Thảm họa Formosa: Từ cảnh báo di dân đến đề xuất ngừng hoạt động

Posted: July 10, 2016 in Uncategorized
Tags:

PV (Nguoidothi.vn) tổng hợp từ Petrotimes, VOV, Thời Đại, Thanh Niên – Sau thảm họa cá chết Formosa, đã có nhiều cảnh báo nếu cơ quan có thẩm quyền không đáp ứng được các điều kiện về môi sinh, kinh tế, an sinh xã hội tại các khu vực bị ảnh hưởng bởi thảm họa, rất có thể sẽ xảy ra tình trạng di dân ồ ạt, khó kiểm soát. Trong tình hình đó, nhiều người dân bị thiệt hại đã đề xuất ngừng hoạt động với Formosa Hà Tĩnh, vì cho rằng sự cố gây ô nhiễm như vừa qua sẽ tái diễn.

� Xem thêm: Sự thật giật mình + Thảm họa Formosa: Biển đã chết khó phục hồi.

Người dân các vùng biển miền Trung lao đao vì cá chết hàng loạt. Ảnh: NLĐ

Có di dân sau thảm họa Formosa?

Sau khi tìm ra nguyên nhân và thủ phạm gây ra thảm họa cá chết 4 tỉnh miền Trung vừa qua, nhiều ý kiến chuyên gia đã đặt vấn đề: việc Formosa cam kết bồi thường thiệt hại sau thảm họa môi trường chưa tương xứng với những tổn thất về môi trường, kinh tế, mà họ đã gây ra.

Trả lời Petrotimes về vấn đề trên, Trung tướng Nguyễn Quốc Thước, nguyên Tư lệnh Quân khu 4, Đại biểu Quốc hội khóa XIII, XI, X viện dẫn: VN đã phải mất rất nhiều năm, hao tốn nhiều tiền của mới xử lý được những độc tố tồn dư trong đất do bị nhiễm chất độc hóa học bởi Mỹ trong chiến tranh.

Môi trường biển bị ô nhiễm trên diện tích hàng km2 thì việc xử lý lại càng khó khăn hơn. Vì vậy, chính Formosa phải có trách nhiệm (tài chính, nhân lực) trong việc khắc phục thảm họa môi trường này.

Đồng quan điểm, TS.LS Hoàng Ngọc Giao, Viện trưởng Viện Nghiên cứu chính sách và pháp luật (trực thuộc Liên hiệp các Hội Khoa học Kỹ thuật Việt Nam) cảnh báo thêm: nếu cơ quan có thẩm quyền không đáp ứng các điều kiện về môi sinh, kinh tế, an sinh xã hội tại các khu vực bị ảnh hưởng bởi thảm họa, rất có thể sẽ xảy ra tình trạng di dân ồ ạt, khó kiểm soát.

Theo ông Giao, thực tế có thể thấy, việc kinh doanh, buôn bán, du lịch… tại các khu vực đã bị ảnh hưởng, thiệt hại bởi thảm họa cá chết đã hiện hữu.

Ngư dân nhiều đời nay sống bằng nghề đi biển, lấy thuyền làm nhà, cá làm thức ăn. Vậy chuyện gì sẽ xảy ra nếu biển tại các khu vực bị ô nhiễm không còn hải sản?

Các thiết bị, ngư cụ, kinh nghiệm đánh bắt xa bờ của ngư dân còn còn hạn chế, nếu không đánh bắt cá thì họ sẽ sống bằng gì?

Chưa kể, theo ông Giao, vấn đề an ninh, quốc phòng, chủ quyền biển đảo có thể bị ảnh hưởng nếu hiện tượng di dân xảy ra.

Khi đó, rất có thể kẻ xấu sẽ lợi dụng cơ hội để thực hiện âm mưu bành trướng.

Vì vậy, Trung tướng Nguyễn Quốc Thước cho rằng, việc cấp gạo hỗ trợ, đào tạo lao động xuất khẩu cho người dân tại những vùng bị ảnh hưởng chỉ đáp ứng vấn đề an sinh tạm thời.

Vấn đề cần quan tâm nhất hiện nay là đảm bảo kế sinh nhai lâu dài của người dân tại các khu vực xảy ra thảm họa. Và cần đảm bảo phát triển kinh tế tại những khu vực bị ảnh hưởng phải gắn với gắn với vấn đề an ninh, quốc phòng.

Còn theo ông Giao, rất cần kế hoạch khẩn cấp đánh giá thiệt hại môi trường biển, khôi phục vùng biển bị ảnh hưởng, để tái lập cơ hội làm ăn, sinh sống của bà con. “Tất cả phải gắn với trách nhiệm của Formosa”, TS.LS Giao khẳng định thêm.

