Lỗ hổng Formosa: Chế độ CS Việt Nam khác thế giới

Posted: July 20, 2016 in Uncategorized
Tags:

Mai Nguyên (BĐV) – Thế giới coi báo cáo ĐTM là cơ sở để cấp giấy phép đầu tư thì VN lại coi đó là cơ sở để quản lý hoạt động của DN sau này.

� Xem thêm: Báo cáo môi trường Formosa sơ sài: Tôi chỉ là người ký + Bó tay trước lượng chất thải rắn quá lớn

Việt Nam khác thế giới

Bộ trưởng Bộ TNMT Trần Hồng Hà chỉ thẳng báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM) của Formosa mang tính chất chung chung quá. Đánh giá như hình thức để qua mắt được để đầu tư.

PGS.TS Phùng Chí Sỹ – Giám đốc Trung tâm Công nghệ môi trường cho biết, việc đó là dễ hiểu. Nguyên nhân theo ông Sỹ là do tư duy, quan điểm và cách nhìn nhận của Việt Nam đang đi ngược với thế giới.

Vị chuyên gia phân tích, theo thông lệ quốc tế, công cụ đánh giá tác động môi trường chính là công cụ dự báo được sử dụng như một cơ sở để các cơ quan quản lý xem xét cấp giấy phép đầu tư. Nói cách khác, đây chính là điều kiện quyết định dự án có được cấp phép hay không.

Dự án sau khi được cấp giấy phép đầu tư và đi vào xây dựng nhà máy khi đó nhà đầu tư mới xây dựng một chương trình bảo vệ môi trường hay còn gọi là kế hoạch bảo vệ môi trường.

Đây chính là kế hoạch bảo vệ môi trường chi tiết, cụ thể thể hiện rõ quy trình xử lý nước thải ra sao, phương pháp xử lý nước thải thế nào. Sử dụng công nghệ nào, máy móc, thiết bị ra sao….

“Chương trình bảo vệ môi trường này mới là cơ sở giám sát, đánh giá các hoạt động của doanh nghiệp trong suốt thời gian hoạt động về sau.

Đây cũng chính là căn cứ để các cơ quan quản lý có thể dễ dàng giám sát, kiểm tra cũng như là cơ sở đưa ra các hình thức xử phạt nếu phát hiện sai phạm của doanh nghiệp”, vị chuyên gia cho biết.

Tuy nhiên, tại Việt Nam, PGS.TS Phùng Chí Sỹ lại cho rằng chúng ta đang làm khác thế giới. Như ông phân tích, thế giới chỉ coi báo cáo đánh giá tác động môi trường là cơ sở để cấp giấy phép đầu tư thì tại Việt Nam lại coi báo cáo đánh giá tác động môi trường chính là cơ sở để quản lý doanh nghiệp trong suốt quá trình sau này.

Theo vị PGS, đây chính là nguyên nhân dẫn tới những sai phạm của các doanh nghiệp trong quá trình đi vào hoạt động.

Vì theo ông, báo cáo đánh giá tác động môi trường được xây dựng trong giai đoạn mới lên ý tưởng chưa hình thành dự án, chưa có gì cụ thể từ khâu thiết kế chi tiết, hay tổ chức đấu thầu, cho tới xây dựng nhà máy, sử dụng thiết bị, công nghệ… tất cả còn mù mờ, chưa rõ ràng là không phù hợp với thực tế.

Trong khi dự án càng lớn, với hàng trăm, hàng nghìn hạng mục khác nhau thì lại càng khó phác họa chi tiết.

“Một dự án mới hình thành trên ý tưởng, chưa có thiết kế, chưa được cấp phép mà đã bắt phải khái quát toàn bộ quy trình hoạt động, xả thải, bảo vệ môi trường là hoàn toàn không khả thi”, ông Sỹ nhấn mạnh.

