Tại sao phải kiểm soát tài sản của các “ông chủ” tư nhân?

Posted: July 22, 2016 in Uncategorized
Tags:

Quang Chung (TBKTSG) – Người giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý trong các tổ chức tín dụng, quỹ đầu tư và công ty đại chúng ngoài nhà nước đã “được” dự thảo Luật Phòng, chống tham nhũng (sửa đổi) đưa vào “tầm ngắm” để kiểm soát tài sản, thu nhập như những quan chức, có quyền, có thế. Vì sao vậy?

� Xem thêm: Lãnh đạo doanh nghiệp lo ngại bị kiểm soát tài sản, thu nhập + Sao lại bắt doanh nhân kê khai tài sản?


Việc kiểm soát tài sản tư liệu có xâm hại đến quyền sở hữu hợp pháp
về tài sản của công dân, quyền con người? Ảnh: Minh Khuê

Kiểm soát tài sản tư…

Dự thảo Luật Phòng, chống tham nhũng (sửa đổi) vừa được cơ quan soạn thảo là Thanh tra Chính phủ công bố để lấy ý kiến đóng góp của nhân dân. Điều đặc biệt là dự luật lần này không chỉ quy định về phòng, chống tham nhũng trong khu vực nhà nước (như luật hiện hành), mà quy định cả với khu vực ngoài nhà nước.

Theo đó, tài sản, thu nhập của người giữ chức vụ chủ tịch hội đồng quản trị, thành viên hội đồng quản trị, tổng giám đốc, giám đốc, trưởng ban kiểm soát và kế toán trưởng của các công ty đại chúng, tổ chức tín dụng và quỹ đầu tư phải có nghĩa vụ kê khai tài sản, thu nhập (khoản 3, điều 112).

Các tài sản, thu nhập mà những người lãnh đạo, quản lý doanh nghiệp dân doanh kể trên phải kê khai (điều 44), bao gồm: đất, nhà ở, công trình xây dựng và các tài sản khác gắn liền với đất, nhà ở và công trình xây dựng; kim khí quý, đá quý, tiền, giấy tờ có giá và các loại bất động sản khác mà giá trị của mỗi loại từ 50 triệu đồng trở lên; tài sản, tài khoản ở nước ngoài; tổng thu nhập tính từ lần kê khai trước đến đến thời điểm kê khai lần này.

Và, khi có biến động về tài sản, thu nhập (tăng thêm) có giá trị từ 200 triệu đồng trở lên thì người có nghĩa vụ kê khai tài sản, thu nhập phải kê khai bổ sung.

Cũng theo dự luật, bản kê khai tài sản, thu nhập sẽ được cơ quan kiểm soát theo dõi, xác minh. Nếu phát hiện kê khai không trung thực, cơ quan kiểm soát sẽ yêu cầu cơ quan quản lý thuế truy thu thuế đối với số tài sản, thu nhập chênh lệch giữa kê khai và thực tế (trường hợp giải trình được nguồn gốc tài sản, thu nhập); hoặc khởi kiện vụ án dân sự tại tòa án để phán quyết về quyền sở hữu đối với phần tài sản, thu nhập chênh lệch (trường hợp không giải trình được nguồn gốc tài sản) (điều 72, 73).

Để giám sát việc kê khai, phòng ngừa tham nhũng, dự luật còn buộc các công ty đại chúng, tổ chức tín dụng, quỹ đầu tư phải ban hành quy định việc kê khai tài sản, thu nhập và kiểm soát tài sản, thu nhập của những người giữ chức vụ quan trọng trong doanh nghiệp.

Trong điều lệ, quy chế hoạt động, các doanh nghiệp này phải quy định về cơ chế kiểm soát nội bộ nhằm phòng ngừa xung đột lợi ích, ngăn chặn, xử lý hành vi tham ô, hối lộ, lạm dụng chức vụ, quyền hạn và các hành vi tham nhũng khác.