Đồng thời, việc chuyển đổi nghề nghiệp cho bà con tại các vùng bị ảnh hưởng cũng cần có kế hoạch và lộ trình thực hiện. Và cần tính đến phương án thu hút đầu tư, phát triển kinh tế, tạo việc làm cho người dân tại khu vực bị ảnh hưởng bởi thảm họa,…

Gánh nặng thất nghiệp và lo sợ Formosa tái ô nhiễm

Trả lời VOV mới đây, ông Phan Ngọc Duy, Chủ tịch UBND huyện Quảng Trạch cho biết, thảm họa Formosa đã gây ảnh hưởng nghiêm trọng và sâu rộng đến đời sống, tâm lý của từng người dân ở địa phương. Với hơn 8.600 nhân khẩu toàn xã, trong đó có đến 90% lao động gắn với nghề biển hoặc các dịch vụ liên quan khai thác hải sản, theo ông Duy, hiện số người không có việc làm đang ngày càng tăng bởi ngư dân chưa thể ra khơi, chị em phụ nữ không buôn bán, chạy chợ.

Tuy nhiên, việc giải quyết việc làm cho số lao động trên đang gặp khó khăn. Là xã độc canh về nghề ngư nghiệp và buôn bán nhỏ, nên việc chuyển đổi nghề khó có thể thực hiện được vì đối tượng đánh bắt gần bờ cơ bản là những người tuổi cao, sức khỏe yếu, tiềm lực kinh tế khó khăn, hơn nữa đây là nghề truyền thống từ bao đời để lại. Đối với các hộ buôn bán, thu mua hải sản lại càng khó khăn hơn.

Thuyền thu mua, đánh bắt cá xa bờ đang bán hàng cho các cơ sở thu mua cá tại cảng cá Sông Gianh, Quảng Bình ngày 5/7. Theo các cơ sở thu mua tại đây, cá này chỉ thu mua về làm thức ăn chăn nuôi, người không ăn. Ảnh: Kimdung

Tại buổi đối thoại của lãnh đạo xã Cảnh Dương với người dân sau khi công bố nguyên nhân và thủ phạm gây ra cá chết vào ngày 4.7 vừa qua, theo báo Thời Đại, đã có 7 nhóm ý kiến được ngư dân Cảnh Dương nêu ra, như yêu cầu khám sức khoẻ, xác định thời hạn khắc phục môi trường, giải pháp hỗ trợ ngư dân về lãi vay ngân hàng cho các hộ khai thác, chế biến, dịch vụ hậu cần nghề cá và các nghề có liên quan,…

Đáng chú ý là việc ngư dân từ chối không nhận tiền đền bù, hỗ trợ thiệt hại từ Formosa. “Các ý kiến cho rằng nếu như Công ty Formosa hỗ trợ cho nhân dân thì không lấy tiền hỗ trợ. Vì nếu lấy hỗ trợ là tiếp tay cho công ty”, văn bản đối thoại của UBND xã Cảnh Dương gửi lãnh đạo huyện Quảng Trạch nêu rõ.

Buổi đối thoại với khoảng 120 người dân tham gia này, cũng đã có nhiều đề xuất ngừng hoạt động đối với Formosa, vì cho rằng sợ sự cố gây ô nhiễm như vừa qua sẽ tiếp tục tái diễn!

Theo ông Ngọc Duy, hiện nay, điều mà ngư dân cần nhất là môi trường biển sạch và sinh kế lâu dài để đảm bảo cuộc sống thường ngày.

Con voi “lọt” lỗ kim

Nỗi lo Formosa tái ô nhiễm không phải là không có cơ sở.

Trao đổi với báo Thanh Niên, nhiều chuyên gia đã cho rằng việc để cơ quan cấp tỉnh giám sát một dự án lớn như Formosa là một sơ hở. Ngay cả trong trường hợp Sở TN&MT Hà Tĩnh có kết nối hệ thống quan trắc tự động của Formosa thì tác động cảnh báo của hệ thống này cũng thấp vì hệ thống này chỉ phản ánh được các chỉ tiêu đơn giản, không phát hiện được những mối nguy hại trong nước thải (theo Giấy phép xả thải do Bộ TN&MT cấp, Formosa chỉ phải quan trắc tự động 6 thông số gồm nhiệt độ, lưu lượng thải, pH, COD, SS và tổng Nitơ). Trong khi đó, nước thải từ tổ hợp nhà máy luyện gang thép, đặc biệt là nước thải luyện cốc rất nguy hại với hàm lượng phenol, xyanua (hai độc tố gây ra hiện tượng cá chết) có thể vượt mức cho phép hàng nghìn lần.

Việc để cho cơ quan cấp tỉnh giám sát hoạt động xả thải cũng là không nên, vì với các chỉ tiêu quan trắc quan trọng như phenol, xyanua, Fe, Zn, thiết bị phòng thí nghiệm tỉnh khó mà phân tích được hoặc nếu phân tích được cũng cho sai số rất lớn.

