cá Vẩu) nhưng giờ, kết quả quan trắc không bắt gặp bất kỳ con cá nào thuộc họ này nữa.

Theo TS Vũ Đức Lợi – Phó Viện trưởng Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Phó Chủ tịch Hội đồng tìm nguyên nhân cá chết,  50% diện tích san hô khu vực biển bốn tỉnh Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quàng Trị, Thừa Thiên Huế đã bị phá hủy (trên tổng số 800 ha).

Theo TS Nguyễn Viết Vĩnh – chuyên gia về thủy sản, vùng rạn đá, san hô là nơi có chức năng tái tạo hệ sinh thái biển. Các loài cá, cua, ốc… khi sinh sản tìm về đây vì vừa có nguồn thức ăn lại có nơi trú ẩn. Nếu rặng san hô bị chết, tôm, cá, cua, ốc không còn nơi sinh sản đồng nghĩa với việc các loài hải sản sẽ không còn sinh sống ở đây, hệ sinh thái bị mất đi.

Mất nửa thế kỷ mới hồi phục hoàn toàn

Theo TS Lợi, khoảng 50 năm, các rặng san hô mới có thể phục hồi, vì đây là loài phát triển rất chậm, mỗi năm chỉ lớn lên 1-2 cm. Các nhà khoa học tính toán, trong điều kiện phát triển bình thường, phải mất khoảng 50 năm, các rặng san hô, bãi san hô mới có thể phát triển được bằng thời điểm trước khi sự cố môi trường  nghiêm trọng xảy ra.

TS Lợi cho biết, giải pháp làm sạch môi trường đáy biển miền Trung đã được các nhà khoa học nghiên cứu thời gian qua. Trong trường hợp xyanua, phenol ở vùng đáy không phân hủy hết, một giải pháp có thể được cân nhắc là hút trầm tích đáy biển. Với phương pháp này, sẽ phải huy động các tàu hút xuống biển.

Với dải biển dài 209 km, dự kiến hàng nghìn tấn trầm tích sẽ được hút lên. Sau đó phải tiến hành các công đoạn xử lý, chôn lấp an toàn. TS Lợi cho biết, phương pháp này từng được sử dụng trong quá trình làm sạch vịnh Minamata ở Nhật Bản, nơi xảy ra thảm họa môi trường Minamata.

Biển miền Trung: “Chất ô nhiễm sẽ nằm trong hang hốc san hô…”

Hoàng Đan (Soha) theo Trí Thức Trẻ – “Việc xử lý dưới đáy biển này không hề dễ, chất ô nhiễm sẽ nằm trong hang hốc san hô rất nhiều và sẽ rất tốn kém, mất thời gian”, GS Ưu chỉ rõ.


San hô bị chết trắng tại rạn san hô Bãi Chuối, Thừa Thiên Huế. Ảnh: Tiền phong

50 – 60 năm nữa mới khôi phục được…

Trao đổi với chúng tôi, GS Đinh Văn Ưu, Khoa Khí tượng thủy văn và Hải dương học, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên Hà Nội cho rằng, trong sự cố môi trường do Formosa gây ra vừa qua, cá chết đã đành nhưng nghiêm trọng hơn là các rạn san hô cũng chết theo.

“Mất rạn san hô, những loài sinh vật biển muốn sống cũng không có chỗ để mà sống. Bởi đối với hệ sinh thái biển thì các vùng rạn đá, san hô là nơi có chức năng tái tạo hệ sinh thái biển.

Các loài cá, cua, ốc… khi sinh sản tìm về các rạn đá, san hô vì vừa có nguồn thức ăn lại có nơi trú ẩn.
Khi rạn san hô ở vùng biển miền Trung do ảnh hưởng của các chất độc mà Formosa thải ra gây chết thì các loài tôm, cá, cua, ốc không còn nơi sinh sản đồng nghĩa với việc các loài hải sản sẽ không còn sinh sống ở đây. Từ đó dẫn đến hệ sinh thái bị mất đi”, GS Ưu nói.

Còn trao đổi với chúng tôi, TS Vũ Đức Lợi, Phó Viện trưởng Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Phó Chủ tịch Hội đồng tìm nguyên nhân cá chết cho hay, qua kết quả khảo sát của các nhà khoa học thì đã có 50% diện tích san hô khu vực biển bốn tỉnh Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên Huế bị phá hủy.