Cụ thể là khi phát hiện hành vi có dấu hiệu tham nhũng thì người đứng đầu tổ chức tín dụng, quỹ đầu tư và công ty đại chúng phải xử lý theo quy định của điều lệ, quy chế hoạt động của doanh nghiệp; nếu vụ việc phức tạp thì phải kịp thời thông báo và phối hợp với cơ quan có thẩm quyền xác minh, kết luận, xử lý hành vi tham nhũng; trường hợp hành vi tham nhũng có dấu hiệu tội phạm thì phải thông báo cho cơ quan điều tra, viện kiểm sát có thẩm quyền để xử lý theo quy định của pháp luật về hình sự, tố tụng hình sự.

Đặc biệt, dự luật xác định: cơ quan thanh tra nhà nước các cấp sẽ thanh tra việc thực hiện pháp luật về phòng, chống tham nhũng trong tổ chức tín dụng, quỹ đầu tư và công ty đại chúng.

Không cần thiết!

Theo Ban soạn thảo dự luật, mục đích của việc kiểm soát tài sản, thu nhập của lãnh đạo, quản lý các tổ chức tín dụng, quỹ đầu tư, công ty đại chúng là để ngăn ngừa hành vi tham nhũng đối với các tổ chức ngoài khu vực nhà nước đã được thể hiện trong Bộ luật Hình sự 2015 (tội tham ô tài sản, hối lộ) và các hành vi khác như đưa hối lộ, môi giới hối lộ…

Dự luật mới bắt buộc áp dụng một số biện pháp phòng, chống tham nhũng (thực hiện công khai, minh bạch tài sản, thu nhập; chế độ trách nhiệm người đứng đầu…) đối với ngân hàng thương mại, quỹ đầu tư, công ty đại chúng (chưa mở rộng ra các đối tượng doanh nghiệp khác) là vì ban soạn thảo cho rằng, cơ chế quản trị và điều hành của nhóm ngân hàng thương mại, quỹ đầu tư, công ty đại chúng có sự phân tách rõ ràng giữa chủ sở hữu và người quản lý, đặc biệt là về lợi ích và đây chính là yếu tố dẫn đến nguy cơ lợi dụng chức vụ, quyền hạn của người quản lý.

Quy định nói trên đang khiến giới doanh nhân lo lắng. Giám đốc một công ty đại chúng (không muốn nêu tên), nói: “Chuyện thu nhập của những người quản lý công ty đại chúng, hiện đã được công khai, minh bạch, các cổ đông đều có thể giám sát, không phải bàn nữa. Nhưng về tài sản của họ, tại sao phải kiểm soát? Việc này có xâm hại đến quyền sở hữu hợp pháp về tài sản của công dân, quyền con người không?”.

Theo luật sư Bùi Quang Nghiêm, Văn phòng Luật sư Nghiêm và Chính, đối với chủ doanh nghiệp, họ phải đóng thuế thu nhập doanh nghiệp. Đối với người quản lý, điều hành doanh nghiệp (làm thuê), họ phải đóng thuế thu nhập cá nhân. Cơ quan quản lý nhà nước đã có công cụ kiểm tra, kiểm soát hết rồi. Cho nên tài sản cá nhân của họ không liên quan gì đến Nhà nước nên không cần phải bắt họ kê khai, quản ý làm gì.

Luật sư Lê Thành Kính, Trưởng văn phòng Luật sư Lê Nguyễn, cho rằng doanh nhân có nhiều nguồn thu nhập (không như quan chức) và Nhà nước đã kiểm soát thu nhập của họ thông qua cơ quan quản lý thuế rồi. “Nếu muốn phòng chống tham nhũng thì nên đưa ra những quy định để hạn chế hành vi hối lộ quan chức của doanh nhân chứ đừng buộc doanh nhân kê khai tài sản vì như thế là xâm phạm đến quyền sở hữu tài sản của họ”, ông Kính nói.

Thực ra, việc kiểm soát tài sản, thu nhập của doanh nhân, doanh nghiệp và của toàn xã hội hiện nay đã và đang được thực hiện bằng những thiết chế như: thông qua các công cụ thuế, hệ thống các quy định về đăng ký và quản lý đất đai, bất động sản, các quy định bắt buộc về đăng ký và quản lý đối với một số loại tài sản có giá trị khác (ô tô, tàu thuyền…). Cho nên, luật sư Bùi Quang Nghiêm cho rằng quy định của dự luật như vậy là chồng chéo, không cần thiết.