Chuyên gia xử lý nước thải Đào Nhật Đình cho biết, từ kinh nghiệm làm việc thực tế của mình, ông thấy sai số trong các phân tích của các địa phương có thể đến hàng chục lần so với các viện nghiên cứu.

Việc giám sát Formosa cần có đầy đủ thiết bị hiện đại kinh nghiệm. Việc báo cáo phải được thực hiện hàng ngày, tuần, tháng cho cơ quan chức năng cũng như Formosa nắm tình hình và kịp thời khắc phục khi phát hiện bất thường.

Theo GS Đặng Hùng Võ, nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên môi trường (TNMT), sự cố môi trường miền Trung vừa qua cho thấy, việc giám sát xả thải của Việt Nam là khá yếu. Chúng ta thiếu sự giám sát của một bên thứ 3 như người dân và các tổ chức dân sự.

Đó là chưa kể lo ngại về quan điểm “đá nhau” của các lãnh đạo cùng một bộ TNMT về ống xả thải ngầm của Formosa: hợp pháp hay trái phép? Đến nay, vấn đề này vẫn chưa ngả ngũ!

Cần tạo điều kiện dân khởi kiện Formosa

Cho rằng vụ việc bồi thường của Formosa chưa thể kết thúc, trao đổi với Petrotimes, TS.LS Hoàng Ngọc Giao phân tích: Chính phủ đã được xem là cầu nối giữa các bên trong cuộc đấu tranh pháp lý. Vậy thì, ông Giao đặt vấn đề: “vấn đề là phải làm rõ số tiền Formosa bỏ ra đã đủ căn cứ pháp lý để coi là khoản tiền bồi thường hay chưa? Các nội dung liên quan tới khoản bồi thường đó phải được làm rõ để người dân được biết.”

TS.LS Giao cũng kiến nghị: “Căn cứ vào kết quả điều tra, cơ quan cảnh sát điều tra cần thiết phải ra quyết định khởi tố vụ án hình sự về thảm họa môi trường do Formosa gây nên.

Chính phủ nên tạo điều kiện cho các tổ chức xã hội, người dân dưới sự hỗ trợ của các luật sư, thực hiện khởi kiện dân sự Formosa để đòi bồi thường. Căn cứ để đòi bồi thường sẽ hỗ trợ cho việc khởi kiện Formosa ra tòa. Số tiền bồi thường đó phải căn cứ vào quyết định của tòa án.

Bên cạnh đó, Chính phủ cũng nên đưa ra mức phạt cụ thể đối với thảm họa môi trường do Formosa gây ra.

Sự thật giật mình

Nam Nguyên (RFA) Đọc Báo Trong Nước – Báo chí Việt Nam tiếp tục có nhiều tin bài về thảm họa môi trường biển miền Trung do Formosa Hà Tĩnh gây ra. Dư luận chung hướng tới việc phải làm rõ trách nhiệm từ đầu của chính quyền để tránh những thảm họa như thế tái diễn.

formosa-622.jpg/imageNhà máy thép Formosa Hà Tĩnh, ảnh chụp tháng 12 năm 2015. AFP photo

Cần tránh thảm họa tái diễn

Báo chí Việt Nam tiếp tục có nhiều tin bài về thảm họa môi trường biển miền Trung do Formosa Hà Tĩnh gây ra. Dư luận chung hướng tới việc phải làm rõ trách nhiệm từ đầu của chính quyền để tránh những thảm họa như thế tái diễn.

Theo TS Phạm Chí Dũng, một nhà báo tự do, nhà hoạt động xã hội dân sự độc lập, thì người dân không còn tin tưởng vào những gì chính quyền nói. Qua vụ Formosa gây ra thảm họa môi trường quá lớn, hủy diệt biển và sinh kế của hàng trăm ngàn ngư dân, chính phủ Việt Nam cần phải có những quyết định khẩn cấp. Từ Saigon, TS Phạm Chí Dũng phát biểu:

“Những vấn đề mà Bộ Khoa học Công nghệ, Bộ Tài nguyên Môi trường cần phải làm khẩn cấp ngay lúc này là kiện Formosa ra tòa, tòa nào đó thì do chính phủ Việt Nam phải chọn. Nhưng phải kiện có kết quả và hiệu quả để làm yên dân, đồng thời lấy lại công bằng cho người dân. Thứ hai nữa là xem xét, rà soát, điều tra lại toàn bộ qui trình cấp phép cho Formosa và xem những quan chức nào từ cao tới thấp dính vào qui trình cấp phép và có nhiều dấu hiệu sai lệch, kể cả những dấu hiệu đồn đoán là có nhận hối lộ trong đó. Những quan chức đó phải đưa ra xử nghiêm trước pháp luật chứ không phải chỉ xử lý hành chính. Đó là những vấn đề cần kíp ngay trước mắt, ngay lúc này…”