Theo tính toán, đánh giá của các chuyên gia của Viện, tổng số diện tích san hô của 4 tỉnh miền Trung là vào khoảng 800ha, việc mất đi 50% có nghĩa, 400 ha san hô đã bị phá hủy.

“Theo tôi, phải mất hoảng 50 năm, các rạn san hô mới có thể phục hồi, vì đây là loài phát triển rất chậm, mỗi năm chỉ lớn lên 1-2 cm.

Các nhà khoa học tính toán, trong điều kiện phát triển bình thường, phải mất khoảng 50 năm, các rạn san hô, bãi san hô mới có thể phát triển được bằng thời điểm trước khi sự cố môi trường nghiêm trọng xảy ra”, TS Lợi nói.


Ảnh: Tiền phong

GS Ưu cũng cho rằng, với hệ sinh thái bị mất đi như vậy thì sẽ phải mất một thời gian rất lâu, từ 50 – 60 năm, thậm chí có thể hơn mới có thể phục hồi được.

“Bởi thực tế, rạn san hô được hình thành rất chậm, có loài đến cả chục năm mới mọc ra được vài phân. Ở đây, chất độc do Formosa thải ra đã làm phá hủy rạn san hô rất rộng lớn, lên tới vài trăm ha nên như một số nhà khoa học đã nói thì phải mất 50 – 60 năm, thậm chí lâu hơn nữa mới có thể phục hồi được.

Nhưng việc có thể trở lại được như cũ hay không thì còn nhiều vấn đề khác nữa cần phải bàn”, GS Ưu nêu.
Đồng quan điểm đó, PGS. TS Trần Hồng Côn cũng nhấn mạnh, sẽ phải mất thời gian rất lâu thì mới có thể khôi phục lại được rạn san hô đã mất đi ở các tỉnh miền Trung.

“Thực tế, mức độ phá hủy là rất lớn và muốn biết được thời gian bao lâu để có thể khôi phục lại được hệ sinh thái biển ở các tỉnh miền Trung thì theo tôi cần phải có những đánh giá, nghiên cứu, khảo sát khoa học rất kỹ lưỡng.
Thêm vào đó một điều chắc chắn là dù chúng ta có dùng các biện pháp để khôi phục thì hệ sinh thái mới sẽ không thể nào trở lại như cũ, bởi, sẽ có những loài không thể phục hồi được.

Bên cạnh đó, kinh phí để thực hiện việc này sẽ rất lớn và chắc chắn, thủ phạm gây ra sẽ phải chịu trách nhiệm về việc này”, PGS Côn nhấn mạnh.

Giải pháp nào cho việc khôi phục?

Một vấn đề cũng được GS Ưu đặt ra, đó là, chất hỗn tạp giữa sắt và phenol, xyanua… làm chết cá do Formosa thải ra thông thường có thể tồn tại trong nhiều loại sinh vật biển khác nhau từ san hô cho đến các loại hai mảnh vỏ dưới đáy biển như sò, ốc…

“Nếu không tiêu hủy được các chất độc này đi thì chẳng may con người ăn phải những con hải sản này thì nguy cơ nhiễm độc, ảnh hưởng đến sức khỏe rất cao”, GS Ưu nói thêm.
Để khôi phục rạn san hô ở biển miền Trung, theo GS Ưu, trước hết cần xử lý triệt để ô nhiễm biển, xử lý dưới đáy biển.

“Việc xử lý dưới đáy biển này không hề dễ, chất ô nhiễm sẽ nằm trong hang hốc san hô rất nhiều và sẽ rất tốn kém, mất thời gian. Thứ hai là phục hồi rạn san hô, việc này cũng sẽ cần phải có thời gian”, GS Ưu chỉ rõ.
Vị GS này cũng nêu rõ, việc quan trọng hơn là cần lập một hệ thống giám sát kèm theo các công cụ tính toán, dự báo, cảnh báo khu vực ô nhiễm đến đâu, tồn tại bao nhiêu lâu.