“Hơn nữa, doanh nhân, doanh nghiệp làm giàu trên cơ sở vốn và trí tuệ của người ta, khác với quan chức lãnh lương và bổng lộc của Nhà nước. Nếu đánh đồng doanh nhân cũng như quan chức để quản lý về phòng chống tham nhũng như thế, tức Nhà nước sẽ hạn chế tinh thần khởi nghiệp và ham muốn làm giàu của người dân”, ông Nghiêm nói.

TẬP TRUNG CHỐNG THAM NHŨNG TRONG KHU VỰC CÔNG TRƯỚC

Với quy định đối tượng phải kê khai tài sản, thu nhập bao gồm cả người giữ chức vụ chủ tịch hội đồng quản trị, thành viên hội đồng quản trị, tổng giám đốc, giám đốc, trưởng ban kiểm soát và kế toán trưởng của các công ty đại chúng, tổ chức tín dụng và quỹ đầu tư (khoản 3, điều 112, dự thảo), có thể hiểu, dự thảo Luật Phòng, chống tham nhũng (sửa đổi) muốn điều chỉnh hành vi tham nhũng trong khu vực công quyền lẫn trong khu vực tư nhân.

Tuy nhiên, đây là một mục tiêu quá rộng so với năng lực thực thi hiện tại của Việt Nam. Trong bối cảnh chống tham nhũng trong khu vực công quyền chưa đáp ứng yêu cầu, có quá vội khi mở rộng mục tiêu điều chỉnh?

Ngay cả khi bỏ qua yếu tố năng lực thực thi thì việc mở rộng phạm vi điều chỉnh như trong dự thảo cũng là cách làm nửa vời, chưa triệt để và mang tính hình thức. Cụ thể, đọc toàn văn dự thảo người đọc không rút ra được nguyên tắc kiểm soát đối với hành vi tham nhũng trong lĩnh vực tư là gì, cơ chế thực thi như thế nào.

Muốn mở rộng sang lĩnh vực tư, pháp luật phòng, chống tham nhũng phải có cơ chế liên thông với các lĩnh vực pháp luật khác, đặc biệt là kiểm soát sở hữu của công dân. Với thói quen tiêu dùng bằng tiền mặt và tích trữ vàng, sẽ rất khó khăn trong việc kiểm soát sở hữu của công dân. Chỉ với các thông tin có được từ hệ thống đăng ký sở hữu bất động sản và đăng ký quyền sở hữu một số tài sản khác, sẽ tạo nên một bức tranh méo mó và không hoàn chỉnh về sở hữu tại Việt Nam. Việc cơ quan soạn thảo không lường hết hoặc cố tình bỏ qua độ phức tạp của vấn đề sở hữu làm cho việc yêu cầu kê khai thông tin trở thành một biện pháp mang tính nửa vời.

Theo tôi, trong ngắn hạn, mục tiêu của Luật Phòng, chống tham nhũng chỉ nên giới hạn trong lĩnh vực công quyền vì các lý do sau:

Một là, cần phải ưu tiên hoàn thiện thể chế và môi trường đầu tư. Việt Nam đã tốn nhiều công sức và tài chính cho việc quảng bá về môi trường đầu tư. Nhưng nếu thực thi không tốt, vấn nạn tham nhũng sẽ làm cho những cố gắng trên trở thành vô nghĩa.

Hai là, vấn nạn tham nhũng công chưa được giải quyết tốt, có một phần vì năng lực thực thi pháp luật. Cho nên, mở rộng phạm vi càng làm cho việc thực thi trở nên dàn trải và kém hiệu quả.

Ba là, so với tham nhũng công, mức độ tác hại của tham nhũng tư nhân chưa phải là vấn đề cấp bách. Việc thu hút đầu tư nước ngoài, làm cho doanh nghiệp trở nên lớn mạnh chính là tiền đề để thực hành các chuẩn mực trong kiểm soát quản trị (Corporate Governance). “Đồng tiền đi liền khúc ruột”, chính các quy tắc về quản trị tốt sẽ là cơ chế nhằm góp phần hạn chế tham nhũng trong các công ty đại chúng, chứ không phải là những quy định phần nhiều mang tính tuyên ngôn từ Luật Phòng, chống tham nhũng.