   Những vấn đề mà Bộ Khoa học Công nghệ, Bộ Tài nguyên Môi trường cần phải làm khẩn cấp ngay lúc này là kiện Formosa ra tòa, tòa nào đó thì do chính phủ Việt Nam phải chọn.
– TS Phạm Chí Dũng   

Báo điện tử Tiền Phong ngày 4/7 dẫn lời Phó Giáo sư Tiến sĩ Bùi Thị An, Viện trưởng Viện Tài nguyên, môi trường và phát triển cộng đồng, ủy viên Ủy ban Khoa học Công nghệ Môi trường của Quốc hội trả lời phỏng vấn, xin  trích nguyên văn: “Cần thiết phải truy lại toàn bộ trách nhiệm của những người đã ký phê duyệt dự án, người đánh giá môi trường, giám sát thi công, vận hành của Formosa. Mới chỉ là vận hành thử đã như vậy, còn khi Formosa khai thác thật sẽ như thế nào? Chỉ khi tìm ra nguyên nhân chính xác, truy trách nhiệm chính xác người ta mới sợ, không bao giờ cho tái diễn một dự án như Formosa bữa.”

PGSTS Bùi Thị An nói với Tiền Phong Online, chính quyền nên thừa nhận sự yếu kém, đã để có những lỗ hổng trong quản lý, cấp phép đầu tư. Cần quyết liệt và minh bạch, từ kêu gọi đầu tư, người phê duyệt, đến chuyện nhà đầu tư sản xuất cái gì, áp dụng công nghệ gì, lượng tiền ra sao. Bà Bùi Thị An kêu gọi minh bạch, vì chỉ có minh bạch thì người dân mới có thể giám sát được. Chỉ khi nào minh bạch thì mới chấm dứt được những sự cố môi trường nghiêm trọng như vừa qua. Không bao giờ đánh đổi môi trường lấy bất cứ điều gì. Bà An cũng đặt câu hỏi, số tiền 500 triệu USD họ đưa ra dựa trên cơ sở nào? Việt Nam có thể nhân nhượng, nhưng để khôi phục lại sinh thái biển sẽ phải mất bao nhiêu tiền? Hệ sinh thái biển chính là sự sống của tảo, của cá, tôm… các sinh vật đó lại liên quan đến sự sống con người. Chuyện đó quan trọng lắm và có thể nói là vô giá.

Ngày 2/7/2016, Theo SohaNews và Trí Thức Trẻ, Phó Thủ tướng Trương Hòa Bình cũng phát biểu là cần thanh tra, kiểm tra xem trong quá trình thẩm định, cấp phép, phê duyệt cho Formosa có tiêu cực không, nếu có phải xử lý, đây cũng là việc hợp lòng dân.

Được biết Formosa là chủ đầu tư đại dự án Khu liên hợp gang thép Hà Tĩnh, gồm nhà máy luyện thép, nhà máy nhiệt điện và Cảng nước sâu Sơn Dương. Dự án này được giao 3.300 ha diện tích mặt đất và mặt nước ở vị trí trọng yếu an ninh quốc phòng và nhận được những ưu đãi quá mức đầy nghi vấn. Giấy phép đầu tư được cấp năm 2008 vốn đăng ký 10,5 tỷ USD, giai đoạn 1 sản xuất từ 7,5 triệu tấn tới 10,5 triệu thép mỗi năm, qua giai đoạn 2 sẽ nâng công suất lên 22 triệu tấn thép/năm. Formosa Hà Tĩnh được ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp 10% trong khi doanh nghiệp trong nước là 22%, miễn thuế thu nhập trong bốn năm và giảm 50% số thuế phải nộp trong 9 năm tiếp theo; được miễn thuế nhập khẩu máy móc, thiết bị…Formosa Hà Tĩnh được cấp phép đầu tư 70 năm thay vì theo luật định là không quá 50 năm. Quyết định trái pháp luật này bị Thanh tra Chính phủ phát hiện vào đầu năm 2015, tuy nhiên Thủ tướng chính phủ lúc đó là ông Nguyễn Tấn Dũng đã hợp thức hóa quyết định sai trái này.

Tại cuộc họp báo công bố nguyên nhân gây ra tình trạng cá chết hàng loạt ở 4 tỉnh miền Trung chiều 30/6/2016 ở Hà Nội, chính phủ Việt Nam cũng cho chiếu một đoạn video với lời phát biểu nhận lỗi của ông Trần Nguyên Thành, chủ tịch hội đồng quản trị công ty gan thép Hưng nghiệp Formosa Hà Tĩnh.