Theo vị chuyên gia, chính vì báo cáo chung chung là nguyên nhân dẫn tới hàng loạt những sai phạm khác tại Formosa, từ việc tự ý đổi công nghệ cho tới việc thay đổi thiết kế đường ống xả ngầm…

Ông lấy ví dụ, trong báo cáo chỉ quy định xây bể điều hòa nhưng không quy định rõ bể điều hòa đó diện tích là bao nhiêu khối. Đây là kẽ hở để doanh nghiệp có thể lợi dụng làm liều. Thông thường, khi đi vào hoạt động, lẽ ra với công suất hoạt động của doanh nghiệp thì cần phải có bể chứa khoảng 1000m3 nhưng để tiết kiệm điện doanh nghiệp chỉ xây bể 500m3. Hay quy định không gây ô nhiễm môi trường nhưng lại không nói rõ môi trường gì.

Như vậy, nếu doanh nghiệp cho rằng không cho xả thải ra biển thì có thể xả thải trên bờ cũng khó xác định được sai phạm của doanh nghiệp do quy định không cụ thể nói trên. Về phía cơ quan quản lý cũng gặp nhiều khó khăn do không có cơ sở để xác định vi phạm.

Từ những phân tích trên, ông Sỹ cho rằng giải pháp cho Việt Nam trong công cuộc ngăn chặn công nghệ rác cũng như giải quyết các vướng mắc trong bảo vệ môi trường là phải áp dụng thông lệ của quốc tế.

Không thể nương tay

Rất đồng tình với đánh giá của Bộ trưởng Bộ TNMT – Trần Hồng Hà liên quan tới nhứng sai phạm tại Formosa. Bà Trần Quốc Khánh ĐBQH Hà Nội chỉ thêm lỗ hổng trong quá trình thu hút đầu tư.

Theo bà Khánh, có tình trạng như Formosa là do chủ trương thu hút đầu tư FDI của Việt Nam những năm qua còn đang nặng về thành tích, chạy theo dự án mà chưa chú trọng tới bảo vệ môi trường.

Chính do chủ trương thu hút đầu tư đang đặt mục tiêu kinh tế lên hàng đầu nên mới có câu chuyện xảy ra sai phạm rồi mới bắt tay vào kiểm tra, thanh tra, hoặc lúc đó mới bắt đầu tìm tới trách nhiệm.

“Trên thực tế tôi biết có nhiều dự án thậm chí còn bỏ qua cả khâu báo cáo đánh giá tác động về môi trường. Cũng có nhiều địa phương cũng chấp nhận cách làm qua loa, sơ sài, báo cáo đánh giá tác động môi trường chỉ mang tính hình thức để có được dự án. Vì thế, đã có câu chuyện Sở TNMT địa phương không muốn nhưng vẫn gật đầu chiều theo ý lãnh đạo”, bà Khánh nói.

Bà cũng chỉ ra, tư duy nhiệm kỳ, lợi ích nhóm, lợi ích cá nhân cũng là một trong những lý do để lọt những dự án “bẩn”.

“Formosa là bài học cảnh tỉnh cho những ai đang có tư duy bất chấp tất cả để chạy theo lợi ích, kể cả lợi ích cá nhân và lợi ích địa phương. Những dự án không vì mục đích phát triển, không vì lợi ích chung của người dân sớm hay muộn cũng đều phải trả giá ”, bà Khánh cảnh báo.

Vì thế, vị nữ đại biểu kiến nghị cần phải xử lý nghiêm khắc với những sai phạm tại Formosa, kể cả xử lý hình sự.

“Bộ luật hình sự đã có quy định rất rõ với những sai phạm về môi trường, do đó, cần phải dựa vào luật để xử lý thật nghiêm minh”.

Báo cáo môi trường Formosa sơ sài: Tôi chỉ là người ký

(BĐV) Lược theo TPO – ĐTM là dự báo nên méo mó có hơn không, dự báo được bao nhiêu thì dự báo. Trước chưa có luật, ta có làm dự báo đâu.

Sau khi bị Bộ trưởng Bộ TNMT – Trần Hồng Hà chỉ thẳng báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM) của Formosa là sơ sài, chung chung. Đánh giá như hình thức để qua mắt để được đầu tư. Ông Nguyễn Khắc Kinh, nguyên Vụ trưởng Vụ Thẩm định và Đánh giá tác động môi trường – người ký phê duyệt báo cáo ĐTM của Formosa đã chính thức lên tiếng trên Tiền Phong.