“Ở đây, chưa thể nói là các chất độc do Formosa thải ra đã hết được, bởi có thể nó còn nằm ở tầng đáy và không di chuyển nhưng nếu chẳng may có cơn bão lớn hay gì đó, tác động đến tận đáy thì có thể khiến các chất độc này bị khuấy lên, gây ra tai họa.

Do đó, cần nghiên cứu kỹ hơn và đưa ra hệ thống cảnh báo bằng thiết bị chuyên dụng, hiện đại hơn”, GS Ưu chia sẻ.
Còn theo TS Lợi, trong trường hợp các chất xyanua, phenol do Formosa thải ra ở vùng đáy biển không phân hủy hết, một giải pháp có thể được cân nhắc là hút trầm tích đáy biển. Với phương pháp này, sẽ phải huy động các tàu hút xuống biển.

Với dải biển dài 209 km, dự kiến hàng nghìn tấn trầm tích sẽ được hút lên. Sau đó phải tiến hành các công đoạn xử lý, chôn lấp an toàn.

“Phương pháp này từng được sử dụng trong quá trình làm sạch vịnh Minamata ở Nhật Bản, nơi xảy ra thảm họa môi trường Minamata và thu được hiệu quả tốt”, ông Lợi cho biết thêm.

Đề nghị công khai lộ trình
xử lý ô nhiễm sau sự cố cá chết

Thắng Quang (Zing.vn) – Đại diện Hội nghề cá Việt Nam đề nghị sớm công khai lộ trình khắc phục sự cố ô nhiễm môi trường biển ở 4 tỉnh miền Trung, trả lại ngư trường cho ngư dân.

Đại diện Hội nghề cá Việt Nam đề nghị sớm công khai lộ trình khắc phục sự cố ô nhiễm môi trường biển ở 4 tỉnh miền Trung, trả lại ngư trường cho ngư dân.

Theo các chuyên gia, ngoài việc bồi thường cho ngư dân thì lộ trình khắc phục sự cố môi trường, trả lại ngư trường khai thác lâu dài mới là quan trọng.

Phải trả lại ngư trường cho ngư dân

Ông Nguyễn Tử Cương, Trưởng ban Phát triển thủy sản bền vững (Hội nghề cá Việt Nam) nhìn nhận, việc Chính phủ công bố rõ ràng nguyên nhân, thủ phạm gây ra hiện tượng cá chết là điều đáng mừng. Hội Nghề cá đề nghị trong số tiền 500 triệu USD mà Formosa cam kết bồi thường thì phải tính đền bù toàn bộ những gì Chính phủ đã ứng trước như gạo, hỗ trợ lãi suất, rồi hải sản chết, nghề cá của ngư dân bị ảnh hưởng…

“Các cơ quan chức năng cần có tổng điều tra tài nguyên sống ở các vùng biển từ Hà Tĩnh đến Thừa Thiên – Huế bị hủy hoại do độc tố mà Formosa thải ra và yêu cầu họ phục hồi vùng tài nguyên môi trường này” – ông Cương kiến nghị.

Theo ông Cương thời gian vừa qua, Hội nhận được nhiều ý kiến từ ngư dân về việc ngư trường gần bờ không còn hải sản để đánh bắt. “Việc Formosa bồi thường là cần thiết nhưng cần công khai lộ trình khắc phục sự cố ô nhiễm môi trường biển ở 4 tỉnh miền Trung, để người dân tiếp tục đánh bắt hải sản, kiếm sống” – đại diện Hội nghề cá cho hay.

Ông Cương đưa ra dẫn chứng, ở Nhật sự cố ô nhiễm môi trường biển phải mất 20 năm mới khôi phục được. Vì thế, dù lâu nhưng nhất thiết chúng ta phải làm để trả lại môi trường, nguồn lợi hải sản cho ngư dân. Tuần tới, Hội Nghề cá sẽ có văn bản kiến nghị cụ thể gửi Chính phủ và các bộ ngành liên quan về vấn đề này.


Ngư dân thiệt hại nặng nề sau sự cố cá chết hàng loạt. Ảnh: Lê Hiếu.