Được biết ông Võ Kim Cự, Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã Việt Nam, nguyên Chủ tịch Ủy ban Nhân dân, nguyên Bí thư Tỉnh ủy Hà Tĩnh được báo chí cho là một trong những người vận động ráo riết cho dự án Formosa Hà Tĩnh. Nếu truy cứu toàn bộ trách nhiệm những ai đã góp phần cho phép Formosa vào Việt Nam, trao cho nó những ưu đãi quá mức và trái luật thì danh sách này rất dài trong đó phải kể đến cựu Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng, cựu Bí thư tỉnh ủy Võ Kim Cự, một loạt các cựu bộ trưởng khoa học Công nghệ, Công thương, Tài nguyên Môi trường và thuộc cấp.

Khi Phó Thủ tướng Trương Hòa Bình nói, cần kiểm tra quá trình thẩm định, cấp phép, phê duyệt cho Formosa xem có tiêu cực hay không, có ý kiến cho rằng chiến dịch làm trong sạch Đảng mà Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đang phát động sẽ không thể thiếu Formosa.

Nhà hoạt động dân quyền TS Phạm Chí Dũng từ Saigon nhận định:

“Nhiều người đang cho rằng ông Võ Kim Cự chỉ là một con ruồi, còn con hổ nằm cao hơn nữa, bắt đầu từ việc cấp phép chứng nhận 70 năm, bắt đầu từ con ruồi Võ Kim Cự và có thể lên cao hơn nữa biết đâu có thể dính tới cả ông Nguyễn Tấn Dũng là một con hổ ở cao hơn… Nhưng tôi rất hồ nghi chuyện này vì nếu ông Nguyễn Phú Trọng muốn chọn Formosa làm một tiêu điểm để đả hổ diệt ruồi, thì ngay từ khi cá chết ông Trọng đã không đi thăm Formosa một cách đáng nghi ngờ như vậy và sau chuyến đi đó không có một lời lẽ nào về chuyện xả thải của Formosa…Tôi cho rằng tầm của Nguyễn Phú Trọng chưa đủ để đụng tới các quan chức cấp cao cho dù ông Trọng có muốn chăng nữa.”

Bao giờ biển an toàn?

Sau khi Việt Nam công bố và Formosa Hà Tĩnh nhận tội xả thải chưa qua xử lý ra môi trường biển trong 5 ngày vì lý do chập điện, Formosa hứa đền bù 500 triệu USD. Hiện nay Chính phủ Việt Nam vẫn trong giai đoạn lên kế hoạch trợ giúp người dân những vùng bị hại, cũng như chưa nói gì được về việc xử lý ô nhiễm, phục hồi môi trường biển.

VnExpress ngày 6/7/2016 trích lời TS Vũ Đức Lợi, Phó chủ tịch Hội đồng khoa học quốc gia tìm nguyên nhân cá chết hàng loạt, theo đó nhóm nghiên cứu đang theo dõi sự hấp thu và biến thiên của các độc tố để trả lời biển an toàn hay chưa và đưa ra các phương án xử lý ô nhiễm. Các nhà nghiên cứu đã lặn xuống biển thực hiện khảo sát, lấy mẫu trầm tích, để xác định hàm lượng độc tố phenol hay xyanua còn tồn dư bao nhiêu, phân hủy ra sao và chuyển hóa thành chất gì.

   Mục đích cuộc biểu tình của bà con thì như chúng ta biết sau thảm họa môi trường hoàn cảnh của đại đa số bà con (đánh bắt gần bờ và xa bờ) lâm vào cuộc sống khó khăn. Từ cả trăm năm nay người dân bám biển, các nguồn tài chính cung cấp cho gia đình đều từ biển.
– Cư dân Cồn Sẻ   

Bao giờ biển an toàn, hải sản không còn nhiễm độc là điều mà cả nước trông đợi, chứ không chỉ riêng người dân 4 tỉnh Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên Huế. Ngày 28/6 báo điện tử Dân Trí đưa tin, Bộ trưởng Lao động -Thương binh – Xã hội Đào Ngọc Dung cho biết, sẽ có chương trình dạy nghề và tạo việc làm cho hơn 1 triệu lao động ở 4 tỉnh miền Trung bị ảnh hưởng trực tiếp và gián tiếp từ thảm họa cá chết hàng loạt.

Ngày 5/7, VnExpress trích lời Thứ trưởng Bộ Lao động -Thương binh -Xã hội Doãn Mậu Diệp đã đưa ra con số thấp hơn nhiều, theo đó ước tính có 263.000 lao động bị ảnh hưởng do Formosa xả thải, trong đó có 100.000 lao động trực tiếp. Thứ trưởng Diệp nói rằng, ngư dân thì phải sống nhờ biển, mưu sinh từ biển. Việc chuyển đổi hoàn toàn lao động bị ảnh hưởng sang nghề khác có lẽ là câu chuyện không khả thi và cũng không nên làm. Tuy vậy ông Diệp cho biết sẽ triển khai dự án tổng thể về dạy nghề, việc làm và xuất khẩu lao động, ưu tiên những huyện nghèo ven biển bị ảnh hưởng.