Ảnh minh họa

Méo mó có còn hơn không

Ông Kinh thừa nhận, ĐTM của dự án Formosa có sơ sài. Tuy nhiên, theo ông thì thời điểm đó, tất cả các ĐTM khác đều chung chung, sơ sài như vậy cả.

Giải thích rõ hơn, ông cho biết, ĐTM tiếng Việt dịch là báo cáo đánh giá tác động môi trường nhưng thực ra đó là dự báo tác động môi trường.

“Có hai căn cứ chính để làm báo cáo đánh giá tác động môi trường là thông tin cho dự báo và phương pháp dự báo. Việt Nam rất thiếu thông tin cho dự báo. Có hai nhóm thông tin cần cho dự báo là thông tin về dự án và thông tin về môi trường chịu tác động”, ông cho biết.

Tuy nhiên, theo ông, các quy định ĐTM khi ấy cũng rất sơ sài, chung chung, chưa có gì rõ ràng, thêm vào đó, các thông tin về môi trường lại rất thiếu thốn.

“Để chủ dự án đi điều tra, đánh giá môi trường thì không tin được nhưng số liệu của cơ quan nhà nước thì không có hoặc què quặt, không đồng bộ, không sử dụng được.

Chưa kể, chi phí làm ĐTM cực kỳ tốn kém. Ông lấy ví dụ từ dự án Nhà máy thủy điện Hòa Bình, các chuyên gia nước ngoài phải mất khoảng 5 năm và 5 triệu USD. Ở Việt Nam trung bình mỗi ĐTM khoảng 700-800 triệu đồng, làm trong vòng 2-3 tháng. Ngoài ra vấn đề con người cũng là một nguyên nhân”, ông Kinh chia sẻ.

Với hàng loạt những hạn chế, yếu kém như vậy nhưng với tư duy ĐTM là dự báo, là cơ sở để phê duyệt chủ trương đầu tư nên ông Nguyễn Khắc Kinh giải thích, “lúc đó thôi thì méo mó có hơn không, dự báo được bao nhiêu thì dự báo, được 20%, 30% cũng phải chấp nhận. Trước chưa có luật, ta có làm dự báo đâu”, ông Nguyễn Khắc Kinh giãi bày.

Chỉ là người ngồi ký

Ngoài việc thừa nhận báo cáo sơ sài, chung chung, nguyên Vụ trưởng Vụ Thẩm định và Đánh giá tác động môi trường cũng thừa nhận bản thân ông cũng rất băn khoăn khi đặt bút ký ban hành báo cáo ĐTM của Formosa. Do đó, khi ký ông cũng lưu ý những điểm chủ đầu tư phải theo dõi sát sao, nhất cử nhất động đều phải theo dõi, thậm chí dừng lại.

“Khi ký ban hành tôi rất băn khoăn. Báo cáo ĐTM này cực kỳ nhiều cái không rõ nhưng hội đồng vẫn phê duyệt nên tôi càng băn khoăn. Tuy nhiên, tôi chỉ là người ngồi ký. Dù sơ sài cũng buộc phê duyệt với hy vọng mai này nó sẽ ổn hơn”, ông Nguyễn Khắc Kinh nhắc lại.

Một điểm nữa cũng được ông chỉ ra, là trong khi thế giới chỉ sử dụng  ĐTM làm cơ sở để quyết định chủ trương đầu tư. Vì giai đoạn này không đủ thông tin cụ thể, thiết kế cơ sở thế nào, sử dụng công nghệ gì… để có thể xây dựng một chương trình bảo vệ môi trường chi tiết.

Và công cụ để quản lý môi trường trong suốt quá trình hoạt động phải là một chương trình, kế hoạch bảo vệ môi trường chi tiết khi dự án đã thể hiện đầy đủ những yếu tố nói trên.