Đồng quan điểm, phó giáo sư Đặng Thị Cẩm Hà (nguyên Trưởng phòng Công nghệ sinh học môi trường, Viện Công nghệ sinh học) nhìn nhận, làm thế nào để xử lý triệt để ô nhiễm trên vùng biển đó, mất bao lâu và tốn bao nhiêu tiền để trả lại môi trường trong sạch là những câu hỏi được các nhà khoa học cùng người dân cả nước quan tâm.

“Chúng ta cần chờ đợi kết quả phân tích, đồng thời phải xem quá trình tự phục hồi sinh học, quá trình tự phân hủy tự nhiên xảy ra như thế nào. Lúc đó, những dữ liệu cụ thể để từ đó các bộ, ngành chức năng, các nhà khoa học sẽ tính toán các phương án xử lý, công nghệ xử lý phù hợp nhất” – bà Hà chia sẻ.

Lên phương án xử lý trầm tích

Phó giáo sư Trịnh Văn Tuyên (Viện trưởng Viện Công nghệ Môi trường) phân tích, môi trường biển gồm nước biển, trầm tích biển và san hô. Về nước biển, các nhà khoa học cùng các cơ quan liên quan đã lấy mẫu phân tích rất cẩn thận, nồng độ các chất ô nhiễm trong nước biển rất thấp, chỉ duy nhất hàm lượng sắt là khá cao so với tiêu chuẩn (như kết quả đo được ở trạm Sơn Dương, Vũng Áng, Hà Tĩnh).

Với trầm tích biển, Bộ Tài nguyên và Môi trường tiếp tục tiến hành đo 13 mặt cắt vào những thời điểm khác nhau để xem sự giải hấp, biến thiên của độc tố như thế nào, trong quá trình giải hấp, nồng độ độc tố giảm dần hay vẫn giữ nguyên. Kết quả này sẽ là cơ sở để chúng ta đưa ra phương án xử lý ô nhiễm môi trường biển khu vực 4 tỉnh miền Trung.


Thuyền của ngư dân nằm bờ sau sự cố cá chết hàng loạt do ô nhiễm biển. Ảnh: Hòa Đức.

Còn theo tiến sĩ Vũ Đức Lợi (Phó viện trưởng Viện Hóa học), ngày 12/7, kết quả phân tích hàm lượng phenol, cyanua còn lại trong nước biển, cũng như các thông số cụ thể khác sẽ có.

“Nếu hàm lượng phenol, cyanua còn lại ở trong nước biển vẫn cao, cùng với đó là có kim loại nặng thì bắt buộc phải hút trầm tích vì kim loại nặng không tự phân hủy” – tiến sĩ Lợi lo ngại.

Trong tình huống đó, giải pháp làm sạch biển 4 tỉnh miền Trung bị ô nhiễm là phải hút hàng ngàn tấn trầm tích. Một tấn trầm tích khi hút mất ít nhất 11 đến 36 USD và chúng ta sẽ phải hút suốt chiều dài hơn 200 km, hút sâu tối thiểu 50 cm thì mới đảm bảo sạch biển. Kinh phí hút 1.000 tấn cũng phải mất vài nghìn tỷ đồng – ông Lợi thông tin.

[:-/] Sau vụ cá chết: Thuyền nằm bờ, ngư dân thất nghiệp (Zing News 30/06/2016) – Nhiều ngư dân Hà Tĩnh rơi vào cảnh thất nghiệp hoặc phải chuyển sang nghề khác mưu sinh sau sự việc cá chết hàng loạt trôi dạt vào bờ biển ở các tỉnh miền Trung.


Những con thuyền tại âu thuyền Kỳ Lợi (Kỳ Anh) đắp chiếu khoảng 2 tháng nay.


Bà Nguyễn Thị Tín (ngư dân ở xã Kỳ Phương, Hà Tĩnh) phải đi dọc
bờ biển lượm ve chai bán kiếm tiền mua đồ ăn hàng ngày.


Dù đang cao điểm du lịch hè nhưng quán xá không một bóng khách là hình ảnh
thường xuyên ở đây. Nhiều hàng quán phải đóng cửa vì không có khách,
nếu có cũng chỉ lẻ tẻ một số khách du lịch nước ngoài đến ăn.


Mỏ neo của thuyền hoen gỉ sau mấy tháng trời không được… đi biển.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s