Trên thực tế, ngư dân muốn bám biển, muốn môi trường biển được phục hồi, họ không hài lòng về cách thức chính quyền xử lý chậm chạp, sau khi đã xác định Formosa gây thảm họa. Đó cũng là lý do hàng ngàn giáo dân Cồn Sẻ, xã Quảng Lộc, Thị trấn Ba Đồn tỉnh Quảng Bình biểu tình phản đối vào chiều ngày 7/7/2016 và đã bị công an giải tán bằng vũ lực. Một cư dân Cồn Sẻ nói với Đài Á châu Tự do:

“Mục đích cuộc biểu tình của bà con thì như chúng ta biết sau thảm họa môi trường hoàn cảnh của đại đa số bà con (đánh bắt gần bờ và xa bờ) lâm vào cuộc sống khó khăn. Từ cả trăm năm nay người dân bám biển, các nguồn tài chính cung cấp cho gia đình đều từ biển.

Rơi vào hoàn cảnh này họ bức xúc; đặc biệt khi biết thông tin do chính quyền Việt Nam công bố thủ phạm là Formosa, và chính quyền đã nhận tiền bồi thường 500 triệu (đô la). Rồi còn có nhu cầu đưa bà con ra nước ngoài làm việc khiến bà con nổi giận hơn…”

Ngày 30/6 vừa qua khi họp báo công bố việc Formosa Hà Tĩnh nhận lỗi và bồi thường 500 triệu USD, các Bộ trưởng Tài nguyên Môi trường và Bộ trưởng Chủ nhiệm văn phòng chính phủ chưa làm giới khoa học trong ngoài nước hài lòng. Sự kiện 5 ngày chập điện xả thải không  qua xử lý của Formosa ở Vũng Áng chỉ đưa ra biển phenol, xyanua, hydroxít sắt, cũng như việc độc tốc kết hợp dạng phức được cho là quá sơ sài khó thuyết phục. Giới chuyên môn đặt nhiều dấu hỏi về các độc chất khác từng được loan báo ban đầu như nồng độ crôm và ammonia cao gấp 9 lần quy chuẩn ở biền Lăng Cô Huế đã không được nói tới.

Trong bản tin của VnExpress về khả năng cuối tháng 7 sẽ có câu trả lời bao giờ biển miền Trung an toàn, tờ báo mạng dẫn nhiều ý kiến về khả năng biển tự làm sạch, tức phục hồi tự nhiên cũng như có thể trồng mới san hô, từ đó tạo môi trường thuận lợi để cá và các sinh vật khác phát triển.

Tuy không ước đoán biển miền Trung sẽ mất thời gian bao lâu, 5 năm 10 năm hay 50 năm để phục hồi. Nhưng theo VnExpress, các nhà khoa học đều có chung nhận định là để giải pháp phục hồi tự nhiên và nhân tạo trở thành hiện thực, thì điều kiện là biển phải không tiếp nhận thêm chất thải hay tác động từ hoạt động đánh bắt của con người, nếu không các chất độc sẽ tiếp tục cộng hưởng, môi trường biển tiếp tục ô nhiễm.

Được biết Formosa Hà Tĩnh chạy thử cuối năm 2015, cho ra lò 4.700 tấn thép cuộn cán nóng và 6.000 tấn than cốc. Chỉ với từng ấy sản phẩm mà Formosa đã gây ra thảm họa môi trường biển miền Trung. Thử hỏi khi chạy đúng công suất 10,5 triệu tấn thép mỗi năm trong giai đoạn 1 và sẽ lên tới 22 triệu tấn/năm khi hoàn thành đầy đủ, thì khó biết điều gì sẽ xảy ra.

Thảm họa Formosa: Biển đã chết khó phục hồi

Nam Nguyên (RFA) – Hệ sinh thái biển 4 tỉnh miền Trung xem như bị hủy diệt, sau vụ nhà máy thép Formosa Hà Tĩnh xả thải độc chất chưa qua xử lý ra môi trường. Chính phủ Việt Nam hứa hẹn tìm giải pháp giải quyết ô nhiễm, phục hồi môi trường biển, cũng như sẽ hỗ trợ chuyển nghề cho hàng trăm ngàn ngư dân bị ảnh hưởng. Thế nhưng việc này có khả thi hay không?

20160630184002-1-622.jpg/imageKhu vực biển gần nhà máy thép Formosa Hà Tĩnh hôm 1/7/2016.Courtesy vnn

Mất cả trăm năm để phục hồi?