Nhưng ở Việt Nam lại làm khác thế giới. Việt Nam vẫn đem cái ĐTM tù mù ấy ra để quản lý môi trường.

Bó tay trước lượng chất thải rắn quá lớn

Hoài Nam (TBKTSG) – Sau vụ phát hiện chôn trộm 100 tấn chất thải rắn của Formosa Hà Tĩnh tại trang trại của ông giám đốc Công ty Môi trường đô thị thị xã Kỳ Anh (Hà Tĩnh), người ta lại dồn dập chứng kiến những điểm chôn chất thải trái phép được phát hiện tại bãi rác của khu du lịch Thiên Cầm, công viên Hưng Thịnh, rồi 10 điểm khác xung quanh khu vực dự án của Formosa… Dư luận hoài nghi, dường như vẫn còn đâu đó những điểm đang chôn trộm chất thải của Formosa mà… “chưa bị lộ”!


Chất thải rắn từ dự án của Formosa chôn lấp trong trang trại của gia đình ông Lê Quang
Hòa, Giám đốc Công ty Môi trường đô thị thị xã Kỳ Anh, tỉnh Hà Tĩnh. Ảnh: Internet

Điều gì đã dẫn đến một cuộc tạm gọi là khủng hoảng về quản lý chất thải rắn như thế tại Hà Tĩnh, khi mà dự án khu liên hợp sản xuất gang thép lớn nhất Đông Nam Á này còn chưa vận hành toàn bộ các dây chuyền sản xuất?

Formosa Hà Tĩnh: Có thể phát thải gấp 1,13 lần so với toàn bộ lượng chất thải rắn công nghiệp và chất thải nguy hại của Việt Nam!

Theo “Hướng dẫn lập báo cáo đánh giá tác động môi trường dự án luyện gang thép” năm 2009 của Cục Thẩm định và Đánh giá tác động môi trường (Tổng cục Môi trường, Bộ TN-MT), có thể tính toán được toàn bộ lượng chất thải rắn công nghiệp và chất thải nguy hại của Formosa Hà Tĩnh với công suất vận hành 15 triệu tấn/năm (xem bảng).

Như vậy, toàn bộ lượng chất thải rắn công nghiệp và chất thải nguy hại của Formosa Hà Tĩnh có thể lên đến 8.787.000 tấn/năm, hay 26,627 tấn/ngày (giả sử hoạt động 330 ngày/năm với công suất 15 triệu tấn). Trong đó, chỉ riêng bùn thải đã là 840.000 tấn/năm hay 2.545 tấn/ngày.

Trong khi đó, theo thống kê của Bộ TN-MT, tính đến năm 2015, tổng lượng chất thải rắn công nghiệp phát sinh từ tất cả các khu công nghiệp của Việt Nam khoảng 7 triệu tấn/năm và lượng chất thải nguy hại phát sinh trên toàn quốc khoảng 800.000 tấn/năm, tính ra toàn bộ lượng chất thải rắn công nghiệp và chất thải nguy hại của Việt Nam, không kể Formosa Hà Tĩnh, là 7,8 triệu tấn/năm.

Từ đó có thể thấy, chỉ một mình Formosa Hà Tĩnh đã phát sinh một lượng chất thải rắn công nghiệp và chất thải nguy hại gấp 1,13 lần so với toàn bộ lượng chất thải rắn công nghiệp và chất thải nguy hại của Việt Nam!

Hiện trạng năng lực quản lý chất thải: Mỏng manh!

Chỉ riêng Formosa Hà Tĩnh đã phát sinh một lượng chất thải rắn công nghiệp và chất thải nguy hại gấp 1,13 lần so với toàn bộ lượng chất thải tương tự của cả nước!

Theo quyết định số 418/QĐ-UBND ngày 4-2-2013 của UBND tỉnh Hà Tĩnh về việc phê duyệt Điều chỉnh quy hoạch quản lý chất thải rắn đô thị trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh đến năm 2020 và định hướng đến năm 2030, dự báo tổng lượng chất thải rắn công nghiệp trên địa bàn tỉnh năm 2020 là 91,6 tấn/ngày. Tức là, con số dự báo này chưa bằng 1/290 lần lượng chất thải rắn công nghiệp và chất thải nguy hại của Formosa nếu vận hành đủ công suất năm 2016.