Phạm Hoài Huấn, Đại học Luật TPHCM

Lãnh đạo doanh nghiệp lo ngại
bị kiểm soát tài sản, thu nhập

Hồng Phúc (TBKTSG) – Theo dự thảo Luật Phòng, chống tham nhũng (sửa đổi), người lãnh đạo, quản lý các công ty đại chúng, tổ chức tín dụng, quỹ đầu tư sẽ bị kiểm soát tài sản, thu nhập nhằm bảo vệ lợi ích của Nhà nước, cổ đông, người góp vốn, người gửi tiền. Điều này khiến giới quản lý doanh nghiệp lo ngại và cảm thấy không thuyết phục.

Có ý kiến cho rằng việc kiểm soát tài sản, thu nhập của người lãnh đạo, quản lý các công ty đại chúng, tổ chức tín dụng, quỹ đầu tư là không thực tế vì đánh đồng công ty đại chúng, ngân hàng, quỹ đầu tư có vốn của Nhà nước với các tổ chức vốn nước ngoài và tư nhân và đòi can thiệp vào sâu như với doanh nghiệp có vốn nhà nước. Ảnh: Tuệ Doanh

Dự thảo Luật Phòng, chống tham nhũng (sửa đổi) có chương “Xây dựng văn hóa kinh doanh lành mạnh, phi tham nhũng trong doanh nghiệp”. Trong đó, điều 112 quy định “người giữ chức vụ chủ tịch hội đồng quản trị, thành viên hội đồng quản trị, tổng giám đốc, phó tổng giám đốc, giám đốc, trưởng ban kiểm soát, kế toán trưởng của công ty đại chúng, tổ chức tín dụng, quỹ đầu tư có nghĩa vụ kê khai tài sản, thu nhập”.

Kê khai tài sản và thu nhập là hai việc khác nhau

Tổng giám đốc một quỹ đầu tư nước ngoài cho rằng đầu tiên cần hiểu rõ kê khai thu nhập và kê khai tài sản là hai việc rất khác nhau, không thể nói chung chung thành một như vậy. Bình thường, trong các công ty đại chúng, lãnh đạo doanh nghiệp đã phải công khai thu nhập và tiền lương với cổ đông và với cơ quan thuế rồi. Việc này chẳng có gì phải ngại. Nhưng kê khai tài sản thì là vô lý.

Vị tổng giám đốc quỹ đầu tư này nói: “Tôi không phải Đảng viên, công chức, viên chức nhà nước, tôi cũng không làm thuê cho anh, sao lại phải kê khai tài sản với anh? Anh chỉ có quyền yêu cầu người đại diện vốn nhà nước trong công ty đại chúng, lãnh đạo doanh nghiệp công ty đại chúng có vốn của Nhà nước, quỹ đầu tư nhà nước (như SCIC), ngân hàng quốc doanh hay ngân hàng cổ phần có vốn nhà nước kê khai tài sản và thu nhập. Còn nếu anh đưa điều này ra bắt buộc thực hiện với các công ty FDI, các ngân hàng 100% vốn nước ngoài hay ngân hàng tư nhân (có người tham gia điều hành là người nước ngoài), các quỹ đầu tư nước ngoài, họ sẽ chẳng chịu đâu”.

Ông giải thích thêm: “Đối với người nước ngoài, kê khai thu nhập ở Việt Nam là bình thường nhưng kê khai tài sản thì rất vô lý, tôi chắc chắn họ không chịu. Họ có gia đình và các công việc khác ở nước họ, một cổ phiếu cũng là tài sản, làm sao tôi lại phải kê khai với anh? Có những nội dung nếu mình bắt họ kê khai có khi còn vi phạm quyền riêng tư”.

Tổng giám đốc một ngân hàng thốt lên: “Thế này thì thôi chắc làm nốt năm nay tôi xin nghỉ. Quy định thế này vừa không thực tế vừa hành người ngay”. Theo ông, “không thực tế ở chỗ anh đánh đồng công ty đại chúng, ngân hàng, quỹ đầu tư có vốn của Nhà nước với các tổ chức vốn nước ngoài và tư nhân và đòi can thiệp vào sâu như với doanh nghiệp có vốn nhà nước”.