Theo Phó Giáo sư Tiến sĩ Nguyễn Tác An, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kỹ thuật biển Việt Nam, nguyên Viện trưởng Viện Hải Dương học Nha Trang, thì việc phục hồi hệ sinh thái biển trong đó có rạn san hô, nơi sinh sống của nhiều loại sinh vật biển như tôm, cá sẽ phải mất cả trăm năm và rất tốn kém. Trên lý thuyết có thể làm sạch biển trồng san hô, nhưng Việt Nam dù được trợ giúp quốc tế cũng chỉ có thể làm trên phạm vi nhỏ, chứ không thể thực hiện trên khu vực biển rộng hàng trăm cây số vuông ở biển miền Trung. Trả lời chúng tôi vào tối 8/7/2016, Phó Giáo sư Tiến sĩ Nguyễn Tác An nhận định:

   Phục hồi một hệ sinh thái tự nhiên, như san hô chẳng hạn thì như đã biết mỗi năm san hô chỉ lớn thêm 1 cm thôi. Thế thì 100 năm liệu đã phục hồi được.
– GS Nguyễn Tác An    

“Phục hồi một hệ sinh thái tự nhiên, như san hô chẳng hạn thì như đã biết mỗi năm san hô chỉ lớn thêm 1 cm thôi. Thế thì 100 năm liệu đã phục hồi được, như vậy 100 năm đối với một đời người là quá dài và đối với một dân tộc thì quả là một thời gian đáng suy ngẫm. Do đó vấn đề bây giờ giải pháp là phải bắt buộc các doanh nghiệp như Formosa phải điều chỉnh lại công nghệ, thứ hai phải tăng cường giải pháp xử lý chất thải trước khi đưa ra tự nhiên. Điều này là khả thi nhất, còn chuyện trông chờ chuyện biển Việt Nam là vùng biển nhiệt đới có khả năng tự làm sạch rất lớn, nhưng mà nó không thể tự làm sạch được khi chịu tác động bởi con người ghê gớm như vậy, nó chỉ tự làm sạch đối với quá trình tự nhiên, còn đây không phải là thiên tai mà là nhân họa. chuyện biển tự làm sạch không thể trông chờ được, khó có khả năng thành công trong thực tế.”

Nhận định của PGS-TS Nguyễn Tác An, cũng như nhiều nhà khoa học học khác cho thấy hàng trăm ngàn ngư dân và gia đình ở bốn tỉnh miền Trung có cá chết hàng loạt, có thể phải giã từ nghề biển, điển hình như hoạt động đánh bắt gần bờ, hoặc nuôi tôm cá thả lồng ven biển. Những nghề khác như nuôi tôm gần bờ biển, làm muối thì cũng là tương lai xa mới có câu trả lời. Còn hoạt động đánh bắt xa bờ được cho là có khả năng duy trì, nhưng thị trường hải sản 4 tỉnh có cá chết hàng loạt vừa qua rất bấp bênh và còn nhiều ẩn số.

Chính phủ Việt Nam loan báo sẽ hỗ trợ chuyển nghề cho ngư dân 4 tỉnh mà môi trường biển bị ô nhiễm vì chất độc của Formosa. Nhà nước sẽ ưu tiên cho ngư dân các huyện nghèo trong vùng thảm họa môi trường đi xuất khẩu lao động. Tuy nhiên tin Đài chúng tôi ghi nhận, đại đa số ngư dân muốn bám biển, vì phần lớn ngư dân có học vấn thấp việc chuyển nghề rất khó.

Không nên chuyển đổi nghề cho ngư dân

Ngư dân Hà Tĩnh trả lời phỏng vấn Đài Á Châu Tự Do sau thảm họa cá chết. RFA

Ngày 5/7/2016, Thứ trưởng Bộ Lao động Thương binh và Xã hội Doãn Mậu Diệp phát biểu trên VnExpress, theo đó ước tính khoảng 263.000 lao động bị ảnh hưởng sau thảm họa cá chết, trong đó có 100.000 lao động trực tiếp. Thứ trưởng Diệp cho rằng, ngư dân thì phải sống nhờ biển, mưu sinh từ biển. Việc chuyển đổi hoàn toàn lao động bị ảnh hưởng sang nghề khác có lẽ là câu chuyện không khả thi và cũng không nên làm.

Thứ trưởng Doãn Mậu Diệp có vẻ thấu hiểu tâm tư của ngư dân và gia đình họ. Phản ứng của ngư dân vùng biển chết rất nặng nề, Thông Tín Viên Hoàng Dung của Đài Á Châu Tự Do đã ghi nhận ý kiến của ông Nguyễn Xuân Canh, một người làm nghề biển ở Hà Tĩnh:

“Giờ chuyển đổi nghề chúng tôi chả biết chuyển đổi nghề chi cả, tốt nhất là chính quyền làm lại môi trường sạch cho chúng tôi để chúng tôi có nghề nghiệp làm ăn, mà chuyển đổi chẳng có chi là khả thi cả, chính quyền chỉ nói vậy thôi, chuyển đổi với chúng tôi là cả 1 vấn đề, chuyển đổi nghề rồi đi đâu ở đâu. Rừng thì chúng tôi không làm được, ruộng cũng không có mà làm, chăn nuôi thì không thể được. Làm sạch môi trường biển để chúng tôi trở lại làm ăn nữa, chẳng những là thế hệ chúng tôi, còn thế hệ con cái chúng tôi nữa, chừng đó thôi…”

Trong câu chuyện với chúng tôi, PGS-TS Nguyễn Tác An cho rằng vùng biển 4 tỉnh bị độc chất của Formosa sẽ khó có khả năng tự làm sạch, giải pháp nuôi trồng tái tạo san hô trên qui mô lớn cũng là phiêu lưu. Phải chăng hoạt động nghề cá của ngư dân 4 tỉnh ven biển miền Trung đã bị bức tử và cáo chung. PGS-TS Nguyễn Tác An nhận định:

   Giờ chuyển đổi nghề chúng tôi chả biết chuyển đổi nghề chi cả, tốt nhất là chính quyền làm lại môi trường sạch cho chúng tôi để chúng tôi có nghề nghiệp làm ăn.
-Ông Nguyễn Xuân Canh    

“Đến nay, trên thế giới cũng chưa có kế sách gì để phục hồi kiểu như thế này. Nhưng nói nghề cá biển cáo chung thì cũng chưa đến nỗi. Người ta có thể tạm thời không đánh ở vùng ấy, người ta đi ra xa. Nghề cá đối với Vũng Áng và miền Trung có khó khăn trước mắt, nhưng nghề khai thác cá biển của Việt Nam còn nhiều cơ hội vì Việt Nam có tới 1.270.000 km2 biển, nó lớn lắm, ngư dân có thể đi qua các vùng khác thôi. Vấn đề là ta nên có chính sách như thế nào, ta nên có đợt huy động tổng lực xã hội như thế nào để khắc phục chuyện này. Chắc là nhà nước đang làm sẽ làm và rồi sẽ có hiệu quả.”

Khảo sát đáy biển các vùng cá chết hàng loạt ở 4 tỉnh Bắc Trung Bộ là Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên-Huế, nhóm nghiên cứu của Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cho biết hệ sinh thái biển nói chung và rạn san hô nói riêng đã bị hủy diệt ở nhiều khu vực, vắng bóng các loài cá nhiệt đới. Báo điện tử Tiền Phong đã đưa lên mạng một số hình ảnh đáy biển của 4 tỉnh ven biển mà các nhà khoa học đã thực hiện vào ngày 6 và 7/5/2016 vừa qua. Hình ảnh chụp dưới đáy biển ở Mũi Ron Mạ, Hòn Sơn Dương tỉnh Hà Tĩnh, cảng Hòn La, đảo Hòn Nồm –Vũng Chùa tỉnh Quảng Bình, Cửa Tùng, Cồn Cỏ tỉnh Quảng Trị và Hòn Sơn Trà, Bãi Chuối tỉnh Thừa Thiên – Huế cho thấy, trầm tích đáy một số điểm bị phủ lớp màu vàng, màu nâu sậm. Điểm chung là san hô chết hàng loạt, vắng bóng các loài cá có giá trị kinh tế, các họ cá nhiệt đới.

Được biết toàn bộ vùng biển Việt Nam có khoảng hơn 1.100 km2 rạn san hô, nếu hệ sinh thái bị hủy diệt, biển Việt Nam có nguy cơ không còn tôm cá. Điều này từng được các nhà môi trường và bảo tồn thiên nhiên cảnh báo. Các rạn san hô có quá trình hình thành hàng triệu năm, đó là nơi trú ngụ, nuôi dưỡng các loài thủy sinh vật, các loại cá nhiệt đới như cá mú, cá hồng, cá bàng chài, cùng hàng ngàn chủng loại cá khác.

Theo các nhà nghiên cứu hải dương học, hệ sinh thái biển 4 tỉnh Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên – Huế đã bị hủy diệt vì độc chất thải ra từ nhà máy thép Formosa Hà Tĩnh, hay nói cách khác biển đã chết.

Comments
  1. vivi099 says:

    NỢ !
    xưa vay nay trả .

    Chỉ có 40 năm đã thấy rõ NỢ phải trả.
    Mồm dân tại xứ này chửi Mỹ Ngụy như cối xay cùn trước và sau 30.4.1975. Nay cứ chửi và hô đánh cho Mỹ cút Ngụy nhào … rồi từ từ bệnh tật chết và trước mắt Cộng sản nó cướp tất cả hạt cơm đĩa rau, đói xác xơ.

    Nhìn về đất Mẹ thấy đau lòng. Nhưng cộng sản tốt lành thì dân xứ này nó chửi VNCH không bao giờ hết.

    …!…

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s