Với dự báo trên, quy hoạch xây dựng khu xử lý chất thải rắn thuộc địa bàn xã Kỳ Tân, huyện Kỳ Anh cho khu vực khu kinh tế Vũng Áng và các vùng phụ cận là xa rời thực tế. Với diện tích toàn xã Kỳ Tân là 41,18 ki lô mét vuông, chỉ cần sau 5 năm, chất thải của Formosa nếu được chôn lấp hoàn toàn ở đây thì sẽ lấp đầy toàn xã với chiều cao chất thải là 1 mét. Và sau 70 năm hoạt động của Formosa thì Kỳ Tân sẽ ngập trong chất thải với chiều cao gần 15 mét!

Theo báo cáo của Bộ TN-MT năm 2015, việc xử lý chất thải rắn công nghiệp tại Việt Nam chỉ mới chỉ thực hiện ở các đơn vị có quy mô nhỏ, trong khi các công nghệ xử lý chất thải nguy hại hiện có cũng còn rất đơn giản, chỉ đáp ứng một phần nhu cầu.

Tỷ lệ thu gom và xử lý chất thải nguy hại hiện nay chỉ đạt khoảng gần 40% tổng lượng chất thải nguy hại phát sinh, trong khi đó tỷ lệ thu gom chất thải rắn công nghiệp đạt trên 90% tổng lượng chất thải rắn công nghiệp phát sinh trên toàn quốc. Hiện nay, Việt Nam đang rất thiếu các khu xử lý chất thải rắn công nghiệp, đặc biệt là khu xử lý chất thải tập trung quy mô lớn. Việc tái chế, tái sử dụng chất thải rắn công nghiệp phổ biến là mang tính chất tự phát, nhỏ lẻ.

Về chôn lấp chất thải nguy hại, cả nước cũng chỉ mới có hai hầm chôn lấp quy mô 15.000 mét khối đạt tiêu chuẩn về Bãi chôn lấp chất thải nguy hại – tiêu chuẩn thiết kế (TCXDVN 320:2004). Hầu hết các doanh nghiệp xử lý chất thải nguy hại là các doanh nghiệp tư nhân, chiếm 97% tổng số doanh nghiệp xử lý chất thải nguy hại được cấp phép.

Như vậy, “chỉ” 7,8 triệu tấn tổng lượng chất thải rắn công nghiệp và chất thải nguy hại thải ra hàng năm mà hạ tầng hiện có của Việt Nam còn chưa kham nổi, nếu giờ phát sinh thêm hơn 8,7 triệu tấn chất thải mỗi năm từ Formosa thì phải xử lý, chôn lấp, tiêu hủy ở đâu?

Giả sử lượng chất thải nguy hại chiếm ít nhất 15% tổng lượng chất thải rắn công nghiệp và chất thải nguy hại như số liệu thống kê của Bộ TN-MT, thì hằng năm lượng chất thải nguy hại phát sinh tại Formosa vào khoảng 1,3 triệu tấn/năm hay 4.000 tấn/ngày. Nghĩa là, nếu chôn lấp lượng chất thải nguy hại này tại hai hầm chôn lấp của Hà Nội và Bình Dương thì chỉ cần chưa đến 8 ngày là hai hầm này hết chỗ chứa! Với lượng chất thải nguy hại cả nước năm 2015 là 800.000 tấn/năm mà năng lực thu gom xử lý chỉ đạt 40%, nay lại có thêm 1,3 triệu tấn/năm chất thải nguy hại từ Formosa thì thu gom xử lý kiểu gì?

Qua những số liệu nêu trên có thể khẳng định rằng năng lực của hệ thống hạ tầng xử lý chất thải rắn công nghiệp và chất thải nguy hại của Việt Nam hiện nay không thể đáp ứng nổi lượng chất thải khủng của Formosa.

Mời xem thêm

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s