Nhà nước ôm… rơm, doanh nhân, doanh nghiệp… nặng bụng

Bình thường, trong các công ty đại chúng, lãnh đạo doanh nghiệp đã phải công khai thu nhập và tiền lương với cổ đông và với cơ quan thuế rồi. Việc này chẳng có gì phải ngại. Nhưng kê khai tài sản thì là vô lý.

Một lãnh đạo ngân hàng thương mại phía Nam tỏ ra rất bức xúc với nội dung trên của dự thảo luật này: “Nếu họ muốn quản lý đội ngũ công chức ăn lương ngân sách thì cứ việc còn chúng tôi đã bị nhiều bộ luật khác quản lý rồi. Bây giờ sinh ra cái quy định này để luật chồng thêm luật, đè nén doanh nghiệp”.

Theo vị này, “đây là thay đổi chưa hợp lý và phi logic. Giống như con anh bị nghiện chơi game mà anh sang nhà tôi nói con tôi chưa ngoan và đưa ra luật lệ yêu cầu tôi áp dụng cho con tôi. Việc đầu tiên ông cần làm là kiểm soát những gì ông nắm trong tay đã. Nếu ông cứ khăng khăng làm thì khả năng thực thi sẽ kém, sẽ hình thành hàng trăm cách lách luật, rồi bộ máy nhà nước lại phình ra để quản lý tư nhân thêm nữa, anh sẽ càng thêm khó quản lý”.

Trong khi trao đổi với chúng tôi, không phải lãnh đạo công ty đại chúng, ngân hàng, quỹ đầu tư nào cũng e ngại chuyện công khai tài sản. “Công khai thu nhập, tài sản cá nhân tôi không ngại vì thực ra chỗ nào cần biết họ cũng biết hết rồi. Kể cả không có luật này thì có bất cứ nghi ngờ vấn đề gì ở doanh nghiệp ngay lập tức cơ quan thuế và công an vào ngay. Trong nội bộ, chúng tôi vẫn phải làm công tác phòng chống tham nhũng, có ban phòng chống tham nhũng. Vấn đề là nếu quy định này được luật hóa trong Luật Phòng, chống tham nhũng, các hành vi luật giám sát không được định nghĩa một cách rõ ràng, cụ thể thì sẽ quàng thêm một cái vòng kim cô nữa vào cổ doanh nghiệp”, theo tổng giám đốc một ngân hàng.

Có ý kiến cho rằng không thể không ngại quy định có thể được sử dụng như một cái “đèn xanh” để cơ quan thanh tra, công an nhũng nhiễu doanh nghiệp.

“Có thể hiểu cơ quan thanh tra nhà nước ra quy định này để biết tài sản của người ta, việc cần biết này nhằm làm gì phải trình bày rõ, một cách thuyết phục và nhất quán trong quá trình thực thi, nếu không sẽ dễ xảy ra hình sự hóa các quan hệ kinh tế vốn đã nổi lên mạnh thời gian qua. Các doanh nghiệp tốt, doanh nhân tốt vì thế không muốn làm kinh doanh nữa”, lãnh đạo một ngân hàng lên tiếng.

Ngoài ra, theo nhiều người, cần gì phải bắt các đối tượng nói trên kê khai thu nhập trong khi cơ quan thuế đã biết người ta đóng thuế thu nhập cá nhân bao nhiêu rồi. Đó là chưa nói đến việc ai dám chắc những thông tin đã kê khai không lọt ra tới bên thứ ba. Ai đảm bảo an toàn và chịu trách nhiệm về nhân thân cho người kê khai?

Sao lại bắt doanh nhân kê khai tài sản?

(TBKTSG) – Một khi quyết định bỏ vốn ra làm ăn, các doanh nhân chọn hình thức công ty cổ phần hay trách nhiệm hữu hạn đều hiểu rất rõ trách nhiệm của họ được hạn định trong khoản vốn họ bỏ ra. Giả thử công ty phá sản, nợ nần ngập đầu thì họ sẽ mất hết tiền đã góp còn tài sản riêng ở nhà của họ không có chủ nợ nào có thể đụng vào được. Khái niệm trách nhiệm hữu hạn là vậy, là một bảo đảm cho mọi người yên tâm làm ăn ở mức họ chấp nhận được.


Chống tham nhũng đòi hỏi vận dụng nhiều giải pháp nhưng không thể buộc những người
giữ chức vụ chủ chốt ở doanh nghiệp bị buộc phải kê khai tài sản. Ảnh minh họa

Thế mà dự thảo Luật Phòng, chống tham nhũng (sửa đổi) đã bổ sung những điều liên quan đến doanh nghiệp với điều 112 – Kiểm soát tài sản, thu nhập của người lãnh đạo, quản lý doanh nghiệp, trong đó quy định: “Người giữ chức vụ chủ tịch hội đồng quản trị, thành viên hội đồng quản trị, tổng giám đốc, giám đốc, trưởng ban kiểm soát, kế toán trưởng của công ty đại chúng, tổ chức tín dụng, quỹ đầu tư có nghĩa vụ kê khai tài sản, thu nhập”.

Thiết nghĩ ở đây đã có sự nhầm lẫn trong quá trình soạn thảo. Công ty đại chúng có một số nghĩa vụ phải công khai minh bạch hoạt động với công chúng như phải công bố nhiều loại thông tin như báo cáo tài chính, báo cáo tình hình quản trị công ty… Qua các công bố này, công chúng có thể nắm rõ chủ tịch HĐQT một công ty hiện đang nắm bao nhiêu cổ phiếu, được trả thù lao bao nhiêu…

Chính nhờ tổng hợp các thông tin này mà một số tổ chức nghiên cứu hay một số tờ báo lớn có thể lập ra danh sách những người giàu nhất thế giới hay giàu nhất từng nước. Đó là bởi họ sẽ cộng hết các tài sản được công khai, tính ở mức thị giá để phỏng đoán tổng tài sản của những nhân vật này.

Nhưng điều đó không có nghĩa những người giữ chức vụ chủ chốt ở doanh nghiệp bị buộc phải kê khai tài sản. Tài sản của họ là quyền tư hữu, được bảo vệ bởi luật pháp, không ai được quyền bắt họ công khai. Bill Gates có thể được tờ Forbes định giá giàu nhất thế giới với tổng tài sản 76 tỉ đô la Mỹ nhưng điều đó không có nghĩa Bill Gates ngồi kê khai hết mọi tài sản ông ta có. Báo chỉ tính toán số cổ phiếu và các tài sản công khai của ông ta rồi cộng lại ra con số đó.

Tài sản của một doanh nhân ở một doanh nghiệp thì có thể công khai nhưng tài sản riêng của ông ta ở nhà, như có bao nhiêu xe, bao nhiêu biệt thự, bao nhiêu đất thì làm sao bắt ông ta kê khai được. Thu nhập của tổng giám đốc một công ty thì có thể biết rõ nhưng tổng thu nhập của ông ta là chuyện riêng của ông ấy với cơ quan thuế và cơ quan thuế khi tính toán thuế thu nhập cá nhân cũng phải có nghĩa vụ bảo mật thông tin thu nhập này, theo luật định.

Đây là một bổ sung vào Luật Phòng, chống tham nhũng sẽ có tác động tiêu cực lên cộng đồng doanh nhân, gây ra những lo ngại không đáng có. Chưa kể ở Việt Nam tính đố kỵ người giàu lại càng có cơ hội lan rộng và giàu tự nhiên bị xem như một trọng tội. Những người soạn thảo có lẽ cũng không lường hết thực tế là nhiều tổng giám đốc đi làm thuê, thành viên hội đồng quản trị là thành viên độc lập, không nắm cổ phần nào của doanh nghiệp họ lãnh đạo. Bắt những người có phần vốn kê khai tài sản bên ngoài phần góp vốn của họ tại doanh nghiệp đã là chuyện không khả thi thì chuyện bắt những người làm thuê, những thành viên độc lập kê khai tài sản của họ sẽ là chuyện không bao giờ xảy ra.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s